Suliuä <&too& Verfaß in $eiMbetQ.
efßobe ^aspep-^tto-^ctuer
ntr (rMermmg öer neueren Spradjen.
Sie St
Sa^rjtiinte^
unabtt>ei§bai
fie fidj burc
unb guter t.
in bem !to
mit brafti
crftenmal II
djen unb 1
Siefer
erfolg, geg
Darlegung
ber enttegei
StuSnatjm
jutn §erf
fremben ©:
Sie 2
tefte eroief
erfcfjienenen
bie bietfaef)
Sie ti
ftubium§ e
(greife in
3trabtfd)e i
©dpffel ba}- -.
AFRICAM INSTITUTE
DUaUESNE UN1VERSITY
J)uquf$ne (Initraityj
Rev. Alfons Loogman,
C.S.Sp.
ue ©eele." ftarl V.
er bem 3«i*en ^e§
trennen, unb fniibft
U.
frt)aX6 ber legten
m ©prägen ein
:, bermöge beren
tt billigem greife
e unb 5ßra'Et§,
atil, berbunben
ng ber Kjtet 3um
»birfltcfj füre»
ßefjrbüäjer ifyren
ber ttjeoretifdjen
mit einem SBuft
ifjigfeiten unb
itm lebtglic^
n ben (Seift ber
) auf ba§ ebiben=
ifylreicfjen bi§ jetjt
jngen, fclbft burdfj
be§ ©prad^s
feftgejefeten greifen!)
Jäntfdje $onberfation§=©rammatif bon <S. SBicb.
S^tUfiel baju ». 6. fflHtb. fatt. .
geb.
(Snglifdje ®onberfation§=®rammatif b. Dr. £|j. ©a8toeto. 22. Stuft, geb
6d)Ittffel baju Bon Wunge. (9iur für Se^rer unb jum ©etbftunterri^t.) 2. 8lufJ. fort
6ngtifct)e§ £onberfarion§<2efebucb. b. Dr. Xlj. ©a§Jiel). 5. Sluft. geb.
ßleine engttfdje ©brad(jtct)re b. Otto=8tun8e. 4. Stuft, geb. . . .
engltfdje ©efbrädje b. §. IRunßc. geb
SKatenalien j. Überfein in§ <5ngtifdje b. Dr. (£. Otto. 2. Stuft, geb
gnglifdje t£ljreftomatt)te b. <SiM)fIe»2Bri0l)t. 8. Stuft, geb
$ran?5ßfd)e $onberjation§=©rammatif b. Dr. <g. Otto. 25. Stuft, geb.
6d)IUffel baju »on Stunge. (Wur für ikf>rer unb jum ©elbfiunterrid&t.) 3. Sluft. fort. .
ftrana. ßonb.=2efebucb, I. 9. Stuft., II. 5. Stuft, b. Ctto*titnn$e. geb. a
ffranj. ßonb.=2efebudj f. aßäb^enf^uten I. ßur§. b. OttosJRunfle. 4. Stuft, geb
fftana. ßonb.*2efebu<| f. 9M>d&enfd). II.fiur§. b. DttO'fflunße. 3. Stuft, geb
ßteine fronsSfifdje ©bratftteftre b. ©tto*8tun(je. 6. Stuft, geb. . . .
80
60
60
CO
60
20
60
80
80
20
60
60
40
80
40
80
Wlttytöt ©a8^c^€tt0^ttttet.
$>euifdje 51
10. Stoff.
fyronä'öfij^e ©ejbrädje b. DttO'9lMnßC,
Sranäöfffä)e§ fiefebud) b. Dr. g. Jgjrwie.
Stoltcnifdjc ßonberfatton§--Gbhnwiattf b. <L SK. Sauer. -10. Stoff, geb.
©ftlüffeLWu »oit (Tattaneo. yflyAfür 52el>rer unb jum ©elbftunterricl)t.) 3. 3lufl. fatt.
ÄaKeffifdfcs ÄonöerfeffiJs4Jefttu^ b. 6- 2«. ©euer. 4. «uff. geb. .
ßleitte\itattemfä^^bva<bjebre\b. <£. SR. Sauet. 6. Stoff, geb. . .
3talten\?ibe ©efbtfSttje b. <§aue#=9Wotti. 4. Stoff, geb
übung§jfm^um ttberf. a. b. ©eutf^en i. 3tal. b. 3. Sät belli. 3. Stoff, gi
Jleugneajifdje ßonbevjiatton§=(Srammatif b. ft. tßetrartö. geb. . . .
©djlüfiel baju öon lf. ^ßtttatiS. fart, . .
Jlieberlänbifaje ßonberfation§=©rammatif b. X. ©. ©. JBalette. geb.
©dilüfiel baju t>. 2. ©. @. »olette. fatt
3tteberlänbifdje§ ßonb.=2efe6ucb. b. %. @. ©. Palette, geb. . . .
ßletne nieberlänbtjdje @»ta$le$xe b. X. ©. ©. »alette. 2. Stoff.
•jJolmfdje ßottberfation^Srammatif b. Dr. 2Bidjerfietoitj. geb. . .
©djlUfjel ba3U b. Dr. SBii&trftttutrj. lart
Ilortugiefifdje ßonberfation§=©ramjnättf b. Äotbßien. 2. Stoff.
©äjlüffel baju ö. florbgien. 2. Stuft, fort
ßletne bortugtefi|<be ©j>rad)lel)re b. ßorfca,icn. 3. Sluff. geb.
#u|Ttfaje ßonberfatton§*©rammatif b. ty. guöiS. 3. Sluff. geb.
©«lüffel baju t>. $. S««8. 3. -Uufl. farr. . . . . . . ...
kleine rujftföe <5bratf)tebre \>. %. motu, geb
©djlüfiel baju b. *. 5Wöttt- fart
geb.
Sdjttieötfdje ßonberfation§=@rantmatif b. Dr. (£. 3°fi. Jffialter. geb.
©djUtfiel baju t>. Dr. 6. 2lj. Söaltcr. fart. "........:.
Spauiföje ßonberfation^Sromraatif b. <Sauet59lu|ibci:t. 7. Sluff. aeb.
©djlüffet baju Bon Wittert. 2. Muff. fart. . . .
©banifäeS ßefebueb. b. ©auer^öljtiijj. 2. Sluff. geb
ßleine fbamfäje ©bradjleljre b. @aucr*JRuttfle. 2. Sluff. geb. . . ,
©bamfäe ©eforScbe ö. &. jr. @ottct. 3. Sluff. geb
©panifdie 9teftion§Ufte b. ©aaersftorhaien. fatt
Sürkirdje ßonberiation§*©ramtnattf b. 6. Selilttfifito. geb. .
©«lüffel baju öon ^c^Iitf^Fa. fart. .......... \
geb.
kart
kleine unganfdje ©braäjleljre b. 81. 9lag&. geb. . . .
German Conversation-Grammar by Dr. E. Otto. 26. Ed,
Key to the German Conv.-Grammar by Dr. E. Otto. 18. Ed. kart.
Supplem. Exercises to the Germ. Gramm, by Dr. E. Otto. 2. Ed
Elementary German Grammar by Dr. E. Otto. 7. Ed. geb,
First German Book by Dr. E. Otto. 8. Ed. geb
German Reader I. 6. Ed., H. 4. Ed., III. 2. Ed. by Dr. E Otto, geb. a
Materials for tr. Engl, into Germ, by Otto-Wright. Parti. 7. Ed. geb
Key to the Mater, for transl. Engl. 1. Germ. I. by Dr. E.- Otto. 2. Ed. kart. .
Materials for tr. Engl, into Germ, by Dr. E. Otto. Part II. 2. Ed. kart
German Dialogues by Otto. 4. Ed. geb
Accidence of the German language by Otto-Wright. 2. Ed.* geb
Handbook of English and German Idioms by Dr. F. Lange, geb.
2». |
H>i-
1
60
2
80
3
60
l
60
3
60
2
40
1
80
1
80
1
60
6
2
—
4
60
l
60
2
80
2
—
4
60
2
—
! 4
80
i
60
2
—
5
__
2
'2
—
—
80
4
80
l
60
4
80
i
60
3
60
2
—
1
80
1
60
8
_
3
—
2
—
5
l
60
1
60
2
—
1
20
2
40
2
40
l
60
2
40
1
50
1
20
1
60
ans bet „cSitferatifdjett ^wtbfdj<m'
$ilf§mittel pm ©ttt&ium feet; tteweten
IDitßsSauet!, ou§ öem Verlage bon
SuUÜ0 (Urocs in £)eibelberg.
©dum feit ben fünfjjige* Sagten tjat bte SBerlagSbud-ljanblung
öon 3uitw§ @roo§ in §eibelberg itjre befonbere 2lufmerffamleit ber
neufyradjlidjen UnterridjtStitteratur -jugetoanbt unb in einer feb,r fiatt*
lidjen ffteilje bon größeren unb Heineren SSerfen eine 5tnaar)X bon £tlf§=
mittein für ba§ ©tubium ber gangbarften neueren ©bradjen beröffent-1
lidjt, tuie fie 6i8 jc$t teißljl fein anfcserer fceutfdjet Serlag auf biefem
©ebiete aufäuweifen bermöd)te. 6§ ftttö ttidjt tnelJT unfc nid)t ttJeni*
ger al§ 140 JBänöe uttö SSänfcdjen, bei benen ein einjigeS üon ien
Sktfaffetn treu fefigcfjöüeneg ^tinjiö faft burcb, bie ganje ©ammlung
getyt. ©leid) ber erfte SSlid in bie §aubttoerfe (wir meinen bie ©ram=-
matifen) Jtöjjt ein foid)e§ ^ßrinjib unreif eltjaft erlennen; benn fie
gleiten einanber tote SBrüber: toer bie eine lennt, tuirb fid) unfdjtoer
in oEerlüräefier §rift audj in ber onbern 3ured)tfinben, ein tlmftanb,
ber botn *päbagogifd£)en ©tanbbunüte gettifs nur j« loben ift, ba un*
ferer anftorud)§bolIen Seit, bie fid) meift nidjt mit einer fremben
©fcradje begnügt, nid)t§ ertoünfd)ter fein fann, at§ 5ßaraßel*©rammatt!en.
®a§ genannte ^rinjib geigt fid) nun einerfeit§ in ber Stnorbnung
unb 33eljanblung be§ eigentlichen grammatifd^enSJiateriülg, anberfeit§ ober
in bem (Streben, ben 2emenbenmöglid)ft balb jum SSerftänbni§ sufammen*
flängenber ßefeftüde, befonber§ aber ju bem münblidjen ©ebraudje ber
fremben ©.bradje ju befähigen, £>iefer le^te Sßunft fdjeint ben SSerfaffern
an iforen ßcl)rbüd)ern fo d)arafteriftifd) p fein, bafj fie biefelben, um fie bon
anbern ju untertreiben, ®om*erfation§=©rammatifen nennen.
2Sa§ nun pnädijft bie Slnorbnung unb $8eb,ar.blung be§ gramma--
tifd)en ©toffeS angeljt, fo ftnb bie ©rammatifen burd)gefenb§ in
Stoei $urfe (mit Seitionen) geteilt, benen eine föftematifclje ©arfteßung
ber 9iu§fbrad)e borau§gefd)tdt ift. Seber ftutfuS beljanbett ber Sieilje
nad) bie 3tebeteile, unb sinar giebt ber erfte mel)r bie ©runblage in
allgemeinen llmriffen, toäljrenb ber groeite ben erften erweitert unb er=
gftnjt (nad) bem aud) auf anbern ©ebieten bielfad) mit ©lud ange=
tbanbten ©r-fteme fortaentrifd)er Greife); in bem erften riäjtet fid) bie
Slufmerlfamleit meljr auf bie Formenlehre, im jroettett meljr auf bie
©tynias, ofjne baß jebod) biefe beiben £)inge, inte in ben lebiglidj frjfie*
matifd)en ©rammatifen, ftreng au§einanber gehalten finb. SBei ben
SRegeln ift e§, mie un§ fdjeint, borjugämeife auf mßglid}ft einfache unb
gemeinberftänblid-e Mitteilung bon S^atfadjen abgefeb.en. ®er Übungg*
ftoff ift fel;r reiäjüd).
2Bir muffen ben 5?erfaffern biefer ße&rbüdjer ba§ SBerbienft taffen,
ba§ fie bcmjenigen 5:eile be§ fbradjenlernenbcn 5ßublifum§, ber borjug§«=
toeife au§ ^raltifdjen ©rünben ein frembe§ Sbiom fid) bi§ jur ©brad;*
unb ©djreibfertigf'eit aneignen toiö, ben grammatifd)en ©toff in fel)r
munbgered)ter unb leidjtfafjlicijer gorm barbieten, toie toir aud) nidjt
umb,infönnen, ber 2krlag§t)anblungfür bie elegante unbfd)5ne?lu§ftattung
unfere tooHfte Anerkennung au§äufpre<i)en. liefen Umftättben tft e§ tooljl
ganjkfonberSäUfcerbanfe^bafjbtefel&tjrbü^erf^ einer folgen 93eliebtf)eit
erf reuen,unb mehrere ber f etben ungewötynttdj raf d(j i|ten 2Beg gemalt fiaben.
©ie erfte (Srubbe umfaßt bie2etjrbüä)er für $etttfdje. <5icjct=
fällt sunädjft in eine ettglifdje Abteilung mit fotgenben Seb,rbütf)ern :
(üußlifdje ßottti.=©roittittOti! (22. 5Xuft.) mit ©djlüffet (nur für
Seljrer unb jutn @clbftuntercid)t) (2.^Xuff.) ;@Uöltf f§C8 H01tlierf.«Sefe6ttl$ (5.
«Hup.); @ueltf$e ®ijrejfrmtat$ie oon £üpfte-^vi$t (8. Stuft.), bie
eine forgfältige unb öortrefftidje, nadj Stoffen georbnete StuStoaljt
öon Sefeftücfen au§ ben üerfct)iebenen ^erioben ber engtifdjen
Sitteratur enthält; ®n%ltffyt ©etyrädje, Unterhaltungen au§ bem
(gebiete be§ §anbet§ unb 2öanbet§ unb be§ mobernen Sebenä;
kleine ettQlifäje (©JiraiJjleJjre (4. Stuft.); Wlatttializn jum Über*
feigen in§ (Ingtifdje für tiorgerüdtere ©djüter (2. Stuft.), jufammen*
tjängenbe ©tüde öon fürjerem Umfange mit $onöerfation§übungen.
3u ber franjöflf^ett Abteilung gehören:
grauä.^outi.ä©ramtnatil(25. Stuft.) m. ©djtüffet (nur für &$rer
unb put ©elbftuntcrri^t) (3. Stuft.); grtattj. ÄOttt).*Sefc6tt^. 1. Seil
(9. Stuft.), 2. Seit (5. Stuft.); ffranj. 8ont>.*8efeöu<l! für äBäi^ett*
faulen 1. Seit (4. Stuft.), 2. Seit (3. Stuft.); steine fnutjöfiföf
ejiratfjteljre (6. Stuft.); ffranj. ©efjjrädje (7. Stuft.). ©a§ Dr.
<£. jtöpfU'föe granj. Sefeöurij (10. Stuft.), befonber§ aber bie
grattj. föfjrejiontailjte (4. Stuft.) für bie oberen klaffen, enthält eine
forgfättige unb öortrefftidje, naä) ©toffen georbnete Stu§nmtjl öon
Sefefiüdien au§ ben berfdjiebenen $erioben ber franj. Sitteratur.
©ie üalienifcfje Slbteitung enthält fotgenbe Setjrbüdjer :
Stalteniföe gonti.*©ramatat« (10. Stuft.) mit ©djtüffet
(nur für Sdjrer unb jum ©elfiftunterad&t) (3. Stuft.); Stttttettif^eS ßflltÖ.»
ficfeöui^ (4. Stuft.); 3tat. Stjrefioutaujte, 3Iu§tt)at)t moberner,
geeigneter Sefeftüde; steine italicuif^e «©Jjradjlejre (6. Stuft.);
3tal. ©eftorödje (4. Stuft.), nid)t nur für bie ©djule, Jonbern
audj für fötale beftimmt, bie Statten befugen wollen; ÜßttngSs
pdfe §um Überfein au§ bem Seutfdjen in§ Staltcnifilje (3. Stuft.).
$ür SlraMfrij erfdjien: tonü.«©rawinotif mit ©<|lüffet.
gür Snttif^ erf entert : toim.=©raminotif mit ©djtüffet.
§ür Kengriegifö erfriert: $onü.'-©raittmattf mit ©djtüffet.
gür Äietierlättistf^ erfd)ien:
SRieberlänbtfdlje ßottü.s®rammatif mit ©djtüffel; Mieter*
lättbtftfjeB Scfefttt^; steine ttieberlätt&ifdje ©Jiradjleljre (2. Stuft.).
$ür ba§ ^olttifdie erfdüen: 8onti.s©rttmmottf mit ©djtüffet.
pr ba§ ^ortttßicfifdje: $onü.*®ramntatif (2. Stuft.) mit
©dpffel (2. Stuft.); kleine Jjorhtßiejtföe <Sj)radjle$re (3. Stuft.).
pr ba§ Äuffifdje:
Slufflf^e «ottö.=@ramtnatil (3. Stuft.) mit <5d)Iüffet (3. Stuft.);
steine rufjlfrfje (©Jiradjleljre mit ©djtüffet.
gür ba§ ©djtoebtfdje:
©djuieb Sonti.s©rainiit m. ©djtüff. steine fdjtoeb. ©Jiradjt.
©a§ SjHUtifdfje öertreten:
Sjmttifdje Rottü.--©ramtnatH (7. Stuft.) mit @<f) tüffet (2.Stuft.) ;
Span, ßejefittdj (2. Hüft) ; flletne foantiilje ©Jjradjleljre (2. Stuft.) ;
©Jumtfdje ©ejjjräilje (3. SCuff.); ©Jmmföe KeIiio»8Ufle.
%üt Sürfifdj erfc^ien:
S&rftfdje tottt).*®rawwotif mit ©djlüffel.
gür ba§ Uttßttrif(§e:
kleine uttgarifoje <&$va<bU§vt.
Unfer (Statuten über ben Utifytum unb bie ftonfequettj
btefer ©ammtung, töte über bie $rudjtbarfeit einzelner Skrfafjer,
erljöljt ftä) um ein 93ebeutenbe§, menn mir bie ebenfo ftarle an=
bere §älfte, nämliä) bie &tuppt für 2Iu§Iänber, Betrauten.
S)ie ettglifclje Abteilung jätjlt 36 SBänbe, barunter 19 für
ben ttnterridjt im ©etttfäjett unb ff ranjöflf^ett:
German Conv.-Granimar (26. Bd.), Schlüssel (18. Ed.);
Snppl. Exercises to the Germ. Grammar (2. Ed.) ; Elementary
German Grammar (7. Ed.); First German Book (8. Ed.);
German Reader I. (6. Ed.), II. (4. Ed.), III. (2. Ed.); Ma-
terials for translating English into German I. (7. Ed.) in.
Schlüss. (2. Ed.), II. (2. Ed.); German Dialognes (4. Ed.);
Accidence of the german langnage (2. Ed.) ; English and Germ.
Idioms; Dutch ConY.-Gramm. m. Schlüss.; Dntcli Reader;
FrenchConY.-Grammar(ll.Ed.) m. Schlüss. (6. Ed.); Elemen-
tary French Grammar j French Dialognes; Materials f. tr.
English into French (4. Ed.); Italian Conv.-Gramm. (6. Ed.),
Schlüssel (5. Ed.); Elementary Ital. Grammar; Italian Reader;
Italian Dialognes; Rnssian Conv.-Grammar m. Schi.; Elemen-
tary Rnssian Grammar m.Schl. ; Elementary Swedish Grammar ;
Spanish Grammar (5. Ed.) m. Schi. (3. Ed.) ; Elementary Spanisn
Grammar; Spanish Reader (2. Ed.); Spanish Dialognes.
©ie Abteilung für grattäcfett umfaßt 28 33änbe, barunter
7 für bie tietttfdje ©praäje:
Grammaire allemande (16. öd.), Schlüssel (5. öd.); Petite
grammaire allemande (8. öd.); Lectnres allemandes I. (6. 6d.),
II. (4. ed.), III. (2. öd.); Conrersations allemandes (4. ed.);
5 für bie englifdje @örad)e:
Grammaire anglaise (8. öd.), Schlüssel (3. ed.); Petite
grammaire anglaise (4. öd.); Lectnres anglaises (2. öd.);
Conrersations anglaises;
17 für bie itaüeiufsfje, tuebertättfctfdje, rufftf<?je, fdjtoebtfiije unb
f^iantf d^e «S^radgc :
Grammaire italienne (9. öd.), Schlüssel (5. öd.); Petite
grammaire italienne (2. ed.); Chrestomathie italienne (2. ed.);
Conrersations italiennes; Grammaire neerlandaise m. Seh].;
Lectnres neerlandaises; Grammaire rnsse (3. öd.), Schlüssel
(3. öd.) ; Petite grammaire rnsse mit Schlüssel ; Petite gram-
maire snedoise; Grammaire espagnole (3. öd.), Schlüss. (3. ed.);
Petite grammaire espagnole; Lectnres espagnoles (2. öd.).
§ür ©rieben erfdnen:
EüITOMOS TEPMANIKIi TPAMMATIKH (kleine beutfe^e
©Jjradjief)«); TEPMANIKOI AIAAOfOI (®etttf$e @ef^r. f. ©rieben).
gür 9Uei>erlänlier ersten:
Kleine Hoogduitsche Grammatica.
$ür bie StaUener finb 14 23änbe:
Grammatica tedesca (5. Ed.) mit Schlüssel (2. Ed.); Gram-
matica elementare tedesca (4. Ed.); Lettnre tedesche (3. Ed.);
Conversazioni tedesche ; Avyiamento altradnrre daltedesco in
italiano (3. Ed.); Grammatica inglese (4. Ed.) mit Schlüssel;
Gramm, elem. inglese; Grammatica francese (2. Ed.) mit
Schlüssel; Gramm, elem. francese (2. Ed.); Grammatica spag-
nnola mit Schlüssel; Grammatica elementare spagnuola;
für bie ^ortttßtefett 3 SBänbe:
Grammatica allemä m.Schlüss. ; Grammatica elementar allemä ;
für 8iumäuctt 8 SSänbe:
Gramaticä germanä mit Schlüssel; Elemente de gramaticä
gernianä (2. Ed.) ; Conversa^inni gerinane; Gramaticä francesä
mit Schlüssel ; Elemente de gramaticä francesä (2. Ed.) ;
Conversa^iuni francese;
imb für bie gantet 6 33änbe Beftimmt: .
Nueva Gramaticä alemana mit Schlüssel; Gramaticä
sucinta de la lengua alemana (3. Ed.); Gramaticä sucinta
de la lengua francesä (2. Ed.); Gramaticä sucinta de la lengua
inglesa (3. Ed.); Gramaticä sucinta de la lengua italiana.
<So tuirö man fcenn gern fonfiatteren, t»a# Öle gonje in iljren
gielen toie in iljren SRittdn toöljl nBgerunöete Sammlung ein
gutes ©tili! gleifc unti Slt&eiigfrafi, ffltoie eine onetfenneuönseste
ßeifhmg auf Bu^pntskrii^em ©efeietc rejsräfeuitett unb in tiefer
SSejie^ung tooljl aU einjig in tyxz? Slrt ju &ejeid}nen ijl.
Sßaberborn. . . . . t.
KuSjug an§ Sein „grfinHfdjett Soutier' (oom 30. Oftober 1891, Str. 556).
„Solange 95eHamü'§ 3u'unf*§Ttaat ni>dj tiUJjt fertig ift, folange e§ nod) TOtüionäre
unb ©Oäialbemofraten giebt, folange ntd)t jeber ©djuftetiunge mit afabcmifd)er SBübung
auägerüftct beit erften ©abritt auf ben ©d)auplafc feiner SBirf jamteit t^ut, folange wirb
man aud) nod) spritmtunterridjt nötig t)aben. SDa ben spritiatlefjrer feine „päbagogi*
fd)en 8tücffid)ten" feffeln, fottte man benfeit, bie 3©at)l eine§ 2ef)rbud)e3 fönnte ifjm
nid)t fd)mer falten; Reifet c§ bod), unb mit 3ted)t, baß jebt§ Sud) gut fei, toenn nur
ber Öetjrer etwa» tauge. 9lber bie gafjt berjenigen, ttelä)e ©rammatifen fdjreiben,
toom feiigen 911m bi§ ju SDenen, bie nur fdjreiben, um ü)r Sidjtlein nidjt unter ben
©Reffet ju ftetten, ift ju grofj. SBer gweä ift bod) tebiglid), ben Sdjüler balbm'6güd)fi
auf feine eigenen fjüfje ju ftetlen, b. Ij. ben iäeljrer entbetjrlid) ju mad)en, geit unb
(Selb 3U fparen. 3)a tjeifjt e§ benn: „9ln ifjren grüdjten fottt itjr fte erfennen", unb
be§t)alb fott l)ier ein Sßort gerebet ioerben für bieiöüd)er nad)ber9Jtetf)obe©a§peü =
Otto» ©au er, bie im Skrlage ber ^irma SfuliuS ®roo3 in §eibelberg erfd)ienen
ftnb. Sind) in ©d)uten tjaben fid) biefe S3üd)er betoätjrt, aber für ben 5Prit>atunterrid)t
finb fte gerabeju unentbefyrlid). SDer Stammen berfelben enthält genau ba§, VoaS id)
oben beanfpruajte, nidjt ju biet unb nidjt äu wenig. Seidjt fajjltd), finb bie Sagtet
fo eingeteilt, baß fle fid) Uon einer ©tunbe jur anberen bemältigen laffen, unb babei
toirb ber Stoff in einer SBeifc bearbeitet, bafj ber ©d)üler al§balb jum ©predjen ge<
langt. 2Md) einen Grfolg biefe 23üd)er b.aben, bafür fprid)t bie immer toad)fenbe
SReid)^attigtcit bei SSerlagS, ber in »erfd)iebenen ©rupfen für $E)eutfd)e, granjofen,
(Snglänber, 3taliener unb ©panier nidjt Weniger o\% 64 §aupt= unb Stebenwerte ent«
t)ält, Don benen id) felbft mit beut beften erfolg benüfete unb benüfcc juin Unterridjt
für 5Deutfd)e: bie franäöftfd)e ©ramtnatit (24. aiiiflage), bie englifd)e (21. Auflage), bie
fpanifdje, italienifdje, t)OÜänbifd)e unb rufftfdje; für ©nglänber unb ^ranjofen u.f.to.:
bie beutfdje ©rammatü, ob,ne bon ben 9tebenbüd)ern ju reben. 2ßa§ man mit btefer
93htl)obe innerhalb 6—12 iWJonaten erjielen fann, ift ganj erftaunlid). 9tad) einem
fold)en SurfuS mufj ber @d)üler befähigt [ein, fid) in ber betreffenben §aubel§!orre«
fponbenj felbft fortäubilben."
5Dic SSerlag§bud)b,anbtung ift f orth)äb,renb bemüht, ben SufluS ib,rcr Unterrid)tS=
SOßerte nad) aUen Stiftungen ^in ju tieibottflänbigen ; eine Qlnjaljt neuer 2eljrbüd)er
ift in äSorbcrcitung.
r
£otmer|"cttott5-©rammattL
I»d0obc $asvtx)-§tto-&anet.
lonuetfattons-dranunatik
nebft einer
€inWrung in W Iflrlft unit Heu fpriefftU Her $uat}ili
tiOtt
-§etau§geBer ber 3«tfd)rift für afrtfanifdje unb oäeantfcfje ©£radjm,
©efretär ber beutj^en Äolonialgefeliycöaft, JRebafteur ber beutfdjen Solonialäeitung, ber ^Beiträge
jur Äoloniatyolitil! it. f. &.
1804 ^«acesw
■■■■■-.■,
.:■. . ---■ _ .
3ultuS © t o o §' Verlag.
1900.
5</
Gr
®ie ÜJtetljoöc ©a8pety«Dtio<Sauer ift mein burdj Kauf ertoorbeneS atteinigeS
©igentum. Sie nad) biefer SJtetljobe bearbeiteten 8eljrbüd}er hierben unabläffig
berbeffert. Sitte Jftedjte, namentlid) baS S3earbeitung§= unb ÜberfetjungSredjt,
finb für atte ©pradjen borbeb,a!ten. 9lad)af)mungen unb Stadjbruct finb gefetjltd)
berboten unb werben geridjtfid) berfolgt. fjfür entfpredjenbe ÜKitteilungen bin
id) banfbar.
§eibelberg. 3uHn8 ©rooB' S3erlag.
AAr ic &*i iE n &*t i t ut'c *
' V i
mmv ^nxQUnftt
tum
twjtn }r. von ÜmBerg,
Hx kntftym MottMett (§tftxtf>m$>m
t%ttxbxttiQ\t ittgÄfc&pei.
FEß 2 5 1961
©ortooct
33ereit§ im Qa^re 1890 Ijabe icf> ein fleine§ ßefyrbudj
ber <Suai)iütyrad)e oeröffentftcbt, ba§ fidö ftarfer üftaägfrage
gu erfreuen gehabt f)at unb öon ber $ritt! ebenfo tooljl*
tnolTenb aufgenommen toorben ift, rote öon ben garjlreid)ett
^erfouen, bie mit ^ülfe be§fetben tt)re ©ualjiliftubien be=
trieben unb mir i^re fjierbei gemalten Erfahrungen mit=
geteilt Ijaben.
SBenn idj trotjbem je|t ein groeiteS £eljrbudj berfelben
©pradje Ijerau§gebe, fo gefögieljt baZ Ijauptfäd)lic{) au§ bem
©runbe, toeit e§ mögt mögtid) luar, in bem befögränften
Raunte, ben bie ^artieben'fdje Sibtiotlje! ber ©pradjenfunbe
itjren Slutoren bietet, ein erfögöpfenbeS 33ilb ber ©pradje gu
entwerfen, gang abgefeljen baöon, buk bie Kenntnis ber
©£rad)e ingttnfdjen fiög ertjebticö erweitert f)at. SSielmeljr ift
f)ier bie Söefcgränfung auf bie Elemente ber @J)rad)leIjre bon
öorn^erein geboten. (£§ erfdjeint mir aber unerläfclid), eine
für un§ fo mistige @pradfje tote ba$ ©uafjili, bereu ©eltung§=
gebiet ben Umfang be§ SDeutfdjen OteiegeS um ein met)rfad)e§
überfteigt, feljr biet eingeljenber gu beljanbeln, namentlich
audj bie toicbttgften Erfcbeinungen ber €>t)nta£ bem ßernen*
ben oorgufüfjren unb ifjn gum ©ebraudj ber arabifögen ©ögrift
anzuleiten.
SDtufjte idj midj bei meiner erften Slrbeit über ba$
©ualjtli ^au^tfäcftttd) auf bie öorljanbenen grammatifdjen
Duetten ftüt^en, fo bin idj nunmehr in ber ßage, in bem
VIII ätortoort.
gegenwärtigen 33udje ba% Ergebnis langjähriger eigener
©tubien bem ^ublifum borlegen ju bürfen.
@iine gan;je fRet^e tüicötiger fragen ift l)ier ^um erften=
mal beljanbelt toorben, Ijaubtfäcfylicl) auf bem ©ebiete ber
©tontaj;, bie in btn bisherigen ßeljrbüdjem, felbft in bem
fori]! fo öotäügltc^en §anbbudje bon ©t. 5j>aul=^üaire, ent=
meber überhaupt übergangen, ober nur ganjfbTelifläcIjtidj unb
brudjftücftoeife befbrod)en toorben toaren. SDte Interpretation
toon ©ualjilitejten, befonber§ biefenige bon fdjtoierigeren ^>oe=
fien, fdjtoebte baljer bislang boHfommen in ber ßuft unb war
ben fcfylimmften Irrtümern ausgefegt.
3um erftenmal toirb in bem oorliegenben ßeljrbudje bie
ganje Fülle ber fbntaftifdjen (Srfcbeinungen be§ ©ualjiti cin=
geljenb erflärt, toobei oft überrafdjenbe SBertoanbtfdjaften mit
:ber <&bnta£ ber flaffifdjen ©brauen gu Sage treten, toie
[3. 23. bie ßonftruftion be§ SHfufatiöS mit bem Snfmttto, be§
Accusativus limitationis, bie ©ebraudjgtoeifen be§ ©eni=
tiO§ u. f. to.
<£>erborl)eben mödjte id) audj bie aufjerorbentlid) ein=
gefyenbe 23eljanblung ber $afu§ lelfjre, bie Stbljanblung über
Sebeutung unb ©ebraudj ber obieftiben Beittoörter,
fotoie bie tiefgeljenben llnterf Übungen über bie 2Bortab=
leitung. S)a§ 23udj bient bafjer nid)t nur bem nädjften
braftifd)en 23ebürfni§, fonbern bringt audj bem ©bradj=
forfdjer bieteS üfteue. ^ter^er gehört 3. 25. bie ©ntbecfung
einer intenfiben Form be§ SßerbumS auf -ia (-ea) be=
äie|ung§toeife -ilia (-elea), bie bisher bielfadj mit ber objef=
üben Form be§ 3ettlrorte§ bertoedjfelt tborben ift. Über bie
(Sttjmologie galjlreidjer SKörter tote nguo, mtu u. a. toer=
gleite Seil II, § 14 ff.
S)ie innere ©inridjtung be§ 23udje§ war in ben
großen Bügen burdj ben $Ian ber 23ibtiot^e!, ber e§ an=
gehört, gegeben, 3m erften Seil, ber im toefentlidjen bie
Formenlehre beljanbelt, finb für bie Slnorbnung be§
@toffe§ tebiglitf) braftifdje 9tüäfidjten mafegebenb gctoefen.
aSortoort. IX
Um inbeffen bie irjeoretifdje ttberfidjt über ben 23ou ber
©öradje nic&t gu öerlieren, Ijabe idj Don 3eit gu 3eit fd^on
im erften Seit gufammenfaffenbe Xabhaui gegeben.
$m beginn be§ gtoeiten £eile§, ber überhaupt eine
ettoa§ ftrengere Haltung einnimmt, ift bann nod)mat§ in
Jürgen 3ügen eine gebrängte Überfielt ber gangen ftoxmUfyxz
in föftematifd)er Sarftettung gegeben toorben. ©in reifer
<£in|tf)tag öon SSertoeifungen, gu beren ©rleidjterung ber ge=
famte Smfjalt be§ 23udje§ in $aragraörjen eingeteilt ift, Jjilft
gubem, ben Bufammenrjang ftraff feftguljatten.
©rofjeS ©etoidjt Ijabe id) auf bie SBefdjaffung reiben
unb geeigneten SerJmaterialS gelegt, toobei mir bie©amm=
lungen öon Söüttner, @t. $aul, ZatjUvu. a. fe^r tt)ert=
doH getoefen finb. Gebern 5lbjc^nitt ift eine Slngafjt öon
ÜbungSfäijen in beiben ©Oralen betgegeben, bie aüe bem
toirflidjen ßeben entnommen unb ben nädtften öraftifdjen
23ebürfniffen angepaßt toorben finb. ©afj fie aÜe gutes
©uarjili in ber gebräuäjlidjen 2lu§brutf§toeife geben, bafür
fann idj ©ernähr übernehmen, nad&bem alle £ejte mit £>ülfe
öerftänbiger ©ual)ili§ nadjgeörüft toorben finb. Sttan toirb
e§ fjoffentlidj nidjt für einen Sedier galten, bafj idj audj ,
ben ©öridjtoörterfdjatj ber &ptati$ reidjlidj berüä fidjtigt J
Ijabe, obgleich biefer naturgemäß mitunter ältere formen unb
2lu§bru(f§toeifen auftoeift.
25on ber 16. ßeftion an ift jebem 9tbfdjnitt ein gu=
fammenpngenbe§ ßefeftüd: mit SBorteröeräeidjniS unb @r»
läuterungen beigegeben; im gtoeiten Seil fdjtiefjt fidj hieran
audj nodj eine Oteilje öon ©efprädjen über bie toid)tigften
©egenftänbe be§ täglichen SebenS.
©rofcen SBert fjabe id) barauf gelegt, ben ßernenben
in bie ©eljeimniffe berarabifd)en@djrift einzuführen, unb
ein befonberer 2lbfdjnitt, illuftriert burd) pljotograpljifdje 9ladj=
bitbung öon Driginatbriefen, Ijanbelt über ben 23riefftil
ber ©ualjiü.
©rfarjrungSgemäfc bereiten befonberS bie arabifdjen
X SJortoort.
grembroörter bem Anfänger mancherlei ©djtoierigfeiten.
Sfdö fjabe barjer audj biefem toicrjtigen ©egenftanbe ein be=
befonbere§ Kapitel gemibmet.
2tm ©ct-lufj ber 41. ßeftion ift ein größeres S5eräetcr)nt§
bon ©pricfjtüörtern mit toörtlicber Überfettung nnb (£r=
läuterung aufgeführt, öon bem ict) Ijoffe, bafj e§ für ben
fcrattiftfjen ©ebraudj erroünfdjt fein mirb; idj möchte audj
f;ier auf bie bemerfen§merte unb bisher nidjt beobachtete
Srjatfacfie rjinmeifen, ba§ ein Seit biefer ©toridjtoörter bie
inetrifcrje $orm be§ §ejameter§ auftoeift.
©ern rjätte idj mid) audj nod) über bie altere $orm
ber €>bradje, mie fie befonber§ in ber ^oefie SSertoenbung
finbet, verbreitet; leiber ftanb mir baju ber 9taum nidjt
meljr gur Verfügung, bie betreffenbe 9Ibfjanbtung toirb ba=
r)er an anberer ©teile öeröffentlid)t merben.
din nadj Stftaterien georbnete§ 23eraeid)ni§ ber ge=
bräudjtidjften SBörter, ba§ gleichfalls aunädjft at§ 5ln=
rjang gu bem oorliegenben SBudje gebaut mar, toirb au§ bem*
felben ©ritnbe infolge be§ Iieben§raürbigen (Sntgegeniommens
be§ <£>errn Verlegers Oon bemfetben fefcarat herausgegeben
m erben.
SBertin.
XI
3ngatt£ber3eirfjn$.
drfier %til.
©ette
lautierte 1—5
Sie Sautbejeic&nung unb bte 2Iu3tyrad)e:
a) ßonfonanten 1
b) Äonfonantenöerbinbungen 3
c) bie JBofale 4
d) bie ©übe . . ' 4
e) ber Sßortton 4
f) SBo^irautSreaeln 5
Sotmentefyte.
1. ßeftton. Strtifel. ©efäled&t her §au$>ttoörter. I. Äloffe
unb bereu ÜUteljrjaljt. ©tgenfdjaftStoörter.
$räfen§ bon „fein" 5—7
2. „ 5PerfönIid^e unb fyintoeifenbe ^rürtoörter. ©enit-iö 7 — 9
3. , ObjeftSfafuS. Nennform unb 9ßräfeng be§ 3eit=
toorte§. Söortfietlung 10—14
4. „ SBefeljlgfonn. 83efi£anjeigenbe $ürtt>örter. <&ut>=
ftantiöierter öerneinter Sfnftnttib. 3fortge=
führtet ^müeratiü ". 14—17
5. „ Sempuö= unb 9Jtobu§präftr,e. *Perfonatpräftje.
Smüerfeft. «perfeit, futurum 17—22
6. „ ©ie ©runbso^Ien bon 1—10. ©er Drt3fafu§ 22^25
7. „ ©et ßontinuatib unb ber 2lbüerbiali§. lln=
regelmäßige 3e^lriörter 25 — 28
8. „ £)bjeftgfafu§ ber ^erfönlic^en $ürtoörter. Iftücf*
fieäüglidjeä $ürtt)ort. Dbjertiüe 3eittoörter 28—33
9. „ itberfidjt über bie klaffen ber £>aupttoörter;
bie IL Waffe 33-37
10. „ JBernetnte ©egentoart§=, Jöergangenb,eit§= unb
3u!unft§form : ei, idj bin nidjt; eina, itfj
Ijabe nidjt 37-41
XII SnljaltSöeraeidjntS.
Seite
11. ßeftton. ßonjunftiö. Steigerung unb Umfdjreibung
ber @igenfd)aft§tt)örter ±1—11
12. „ kuwa, fein. Sempuä ber ©eroor)ttr)ctt. 5ßar=
tiäipium 47—51
13. „ Sie III. ßlctffe ber £>au*)ttoörter. ßaufatiöe
3eittnörter. $mperatit) tum kuja .... 51 — 56
14. „ Sie IV. Älaffe ber §autottoörter. Sa§ ^affib
be§ ^ntWoxtt^. Sa§ grageabberb -je. Sie
£)rbmmg§3af)Ien 56—62
15. „ Sie V. klaffe ber £>aUbttt)örter. SSergrßfje*
rung§= unb ä}erfteinerung§toörter. £em=
toora mit -po- 62—71
16. „ VI. klaffe, ßontinuatiüer Srntoeratib. Nisi-
jependa.
Sefeftüd:: Sungura na mazabibu . . . 72—77
17. „ VII. unb VIII. klaffe. ßonforban5 be§ 2o=
latiü§. Nebenformen ber ^offeffüm. mwe-
nyewe. peke yangu.
Sefeftüd: Mtu na sirnba na sungura 77 — 83
18. „ Unregelmäßige geittoörter. Sie galjlroörter
ßefeftütf: Mzee na mauti 83 — 95
19. „ Ser £)bjert§fafu§ ber toerfönltdjen gürtoörter.
Sa§,modj=nt$t"=£emtou§.,3ufßmmengefeijte
§aubttt)örter.
ßefeftücf: Mbwa na mwivi 95—99
20. „ ©ebraudj ber Pronomina separata. S5e=
ftimmung eine§ £>aubttt>orte§. Sie beäüg=
lidjen ^ürtoörter. Sie Sempora in 91610=
tibfäfeen. Sa§ Ütelatibum ambaye.
Sefefiüd: Upepo na jua 100-105
21. „ Seäügli^e gürtbörter als Dbjeft. ©onftige
gfürroörter.
Sefeftüd: Kasuku 105—110
22. „ Sie Sembora in 58ebingung§fäfeen.
Sefeftüd: Sungura katika kisima . . . 110 — 116
23. „ So§ Seittoort „fein".
Sefeftütf: Simba katika mwitu .... 116—129
24. „ Sa§ SSerbum kuwa na, fjaben.
ßefeftücf: Njiwa na panya 129 — 134
3ttf)alt§bersei(i)nt§.
XIII
©ette
25. ßeition. 3ufatntnengejei$e Sßerbalformen. §tlf§seit=
toörter. Söiebergabe ber beutfdjen §ilf§=
geittoörter.
Sefeftütf: Mtu na kijana na punda . 134—140
26. „ Sie übrigen Jjintoeifenben gürtoörter. Sa§
■SbentitätSpronomen. Sie bon 5pronominaI=
ftämmen abgeleiteten OrtSaboerbien. Sie
abgeleiteten Serben.
Sefeftüct: Mwenzi mwema 141—150
27. „ Sie ^räbofttionen unb präpofittoneKcn 3lu§=
brücfe.
Sefeftücf: Sie ©efdjidjte öon Alibegi
Kashkashi 150—156
28. „ 93on ben Konjunktionen.
Sefeftücf: Hikaya ya Abunawasi . . . 156 — 163
29. „ 93on ben 3tboerbien unb ben aboerbialen
Lebensarten.
Sefeftücf: Maneno matatu 163—181
30. „ Sie Schrift ber ©uafjiti 182-206
Sie Konfonanten 182
Sie SSofate 184
93erbinbung ber Konfonanten untereinanber 186
Sefeübungen 187
©onftige Sefejeidjen 189
©djreibung ber arabifcfjen Sßörter . . . 190
SSefonbere S3emerfungen 193
Sie Ziffern 193
Sefeftücfe mit Umfcfjrxft unb Erläuterungen 193—206
Qm'ütv %til.
31. Seition. ttberfidjt ber Konforbanä 207—215
Sefeftücf: Hikaya ya Muhammadi Mte-
petevu 216—219
©efpräcfj (SSegrüfcung. ©rfunbigung nadj
bem SBefinben. 2lbf$ieb) 219—222
32. „ ©efamtüberfidjt ber Konjugation 222-227
Sefeftücf: Hikaya ya Muhammadi Mte-
petevu (gortfeüung) 227-231
©efürcuf) (Säefteigen eine§ ©djiffeS. 2luf
ber Sfo^rt. ßanbung) 231—234
33. „ Sie Söortbilbung 234-245
A. Sie Ableitung ber §autottoörter . . . 234-245
XIV 3nf)alt3Der3eidjnx5.
©ettc
I. S5on »erben 234-242
IL 93ott cmbertt gmnpttüörtern .... 243—244
III. »ott »bjefttoen 244-245
B. ®ie Ableitung ber ©igenfrfjaftStuörter 245
C. ©te Slbleitung ber »erben .... 245
D. ©ie Slbleitung ber Slböerbten .... 245
ßefeftüd: Hikaya ya Muhammadi Mte-
petevu (^ortfefeung) 246—251
©etyrä<$ (3luf betn gottamt) 251—253
34. Seftion. 3ur ©ijntaj be§ £autottoorte§. ßafu§Ieb,re . 253-275
A. »om ©ebrautf) ber ßafu§ 253—273
_a) »om©ebrautf) be§ 5nominattD§ . . . 254-256
b) »om ©ebraudj be§ ©entitoS .... 256-264
c) »otn ©ebrautf) be§£)bjett§iafu3 (©atib
unb ÄHufatiD) 264—273
d) »otn @ebraud& be§ 2ofatiö§ ... 273
e) »efonberljetten im ©ebraucfi, einiger
©ubfiantiüe 273-275
Sefeftücf: Hikaya ya Muhammadi Mte-
petevu (gortfetfung) 275—278
©efüräd) (SDtieten eine§ §aufe§) .... 278—279
35. „ 3ur ©öntoj ber giirtoörter 280-288
3ur ©ütttar. be§ üerfönlidjen gürtoorte§ . 280-282
»emer!ungen jutn ©ebraucb, be§ rüdbejfig=
liefen gürtoorteS 282—284
Über ben ©ebraudj ber f)intoeifenben $ür=
toörter 284-286
Über ben ©ebraudj ber beäügftäjen 3:ür=
toörter . . . . 286—287
Über ben ©ebrauef) ber beftfecutäeigenben
gürtoörter 287—288
®ie fragenben fjürtoörter 288
®a§ Pronomen b er »er attgemeinerung -o -ote 288
ßefefiücf: Hikaya ya Muhammadi Mte-
petevu (®<$Iufe) 289—292
©efprädj (2Jtieten eine§ ©ienet§) . . . 292—294
36. „ 3ur ©tontar, be§ ®igenjd)aft§toörte§ ... 294—297
Sefeftüd: Muhammadi . . . 297—302
©eftorädj (©ienft im §au|e: 1. Söeden.
2. »aben. 3. »arbier. 4. Slnüeiben.
5. grübjtüct) 302-305
3nf)alt§tier3eidjni§. XV
©ette
37. ßeftion. 3ur ©tontar, be§ »erbumS ........ 305—323
I, ©ebraudj ber 3eüen imb 2lu§fage=
toetfen 305—321
SDer Sfnftmtto 305—314
Som ^Partizipium 315
3)er $nbifatit> ber ©egentoartSformen 315
2>er ©ebraudj be§ ßonjunftiöS . . . 315—317
©ebraudj ber formen be§ SmtoerfeftS 317—318
©er ©ebrauä) ber 3rorm nikipenda . 318
©ct§ «Perfeftum 318—319
®a§ <piu§quamöerfeftum 319
®a§ futurum 319—320
®as spaffiö 320
IL S5er ©ebraudj ber 3eüen in ^sr in=
biteften Iftebc 321
III. ®ic Sfteltion ber 3eittoörter .... 321
IV. 2hm ben unberfönlid)en Seittoörtern . 322—323
. ßefeftücl: Muhammadi (3fortfefcung) . 323—325
©efbräd) (Sienft im £>aufe: 6. Steit*
tiere beforgen. 7. Stuf ben SDtarft
geljen. 8. SBaffer Ijblen, 3feuer an=
madjen. 9. ©efdjirr unb ©erat
fcutjen. 10. ®en Sifdj becfen.
11. SSctt madjen, ßamöe beforgen) . 325—328
38. „ Sie Sebeutung unb ber ©ebraudj ber objef=
tiöen 3eit»örter 328—334
ßefeftütf: Muhammadi (3fortfefcung). . . 334-337
©eftirädje (mit ©efdjäftsteuten unb §anb=
toerfern: 1. 3JW einem ©djneiber. 2. SUtit
einem ©djuljmadjer. 3. 9Jttt einem ©elb=
toec6§Ier) 337—339
39. „ ^Phrafeologifdhe Qeittoörter: kuwa, kukaa,
kufanya, kupata, kutia, kupiga, kwenda,
kutoa, kutoka, kwona, kushika, kut-
waa, kutaka, kuweka, kupa; berfdjiebene
Strafen 339-347
®a§ ßieb bom fremben ©aft 347—349
©efbrad) (ßanbarbeit) 349-351
40. „ Sie beutfdjen ^räpofitionen unb ifjre 2öieber=
gäbe im ©uafjili 351—377
XVI 3ttf)alt§beräetä)ni§. Srudfefjler.
©eite
SSetfbiete bon Urfunben berftfjiebener 2lrt:
].®d&itlbfi$ein. 2. 2JUet§bertrag. 3.3alj=
Iung§6efef)L 4. ©mbfangSqmttung . . 377—379
©efbrää) (©rfunbigungen bor einet Steife) 380
41. Sektion. Sie arabiftfjen grembtoörter 380—386
©britfjtoörter uttb 9teben§arten ber ©ualjiH 387—392
42. „ $om SBricfftil ber ®uaf)ili 392-400
5pt)otograb](jiftf>e 5fta<pilbungen breier Ort=
ginalbriefe 401—404
©. 15, geile 4 b. u., Iie§ nazi k'avu.
©. 21, 3eile 1 b. o., IteS k'uku.
3 eile 8 b. o., Iie§ t'atu.
©. 24, QäU 11 b. u., Iie§ kununua.
©. 25, 3eile 4 b. o., IteS ßobal ftatt «autföuf.
©. 132, 3etfe 9 *>• u., Iie§ kasha nililo n,alo.
©. 156, in ber ttberfdjrift, Iie§ themanyak
©. 175, 3^^e 15 b. o., Iie§ -soma kwa moyo.
Slufeerbem lefe man ftet§ basi (ftori$ bassi) ftatt bassi.
gftffer ^e\L
Bie Tautbe^ei^nung mb bk %mfyvatye.
a) ßmtfmtimteit.
3n reinen ©uafjitttoörtern !omtnen nur folgenbe $on=
fononten bor:
ß^ltaute: k, k', g, n (nur bor g), ng'.
3a|ntaute: t, t', d, s, z, r, 1, n.
- Sibbenlaute: p, p', b, w, in.
ßi^enaalnri aute : f, v.
©aumenlaute: ch, j, sh, y, ny.
SDabon lauten tote im ®eutfd)en k, g, h, t, d, 1, n,
p, b, m, f, 3. SB. kata (fdjneibe!), gani (meiner?), huko
(f)ier), damu (SBIut), leo (fjeute), nini (toa§?), pa (gieb),
boma ($efiung), fagia (feg au§!).
Sagegen lauet:
1. ng' tote baZ ng int englifdjen SBorte sing ober toie
ng in ©nge, toenn man ba$ g Bei ber 2lu§fbratf)e
möglidjft toenig pren läfjt. (£§ entfbrid)t beut nafaten
n im ärangöfifdien, fommt aber im Unterfd)iebe bon
biefem autf) am Sßortanfang bor, 3. 23. ng'ombe Oftinb).
2. r ift ftet§ mit ber 3nngenfbi£e 3U Bitben; e§ toedifelt
btelfad) mit 1, BejonberS toenn man toeiter in§ futtere
be§ ßanbe§ fommt.
3. s ift immer fd)arf toie ss in reiften; bagegen Begeidjnet
z ben linben f=ßaut in reifen, 3. 33. sina (fbrid) sslna),
fd^arf unterfdjieben bon zina.
4. w ift, toie im ©nglifdjen, mit Beiben ßibben gu fbre^en
(nidjt mit £)Berga^nen unb Unterlibbe, toie im 2)eutfdjen),
3. 33. wino (Stinte, fctft toie u-ino).
5. v ift ba§ beutfdje w, 3. 33. vita, $rieg (fbrid): wita).
6. eh lautet tbie tsch, 3. 23. chuma, (gifen (fbrict):
tschuma).
@ucrf)ttt ßonö.=©rammatif. l
2 8autlef)re.
7. j lautet toie beutfdje§ dj, btateJti^ audj tote dsch
ober beutfti)e§ j, 5. 33. Jana, geftern (ftoricfj: djana).
8. sh ift ba§ beutfd&e seh, 3. 33. shamba (fbridj: schämba).
9. y lautet tote ba% beutfdje j, ny tote nj, 3. 23. yangu,
mein (fbridj: jängu), nyama, £ier (ftoridj: njäma).
10. k', t', p' finben fidj uur bei §aubt= unb (£igenjdjaft§=
toörtern ber brüten klaffe (bergt. § 76); fie unter=
f^etben fidj bon k, t, p nur burdj ben größeren
•ftadjbrucf, mit bem fie gefbrodjen toerben.
11. S3efonbere 9lufmerffamfeit berlangen nodj m unb n
im anfange ber SBörter bor «^onfonanten (außer w
unb y), too fie oljne 35oM eine 6itbe für fidj bilben.
Wlan erhält bie richtige ^luS'fbradje, toenn man im
©eutfdjen aHeinfteJ)enbe§ m über n (oljne <£>ht3ufügung
eines 23olat§) fjörbar 3U madjen fudjt, toie 3. 33. in Ijm!
nitu, 9Ttenfdj (fbrid): m-tu, 3toeifübig, mit
bem S£on auf bem m), nda, 23aud) (fbridj: n'-da).
$n fremben, befonber§ arabifdjen SBörtern, beren
eine große 9Jhnge in§ ©uarjilt aufgenommen ift1, finben
fidj einige toeitere ßaute, nämlidj:
ÄeljHaute: kh, gh;
3a|nlaute: th, dh.
kh lautet toie btö beutfdje ch in tacken. @s ftefjt für ba§
arabifdje £, aber ebenfo oft audj für £. $n bieten SBörtern
toedjfelt es mit h, ba§ in einigen Ratten regelmäßig für
£ ober ^ eingetreten ift. ©0 fagt man fiet§ hali für baZ
arabifdje häl.
gh ift unfer 3äbfdjen-r; e§ toedjfelt bielfadj mit g unb
bertritt ba§ arabifdje 5
th ift ber engtifdje ßifbellaut th in thick unb dh ber
toeidje englifdje ßifbellaut th in then. S)a§ erftere fteljt
für ba§ arabifdje o2, ba% letztere ofjne Untertrieb für
3, (je© unb J=>. 2)odj toerben beibe ßaute häufig bertoedjfelt.
33eifbiele finb : thömu, $noblaudj (^ß), dhahäbu, ©otb O-*0ö),
dhihaki, fbotten (1^^^), dhanni, meinen (^k).
1 äkrgleidje meinen Sluffajj „S)a§ arabifdje dtement im ©uaf)tli"
in ber 3eüf$rtft für afrifanifi|e unb oäeanifc&e ©tiradjen, 1895,
©. 9 ff. unb 97 ff.
2 ö wirb häufig autf) burdj t, J> burdj d toiebergegeben, Wie
fdjon in ben arabifdjen SJoIfSbialeften.
Sie ßautbejeicOnimg imb bte 3tu§fprad^c- 3
b) ,f onfonontfittJerfimbungen.
©obbetfonfonanten finbett fidj nur tu arabifdjen
SBörtcrn, 3. 33. dhanni (meinen), hakki (fftedjt), sitta (fect)§).
35odj be^eic^nen fie nur bte ßüirge be§ bortjergetjenben 23ofat§,
nidjt ettoa wie im Strabtfdjen eine längere ®auer be§ lon=
fonantifdjen ßaute§. SDte ©uor}iU geben biefe 23erbobbetung
inbeffen häufig auf unb fbredjen bann mit langen 2Sofaten:
dhäni, häki, Sita.
2tudj fonfiige ^onfonantenberbtnbungen finbcn fic&
nur in befdjränftem Umfange unb gtoar in reinen <Sttafyiti=
toörtern faft nur 25erbinbungen einiger Sat)n= unb ©aumem
laute mit n, fotoie ber ßibbenlaute mit m, 3. 23. nt, nd,
nz, im, nj; mp, mb, mm. 3m anfange ber SBörter
!ommen m unb n gtoar nocb. bor bieten anbern ßonfonanten
bor, bitben aber bann, tote oben ermähnt, eine ©itbe für
ft<$ unb gehören batjer eigenttidj nidjt titerrjer1.
®od) tft 3U bemerfen, bafj n bor bieten J^onfonanten audj
im Sßortaufange nidjt fielen fann (bergt. ßeft. 9).
üftidjt nur -mit ben ßibbentauten p, b, m, fonbern audj
mit ben meiften anbern ^onfonanten fann w berbunben fein,
bodj tautet e§ in biefem $atie meift toie ein ganj furjeS,
reines, unbetontes u unb fottte bafjer audj fo gefdjrieben
toerben; bie übtidje Schreibung toirb aber au§ braftifdjen
©rünben beibehalten 2. 9hir baburdj entfielen audj fdjeinbare
5ßerbinbungen breier <®onfonanten, toie mtumhwi, kilembwe.
©ie ^onfonantengrubpcn arabtfdjer unb fonftiger
ßeljntoörter toerben getoötfntidj burdj (Sinfdjiebung bon <£>ülf§=
bo!aten aufgelöst, 3. 23. cakl (23erfianb) toirb gu akili, cadl
(©eredjtigfeit) jju adili u. f. to. ©0$ toerben mandje 23er*
binbungen gebutbet, anbere fommen neben ben aufgelösten
formen bor, 3. 23. shtaki neben shitaki (anftagen), shtuka
(flaunett), staajabu (fidj tounbern), tasbihi(9lofenfran3)u.f.to.
1 Qn einigen Ratten fommt m infolge 5tu§fatf§ eines 93ofaI§
audj im Söortförper öor einigen anberen ßonfonanten al§ ben Sippen*
lauten bor, 5. 35. amka (auftoadjen) unb amsha (auftoeden) ftatt
arnuka unb amusha.
2 @§ toürbe nämlidj fonft Sei bielen SOßörtern, bie gegen bie
allgemeine Sonregel betont finb, eine befonbere 35e3eidjnung ber £on=
fifbe nötig toerben. 3« 33. kdbwa (grofc) fällt fjinfiäjtlid) ber S5c=
ionung oljne toeitere§ unter bie §aufctregel (©. 4e); fdjriebe man aber
kubua, fo müfjte bie Sonfilbe beäeidjnet toerben, toeit ber ßernenbe
fonft kubua fbredjen toürbe.
1*
4 Sautteljre.
c) $ic Male.
®ie 2Sofale finb teils lurg: a, e, i, o, u, teils lang:
ä, e, I, ö, ü. (Sie lauten rein tote im 2)eutfd)en, nur toirb
oud) baS lange e fetjr offen unb faft toie ä gefbrodien, 3. 23.
mgeni, ffcridj: mgäni (ber $rembe).
ßang finb bie Male in betonter, offener, b. rj.
botalifdj auSlautenber ©übe, fonft lurg, 3. 23. bäba (23ater),
p'ete (9ling), bibi (2)ame), mkönö (2Irm), gumü (fjart),
pändä (Ijinauffteigen), pende (liebe), Lindi (ßinbi), hongö
(SBegaolI), nündü (23utfet).
9tterjrere 3ufammenireffenbe 23ofaIe toerben ftetS
getrennt gefproäjen; nur lauten aa, ee, ii, 00, uu, bie be=
fonberS am (Snbe ber SBorter oorfommen, einfad) toie langes
ä, e, 1, ö, ü.
d) $ie Stflie.
2)ie meiften ©üben lauten auf einen 23otal aus, 3. 23.
la-la, su-ku-ma.
SluSna^men büben nur m unb n, toenn fie am 2Cßort=
anfang eine ©übe für fidj bilben, fotoie bie auf n unb m
fdjliefeenben ©üben, 3. 23. m-ko-no, n-ji-a, pen-da, pem-be.
®as SBortenbe fd)üefet ftetS bofaliftf).
$rembtoörter, bie biefen Regeln toiberfpredjen, toerben
burdj Einfügung oon §ülfSoofaten getoölinücb umgebübet,
3. 23. cakl (23erftanb) toirb 3U akili. 2tm SQSortenbe toirb
tnbeffen ein einfacher ^onfonant ntdjt feiten gebulbet, be=
fonberS bei toenig eingebürgerten Serjntoörtem, 3. 23. thöm
(^noblaudj) neben thömu.
e) $etr äßortton.
®er 2Sortton rutjt ber Siegel naäj ftetS auf ber oor=
legten ©übe. 2luSnarjmen toerben burdj ben 2l!ut (ä) ge=
fenn3ei(f)net, 3. 23. mköno, penda, usingizi, aber ädili
(neben adfli). AJU^^A«
8u bm 2IuSnar)men gehören:
a) ©ie SBörter auf aa, ee, ii, 00, uu, bie ben £on
auf ber legten ©übe tragen.
b) 23iele arabifcfje ßelmtoörter, bie bie urftorünglidje
23etonung rjäufig beibehalten. S)odj ift bieS nur bei weniger
eingebürgerten 2Börtern suläffig; 2ößörier, bie ©emeingut ber
©brache geworben finb, toerben am beften ftetS nadj ©uarjüt=
art betont, obwohl manche ©tutjer, um fidj baS 5(ir eines
§aujntoort. I. ßtaffe. $räfen§ bon „fein". 5
€>bradjfenner§ ^u geben, audj ^ter nidjt fetten bte arabifti^e
Betonung antoenben unb 3. 29. äkil ober äkili ftott akfli
fbredjen.
Sritt ein Suff ig an ein SBort, fo änbert fidj banad)
bie 29etonung, 3. 29. pende (liebe!), aber pendeni (liebt!).
f) äMjlfotttSregeln.
<£>ierJjer gehören u. a.:
a) Sie 3ufammenäief)ung bon a-i unb a-e in e, bie
inbeffen auf beftimmte ^atte befc&ränft ift, aber audj fonft
jjutoeilen borfommt, 3. 23. aweta (er ruft fie) ftatt awaita.
b) SDtc (Slifion bon i in ni (idj) bor allen SSoralen, fo=
tt)ie (Ijaufig) bon a in ben ^räfijen wa-1, unb ya- bor fol=
genbem a, fotoie enblidj be§ Pronomens ber britten ^erfon
a-, ba$ bor folgenbem a berfdjtoinbet.
c) ©onfiige§ fielje bei ben *J}röfirm ber einzelnen klaffen
unb ben entfbredjenben berföntidjen ^ürtoörtern.
€i*fte lEefttian. Somo la kwanza.
2trtifet. (Sefcfylecfyt ber EjaupttDÖrter. I. Klaffe unb bereu ITCeb^afyl.
€tgenfdjaftsu)örter. Präfeus von „fein".
1. ®a§ §aubttoort fjat toeber einen beftimmten nodj
einen unbeftimmten Strtiret: mtu bebeutet „SUlenfdj", ein
Slftenfdj unb ber 9flenfdj2.
2. ©in grammatifc&eS ©efdjtedjt mirb im ©ualjili
meber beim |>aubttüort noäj beim Qairtoort unterf Rieben:
yeye Reifet bafjer gleichzeitig „er" unb „fie" (unb „e§").
3. 2öie in anbern ©brauen nadj bin dsnbungen, fo
^erfüllen bie ^aubttoörter be§ (Sualjiti nadj ben 25orfitben
in neun klaffen. ®ie erfte Älaffc bat bie 25orfiIbe m
unb enthält nur ^erfonennamen, 3. 29. rntoto (Äinb),
mke (©befrau), mjinga (SE§or, -ftarr).
Sin m er!. 1. 2br ©tämmen, bte mit a, e, i anlauten, fteljt
mw, 3. 83. mwana (©ofjn, Softer), mwenzi (^freunb), mwivi (S)ie6).
1 ^piurafyräfiy, bei I. klaffe unb perfönltdjeS gürtoort.
1 äöegen ber Seftimmung ber §aupttoörter bergt. IL %.
6 Seftion 1.
Slnmert 2. 33or Stämmen, bie mit u, h ober ng anlauten,
ftet)t mu-, 3. 33. muungu (©ott), muhindi (Qnbier), mungwana1 (freier).
Stnmerf. 3. 33or o fteJjt getoöfjnliü) nur m-, fcodj !ann aud)
um- fielen, 3. 33. moga über mwoga (Feigling).
4. Sie SBörter btefer klaffe Btlben ifyre Wltf)T%a§{, in=
bem fie bie $orfilbe m- (mw-, mu) burd) wa- erfe^en.
Siefe§ wa berfdjmität mit folgenbem i ober e 31t we: watu
(9Jlenftf)en), watoto (Einher), wake (©Ijefrauen), wajinga
(Darren), waana (ßinber), wenzi (ftatt wa-enzi, $rennbe),
wevi (ftatt wa-evi, Siebe), wahindi, (i^nbier), wangwana
(Qrrctc), waoga (Feiglinge).
5. Sa§ @igenfd)aft§tt)ort ftimmt mit bem ^mupttoort
flets in ber 3dj{ überein: e§ nimmt in ber @tn-
3at)I ba§ ^räfij m- (begte^ttngStDeife mw-, mu- nadj ben=
felben Regeln wie beim Hauptwort), in ber Wltt)x%a$l bie
SSorfitbe wa- an. 2tt§ attributiöe äöeftimmung ffceEjt e§
hinter bem §aupttoort, 3. 33. dogo f lein : mtoto m-dogo,
ein l(eine§ &inb: watoto wa-dogo, üeine ßinber.
(£igenfd)aft§tt)örter, bie fremben «Sprachen (befonber§ bem
Slrabift^en) entftammen, finb bagegen unöeränberliclj : mtoto
hodari, watoto hodari.
6. Sie Kopula „fein" in ber gegenwärtigen 3eit brauet
nidjt au§gebrücEt p werben; bodj ift e§ audj ertaubt, fie
burcf) m' (bin, bift, ift, finb u. f. to., unöeränbertid) für aÜe
^erfonen) toieberäitgeben; oerneint lautet fie für alle $er=
fönen si (bin nidjt, bift nidjt, ift nict)t n. f. W.).
2ööt*e**2
mpagazi, (ßaratDanen=)Sräger. rntoto, ßinb.
mchunga, £>irt, 33ieI)3Üd)ter. mtumishi, Siener.
mfalrne, ßönig. Muhehe, ein 90tuf)ef)e.
mfua, ©cljmieb (im aftg.). Mswahili*, ©uatjilimann.
^muhunzi, Geifenjdimieb. ^.mungwana, ©efiilbeter, ©beimann,
mfuasi, SlnJjänger. freier.
mganga, Slrjt. mshenzi, SÜÖtlber, /peibe.
mpishi, $od). rnwamuzi, 9ftid)ter.
mwallimu*, ßeljrer. mwashi, 2Jlaurer.
mtumwa, ©Habe, 'rnwislamu*, 9Jtuf)ammebaner.
mtu, 2ftenjd). Mnyamwezi, 2Bant)amtt)eäi=
Mwarabu*, 2traber. mann.
mtajiri*, (reifer) Kaufmann, msimamizi, Stuffetjer.
' §anbet§^err. Mznngu, ©uroöäer.
msifu*, <Sdjmeid)Ier. mwinda, Säger.
Muhindi, 3nbier. mwongo, ßügner.
1 £>od) fdjreibt unb fpric£)t man aud) mngwana.
2 3frembtt)örter finb mit einem * üerfeljen.
^ßerfönltdje unb fjintoeifenbe gürtoörter. 7
mkulima, Slcterbauer. -baya, fd)Ietfjt, böfe, fdjlimnt.
Msukuma, ein Sßafutumamann. -dogo, tlein.
Mmasai, ein üDlafaimann. -kali, fdjarf, toilb, ftreng.
-vivu, faul. -refu, lang, grof?.
-angalifu, aufmertfam, toaäjfam. hekima*, SSei^eit1.
-kuu, bornefim. elimu*, SGiffen.
hodari*, ftarf, gefdjicft. -enyi elimu, gelehrt.
amini*, treu. mali*, SSermögen.
-enyi, I)abenb, befifeenb. -enyi mali, reiü).
-ema, gut. na, unb.
-nena-kweli, tri afyrf) einlieft enb. . lakini, aber, fonbern.
fang 1.
Mpagazi ni mvivu. Wapagazi ni wavivu. Mpagazi mvivu.
Wapagazi wavivu. Wachunga ni waangalifu. Mchunga mwan-
galifu. Mfalme mkuu. Wafalme wakuu. Wafua na wahunzi
ni hodari. Wafuasi si amini. Mganga mwenyi hekima. Ibra-
himu ni mpishi mwema. Mbaraka ni mwallimu mwenyi elimu.
Abdalla ni mtumwa amini. Uledi mtu mnena-kweli. Mu-
hammadi ni mtu mbaya. Waarabu ni watajiri wenyi mali.
Mbaraka ni msifu. Muhindi mwenyi mali. Watoto wadogo.
Uledi ni mtumishi bodari. Wabehe ni watu wakali. Wa-
swahili ni wangwana, Wahehe ni washenzi. Mwamuzi ni
mkali. Waashr wavivu.
Stufeafie 2.
SCftbarafa ift ein guter Sebrer. ©er Maurer ift faul. ®ie
Snbier finb reitrje ßaufleute. Sbrabim ift ein fdjledjter $od). ©ute
Präger. Sreue 9InBänger. ©efcbidte 2trjte. IbbaEa ift Hein.
Hiebt ift grofj (= lang), ©er roaäjfatne §irt. ®ie Araber finb
Sttufiatninebaner, bie Söafie^e finb Reiben. S)ie Söantjamtoeji finb
gute Präger. S)er 5Iuffe|er ift ein Europäer, ©ie Europäer finb
gute Söger. 2Jln£)ammeb ift ein tt>abrfieit§Iiebenber Wlam, (er) ift
nid)t ein Sügner. ®er reid)e $önig. Sfeidje Könige. ©efdjicfte
SDiener. «Strenge 2Iuffeb>r. ©in ftarfer Präger. IbbaKa ift ein
ftarfer Präger, ©ic Söafufuma finb ^cferbauer, aber bie ÜJttafat
finb SSie^üc^ter.
2taeite lEefttian. Somo la pili.
Perfönltdje unb bimr>etfenbe ^ürtDÖrter. <Senitir>.
7. 25te perfönltdjert ^ürtnörter finb:
mimi, id) sisi (siswi), wir
wewe, bu ninyi, ibr
yeye, er, fie, e§ wao, fie.
• 1 -enyi hekima = befifcenb SDöei§r)ett = toeife. S5iefer ©e=
braud) feon -enyi ift feljr Ijäufig.
8 Seftion 2.
SDttt na (unb) berbunben tauten fie nami (unb id)),
uawe (unb bu), naye (unb er, unb fie, unb e§), naswi
(unb mir), nanyi (unb iljr), nao (unb fie).
8. S)ie fyintoeifenben $ürtoörter (als Hauptwörter
tt)ie at§ Söeitoörter gebraucht) lauten huyu (biefer, biefe,
biefe§), StTtetjr^Q^t hawa (biefe); yule (jener, jene, jenes),
%Rz§vza.§l wale (jene), ©ie fielen meift hinter beut §aubt=
mort, fönnen aber audj baoorfteljen: mtoto huyu (bie§ <®inb),
mtoto yule (jene§ kinb): watoto hawa (biefe «ßinber),
watoto wale (jene $inber). — (£§ tft aber audj ^uläffig,
3U fagen: huyu mtoto, yule mtoto, hawa watoto, wale
watoto1.
9. 23e3ie(j)t fidj ein (SigenfdjaftStoort auf eines" ber ge=
nannten toerfönlicfjen ober Ijinroeifenben $ürtoörter2, fo nimmt
e§ in ber (Einsaht unb in ber SCRe^rgar)! bie Sßorfilben ber
erften klaffe an, gana al§ ob e§ mit einem £>aubttoorte
berbunben toäre: mimi mdogo (idj Bin ftein), sisi wadogo
(trjtr finb Hein), wale wadogo (jene finb Hein).
10. S5er ©enitib alter £>aubttoörter mirb burtf) bie
^räbofition -a (bon) gebilbet: -a mtoto (be§ $inbe§), -a
watoto (ber ßinber).
3)er ©enitib fte^t ftet§ hinter bem regierenben §aubt=
toorte3. S)er 5PräOofition -a toirb je nad) ber klaffe be§ re=
gierenben <£aubttoorte§ einer ber ßonfonanten w-, y-, ch-,
vy-, z-, 1-, p-, kw- borgefe|t, fo hak bie formen: wa, ya,
cha, vya, za, la, pa, kwa entfielen4.
•ftadj einem «^aubttoorte ber erften ßtaffe fteljt tu ber
©ingarj! unb %Rtf)T%a.ty immer nur wa, 3. 33.
mtoto wa mtu, bas $inb be§ 9ttanne§
watoto wa mtu, bie ßinber bes 9Dtcmne§
mtoto wa watu, bo§ $inb ber Seute5
watoto wa watu, bie $mber ber Seute.
11. SBenn aur ©enitibberbinbung ein @igenfc&aft§raort
ober tjintt)ctfenbe§ Sürtoort tritt, fo fteljt e§ unmittelbar
1 Sodj ift in btefem gfaUe ba§ ^aupttoort als ^Beifügung ju
bem fuoftantitnfd) gebrausten $ürtoort ju betrauten, alfo wale wa-
toto = jene, nämlidj bie ßinber.
2 Ober auf nani (wer?), yupi (toefdjer?), wapi (toeMje?).
8 23on anberen SÖortarten lann er im ©uafjilt überbauet nid&t
abhängig fein.
4 Sie ©rflärung fie^e im II. Seile, ßeftion 31.
5 ©0 nennt man ein $inb bon gutem §erfommen, tnSbefonbere
t>on freier ©eburt.
©enttib ber gmubttoörter. 9
hinter betnjemgen Subftctnttb, auf boiZ eS fid) begtefit, 3. 23.
mtoto mdogo wa mtu (ba§ flehte ^inb be§ 3Jhmne§\
mtoto wa mtu mdogo (bö§ $tnb be§ lletnen Cannes)1.
mwana, p[.waana,©ot)n;Slod)ter. -ingi, biet.
Muhammadi, SJhtifjammeb. wengi (au§ wa-ingi), biete.
ügweno, ba§ ©menotemb (fübt. wala*, unb nidjt, unb (toetm eine
bom $iIimanbfä)ctro). Negation folgt).
nabii*, ^Jrob^et. sana, fet)r (hinter bem 5tbjettib
Uhehe, ba§ §et)etcmb. fteljenb).
>adili*, gerecht (imberanbertid)).
Ü&ttitß 3.
Mimi ni mdogo. Wewe ni mrefu. Yeye ni mbaya.
Sisi wapagazi. Mwallimu huyu ni mwana wa Muhindi yule.
Watoto wa washenzi niVabaya. Wapagazi hawa Wasukuma.
Watumwa wa Waarabu ni wavivu. Mtumishi wa mganga
yule ni amini na hodari. Wasimamizi wa Wazungu wakali.
Wafaasi wa Waarabu ni watu wenyi mali. Waislamu ni
wafuasi wa Muhammadi. Ninyi Wanyamwezi, lakini sisi
Waswahili. Waashi hawa wavivu sana, wala si waangalifu.
Hawa wapagazi wa Mzungu. Watu wale washenzi, wala si
wangwana. Wamasai si wafuasi wa Muhammadi, lakini wa-
shenzi. Watu hawa wawinda na wachunga, wala si wakulima.
Mwana wa mtajiri mwongo mbaya, si mnena-kweli yeye.
Yeye mfalme mkuu na mwenyi mali sana.
'Üufjjabc 4.
Sßir finb Seute, befi|enb Ütodjtutn unb biete ©Haben, liefet
Snbier ift ber @oi)n eine§ reid)en Kaufmannes. 3)ie Seute be§
5Iraber§ finb gute Xräger. ©u bift lein (nid)t) getiefter Wiener.
£)te 9ttd)ter ber Europäer finb gut unb geregt. Sene @ifenfd)miebe
finb Reiben be§ ©tt>enolanbe§. ©ie SSagfteno finb gute <Sd)miebe.
Sßßir finb 9ftufiammebaner, unb tyx feib Reiben; itjr feib leine (nidjt)
9tnbänger be§ ^ro^eten. ©iefer 9ttuf)efje ift ein milber 2ftann, er
ift ein üornetnner $nt)änger be§ Königs be§ £>el)elanbe§. ©ie
Sßanttammeäi finb fd)Ied)te tKuffer)er, aber fie finb gute Präger.
©ie§ (= biefer) ift ein gebilbeter 9ttann, er ift ber «Soljn eineä
reidjen Arabers.
1 ®a§ letstere tarnt aud) ^eifeen: ba§ $inb beä 9Jtamte§ ift Hein
(ftatt beffen aud) mtoto wa mtu ni mdogo).
10
dritte lEefttian* Somo la t'atu.
©bjeftsfafus. Hennform unb Präfcns bes gettroortes. IDortftellung.
12. 3)er 2tHufatio Ijat biefelbe ^oxm töte her 9?o=
minattö: mtu, bett SWatttt, eilten Sftann; watu, bie -Iftänner,
Hflänner.
(Er fteljt meifi hinter bettt 3eittoort, feltetter baoor.
13. ßttt SDaiito ift nidjt oorrjanben. (Er toirb burdj
bett 3lllufatiü erfet^t1, bett toir be§r)alb im folgenben, ba
er ba§ birefie unb tnbirefte Dbjeft äugleid) ausbrücft, ben
Dbje!t§fafu§ nennen treiben.
14. treffen ein tnbirefte§ unb ein birefte§ Dbjeft in
einem <sa£e äufammen, fo ftefjt ba§ inbtrelte öor bem
bire!ten, 3. SB. Ninampa (idj gebe) mtoto (betn <®inbe)
mapera (kirnen).
15. S5ie gegenwärtige Seit (ba§ $räfen§) ber 3ett=
Wörter wirb nadj folgenbetn dufter gebilbet:
I. na-penda ober II. nina-penda, td) liebe
wa-penda „ una-penda, bu liebfi
a-penda „ ana-penda, er, fie, e§ liebt
twa-penda „ tuna-penda, Wir lieben
mwa-penda „ mna-penda, ü)r liebt
wa-penda „ wana-penda, fie lieben.
3)te *]3erfonen »erben atfo ntd)t tote int 2)eutfd)en burd)
(Enbungen, fonbern burd) SSorfilben bekämet. 2)er ©tatntn
be§ 3eittcorte§ felbfi bleibt unoeränbert. 3m folgenben
Werben alle 3cüwörter in ber Stammform aufgeführt werben.
®a bie einzelnen ^ßerfonen burd) i^re ^orm genügenb
unterfdjieben ftnb, fo treten bie in § 7 aufgeführten £erfön=
lieben Fürwörter nur bann nod) tynzu, wenn ein befonberer
•ftadjbruif gefdjaffen tuerben foü, 3. S. irrinri napenda, idj
liebe [nidjt bu].
16. ®ie üßräfije ber ^weiten $orm be§ $räfen§ werben
audj für ftdj in ber 23ebeutung be§ 3etttoorte§ „t}aben" ge=
braucht:
nina, id) \)abt tuna, wir Reiben
nna, bu f)aft mna, ü)r fiabt
ana, er Ijat wana, fie Reiben.
17. 2)te Segeidjnungen für üßerfonen unb SEtere,
audj wenn fie iljrer ^orm nadj nidEjt in bie erfte
S)a§ Sftälfjere barüber fielje Seft. 7.
OfcjeftSfafuS. träfen» be§ 3eitto0Tt3. Söortftellung. 11
klaffe ber ^aupttoörter gehören, föntten bodj t)in =
fidjili$ ber ßonforbang nadj biefer beljanbelt toerben,
b. 1). bie beränberlitfjen ^bjeftiöa nehmen in-, BegtepitigS*
toetfe im ^lural wa-, bie Ijintoeifenben ^ürtoörter fitib bie=
felben, bie in § 8 aufgeführt finb «. f. m., 3. 23. nguruwe
mnono, ein fette§ ©djtoein; nguruwe wanono, fetie ©djtoeine
(nguruwe rjüt in ber SJieljrga^t biefelbe $orm iüie in ber
18. ©ie Nennform eine§ 3eittt)orte§ roirb burd) 23or=
fe|ung öon ku- oor bie (Stammform gebilbet: ku-penda,
lieben, p lieben, um p lieben. (23or SJofoIen fteljt kw-.)
19. ©er oberfte ©runbfatj ber SBortfiettung ift, bafj
ba§ regierenbe SBort fiet§ öor bem abhängigen fiefjt. ©er
©eutfdje fagt: (£§ nütjt ntdjtS, reine Kleiber anpäiefyen.
©er ©ual)ili: haifai (e§ nü|t ntdjtS) kuvaa (angugierjen)
nguo (Kleiber) safi (reine).
23efonber§ ift gu mer!en, ba^ audj bei einer $rage bie
Stellung be§ 5lu§fagefa^e§ beibehalten loirb, alfo:
1. ©u&ieft, 2. tabula ober 23erbum, 3. *ßräbifat
begto. Dbjelt, 4. abüerbiale 25eftimmungen.
Mabruki* | ffioennamen ng,ombe(III.ßI.),5PIur.ng'ombe,
Ibrahimu*, f ^ßennamen. sRinb>
lagonjwa (I. föl)1, ber Ätanfe, sime (III.), 5ßl. sime, Sdjtoert.
Patient. ^mbuzi (III.), $1. mbuzi, 3iege.
mwanafunzi (I.), ©djüler; Seb,r= mboga (III.), ©emüfe.
muungu (I.), ©ott. [Itng. nyama (III.), 3^iftf)>
rniungu, ©ötjen. kazi (III.), Slrbeit.
y^mfinyangi (I.), Söüfer. nyumba (III.), §aus.
mfuma nguo (I.), SBeber. siku (III.), $t. siku, Sag.
^msboni (I.), ©äjneiber. k'uni (III.), SBrennfjotg.
mzigo (II. AI.), Saft. k'ondoo (III.), 5ßl. k'ondoo, ©$af.
mkuke (IL), 3ßlur. mikuke, ruksha* (III.), ©rtaubni§.
mchuzi (II.), @urrt)fauce. [©peer. paei (III.), ^lätteifen.
moto (IL), $euer. pamba (III.), SSaumtüoIte.
mosbi (IL), ölaucfj. nguo(IIL), Kleiber; 3*ug; Sßäftfje.
mshabara* (IL), Sofjtt. sufi* (III.), ßatoof (ein Stoff).
mchana (IL), Ijetler Sag; am marra* (III.), ba§ 9JM; rnarra
Sage. mbili, ätoeimal.
mlango (IL), Stjiir. kufuli* (III.), (a3orIege=)©djIof3.
J ®ie in klammern fte^enben lateinifäjen 3iffatn begeidjnen bie
klaffe, ber ein £an£Üüort angehört. Sa e§ füt bie ©rammatif toi^tig
ift, bie ßlaffenjugefiörigfeit ber §au£t)r>örter ju lernten, fo finb biete
Ziffern toorerfi gebädjtniSmäfsig einzuprägen. §inficf)tlicl) ber Unter=
ftf)eibung§mexfmale ber einzelnen klaffen ift ba§ Nötige in ßettion 7
nnb befonberS in ben Seftionen 11 unb 13 — 17 angegeben.
12
Sektion 3.
daaturi* ober desturi* (III.), ©ttte,
©ebraud).
(i)nchi (III.), ßanb.
jioni (III.), 2lbenb.
adhdhuhuri* (III.), Mittag.
r chuma (IV.), ©tfert.
chakula (IV.), (Sffen, ©beife.
kiatu (IV.), «PI. viatu, ©d)uB.
kisu (IV.), «Keffer.
chumba (IV.), Seiner.
jembe (V.), tßl. majembe, fgadt.
godoro (V.), SUlatrafee.
maneno (V.) ya kiswahili, ©ua=
Bitifbradje.
dirisha* (V.), genfter. [3. ©tabt).
shamba (V.), Sanb (im ©egenfatj
mafya (V.), §erbfieine.
' rnaziwa (V.), 3fJlitc^.
bwana (V.), §err.
maji (V.), SQSaffer.
boi* (V.), Wiener.
dobi* (V.), 2ßäfä)er.
shauri* (V.), 9tat, Beratung.
dawa* (V.), ÜDtebiäin.
bua (V.), SJJI. mabua, 3Dflat§= ober
§irfeftengel.
kuti (V), $1. makuti, ®oto§=
toalmenätoeig.
wali (VI.), «Jteiö (gelobter). [£of.
ua (VI.), $1. nyua, §ecfe, Qaun;
usingizi (VI.), ©djläfrigteit;
nina — , iä) Bin fdjlafrig.
"Tanga, 9lame einer ©tabt.
Unguja, ©cmfibar.
-chukua, tragen,
-leta, (Ber=)Bringen, Bolen.
# -pakua, auftragen ((Sffen).
-lisha, ju effen geben; füttern.
-nywesha, 3U trtnfen geben;
tränlen.
-fua, 1. fü)Iagen, 2. fä)mieben,
3. toafdjen (2öäfä)e).
-jua, toiffen, berfteben.
-kaa, fttjen, tooBnen, fidj (irgenbtoo)
befinben; fein.
-pika, fotften (bom ßod)).
-fanya, madjen, tbun; -fanya
shauri, 9tat§ Pflegen, berat=
-enda, gefyen. [fragen.
-toka, ausgeben, (ber=)fommen
(bon).
-taka, wollen, toünfd)en; brausen,
-teka, fdjöbfen/ ..-■.-■ k%< ■
-kama maziwa, bie SUlitcb ab=
äieben, mellen.
-waeha, an^ünben.
-chemsha, fieben, f»ei% matten
(SBaffer).
-piga, f plagen; -piga pasi, plätten.
-vaa, anatmen J m -b
-vua, aufleben j
-koga, (ftdj) Baben.
-ponya, rjetten.
-funza, unterrtdjtert.
-]ala, fdjlafen. [mögen,
-penda, lieben; gern baben, gern
funga, 1. binben, 2. aumad)en,
-weza, tonnen. [fd)lief3en.
-ingia, eintreten, Bineingefjen,
-sema, fbred)en.
-pasua, ftoalten.
•nunua, taufen.
-fukuza, fortjagen, enttaffen.
x-abudu*, anbeten,
-pata, befommen.
|. -ajjiri*, mieten.
-wili, groet (tote ein Slbjettib be=
banbett).
tayari* (unberänbert.), fertig,
ghali* (unb.), teuer,
saß* (unb.), rein,
wazi* (unb.), offen.
killa* (unb.), jeber (bor bem
§attbtto.).
wote (I. $17), atte (hinter bem
§aubtto.).
gani, meld) er? toetdie? toeldjeS?
tt>a§ für ein? (hinter bim
§aubtto.)
wapi, mo? tooBin? tooljer?
sasa, jetjt.
sasahivi, jeijt eben, fogteid).
hapa, fyut,
tu, nur.
kidogo, ettoa§, ein wenig,
mbona, toarum?
leo, Beute,
kabisa (mit Negation), burdjauS
nid)t, gar nid)t.
lini, toann?
nini, toa§?
kwa, mit, bei.
katika, in, im; an, auf,
tokea — mpaka, bon — bi§,
na, mit.
ao, ober.
0&jeft§fafu§. 5Präfen§ be§ 3eittüort§. 2Bortfteuung. 13
sina buddi, (itf) fjabe feinen 2lu3= hapana, e§ giebt ntcfjt, e§ ift ntdjt
toeg =) icf) mufj. Sa, e§ ift nidjt üorljanben.
mia, Ijunberi (unöeränberli^, haifai, e§ nütjt nicf)i§, e§ ift un=
hinter bem Igauptm.). nü|$, eä taugt nid)t§.
pana, e§ giebt, eä ift ba, eä ift mamoja pia, e§ ift atte§ ein§ =
öorljanben. e§ ift ganj gleidj.
ilb\m% 5.
Mpagazi anachukua mzigo. Mchunga alisha ng'ombe.
Mfalme ana watumwa wengi. Mfua anafua chuma. Wajua
kufua majembe? Muhunzi ajua kufua mikuke na sime. Wa-
kaa wapi? Chakula tayari, mpisbi anapakua sasahivi. Ng'ombe
huyu ana maziwa? Mabruki anakama mbuzi maziwa. Mpisbi
anapika wali na mcbuzi. Ninaleta mboga, nyama ghali sasa.
Nafanya kazi ya mpisbi kwa bwana Ibrabimu. Wanawasha
moto kuchenisha maji. Ninatoka sasa. Nateka maji killa
siku. Nataka kwenda kuteka maji, hapana maji wala kuni.
Wataka kwenda wapi? Mcbunga anywesba kondoo. Bwana,
nataka kazi. Wataka msbabara gani? Wajua kazi gani?
Najua killa kazi. Nataka boi. Wataka mtumwa ao mung-
wana?~ — mamoja pia. Dobi akaa wapi? Wajua kupiga
pasi? Nataka kuYua viatu vyangu (meine). Dobi analeta
nguo. Mtoto buyu afua nguo. Hapana nguo saß, nataka
kwita dobi. Nataka kuvaa nguo safi. Killa siku nakoga
marra mbili. Nataka koga, maji tayari? Msimamizi yule
anafanya sbauri na watumwa. Mganga buyu aponya wagonjwa
wote, ajua killa dawa. Mwallimu yule bodari sana, afunza waana-
funzi wengi. Nina usingizi. Nataka kulala sasa. Bwana
analala sasa. Haifai kulala mcbana. Una rukbsa kutoka?
Napenda godoro la (öon) pamba ao la (öon) sufi. Pana msboni
bapa? Nataka kufunga dirisba, ni wazi. Waweza kukaa
bapa, pana moshi mwingi (öiel)? Watu wa Unguja wanapika
katika mafya. Nafunga mlango wangu (meine) kwa kufuli. Una
rukbsa kwmgia nyumbani (in§ Spau§)? Watu wa sbamba
wana nyua za (tion) mabua; watu wa Tanga wana nyua za
makuti tu.
«ttufpfie 6.
(E§ ift bie Arbeit be§ (ya) gurten, bie Siinber unb Sdjafe p
füttern, ©ie Arbeit be§ (Sifenfd)miebe§ ift Speere unb <Bä)mxkx
ju fcbmieben. Sßerftebfi bu bie Arbeit eine§ (ya) <Sd)mtebe§? @r
tljut bie Arbeit be§ i?od)e§ bei bem 9tid)ter ber ©tobt feit langer
Seit (tangu siku nyingi). 3>d) l)abe ju tbun (Arbeit), id) mill
SOßaffer f(f>r3^fen ge!)en (geben §u fdjöpfen SOßaffer). 2Md)e Arbeit
mad)t Uttabrufi jefet (ÜJttabrufi mad)t Arbeit meldje jefet?)? (£r trägt
ba§ ßffen auf, e§ ift jejjt fertig. (B nü|t nichts, $euer anjugünben
(anäugünben §euer) unb @ffen ju fodjen (j$u lochen (Sffen), id) gefye
je|t au§. SSerfte^fi bu bie ©uatyüifpradje? Sdj ftwedje ein menig.
14 Sektion 4.
(£§ nü|t nid)t§, je|t reine Kleiber an^iefien (anhieben Kleiber
reine \tyt), weil iä) Srennbol^ galten will (idj will galten 53renn=
rjolj). ©tebt e§ einen ©djmieb t)ier*? Sti) Witt ein 9Dteffer nnb
eine gmtfe faufen. 235o wor)nt ber 5trjt (ber 5trgt wofmt wo)?
2Ba§ tfjut ber §err je|t (ber §err tt)ut wa§ je^t)? @r beratfdjfagt
mit jwei Arabern. SBarwn tl^uft bu bie§ (haya)? (£§ ift fein
Särennfjolj ba; e§ ift bie Arbeit be§ ^iicfyenjungen (be§ fletnen $oä)§),
SBrennbo^ gu fjolen (ju tjolen SSrennfjolg). 2ßa§ foä)t ber $odj
beute (ber $oä) foä)t wa§ bjeute)? (£r foä)t ieben Sag 9tei§, er ift
ein fauler 9Jtenfd), i&) mufj iJjn entlaffen. ©ie SBäfdje §u Waffen
(ju Waffen bie 2Bäfd)e) ift bie Slrbeit ber (ya) ©ffaben. ©öijen
anzubeten ift bie Sitte ber (ya) SBilben. ©iebt e§ biele Reiben in
biefetn (liii) Sanbe (Sanbe biefem)? Itte Seute be§ Sanbe§ [im
©egenfatj gur ©tabt] finb Reiben, aber in ber ©tabt giebt e§ gar
feine (nictjt) Reiben, ©iebt e§ T^ier einen Stopfer unb einen SBeber?
2Bo wotmt ber Töpfer (ber Söbfer worjnt wo)? 3$ brause einen
Söiener, aber bu forberft (gu) btel (mwingi) Sorjn. S)a§ @ffen ift
fjier fetjr teuer (ift teuer ferjr f)ier). SBarum fdjtiefjt bu ba§ $enfter,
e§ ift $audj im 3twmer? 2Cßor)er fommft bu (bu fommft wob,er)?
2Bof)in wittft bu gelten (bu wittft gefjen Wofnn)? S$ mufj mit
biefem Snber 9tat§ pflegen, icb) braudje b/unbert Sräger (Präger
Imnbert). (£§ ift fdjwer (ngumu), gute Präger p befommen (ju be=
fommen Sräger gute); fdjledjte unb faule Seute ju mieten (ju mieten
Seute fdjledjte unb faule) nütjt nidjt§. SBann fdjläft ber §err feben
Sag (ber iperr fdjläft wann ieben Sag)? @r fdjläft bom Süttttag
bt§ gum 9lbenb.
©ierte üefttian. Somo la nne.
Befehlsform. Beft^att3etgenbe ^ürroörter. Subftanttoterter unb r>er*
netnter 3uftnittD.
20. S)er ©tamm be§ 8eitworte§ bient at§ 23efeljl§ =
form; leta, bringe! zidi, üermeljre!
Stnmerf. Sie (Stämme auf a tonnen biefen fBoldl in ber 95e=
fef)l§form auefj in e berwanbetn.
Sft ber SSefeljl an mehrere ^erfonen gerietet, fo tritt
an bie Gcinäafjl bie (Snbung ni1: letani, leteni, Bringt!
zidini, bermerjrt! (S)aburd) änbert fid) natürlich bie S3e=
tonung: letäni, leteni, zidini.)
2tnmeri Sie fjorm leteni ift gebräud)Iid)er aU letani. lim
ben Sftnberatib ju berneinen, gebraust man ei: si leta, bringe nidjt!
si leteni, bringt nidjit!
1 S)iefe Silbe ift bie etnfadje $orm be§ gürtoorteS „i^r" (bergt,
ni-nyi ftatt nyi-nyi).
fSefefjtSform. Säefttjanjeigenbe $ürtoörter. Snfinitiü. 15
21. Sie befitjanaeigenben ^ütlüörter finb:
-angu, mein -etu, unfer
-äko, beut -enu, euer
-ake, fein, ü)r -ao, ü)r.
®ie fielen hinter bem £>au£ttoorte unb erhalten, tote
bie ©enitbpräpofition (öergt. § 10), ftet§ ber «klaffe be§
@ubftantiö§ entf^redöertb einen ber SSorfeijfonfonanten: w-, y-,
ch-, vy-, z-, 1-, p-, kw-, 3. 23. wangu, yangu, changu,
vyangu, zangu, langu, pangu, kwangu-, ebenfo yako,
wako u. f. to.
3tt 25e3te!)ung auf ein <£jau$)ttoort ber erften
Stoffe fielen in ©inga^I unb 9fteljr;5af)l immer nur
wangu, wako, wake, wetu, wenu, wao, 3. 23. mwana
wangu (mein $inb), waana wao (üjre <®inber).
22. $eber Snfinitiü fann audj als ^aupttoort gebraust
toerben: kufa (ba§ «Sterben, ber %ob).
(Sinen öerneinten Smfinitib bitbet man buräj bie 23or=
filbeu ku-to, 3. 23. ku-to-penda (nid)t lieben). (Statt beffen
fagt man audj kutoa kupenda, toörtlidi: unterlaffen gu lieben
(toorauS kutopenda burdj Bufammengie^ung entftanben ift).
Slnmerf. 3laü) ben Serben kutaka (tootten, ttmnfdjen) unb
kuweza (fönnen) berliert ber folgenbe ^nftnitiö nicfjt feiten, nadj -isha
(beenbigen) metft feine SSorfitbe ku.
23. ©ollen gtoei ^mberatiüe burcfj „unb" öerbunben
toerben, fo toirb bie§ burdj ein bem jjtoeiten ^mtoeraiiü öor=
gefe|te§ ka- begetc^net: kaleta, kalete, unb bringe! kaleteni,
unb bringt!
%&'ottct+
Hasani*, §affan (©igenname). khoma* (III.), ^ieöer.
mjakazi (I.), ©Walritt, baridi* (III.), ßöfte.
,mdaawa* (I.), «ßrosefjgegner. taa (in.), ßampe.
mwanämke (I.), ?pi. waanawake, alfajiri* (III.), ber frttfje borgen3;
2BeiBx. morgen§ fritt).
mke (I.), (Sljefrau, f?rau. assubuhi* (III.), SDtorgen*;
^mritbi* (I.), @rbe. morgen§.
mkono (II.), 5ßt. mikono, §anb. alasiri* (III.), üftatijmtttag^)5.
mji (II.), «PI. miji, ©tabt. ndui (HL), Forlen.
mti (II.), ^1. miti, 23aum. mashua (III.), SJoot.
bilauri (HL), ©tng. unb «ßl. ©Ia3. nazi kavu (III.), Äoprct (eig.
sahani (III.), ?ßl. sahani, SeEer. trocfene $ofo§nuf$).
kähawa*^ (HI.), ftoffce (0I8 ©e-- safari* (III.), Steife.
trfatf). rupia* (III.), Stutoi6.
1 Sufommengefe^t au§ mwana (Ätnb), mke (toetblic&J, bal)er
ber botopelte ^lural. 2 $aft ttrie käu'a gefproc&en. 3 SSon 4 Ufjr oi§ gur
Sommerung. * 9ta$ 6 ttfr. 5 SSon 3 bis 5 tt$r. 6 ca. 1.20—1.30 «Dt
16
ßeftion 4.
chokaa (III.), Äolf.
a nauli* (III.), «Paffagegelb.
■ kiasi*(IV.), 3Jlafe, «Preis ; - gani,
tpelcfjer $rei§? roie teuer?
.leso(V.), ?pi. maleso, Xafdjentud).
ehoka (V.), $1. mashoka, 2Irt
fundi (V.), $pi. mafundi, §anb=
loerfer.
frasi* (V.), <pi. mafrasi, *ßferb.
shahidi* (V.), 3ßl. masbabidi,
Seuge.
dau (V.), $1. madau, Sau."*-: -^
jiwe (V.), $L mawe, ©ietn/
' kasia (V.), 5ßt. makasia, IRuber.
majibu* (V.), Slnttturri.
maji ya koga (V.), SSabeUmffer.
ugonjwa (VI.), ^ranfrjeit.
uchungu (VI.), ©ttjmetä.
udongo (VI.), Sefjm.
■jaza, fußen.
-ondosha, fortnehmen, fortfc$affen.
-chinja, fcf)Iaü)ten.
-enenda 1 get}ert, %mp. getDörjnli.^
-enda j nende unb nendeni.
•nawa, tüafcEjen (fitf), ba& ©efiü)t,
£>änbe ?c).
-safisba*, reinigen, pufeen.
-fungua, 1. loSbinben, löfen,
2. öffnen,
-lima, acfern, Treibarbeit irjun.
-uza, »erlaufen.
-ona, füllen, emtofinben ; — baridi,
$ä(te em^finben, frieren,
•kohoa, Ruften,
-tapika, fid) erbretfjen.
-fagia, fegen, -tandika, fälteln,
-ziraa, auSlofdjen, ausmalen.
-amka, ertoadjen, aufttadjen.
-ondoka, 1. auffielen, 2. ouf=
bredjen.
-rudi*, prüdf eljren , roieber=
fommen.
-ogelea, fdjftrimmen.
-sirnama, fielen, fielen bleiben,
-zunguka, umfjergeljen.
-tafuta, fucfjen.
-noa, fdjärfen, fd)Ieifen, roefeen.
-sikiliza, (äu)rjören, Ijorcfjen. .
•kata, jdEmeiben; föften.
-pumzika, auSruljen.
--sbuka, (f)in)abfieigen;' lanben.
-ngoja, »arten,
-pakia, laben.
-vuta, gießen; — kasia, rubern.
marufuku* (unb.), öerboten.
karibu* (unb.), nafje.
mbali (2lbb.), toeit, fern,
mwenyewe, 5ßl. wenyewe (I.).
(ttt), bu, er K.) felbft.
kama*, roie; bafc.
vema (2tbb.), gut.
khalafu*, bann, barauf.
batta*, bi§, bi§ %u (mit bim
3Iccuf.).
kesho, morgen.
kweli, roirtlid) (2tbb.).
kule, bort.
polepole, langfam, leife.
kwenda na kurudi, rjin unb gurücf.
kwa, ju (bei ^erfonen).
bassi, nun gut!
kumi, geJjn (hinter bem §aubtro.,
unberäuberliä)).
kidogo, roenig, ein wenig.
tone 7.
Jaza bilauri! Ondosha sahani kalete kähawa! Chinja
mbuzi leo jioni! Nende kateke maji ya koga! Lete maji,
nataka kunawa mikono. Nende kwa dobi kalete nguo safi!
Safisha viatu! Fungua mlango! Watumwa wangu wavivu
sana, wanalima kidogo tu. Hasani ni mtumwa wangu. Maru-
fuku sasa kuuza ao kununua watumwa. Fanyeni kazi weny-
ewe kama sisi! Ataka kuuza mjakazi wake. Mdaawa wako
ni huyu? Msimamizi wetu akaa wapi? Mwanamke huyu ni
mke wako? Wewe ni mrithi wa Ibrahimu? Wapagazi wako
wanafanya shauri. Mpishi wenu hodari? Nataka dawa. Una
ugonjwa gani? Naona uchungu sana, nina khoma. Nakohoa
sana. Nataka kutapika. Naona baridi. Tandika frasi ao
£empu§=, 90<U>bu§= unb Sßerfonalpräfije. 17
punda! Leteni maji ya baridi! Cbemsheni maji! Fagia
vema katika chumba hiki (biefe§). Wasba taa! Zima taa!
Washeni moto bapa! Bassi, nende kafanye sbauri, kalete
majibu kbalafu! Lete leso safi! Nende kalale sasa! Amka,
bwana! Killa siku naondoka alfajiri, leo nataka kulala batta
adbdbuburi. Fungua dirisba, pana mosbi katika chumba.
Rudini alasiri! Wajua kwogelea? Simameni bapa, wote!
Nataka wapagazi wengi, zunguka katika miji katafute watu!
Maji karibu aö mbali? Killa assububi noeni masboka!
Sutfpfie 8.
§öre, ge^e morgen nad) [nicbt ükrfeijt] 33agamojo unb fucfie
gebn Ipanbroerter! ©ebt in ben SBalb (mwituni) SBäume ^u fällen
($n fäEen Sßäume)! bringt Seßm unb üüßaffer! @d)miebe einen
©peer! füttert bie Utinber unb bie ©cfjafe! %tatf baZ (Sffen auf!
SOcelfe bie $iege! Xxänit ba§ 3ßferb! £ünbet eine Sampe an!
3iefe/ nidjt Beute reine Kleiber an! 9atbt je|t au%\ bringe 3eugen,
bafj fte roirfliaj beine §rau (ift). ©ein SfTaöe ift an (kwa) ben
^ocfen geftorben (ift geftorben = amekufa). 2Bo toittft bu lanben
(bu wtUft lanben wo)? 3d) miÄ bort lanben. ©erjt iejjt effen (geljt
effen ieijt) unb fotntnt am 5ftad)miitag [bloßer 51ffuf.] roieber!
SBartet feier allel IDcacbt ein SSoot fertig! Qxtty reine Kleiber an\
Sd) möchte eine S)au mieten (id) rotE mieten eine üDau), um nad)
51mboni jju fahren (geben 51mboni) unb [mirb nicbt überfefet] $apra
§u laben (laben $o.pra). 2QSa§ foftet bie fReife fein unb jurücf (bie
Steife bin unb äurücf wie teuer)? Spunbert Jftum' (9ium' bunberij;
aber icr) rotft «Steine unb $alf laben. 2Bie teuer ift ba§ ^affagc=
gelb (ba§ ^affagegelb wie teuer)? ^annft bu (öerftefift bu) rubern?
Hubert langfam!
fünfte IMttan* Somo la t'ano.
tlempus* unb ITTobuspräftje. perfonalpräftye. 3mperfeft. perfeft.
futurum.
24. SBenn man bie Sorfüben ber beiben ©egenwart§=
formen be§ 33erbum§ netter prüft, fo ergiebt ftdj folgenbc§:
a) ®ie einen enben auf a, bie anbern auf na; biefer
23eftanbteil ber 23orfüben bleibt in ber 2lbroanbIung
burd)roeg unöeränbert.
b) S)ie übrigbleibenben S3eftanbtei(e finb in beiben formen q
ibentifdj unb geigen nur be§b,aI6 fteine 2lb meidjungen
öoneinanber, Weit fie im einen fiatte öor einem $on=
fonanten (na), im anbern bor einem 23o!at fteben.
3)iefe gteid)bleibenben Söeftanbteife finb:
©uafjüt $onto.=©ratntnattf. 2
18 ßeftion 5.
2Sor Konsonanten 2Sor Söofaten
©inäa^t. SOtefiräa^I. ©tnjalil. SDtefyräaljL
1. Sßerf. ni- (idj) tu- (luir) n- (idj) tw- (wir)
2. SJkrf. u- (bu) m- (ib>) w- (bu) mw- (it)r)
3. Sßerf. a- (er) wa- (fie) a- (er) wa- (fie).
SDer llnter|d)ieb biefer beiben Söeftanbieile (a unb
b) Befielt barin, baJ3 bie unberänbedicöen (unter a)
bo§ £empu§ ober ben 9Jtobu§, bie beränberlidjen
(unter b) bie ^erfonen ausbrühen. SBir nennen bie
erfteren batjer £em£u§= ober 9ttobu§bräfi£e, bie teueren
^Jerfonat^räfije. $n ber $orm anapenda begeidjnet alfo
baZ £empu§:präft£ na, bafj e§ fic^ um bie ®egemoari§form
^anbeU, ba§ ^erfonafyräfij a hingegen, ba% bie britte ^erfon
ber (Stnäatjt (er, fie, cS) borliegt.
25. $n entfpredfjenbet SBeife toerben bie meiften übrigen
Skrbalformen gebilbet. ®em SSerbalftamm ^oirb äunädjfi
ein ^räfij borgefetjt, roeldjeS bie $tü ober bie 2tu§fagetoeife
bcäetd^net, unb- bor bie fo gebilbete ©runbform treten bann
bie oben ermähnten ^erfonafyräfije, unb jjroar in ber einen
ober ber anbern $orm, F nad&bem fie bor einen Konfonanten
ober bor einen ÜBotal treten.
26. 3Jlan Bitbet nun
ba§ Sntberfett burdj baZ $räf. -li- ober -ali-
ba§ ^erfeft burdj btö *ßräf. -me-
baZ futurum burdj baZ *ßröf. -ta-
in folgenber SBeife:
a) 3mberfe!tum.
ni-li-penda ober n-ali-penda, tdj liebte
u-li-penda „ w-ali-penda, bu liebteft
a-li-penda „ ali-penda1, er (fie, e§) liebte
tu-li-penda „ tw-ali-penda, nur liebten
m-li-penda „ mw- ali-penda, it)r liebtet
wa-li-penda „ wali-penda, fie liebten.
b) ^ßerfeftum.
ni-me-perida, id) Ijabe geliebt
u-me-penda, bu Ijaft geliebt
a-me-penda, er (fie, e§) Ijat geliebt
I tu-me-penda, mir Ijctben geliebt
m-me-penda, iljr Ijabt geliebt
wa-me-penda, fie tjaben geliebt.
1 = a-alipenda: ba§ $erfonctfyräft£ berfdfjmtljt mit beut folgen*
ben a, ebenso bei ber brüten 5Perfon ber SUle^rja^l.
3eitwort: Smperfeft, ^ßerfeft, futurum.
19
c) futurum,
ni-ta-penda, id) Werbe lieben
u-ta-penda, bu Wirft lieben
a-ta-penda, er Wirb lieben
tu-ta-penda, mir werben lieben
m-ta-penda, ir)r Werbet lieben
wa-ta-penda, fie Werben lieben.
27. ©ie oben ermähnten 5)}erfonaIpräftje (in her fyorm,
tote fie bor $onfonanten fte^ett) lommen in gemiffen fällen
audj fetoftänbig bor unb berireten bann bte bolleren formen
ber in § 7 genannten berfönlidjen ^ürtoörter, 3. 23. tu macho,
mir finb ttiadj. $ür a gebraucht man in btefem $alle ftet§
yu: yu macho, er ift nxtdj.
mshtiri* (I.), Käufer.
rasbtaki* (I.), Kläger,
rashtakiwa* (I.), SSetlagter.
mwenyi chombo (I.), ©<f)iff3=
eigner;
mtoto (I.) wa meza, (Sif djfinb =)
©$ublabe.
mwaka (II.), 5)31. miaka, Sfafjr.
mwisho (II.), enbe; fdjtiefjlidj.
rowitu (IL), 2Balb; mwituni, im
Sßalbe.
k'uku (III.), % k'uku, £ubn.
nyama (III.) ya ng'ombe, 9tiub=
ffetfö.
nyumba (III.), £au§.
ebumvi (III.), ©alg.
pilipili* (HL), Pfeffer,
kengele (III.), ©locfe; -piga — ,
läuten,
punda (III.), ©fei.
ndugu (III.), äkrwanbter.
fikara* (III.), ©ebanfe.
6ababu* (III.), Urfaä)e, ©runb;
— gani, au§ Welkem ©runbe?
warum?
shughuli* (IIL), ©efdjäft, Arbeit,
giza (III.), 2)unf ettjeit, $tnfterni§.
barua (III.), ©rief,
damu* (III.), »lut.
khoma* (III.), lieber; -fanya — ,
lieber belommen.
eiki (III.), ©ffig.
haraka* (III.), eile,
nyani (III.), Slffe.
pundamilia (IIL), 3ebra.
sanduku* (III.) ya kutilia nguo,
ßleibertrulje. |
tamaa*(IIL), ©eljttfudjt, Hoffnung ;
-kata — , bie Hoffnung aufgeben.
njaa (IIL), junger,
sbidda* (IIL), 9ttüf)e, <Sd)Wiertg=
feit,
boriti (IIL), «pi. boriti, (®acb>
halfen.
-fordba* (IIL), 3oE(amt).
meza* (IIL), Sifdj.
simba (IIL), SöWe.
, kiinimacho (IV.), ©aufter, &§av=
latan.
kipande (IV.), $1. vipande, ©tüdE;
vipande vipande, in ©tütfe.
kitambaa (IV.), 2!ucfj.
-funga choo (IV.), toerftobft
Werben,
maji (V.) ya chuuivi, ©atäWaffer.
batta* (V.), ente.
nakhodba*i (V.), ßapitän.
shamba (V.), Sanbgut.
soko* (V.), 9Jlarft; eokoni, auf
bem SDtarft, auf ben 30tarft.
sais* (V.), efeljunge.
mali* (V.), ©üter.
wakili* (V.) wa fordba, 3ott=
beamter.
2lud) nakhoda unb nakhoza.
2*
20
ßeftion 5.
jicho (V.), $PI. macho, Sluge.
sermala* (V.), $1. masermala,
gimmermann.
wakati* (VI.), Seit; — gani, um
toeldje 3ett?
umeme (VI.), SSIi£.
usiku (VI.), $ftad)t.
-tia, legen, fefeen, fjtneütttjutt.
-weka, ftefteu, legen, fefcen.
-lisha, füttern, toeiben laffeu.
.-filisika*, fallieren.
-tazama, anfefyen, flauen, b,in=
feben, ^erje^en.
-andika, fdjreiben, auf fdjreiben.
-chuma, 1. bftüden, fammeln,
2. getoinnen, berbienen.
-danganya, Betrügen,
-shusha, tanben (©üter).
-angalia, ar.fetjen, prüfen, unter=
jucken,
-patana, fidj einigen,
-dhanni* (III.), meinen, glauben,
-sahau* (III.), bergeffen.
-panga, mieten,
'-pangisha, bermieten.
-ingia, einrieben (in eine 2Gob=
nung).
-piga (mit ober oljne Sufafe bon
bunduki, Flinte), fd)ieJ3en.
-dhamini*, bürgen, SBürgfdjaft
leiften.
-zumgumza, blaubern, fid) unter=
galten,
-onana, einanber feb,en.
-karibia*, nalje bar an fein (ju).
-fika, ankommen,
-nenepa, bicf lb erben.
-ugua, Iran! tnerben.
-pona, gefunb toerben.
-anguka, fallen.
-toka damu, bluten.
-osha, tbafdjen.
-kasirika*, fid) ärgern.
_ -gugumia, binunterfdjlucfen.
__ -pepea, fdjtoanfen, taumeln.
' -ua, töten,
-cbwa, untergeben (©onne).
-kharibu*, bertbüften, berberben.
-nena, fagen.
-poteza, machen, bafc ettnaS ber=
loren gebt, berbummeln.
moja, ein§.
-wili (roic ein 2tbjeft. bebanbelt),
5toei.
mbili (bei Wörtern ber III. AI.),
Sinei,
ngapi, roiebiel?
marra ngapi, * ftriebiel mal? rote
oft?
zamani*, längft1.
-babubabu (2tbb.), ber Oteilje nadj,
einzeln.
lini, mann? (am ©afeenbe.)
sasabivi, jetjt gleid), foeben, fofort.
khalafu*, fpäter.
Jana, geftern.
juzi, borgeftern.
karibu* (SIbb.), 1. nabe bei, in
ber SMb,e, 2. balb.
huko, fjier, b,ietf)er, bon fyiix.
insballah* fo ©oti roiE, rjoffenttid).
bass* (Stbb.), e§ genügt, e§ ift gut.
kwanza, perft, früljer.
popote, überall,
ndani ya, innerhalb, in.
juu ya, oberhalb, auf, über,
nyuma ya, hinter,
baada* ya, nad) (jeitlid)).
tangu, feit,
kwa, mit (^nftrument ober be=
gleitenber Umftanb), bor (£>in=
berung§grunb).
zayidi ya, mebr al§.
kama, 1. bafj, 2. ruie, 3. ob, al§ ob.
ÜBttttß 9.
Umenunua nini sokoni? Nimenunua mboga na k'uku.
Kiasi gani umenunua k'uku moja? Rupia mbili. Hapana
nyama ya ng'ombe leo. Umetafuta sana? Amekata nyan*a
vipande vipande. Umetia chumvi na pilipili kidogo? Watu
wote wametoka, hapana mtu katika nyumba. Tutachinja batta
©igentlid) abberbialer 2IIIufatib bon zamani (III.), 3eit.
3eittoott: Smfcerfeft, Sßerfett, futurum. 21
moja na kuku moja. Mmeweka nyama ndani ya maji ya
chumvi? Amezima taa. Umepiga kengele marra ngapi?
Mmefagia leo katika chumba hiki (biefem)? Sasa nitachemsha
maji. Mwanamke ameteka maji leo? Nakhodha ameondoka
lini? Ameondoka zamani. Mtakaa hapa hatta jioni. Punda
amepata maji? Mchunga amelisha ng'ombe wako katika
shamba langu (mein). Sais ametandika punda? Hatta leo
nimepata rupia tatu tu. Bwana, nimeleta mashahidi wangu.
Huyu si shahidi, ni -ndugu. Nataka kuuza nyumba yangu
(mein). Umepata msbtiri? Umesikia? Mtajiri huyu ame-
filisika. Tazama, hapa nimeandika killa kitu babubabu.
Amechuma mali mengi (triel) kwa kudanganya watu. Wewe
nakhodha ao mwenyi chombo? Mimi ni mwenyi chombo,
nimeleta boriti, nami nataka rukhsa kushusha mali yangu
(meine). Wakili wa fordha ataangalia mali yako (beute). Waa-
muzi wamepatana? Yu katika fikara zake (feinen). Nadhanni,
nimeona barua t'atu juu ya meza. Naliweka killa barüa ndani
ya mtoto wa meza. Sababu gani ulifunga mlango? Tutarudi
kesho, leo tuna shughuli nyingi (üiel). Niniesahau kufagia
nyumba. Utapangisha nyumba yako (bein)? Wataka kwingia
lini, sasahivi ao khalafu? Mzungu alipanga nyumba ya (be§)
Muhindi. PaUa giza kama usiku, umeona umeme? Jana
twaliona simba nyuma ya nyumba yako (beinem). Juzi ali-
piga nyani mwituni. Naliona pundamilia wengi huko karibu.
Wewe sermala? Wajua kufanya meza? Jana nimefanya meza
moja na sanduku ya kutilia nguo. Umedhamini, bassi lipa
sasa! Napenda sana kuzumgumza nawe. Tumeonana mimi
nawe. Sasahivi Ibrahimu amerudi hapa. Alikaa sana (lange) ?
Nalikaribia kukata tamaa ya kukuona (bid) ju feBen, Wörtlid):
be§ bid) <5eBen§). Wakati gani atafika? Umenenepa sana
tangu miaka miwili. Ameugua lini? Atapona inshallah.
Nimeanguka, natoka damu sana. Hapana kitu; osha kwa
maji kafunge kitambaa, bass. Nimefunga choo tangu siku
mbili. Nadhanni, nitafanya khoma. Anafanya kama amekasi-
rika. Mgonjwa amegugumia maji kwa shidda. Alipepea kwa
njaa. Huyu si mganga, ni kiinimacho, nimeugua zayidi ya
kwanza.
Stufattfie 10.
Äoufteft bn etwa§ (ein 2)ing) auf bem Sartre? *fä laufte
ein öuljn unb eine (£nte. (3u) weldjem greife fjaft bu baZ ÜQüfyn
B.efolftmen? ©emufe gießt e§ Beute ntdjt. Sä) IjaBe überall gefudjt.
®u wirft baZ SIeifd) in ©tücfe fd)neiben. $Br Babt guöiel (fet)r)
Pfeffer Bineingetfan. 3d) trat ein, aber e§ ift fein sijlenfdf) (e§ gieBt
nid)t einen 9ttenfd)en) im ^intmer^ §aBt iBr ein §uBn ober eine
@nte gefdjladjtet? <£r legte btä $letfcB in CSJftg. SBann wirft bu
bte Samte au§Iöfd)en (bu wirft au§Iöfd)en bie Sampe wann)? @r
22 ßeftion 6.
läutet fiarf (feb». ©u wirft jeben borgen in iebem 3inmier fegen,
©er ®oä) fyat SBaffer fyeifj gemalt. ©ie ©flaben fd^ö^ften SBaffer
(jur) $eit oe§ (wa) Sonnenuntergangs (be§ bie Sonne Üntergef)en§).
©er Kapitän wirb morgen abfahren (aufbrechen). 2Bir finb bi§
gum SJcittag bort geblieben. ©er @fel n>irb jeben S£ag breimat
SBoffer befommen (ber ©fei wirb befommen SBaffer mal brei jeben
Stag). ©eine gurten finb nicrjt aufmerffam; fie werben mein (langu)
Sanbgut berwüften baburcr), bafj fie bie Einher bort weiben laffen
(burd) Söeibenlaffen 9iinber bort). ©u wirft ein 5$ferb fatteln;
einen ©fei ju fatteln nüjjt nid£)t§, id) l^abe (Sile. ©u wirft bein ©elb
(mali yako) in (nad)) brei Xageu erhalten. • @r r)at (c§) mit eigenen
(yake, nacr)fter)enb) klugen gefefen, er ift mein 3euge. 6r Witt alle
feine ©flauen belaufen; aber er weifj nidjt (hajui), ob (kama) er
einen Käufer finben (befommen) wirb, ©ie Seute fagen, ipaffan wirb
balb fallieren. $cf) merbe jebe§ ©ing nadjeinanber auf fdt)rciben ; ber
2Bäfdjer ift ntdt)t berläfjlid) (treu), er tjat ba§ leijte SCRal (marra ya
mwisho)'i$Wei 2Iafcr)entüdt)er (maleso mawili) berbummelt. (Sr fjat
biete Seute betrogen; jeijt ift er reid) unb angeferjen (rjabenb Dteidjtum
unb (Srjre). ©er Kapitän unb ber Sdjipeigner trafen ftdj (faljen
einanber) auf bem SJcarfte gefteru Mittag. 2Ba§ fjat ber Kapitän
gebracht (ber Kapitän r)at gebracht wa§)? (Sr r)at nur £cr)m unb
$alf gebracht, aber ba§ nädjfte SDtal (marra ya pili) wirb er 33alfen
laben, ©er 3ottbeamte prüfte jebe $ifte. 3d) meine, bie Parteien
(ber Kläger, mshtaki, unb ber 93erffagte, mshtakiwa) werben fid)
fd)liefjfid) einigen. §aft bu bleute einen 93rief erhalten? 2Ber Jjat
bein (yako) |iau§ gemietet? (£in Söwe tjat gwei (wawili) bon (wa)
meinen Stürben getötet. «Später merbe idt) mit eudj plaubern. ©ein
©iener ift fefyr ftarf (biet) geworben feit ber 3eit, wo td) tljn nidjt
geferjen r)abe (nisipomwona = mo id) irjn nid)t gefer)en r)abe). 3d)
weifj nidjt (sijui), ob (kama) er gefunb Werben wirb, er ift fefyr
franf geworben.
^ptfjjte lEefetion. Somo la sitta.
Die (Svnnb^aiihn non \ — \0. Der (Drtsfafus.
28. ©ie ©runbaafjfen bon 1 — 10 lauten:
1 mosi, -moja 6 sitta
2 pili, -wili 7 säba
3 tatu, -tatu 8 nane, -nane #
4 nne, -nne 9 leenda
5 tano, -tano 10 leumi.
©ie ©opüetformcn für 1—5 unb 8 unterfc&eiben fid>
fo, bafe bte erstgenannten Beim abftraften S^len, bie anbern
in Söerbinbung mit gegärten ©egenftänben gebraucht toerben.
©runbgafilen bon 1—10. DrtSfafuS. 23
29. 2)ie 3ß^ten fielen hinter bem <£>au:pttt)orte, unb ba=
bei toerben bte oon 1 — 5 unb 8 tüte (£igenfd)aft§tüörter be=
Ijanbctt, b. t). fie nehmen baä $räft£ be§ <£>aui)ttt)orte§ an,
3. 23. muhindi mmoja (1 $nbier), wahindi wawili (2 $nbier),
ober wahindi sitta (6 ^nbter).
30. Steffen ©igenfdjaftStDörter, ^ütrttörter unb 3abt=
mörter al§ Attribute be§felben £>au})ttt)orte§ jjufammen, fo
gelten folgenbe Regeln für bte «Stellung:
a) muhindi inwerevu huyu, biefer fdjlaue Snbier;
b) muhindi mwerevu mmoja, ein fdjlauer Snbierj
c) wahindi wawili hawa, biefe beiben 3nbier.
Sagen würben Umfiellungen folgenbe 2Jeränberungen in ber
Söebeutung ^ur $olge haben:
a) muhindi huyu mwerevu, biefer $nbier ifi fcfilau;
b) muhindi mmoja mwerevu, ein Snbier ift fdjlau;
c) wahindi hawa wawili, biefe Snbter finb pei (an ber
31. S5on jebem §au£tfoort fann burd) bte (Snbung -ni
ein Drt§!afu§ gebtlbet toerben, ber auf bte fragen „too,
toober unb tpoljin" fleht unb im £)eutfcben burtf) entfaredjenbe
^Jrä^ofittonen toiebergegeben toerben tann, 3. 93. nyumba
§au§: nyumbani1), im fmttfe, au§ bem <£>aufe, in§ £>au§,
nacb bem §aufe. «Statt be§ ßofatit>3 fönnen audj bie $rctyo=
fitionen katika ober kwa eintreten.
©er Unterfcbteb ber 33ebeutung ergiebt ftdj nirfjt au§
ber $orm be§ £)rt§rafu3, fonbern au§ bem Setttoorte be§
©atje§ beaiebungStoeife au§ bem 3nfamment)ang.
Södtten
mkulima (I.), Sanbmann. tola (III.), ©etotdjt für ©olb= unb
wazirau (1. 01.), ©ämonen; ana " ©übertoaren in ber ©cfjtüere
— , er ift berrüdt. einer ©üb errubt.
mlaji (I.), (Sffer. nusBu* (III.), §älfte, ein §alb.
mkeka (II.), «pi. mikeka, Statte. bidhaa*(III.),2Garen,fiaufmann§--
mpira (II.), ßautftfjut guter.
r äkheri*(III.), ba§ Se|te, Stufjerfte ; kaniki (III.), blau gefärbter ©Ijir=
ber äufjerfte $rei&. ttng.
rangi* (III.), $arbe. merikani* (III.), roljer »aumtoou^
fedha* (III.), ©über; ©elb. ftoff omer«. Urfbrungä.
bei* (III.), 1. »erlauf, 2. (»er-- gamti (III.), rotjer »aumtooEftoff
fauf§=)0rei§. inbif^en Urfbrungä.
mizani* (III.), 2ßage. gora (III.), ©tue! (Stoff «.).
Sttatürlidj mit beränbertem %on: nyumbani.
24 Seition 6.
korja an.), $aä (bon 20 doti1). uzani* (VI.), ©etoid)t.
ghalla (III.), aber $1. maghalla*, urefu (VI.), Sänge.
ajlagajin. -toa, galten,
biashara* (III.), §anbel. -chagua, tocüjlen, au§fudjen.
p'embe (III.), ©Tfenbein; Spi. -punguza, berminbern; — bei,
p'embe, (©lefantenOSafjn. Dom greife ablaffen.
frasila (III.) = 35 ratli — 16 kg, -pima, meffen, tbägen.
ein ^rafita. -agiza, beftetten.
riale* (III), SDottar. -safiri*, reifen.
barra* (III.), ^eftlanb, Qnlanb. -kata, 1. ftfmeiben, 2. in Slb^ug
y sandarusi* (III.), $obaI. bringen.
^ karadha* (III.), (äin§Iofe§) S)ar= -jenga, bauen.
teljn. -simamia,borfte^en,beauffi(^tigen.
boonde (III.), Sljal. -ngapi (rote ein Slbjeft. beljanbelt),
njia (III.), 2öeg. tbiebiele.
pima (III.) = 2.m, ein Sängen* ghali*, teuer.
maß. rakhisi*, bittig.
kikombe (IV.), Sctffe. -gutnu, |art.
kisima (IV.), Brunnen. asherini*, jjtoanäig.
vyombo (IV. $1.), ©eräte. mia u khamsfn*, 150.
vyuma (IV. S|)I'.) vya dirisha, mno (mit htm £on auf bem m),
$enftereifen ($Iur.). fetjr, ju (fe^r)2.
robota* (V.), $1. marobota, labda*, bietteidjt.
(2öaren=)S3atten. kwa, bei (^erfonen).
ttfittttß 11.
Wataka wapagazi wangapi? Nataka watatu ao wanne.
Nataka kutafuta wapagazi Ungujani. Nataka kununua mtumwa
mmoja na wajakazi wawili. Kiasi gani mjakazi huyu? Rupia
mia. Kiasi gani unauza k'uku kumi? Rupia asherini. Ni
ghali mno. Si ghali, bwana, rakhisi sana. Natoa rupia kumi
tu. Wataka kumi? Bwana, wewe mgumu sana, bassi, chagua.
Akheri yangu (mein) ni rupia kenda, nataka kununua rakhisi.
Nataka kununua mikeka sitta, onyeshe mikeka. Hapana mi-
keka mjini. Nitapata wapi mikeka ya (öon) rangi hii (biefer)?
Kikombe hiki (biefe) cha (öon) fedha kiasi gani? Ni ghali,
punguza bei, Ungujani waweza kukunua kikombe kama hiki
(biefe) rupia kenda (für . . . 9htüi). Lakini uzani wake (ifir) tola
sitta, na tola rupia mbili. Una wazimu? Nimenunua mwen-
yewe tola rupia na anna kumi. Bassi, lete mizani kapime
kikombe hiki (biefe). Waona, tola sitta na nussu. Nataka
kwagiza bidhaa kwa Muhindi yule, kaniki na merikani na
gamti. Nataka korja kumi za (bom) kaniki, na gora kumi za
merikani na marobota saba ya (bom) gamti. Nani ameagiza
marobota kumi haya (biefe)? Pana marobota mangapi (töie=
biele) ghallani? Wafanya biashara gani? Nafanya biashara
ya pembe. Pembe hii (bte§), frasila kiasi gani? Nadhanni,
1 3« je 8 Xtnterarmlängen. 2 ©teljt hinter bem Slbjeltib.
ßontinuatib unb 21bt>erbialt§. 25
nitapata frasila riale mia u khamsin. Msharika (StetttjaBer) wako
yu wapi? Kazi yake (feine) kusafiri na kununua pembe barrani.
Slttfp&e 12.
©tcfcr (huu) ß'autfcfjul: ift nidjt rein, id) merbe 10% (j$ef)n
auf — kwa — r)unbert) in 5lb<$ug bringen, SEtjue (tia) ben Äopal in
(ndani ya) btefe (hizi) fed)§ Giften! £>err, id) möchte jeljn 3tupi
(qI§) ©arlerjn. 23ielleid)t roerben mir nur 5 °/o (fünf auf — kwa —
bunbert) befommen. $d) mitt fed)§ Käufer Bauen. 2Bo mirft bu
Bauen, in ber (Stabt ober auf (katika) bem Sanbgut? Sä) werbe
im Strjale nat)e Beim (karibu na) $luffe (Sofat.) Bauen. SOBtrft bu
jeijt in ber ©tabt Seute befommen? Sbrafjim, get)e morgen [nad)]
SBagamotjo unb fud)e §er)n öanbtuerfer, fed)§ -JJtaurer unb üier
3immerleute! ©efjt in ben 2Batb (Sof.) 33äume gu fällen (ju fällen
Säume). Seber SJiann §at fcd£)§ Saften (mizigo) gef dalagen (-kata).
SHeÄetdit fjat ber 91uffeb,er bie gmäen im Spaufe (Sof.) gelaffen
(-acta). Sd) Brauche fieben ©adjbalfen. §at ber (@ifen=) ©djmieb
bie $enftereifen gefdjmiebet? ©eä)§ finb fertig, bie anbern (vyingine)
roirb er morgen Bringen. 3)tc Sänge be§ 2ßege§ Beträgt (ift) smanjig
Sßtma. Sft (gießt e§) SBaffer im Brunnen (Sof.)? Seber lufferjer
$at ad)t Wann beauffid)tigt. ©eb/ in§ £mu§ (Sot.) unb $ofe (-leta)
eine anbere (jingine) Spacfe! §o!e ein Sßferb unb gmei (Sfel!
Wati) ber IrBeit fdjfiefjt (-fanga) bie ©eräte in§ SO^agagin ! ©er
Sanbmann ift einer, bie (£ffer finb Diele, (©pridjroort.)
Siebente lEefttiatu Somo la saba.
Der Konttnuattü unb ber Jlboerbtalis. llnregetmäjjtge §etttr>örtev.
32. SDurdj baZ £emporalpräft£ -ka- roirb eine brüte
$orm be§ ^tnperfelt§ gebtlbet, bur$ roeldje eine (£r=
3ärjtung fortgeführt roirb. 2öir nennen btefetbe <®ontinua =
tio. Sie ^erfonen roerben rote geroötjnlid) burd) bie *|}erfonat=
präftge gebitbet:
ni-ka-penda, unb id) lieBte
u-ka-penda, unb bu tiebteft
a-ka-penda, unb er (fie, e§) lieBte
tu-ka-penda, unb mir liebten
m-ka-penda, unb ifjr lieBtet
wa-ka-penda, unb fie liebten.
33. ©urd) baZ *präfi£ -ki- roirb eine $orm be§ 3eit=
toorte§ gebilbet, bie man bie abb erb täte ober !oniun!=
ttonale nennen famt; fie begeidjnet eine üftebenijanbtung,
bie gleidi^eitig mit ber <£>auptb,anblitng bor fid) ge^t,
26 Seftion 7.
imb fd)lieBt ben 23egriff her ^onjunftionen „tnbem, roärjrenb
(gletd^äettig), roenn, obgleich" ein. 3l)re S3ebeutung ift nitf)t
auf eine beftimmte 3eit beft^tänft:
ni-ki-penda, tnbem id) liebe ober liebte
u-ki-penda, inbem bu liebft ober fiebteft
a-ki-penda, inbem er (fie, e§) liebt ober liebte
tu-ki-penda, inbem mir lieben ober liebten
m-ki-penda, inbem if)r liebt ober liebtet
wa-ki-penda, inbem fie lieben ober Hebten.
34. 3)te Serben, tueldje einen einfilbtgen ©tamm I)aben,
tt)ie -cha (fürctjten), -ja (lomtnen), -la (effen), legen bei ber
SSttbung einiger formen nic£)t rote bie übrigen Serben ben
©tamm, fonbern ben ^nfinitib (oljo kucha, kuja, kula)
^u ©runbe. 3)ie§ ift ber $att in ben mit folgenben $rä=
ftjen gebübeten formen : -na-, -ali-, -me-, -ta-, f oroie einigen
anbern, bie föäter berjanbelt roerben, alfo:
ninakuja. id) fomme, ober: naja, id) fomme
nalikuja, id) tarn, aber: nilija, id) fam
nimekuja, id) bin gefommen, aber: nikaja, unb id) fam
nitakuja, id) roerbe fommen, aber: nikija, inbem id) fomme.
S£rttt tnbeffen bor ben SSerbalftamm ein berfönttd)e§
$ürtoort im DbjeftSfafu?, fo bleibt -ku- ftet§ fort.
35. (Sbenfo roerben metft aud) bie jjroeifilbigen SSerbalftämme
berjanbelt, bie mit einem SSofal anlauten, 3. 23. nimekwenda,
id) bin gegangen, oon -enda.
S)od) behalten mandje niemals ba$ ku- be§ 3nfimtio§,
rote 3. 23. -ua, töten.
hörtet*
, mkharabu* (1.), SSerttmfter. salamu* (III.), ©ruj$; -fanya — ,
mkhalifu* (I.), Übertreter (be§ grüben.
©efe£e§). bunduki* (IIL), glütte.
rnzee (I.), ber (bie) Sllte, ©rei3. ^adhabu* (III.), ©träfe.
mkubwa (I.), JBorgefe^ter. ^ karaköl* (III.), 2ßad)e.
mtu inzima (I.), erroatf)fener mapesa (V. 5ßl.), ©elb.
aftenfdfj, (ürttmtfjfener. ßultani* (V.), ©ultan, ßatfer.
mwenyi (I.) zamu, Soften. utumwa (VI.), ©flauem.
..jnkataba* (IL), Vertrag. upagazi (VI.), Srägerlo^n.
mji (II.), $1. miji, ®orf, ©tabt. mahali (VIII.), Drt, ©tette, tyia%.
mpunda (II.), 9tet§. -ja, fommen.
mrimlT (IL), ßüfiengebiet, ßüfte. -la, effen.
ushuru* (IIL), 30II. -fa, fterben.
askari* (IIL), $L askari ober -isha, beenbigen1.
waaskari, ©olbat. -enda, gefjen.
1 SUtit fotgenbem ^nfmttib (meift ob,ne ku-) bient e§ jum 2tu§=
brutf be§ 2lbr»erb§ „fä)on, bereits".
ßontinuatib tmb 2lbberbialt§.
27
SGaren.
-iba, fielen,
-ingiza, einfügten 1
-pakia, au3fül)ren J
-shtaki*, berflctgen.
-rudieha*, gurüägeben.
-arigalia, befetjen.
-gawanya, teilen.
-twaa, nehmen,
-kimbia, ftietjen, toeglaufen.
-kamata, ergreifen, fangen,
-batili*, abf Raffen,
-kaa kwa, bleiben bei.
-choma, »erbrennen,
-tia mkono, (ba§ ^anbgeitfien b,in=
feijen =) unterfdjreiben.
-pewa, erhalten, befommen.
-kata maneno (bie 2lngelegenf)eit
abfdjneiben =) entfdjeiben.
-kaa zamu, Soften fteljen.
-shika (bunduki) mbele, öor=
galten, präventieren,
-kuta, treffen, begegnen,
-onekana, betroffen ro erben,
-tupa, b,inmerfen, toegtoerfen,
kweli, toirflid)! fürtoatjr!
pasipo, orjne.
hiyo, j '
rubele ya, cor (örtlidj).
kabla ya, öor (äeitlitt)).
Mutig 13.
Nimekwisha pima njia. Nimekuja kushtaki. Amekwisha
lipa juzi. Akiisha *toa mapesa, bass! si dasturi kurudisha
khalafu bidhaa. Nitakuja mwenyewe kwangalia sbaruba ligom-
bewalo (um WeläjeS geftritten hurb, ftrittig). Tumepatana, bwana,
tukagawanya shamba; killa mtu ametwaa nussu. Ng'ombe
wako wamekula rnpunda wangu (meinen). Mwarabu yule aliua
watu wengi akakimbia. Kweli, Waarabu wakharabu, wanak-
wenda barra kukamata watumwa tu. Sultani wetu amebatili
utumwa; lakini mtumwa akitaka kukaa kwa bwana wake,
bass. Mmekwisba fanya mkäta^a? Tieni mkono bapa. Uta-
kwenda wapi? Arneingia nyumbani akeba (= akaiba). Amek-
wiba nini? Akiisha pewa upagazi, ametupa mzigo njiani
akakimbia. Nitakwenda kufanya sbauri naye. Nakhodha
atakuja sasabivi. Umekwisba lipa ushuru? Waamuzi wanie-
kuja wakakata maneno.
SlttfßttBc 14.
SBenn bu einen Ort ofjne 3oÄamt anläufft (-shuka), (fo)
toittfi bu nur ben 3ott rjinterjiefjen (bu miEft fielen 3oft nur).
2Benn iemonb ©üter einführt ober cm§für)rt (ein SJJtonn, menn er
einführt :c), (fo) ift er ein Übertreter (be§ ©efefee§). Wlün Sftann
ift geftorben, td) roünfdje feine (wake) Söljnung. S3i§ Jefet marfd)iert
(gefyt) üjr mie bie Snten (mabatta), ntd)t (si) tote ©olbaten. ÜEßenn
id) fage „fefirt", (fo) madjft (futurum) bu fo. SBenn bu Soften
fiel&ft, (fo) beftebt (ift) beiu (yako) ©ru| [barin], ba§ ©eroefir j$u
präventieren. 2Benn bu beiuen SSorgefe^ten auf bem ÜEßege (Sof.)
iriffft, fo grüfjt bu fo. SQBeun bu ettoaS (ein 3)ing) in ber §anb
(Sof.) trägft, (fo) roirft bu beinen 33orgefefcten anfersen (-angalia)
uub mirft borbeigefien. SBenn ber Soften „fjerau§" ruft (-sema),
(fo) lommen bie ©olbaten ber 2Bad)e alte !b,erau§ unb grüben bor
ber 2ößad)e. SCßenn ein Soften betroffen wirb, märjrenb (unb) er
fdpft, ttürb er ©träfe erhalten. Sßenn bie Araber ©flauen fangen
28 ßeftton 8.
gefjen (bie Araber menn fic getjen fangen ©flauen), fangen fie nur
SDßetber uno Einher; fie töten bie (Srmadjfenen unb btc bitten nnb
berbrennen ifjre (yao) Dörfer. Sßtete ©Haben fterben anf bem
SBege (Sof.), e^e fie bie $üfte erreichen (bor bem (Streiken — ku-
fika — bie ßüftc).
Sfirfjte lüeßttan» Somo la nane.
(Dbjeftsfafus ber perfönttcfyeu (fürtüörter. Hüd?6e3Üglid?es ^ürroort.
(Dbjefttoe getttoörter.
36. ©ie in § 7 angeführten formen ber berfönlidjen
$ürtoörter tonnen gtet^gettig für ben £)bjef t§!afu§ ge=
braud)t Serben, alfo:
mimi, mir, mid) sisi, nn§
wewe, bir, bid) ninyi, eud)
yeye, itim, ttut; ifjr, fie; wao, ü)nen, fie.
ü)m, e§
SDte§ ift inbeffen nur guläffig, roenn fie nidjt in un=
mittelbarer SSerbinbung mit bem 3etttoorte fielen,
alfo 3. 93. in einer ellibtifdjen 3lnttbort : umepiga nani (toen
ijaft bu geflogen? — SInttoort: yeye (tön).
37. 2jn S&erbinbung mit bem 3etttoort toerben
flott beffen bie folgenben Mrjeren formen geb.raudjt, bie
gum Seile mit ben fdjon öfter ertoäfjnten ^erfonatbräftjen
be§ 3etttt)orte§ übereinfiimmen :
-ni-, mir, mid) -tu-, un§
-ku-, bir, bid) -wa-, eud)
-m-, ü)m, tt)tt; ü)r, fie; -wa-, fie.
ir)m, e§.
Slnmerf. -ni- totrb bor JBoMen nidjt feiten ju. -n- berturjt;
-m- lautet bor a, e, i: -mw-, bor u: mu- ober in-, bor o: mw- ober
-m- ; ba§ a bon wa- fliegt mit folgenbem a oft in ä, mit e unb i mit=
unter tu e pfammen.
38. Sie DbjeftSformen ber berfönlidjen $ür=
toörter (§ 37) werben ber SSerbatform, bon ber fie
abhängen, in ber SBeife etnberleibt, bafj fie ftet§
unmittelbar bor ben SJerbalftamm unb hinter ettba
fonft borljanbene ^räfije treten.
nina-ku-penda \ ^ Me ^
na-ku-penda ; ' '
nali-ku-penda \ ^ Mtc ^
mli-ku-penda / '
nime-ku-penda, id) tmbe bid) geliebt.
£)bjeft§fafii§ ber perfönltdjen gürtoörter. 29
nita-ku-penda, id) loerbe bidj lieben
nika-ku-penda, unb xd) liebte bid)
f __^— — - ni-penda, liebe midj
^ ku-ku-penda, biet) 3U lieben u. f. tu.
39. 23eäte^t fidj ba§ Dbje!t be§ berfönlic&en $ürmorte§
auf ba§ ©ubjeft aurüd;, b. f). bejeidmet e§ biefelbe ^erfon
toie jene§, fo tritt ba§ rüdbegüglidie ^ürtoort -ji- (mid),
bidj, fid), un§, eudj), ein, 3. S3. na-ji-penda, id) liebe mid)
(felbft). £>a§felbe Jjat bie nämlidje «Stellung *tt)te bie toerfön=
lidjen ^ürtoörter.
40. ©ott ber bem SSerbum einverleibte Dbje?t§fafu§ ber
üerfönüdjen ^ürJoörter befonber§ b,erborgeb,oben unb betont
werben, fo fügt man ber betreffenben ÜBerbalform nodb bie
ootte $orm be§ ^erfönlidjen gürtootteS (§ 36) lungu, 3. 23.
am|nipiga mimi, er r)at m t d) gefdjlagen (nid)t bid) ober iljn).
41. 25teXe Beittoörter traben neben iljrer ©runbform auf
-a (-i, -e, -u) eine abgeleitete auf ia ober ea, 3. $8. ku-leta unb
ku-letea (^erbringen), kw-ona unb kw-onea (füllen), ku-pika
unb ku-pikia (fodjen).
2)iefe Nebenform auf ia ober ea totrb bie objektive
(aud) relative) $orm genannt. @ie roirb u. a. ftet3 gebraust,
toenn mit bem 3eittt>ort neben bem btreften Dbjeft
ein inbirefte§ Dbjeft üerbunben ift, gteidjbtel, ob
biefe§ Keltere im SDeutfdjen burdj ben S5atib ober burdj bie
5|}räbofitionen „für" be;$ie&,ung§toeife „gegen", ober eine att=
gemeine SBenbung, ttrie „mit SÖegug auf" au§gebrüdt ift. Sftan
fagt atfo: leta kitabu, bringe baZ 23udj fjer! aber letea
bwana Jcitabu, bringe bem §errn baZ 23udj b,er! — naona
huruma, idj füljte ERitleib, aber: naonea mtu huruma,
id) fü^te SCRttletb für (ober mit) bem Sftann. — napika
\dazi, idj fod)e üßataten, aber: napikia mtu viazi, idj fod)e
einem Wlann 23ataten.
42. SBerba, bie in ber borgten ©übe ein a, u ober i
Ijaben, bilben bie objeftibe ^orm auf ia, foldje, bie ein e
ober o Ijaben, auf ea. (23eiftoiete ftelje oben.)
Sßerba auf aa, ea, ia, ua, oa, bilben bie objeftibe $orm
auf -alia, -elea, -ilia, -ulia, -olea.
Serben auf -au bilben -aulia.
43. ©inselne Serben bilben feine objeftibe $orm; fo
befonber§ -pa, geben; -tia, fetjen, legen, ftetten; -kabidhi*,
einljänbtgen u. f. to. (Sbenfo regieren viele faufatibe 3eit=
raörter (bergt Seit. 13) gtrei TOufatibe unb bilben baljer
30 Seitton 8.
gleichfalls feine foldje, 3. 23. -rudisha, gurütf geben; -pangisha,
jetnanb ettoaS vermieten; -onyesha, jm. ettoaS 3eigen; -ko-
pesha, jm. etttmS letzen, borfdjtefjen; -kabidhisha, jm.
ettoo§ einljänbigen ; -oza, jn. an jemanben «erheiraten;
-tanguliza, jm. etwas öorauSbegafiten u. f. ra.v
44. 2Benn ba$ Dbjclt eine§ ©a^e§ ein IjintoeifenbeS
gürtoort ober ba§ ^ragenoort nani ift, fo mufc Beim Sßerbum
ftetS nodj ba§ ptfaredjenbe ^erföntidEje $ürtt)ort im Ö6je!t§=
fafuS fielen, 3. 93. unamwona nani = bu fielet tJjtt, tuen
= toen fietjft bu?
SDerfelbe Qfatt tritt ein, roenn baZ ^au^ttoort einen
gang beftimmten ©egenfianb beseiämet (im 3)eutfd)en T^at c§
bann ftets ben beftimmten drittel ober eine nähere 93eftimmung
bura) ein rjintt>eifenbe§ ober befi|an3eigenbe§ $ürtr>ort, einen
©enitib u. bgt.), 3. 93. nitampeleka mtu huyu = idj toerbe
ttjn fd)i(fen, biefen IRann = td) roerbe biefen 3Jlann fdjicfen;
aber nitapeleka mtu = idj mcrbe (irgenb) einen 3Jcann
fd}icfen.
S&ötUt*
mume (I.), ©bemann. inchi (III.), ßanb. b
natu (I.) mbali, ein ^ernfieljenber, -silaha* (III.), SCßaffe.
^rember. sanduku* (III.), ßoffer.
mwizi (I.), ©teo. kweli (III.), 2Bcrf)rf)eit.
mvuvi (I.), ^ifdjer. nguvu (III.), $raft.
mnyampara, Srägerdjef. ngoma (III.), S£an3.
mwenyi (I.) kujua, ßemter1. v ahadi* (III.), SSerfpredjen.
mkalimani (I.), SDoImeifdjer. vibaya (IV. $L), 58öfe§.
rnwenyewe (I.), £>ctu3ttnrt. venia (IV. $1.), ©ute§.
mudda* (II.), $rift. kirongozi (IV.), (2öeg=)3rit)fjrer.
msitu (II.), Sßoib. kijana (IV.), Jüngling,
mruba (IL), $1. miruba,'33lutegel. kisu (IV.), 9Jteffer.
mwezi (IL), 3Jtonat. adui* (V.), $einb.
fedba* (III.), ©über; ©elb. makouabozi(V.),$reiIaufäfumme.
khatti (III.) ya deni, ©djulbfdjetn. suria* (V.), ßeb^toeib.
vita (III.), Ärieg. jumbe (V.), SorfcUtefter, §äubt=
boma (III.), 3fort. ling.
khabari* (III.) (tyridj: habari), neno (V.), SÖort; ettoaS.
9taäjridjt. matandiko (V.), ®eden.
simmu*(III.),2;eIegra^;-piga— , mafuta (V.), afett, Öl.
telegrafieren. jina (V.), Sftame.
sherti* (IIL), SBebingung; e§ ift kofi* (V.), Ohrfeige.
nötig2. upanga (VI.), ©cfitoert.
1 ©in folgenber ©ettitiö int Seutfdjen mufe natürlich im <Sua=
ijitt burdj ben Stttufatiö, abhängig bont SSerbutn kujua, au§gebriitft
toerben.
2 9JHt folgettbem Snftnittb ober ßonjunltio.
ObjefttbeS 3eittoort. 31
nyele (VI. $1.), §aare. -fanyiza, madjen laffen.
. -uliza mtu kitu, jm. (ober an jn.) -tandika, auflegen.
ettoa§ berfaufen. -tupä, toerfen.
-weka, nieberlegen. -nyonyoa, auöretjjen.
-pendelea, begünfttgen, bebor* * -alika, einlaben.
jugen. -tumikia mtu, im. nüijticfj fein.
-patanisha, aum Sergtetdj be= , -hamisha, auSjieljen fjei&en,
-tenda, tl)un. [toegen. tünbigen.
, -ajjirisha*, Vermieten, berbingen.- -iba, fiepten,
-komboa, freilaufen. ^hurru*, frei,
-wusia*, bermatfjen. mwaka kesho, nddjfte§ SctJjr.
-choma, berbrennen. keshokutwa, übermorgen,
-kosa, berfebjen, begeben. nabele, born.
-funga, einfberren. upesi, fdf)neü\
-fikiri*, nadjbenfen, e§ fid) über= tangu zamaui, fett langem.
legen. wakati wa, jur Qixi oe§.
-ficba, berbergen, berftecEen. bila*, ofjne.
-eugua, reiben; -sugulia, ein= rije, brausen, au§erb,alb.
reiben. kwa, für (bom greife).
-lia, loeinen. ya kwarnba, bajj (nadj Serben
-lilia (mit %ltl), meinen um ober be§ ©agen§).
-pakia, berlaben. [nadj. kwa sababu, toeü.
-ambia, jm. fagen. ■ # sisi sote, mir alle.
tifittttß 15.
Adui mpende (©brtdjtbort) . Unamshtaki nani? Nam-
shtaki mume wangu. Wamshtaki sababu gani? Nimemuuliza
upanga kwa rupia sitta. Nimemrudisha mapesa yake (fein).
Amenipangisha nyumbe yake (fein). Nakupa mudda wa (bon)
siku kumi. Muhindi yule asema ya kwamba ameniwekea
fedha kwako (bei bir) kunikopesha, kweli? Nionyeshe njia.
Wanampendelea, kwa sababu ni ndugu wao. Wamepatana,
wazee wa mji waniewapatanisha. Watumwa hawa wampenda
sana bwana wao, anawapa cbakula na nguo na killa kitu. Bwana
wako akutendea vibaya? Atutendea venia sana sisi sote. Ni-
mempa rukhsa mtumwa wangu Hasani kutafuta kazi nje. Ame-
jiajjirisha awe (al§) msimaniizi. Urnewanunua wapi, watumwa
hawa? Nani amekupa rukhsa kununua watumwa? Mimi mtumwa
sasa, lakini mwaka kesho nitajikomboa. Nitakukopesha makom-
bozi. Bwana wangu ataniacha hurru karibu. Waarabu wameni-
kamata wakanifanya mtumwa. Mwandikie barua ya kwamba
nampa mudda wa (bon) sikusaba. Nimempa ndugu wake mapesa
akamletea (ba§ fäd)nd)e Objeft ift, tote getoöfjnlid), nidjt toieberfiott,
fonbernau§bemSSor^erge^enbenäU ergänzen). Mwanamke huyuamem-
kimbilia mume wake bila sababu. Yeye si mke wake, ni suria
tu, lakini wakati wa kumwacha amempa mapesa na nguo,
kwa sababu amempikia na kumfanyia1) kazi tangu zamani.
1 ahm gtoei Serbaiformen, bie burdj „unb" berbunben finb, toirb
bie smeite im ©uafyüi oft einf adj burä) na mit bem ^jnfimtib auSgebrücf t.
32 Seition 8,
Amemwusia mtu mbali zayidi ya nussu ya (Don) mali yake
(feinem), Niandikie khatti ya deni. Mmemkamata mwizi?
Wavuvi wamenivunjia mashua yangu. Nitampelekea barua
kesho ao keshokutwa. Tutamchomea jumbe huyu mji wake
(fein), akifanya vita naswi (mit un§). Barua hü (biefen) mletee
bwana mkubwa bomani. Akifika, niletee khabari upesi. Mtu
akikosa neno, nitanifunga siku kumi. Nitafutie wapagazi!
Kwanza nitafutie mnyampara na kirongozi, wenyi kujua
barra. Nitafikiri, kesho nitakuletea majibu. Hatta lini uta-
weza kunitafutia wapagazi mia? Kazi ya mtumwa huyu
kunikatia kuni na kuniletea maji. Nimempigia simniu. Sherti
kuwapatia watu matandiko, kwa sababu inchi ile (jene§) ina
(f)at) baridi nyingi (biete). Tumewatafuta, lakini wamejificha.
Viatu umesugulia mafuta? Nimeona washenzi wenyi silaha
huko mbele, wamejiticha msituni. Kijana akililia kisu, mpe
(©üridjtbort).
SlttfßoBc 16.
%xa$t mir meinen (yangu) Koffer in bie ©tabt (Sof.). ©ringe
mid) äum 3oEamt (So!.)! SOßieöiel fofiet e§ (kiasi gani), mid) an
Sßorb gu Bringen (mid) gu Bringen in§ ©cbiff, Sof.)? SBerdjarterc
(bermiete) mir bein (chako) ©cbiff! $d) merbe bie übrigen Saften
(mizigo iliyobaki) auf (katika) einem ©d)iffe bertaben. ©age mir
ben tarnen be§ (la) $atottän§. ©briet) bie Söafjrfjeit, mir merben
bir ©ute§ tftun. SCßir merben bir ©beife unb Kleiber geben. Spat bir
jemanb (mtu) etrca§ geftofjlen ober bat bir jemanb 23öfe§ geffmn?
^Bringe (-peleka) mid) nad) ber ©labt (Sof.). bringe ben 3)ol=
meffcber rjer (-leta), id) roitt mit ifjm reben." SBenn (Europäer
fommen, (fo) bef)anble fie gut (tbue üjnen ©ute§)! (Sieb mir
9ftebigm! Safc mir fcbnetl eine ÜJAebigin madjen (objeftibe Qürm bon
-fanyiza). ÜÜßenn bid) friert (menn bu füfjlft $ätte), lege bir biete
(nyingi) Kleiber auf. (£r f)at mir bie §anb in§ ©efid)t (Sof.)
gemorfen (b. f). mid) in§ ©efid)t gefd)Iagen). (Er tjat mir (%tt)
eine Ohrfeige" gegeben (gef cblagen) 1. ®r I)at fid) ($ff.) bie §aare
au§geriffen (nicbt bie objeftibc gorm !). 2Benn bu iu§ Simmer (Sof.)
eintrittft, fd)Hef3e<bie Stbür binter bir (im ©uatjüi: fd)Itef$e bir bie
Spr)! 9)lacb if)m bie %f)üx auf; er Ijat nid)t (hana = er tjat nicbt)
Äraft. 9ttein $inb ift mir geftorben (-fia, objeftibe $orm bon -fa).
$ennft bu £)affan? Scb fenne il)n feit langem. 3cb merbe bir
23(utegel fetjen. 2Ba§ für eine Arbeit fjaff bu fier [b. tj. ma§ baft
bu t)ier ju fud)en]? ©ud)ft bu mid)? 3?d) bin gefommen, £>err,
biet) einäulaben gum %cn\$ (Sof.). Sd) merbe bir 9cad)rid)t bringen.
$d) bin bereit, bir nü^Iid) ju fein, fobiet (kadri) id) fann. ©er
SBirt r)at mir gefünbigt. (Er tjat fein §au§ an einen 2)eutfd)en
1 ©benfo ftet)t ein bobbelter 2tffiifatib (atfo nicbt bie objeftibe.
3rorm) bei -piga konde unb -piga ngumi, mit ber ^auft fdjlagen.
©ic ftloffen bet $aupttoörter. U. «raffe. 33
(Mdachi) tierfauft. SQBenn bu mir ba§ Sßerfpredjen gicBft, am (£nbe - < i
($ffuf.) be§ (wa) 9CRonat§ einjujie^en (einrieben am (£nbe be§ Vv^
SDtonatg), toerbe idj bir ba§ £nm§ öermteten. Sd) brause einen
Wann, um mir ben 2Beg gu geigen (um ju = blofjer Snftnittü).
Sftufe einen Wann, mir meine <5ac|en (vitu vyangu) §u tragen.
SSor «onf.
S3ot Jöot.
II. mi-
III. n-
IV. vi-
mi-
ny-
vy-
Jßeunte lefttian. Somo la kenda.
Überfielt über bie Klaffen ber £}cmpta>örier; bte IL Klaffe.
45. Sutfjer ber bisher bel^anbelten I. klaffe öon £au:bt=
Wörtern unterfebetbet man noefj folgenbe ßtoffen:
S3or «onf. SSor S3of. »or «ont Jöot S3of.
II. m-, mu- mw- VI. u-l-^^ } w-
III. n- ny- VII. ku- kw-
. IV. ki- ch- VIII. ba§ Sßort mahali
V. — — IX. bie £ofatit>formen.
46. 2>ie Stoffen öon II- VII bilben t&ren tyimat, tote
bie I. .Klaffe, bur<$ SBe^fet ber 23orfilben. ®ie 23orftlben
ber 2CRel)r3ar)i finb in btefen «Klaffen:
»or «onf. 3Sor »of\
V. ma- ma-
VI. n^U**A ny-
S)ie Sßörter ber fiebenten unb IX. «Klaffe bitten feine
XRe^r^a^t, mahali bleibt im Plural untteränbert.
47. ©iefen «Klaffen entfp'rtdjt folgenbe CReifje bon perfön=
li^en ^üricörtern (^erfottatyräfijen):
(Stnjjaljl.
»ot «onf. 23or »of. SSor «onf. Soor ©ot.
II. u- w- VI. u- w-
III. i- y- VII. ku- kw-
IV. ki ch- VIII. pa- pa-
V. li- 1- IX. mu-,pa-ha- —
II. i- y- VI. zi- z-
III. zi- z- VII. — -
IV. vi- vy- VIII. pa- pa-
V. ya- ya- IX. — —
48. £)tefe beiben Reiben, bte SSorfilben ber £>au:pttt)örter
in ben einzelnen «Klaffen unb bte benfelben enttyredjenben
©ualjilt Äonti.=@ramtnatit. 3
34 ßeftton 9.
£erfönlid}en $ürtoörter bilben bie ©runblage für bie gefamte
$ormenbilbung ber (Spradje nadj folgenben ©runbregeln:
a) £>a§ @igenfdjaft§mort nimmt jebe§mat ba§ betreffenbe
ßlaffenpräfij (in ber ©ingarjt ober SCReTCjrgatjt) an, ba§
ber «klaffe be§ gugeljörigen §au^ttt)orte§ entf^ridfjt,
ebenso bie Safyvooxtex oon 1 bi§ 5 unb 8.
b) 2)a§ 3eitmort erhält ftatt ber für bie I. Äffe ge=
bräudijUcben SJ)erfonatbe;$eidjnung a- (beäieKjungStoeife
im $lurat wa) ber brüten *ßerfon bielmeljr eiue§ ber
in § 47 aufgeführten perfönüdjen ^ürtoörter al§ ^}er=
fonafyräfir,, fobalb ein .£>au})ttoort ber klaffe II — IX
©ubje?t be§ (5a|e§ ift.
c) $olgt bie ©enitiü^ßartiM -a auf ein £aubttoort ber
Äffen II— IX, fo toirb berfelben ba% entf^red^enbe
perföntitfie $ürtoort oorgefetjt unb öerfajmität mit iljr
ju einem SBorte.
49. infolge ber 2)urä)füljrung biefer ©runbregeln totrb-
ein enger Sufammenljang gmifdjen ben £>au|)ttei(en be§ ©a|e§
fyergeftellt, ber fid) äuferlicl) burclj toicberl)olte SBieberfefjr
berfelben ober einer äljnlidjen @ilbe tennäeicfjnet, gumat bon
ben in § 47 genannten perfönlidjen $ürmörtern audj bie
übrigen ^ürtoörter abgeleitet merben.
ndi-ch-o ki-su ch-ema ch-angu
bie§ ift 9Jieffer gute§ mein
u-ki-noe ki-pate ukali.
bu mögeft e§ f Steifen, bamit e§ befommt ©djärfe1.
S)a§ ©inline mirb im folgenben ausgeführt toerben.
50. S)tc Hauptwörter der II. Klasse fjaben biefelben
^räfije toie bie ber I. klaffe, 3. SB. m-ti (Saum), mu-
hogo (üötemof), mw-aka (3aljr), Hiu-ujiza (Söuuber), rn-oshi
(Steil*).
$n ber SSJle^r^a^t nehmen biefe ^aubttoörtcr ftatt ber=
fetben bie üöorfübe mi-: mi-ti, mi-hogo, mi-aka, mi-ujiza,
mi-oshi 2.
51. Sitte Sßerfonennamen auf m- (mu-, mw-) gehören
gur I. klaffe, alle anbern Hauptwörter j$ur II.
52. S)ie ^onforbanaregeln ber IL klaffe finb fot=
genbe:
1 Stefe grammattfctie ©rftfieinung nennen mir ßonforbanä.
2 3Jtan begegnet aucf) toofjt ber ©djreibung my üor SoMen, unb
iljatfäcrjltä) Hingt 5. 23. myaka beim fc^netten ©preisen ättmfübig.
II. fttoffc ber §autottoörter. 35
a) Sa§ Qtbjeftiö unb ba§ beränbertidje Sofort nimmt
bie Sorfitbe m- (um-, mw-), in ber -Jfte^aljl mi-,
mti m-refu, miti nri-refu (polier Saum, tjolje Säume),
mti m-moja (ein Saum), miti mi-wili (gtoet Säume).
b) SDte ©enitiö=^artitet lautet nadj Hauptwörtern ber
ätoetten Älaffe im «Singular wa, im $ulural ya1 : mti
wa mzungu (ber Saum be§ (§urotoäer§), miti ya
mzungu (bte Säume be§ ®urotoäer§).
c) 2)tc befilan^etgenben ^ürtoörter nehmen im ©in=
gular ein w-, im Plural ein y- an: mti w-angu
(mein Saum), miti y-angu (meine Säume).
d) Sie britte ^}erfon alter formen be§ &txt*
toorteg befommt ba% $erfonattoräfi£ u- (bor Sotalen
w-), in ber 9Jteljqat)t i- (bor Sofalen y-).
S5ie ^erfonaltoräfije a- (unb in ber 9Jlet)r =
ga^I wa-) bürfen nur bann gebraust tr-erben,
menn baZ @uBje!t eine *ßerfon, allenfalls
audj, toenn ba§fetbe ein fonftige§ lebenbeS
Söefen tft (a- unb wa- merben otfo ftets gebraucht,
menn ein <£>aubtft>ort ber I. klaffe ©ubjeft tft.)
e) SDte tjintoeifenben QfürtDörter lauten: huu (biefer)
unb ule (jener), in ber ÜJJletjqaljl hü (biefe) unb ile
(jene): mti huu (biefer Saum), mti ule (jener Saum);
miti hü (biefe Säume), miti ile (jene Säume).
mjenzi (I.), einer, ber baut, 23au= samaki* (III.), 3\tftf).
luftiger. ardhi* (III.), Scmb.
mkunde (II.), Soljnentiftanäe. shidda* (III.), ©d^ftrierigfeit; e§
mtama (II.), üftegerljtrfe. 'tft ft^toicrtg.
mchele (II.), 9tei§ (in Römern, saa* (III.), *J}1. eaa, ©tunbe.
entrjiilft). kambi (III.), Sager (einer $ara=
mkate (IL), Orot, toane).
^,-mtungo (II.), UleiEje aufgehängter mali* (III.), ©igentunt.
$tfd)e. kiswabili(IV.),©ua'(jiIU (bie
^mzinji (II.), Sombament./J kidachi (IV.), Seutfdj J ©tiradje).
mtumba (IL), Beuglaft. H J» kijiti (IV.), «pi. vijiti, ©traud),
mwendo (IL), 90tarfd), IRetfe. Sufdj.
mwundu (IL), Sornljaue. shamba (V.), *Pftan3ung.
, komba (III.), 5J3I.komba, ©alagoä, ufunguo (VI.), ©djtüffel.
eine Slffenart. \.*^ff\* -oza, tierfaulen, faul, morfdj
s cbungu (HL), tyt. chungu, Stmetf e. toerben.
tembe(IIL), 5ßL tembe, einßorn; -angalia (mit beut 3Ilfuf.), auf=
ein wenig. baffen, auf ettoa§;2Idjt geben auf.
1 ©ntftanben au§ u-a, i-a, alfo ben tierfönlidjen ^ürtoörtern ber
IL ßlaffe mit ber ^räbofitton -a,
3*
36 Seftion 9.
-ondoka, toeggefjen. -tupu, leer, blofj.
-umiza, beriefen. -kubwa, grofj (fbrtdj kdbüa).
-kubali*, annehmen, pftimmen, -dogo, Hein.
einberftanben fein. -nene, biet
-weka wazi (offen legen =) flären -zuri, fdjön.
(einen 5piatj). -epesi, leicht.
-pima, abmeffen. -pana, breit,
^-uzanya, pm SSerlauf fielen, -ingine, anber | Werben al§ 2lb=
feilfte^en. -ngapi, nriebiel }jeltiöe>beftanbelt.
-vuka, überfdjreiten (ein Sßaffer), sawasawa*, gleich (untoeränb.).
fefeen über (mit beut Slffuf.). pia, all, ganj (unöeränb.).
-pya, neu. elfu*, taufenb (nacfjfteljenb, uno.),
p -wi, fdjle$t (oeraltet ftatt -baya).
Mttttß 17.
Mikunde yangu inakharibika (@})riä)tt)0rt) *. Msitu ni mpya
na komba ni wapya (<5.prid)tt)0rt) 2. Mtama ni muwi na wa-
pishi nao (= na mtama, mit it)r) ((Sbridjwort) 3. Mzigo wa
chungu ni tembe moja ya mchele (<3btid)tüort). Tembe na
tembe ni mkate (@J)rid)tt>ort). Samaki akioza, ni mtungo pia
(<5.prid)tt)ort) 4. Kwenyi (mo . . . finb) miti, hakuna (ba finb feine)
wajenzi (@|)rid)tt)ort) 6. Mwitu huu ni kweli mali yako (beut)?
Mwitu ule mali ya (bon) nani? Nionyeshe mabali penyi
(mit) mwitu mwingi! Killa mtu atakwambia kama ni mali
yangu (mein); mpaka wangu ni mto ule. Ardhi hiyo (bie§)
ni ghali mno, si shamba, ni mwitu mtupu; nitakupa rupia
elfu, umekubali? Tutaandika mkataba mbele ya bwana mku-
bwa6); wewe utauandika kwa kiswahili na mimi nitauandika
kwa kidachi. Nitakwenda mji kutafuta watu, hapa hapana
watu wengi wa (jum) kufanya kazi. Mshahara wako gani?
Mpe killa mtu mzigo wake! Mkiisha kata vijiti, kateni miti
mikubwa. Angalieni mti huu, utaanguka sasahivi, ondokeni
huko, utawaumiza. Umekata miti mingapi? Mti huu mnene
sana. Mmekwisha weka wazi mahali pa (für) nyumba? Bassi,
nitapima sasa mizinji. Miti inauzanya mjini sasa? Enendeni
mwituni kukata miti mizuri.
StttföttBc 18.
£>err, unfere Soften finb gu fdfjroer. ©eine Saft ift nur flein.
(£§ ift fdjtoierig, Präger ju befommen, menn bu bie Saften fo fcfimer
madjft (wenn bu mad)ft bie Saften fcfiwer fo). borgen frii^ (morgens)
werben mir anfangen bie Soften $u betbacfen (binben). Spacfe beine
1 JBebeutung: SUteine $Iäne finb ju SCßaffer geworben.
2 S). f). jebe 3eit f)at iljre befonberen 9ftenfdjen unb Sitten.
3 S>. Ij. ein fdjlect)ter Arbeiter fä)iebt bie ©äjulb auf f ein SCßertäeug.
4 SSergl. ein räubige§ ©djaf ftecft bie ganje §erbe an.
5 ®. f). bie SDßelt bewegt fttf) in ©egenfätjen.
6 3>te S3eäeicE)nung für ben Jöejirtgamtmann.
®ie SSerneinung be§ !ßtittooxt§. 37
Saft! ©ie ift jju ferner, lege fie auf (katika) bie SBoge! 9Jcadjt
alle Saften gleid), nid)t (si) eine ferner unb eine leidjt. SBiebiel
^euglaften fiaft bn fertig gebadt (fiaft bu botfenbet jn baden)?
©inb alle Saften bereit? Xragt bie Saften fiinau§ (nje)! S)ie§ ift
nidjt beine Saft; bu fiaft eine anbere Saft erhalten. SBenn jemanb
feine Saft untertoeg§ berbummelt (trenn er berbummelt ein OJiann
feine Saft auf bem Söege — Sofat.), (fo) toirb er Strafe betommen.
ipeute ift nur ein tleiner Sftarfd). @in ÜHcarfd) bon (©enitib) toie=
;'vüiel (fiier: ngapi) ©tunben [ift e§], 6i§ (hatta) mir in§ Sager
(Sof.) fommen toerben? ©dalagt (fdjneibet) einen SBeg mit (kwa)
©ornhauen. §eute toerben mir jtuei Sflüffe überfdjreiten. S)iefer
§Iuf3 ift fefir breit ; e§ ift frfjroiertg ifin gu überfdjreiten. Sebe Stpr
|at ibren (wake) ©djlüffel (©brid)toort).
Zehnte IBMition, Somo la kumi.
Perneinte (Segentparts*, Dergangenfyetts* unb §uf unftsf orm ; si, tefy
bin ntcfyt; sina, xd} t^abe ntdjt.
53. SDie SSerneinung tbirb Beim SScrbum meift burdj
bie *Parttfet ha (nidjt) auSgebrüdft, toetd^e bor bie *J)erfonal=
^räfije tritt, ©tatt ha-ni tnirb si gefagt; ha-u (bu ntdjt)1
unb ha-a werben in hu unb ha äufammengeäogen, fo bajj
bie ^ßerfonatyräfije ber negatiben $erbalformen fotgenber=
mafjen lauten:
si-, td) nidjt hatu-, tt)ir nidjt
hu-, bu nidjt ham-, ifir nicht
ha-, er, fie, e§ nidjt. hawa-, fie nid^t
II. ßl. hau-, er, fie, e§ nidjt II. AI. hai-, fie nidjt.
Stnmerf. $ftatürlidj treten öor foljgenbem SSofat bie ent^
fpreäjenben formen ber *ßerfonaIbräftj;e ein, 3. 2J. hatw- ftatt hatu u.f. to.
54. -ftun tüäre e§ aber ein Irrtum ^u glauben, ba^
jeber affirmatiben $orm be§ 33erbum§ eine analog gebtlbete
negatiüe gegenüberftänbe. ©ie§ ift ntc^t ber $aü\ S&ielmefer
toirb nur eine befdjränüte 3af)l negattber Sembora gebilbet.
SBir betrachten äunädjft biejenigen für bie brei ^aubtjetten.
55. S)ie berneinte ©egentoart toirb gebilbet, tnbetn
man bie in § 53 ermähnten negatiben ^erfonalbräfige un=
mittelbar bor bm SSerbalftamm fefet. ®abet- bertoanbeln bie
üßerba auf -a ifiren (Snbbofal in ein i; bie übrigen bleiben
unberönbert.
1 ha-u in Sesug auf bie II. klaffe Bleibt bagegen unöeranbert.
38 Seftion 10.
si-pendi, id) liebe nidjt
ku-pendi, bu liebft nidjt
ka-pendi, er, fie, e§ liebt nidjt
II. $1. kau-pendi, er, fie, e§ liebt ntd^t
hatu-pendi, Wir lieben nidjt
ham-pendi, ib-r liebt nidjt
kawa-pendi, fie lieben ntdjt
II. $1. kai-pendi, fie lieben nidjt.
Wogegen: si-^dhibu (id) ftrafe ntdjt), si-asi (idj toiber-
fpred^e ntd)t) u. f. to.
2)tefe ^otm gilt at§ Verneinung für Beibe
©egentoart§formen (alfo für napenda unb ninapenda).
56. $ür bte Vergangenheit ift eine Q?ornt in ©e=
braud), bte baburd) gebilbet toirb, bafi man bie Gemeinten
^erfonaltoräfije öor ben Snfinitiö be§ VerbumS fetjt:
si-kupenda, idj liebte nid)t, idj Ijabe nidjt geliebt
ku-kupenda, bu liebteft nidjt
ka-kupenda, er, fie, e§ liebte nidjt
II. $1. kau-kupenda, er, fie, e§ liebte nidjt
katu-kupenda, tt)ir liebten nidjt
kam-kupenda, tfc-r liebtet nidjt
kawa-kupenda, fie liebten nidjt
II. ßl, hai-kupenda, fie liebten nidjt.
S)tefe ^orm enfOridjt f otoorj! ben offirmattöen
^mperfeften toie aud) bem ^erfett (alfo ben formen
nilipenda, nalipenda, nikapenda, nimependa).
57. 3)te $orm für bie De meinte 3ufunft unter=
fdjetbet fidj öon ber affirmatiüen $orm nur burd) bte oer=
netnten ^erfonat^räfi^e (J)at alfo tote biefe ba§ £emöorat=
fcräft£ -ta-).
si-tapenda, id) roerbe nidjt lieben
hu-tapenda, bu wirft nidjt lieben
ha-tapenda, er, fie, e§ wirb nidjt lieben
II. $1. hau-tapenda, er, fie, e§ wirb nidjt lieben
hatu-tapenda, mir »erben nidjt lieben
kam-tapenda, iljr merbet nidjt lieben
kawa-tapenda, fie Werben nidjt lieben
II. $1. kai-tapenda, fie werben nidjt lieben.
58. SDte berneinten 5J5erfonatpräftje toerben atfeinftetjenb
in ber Vebeutung be§ öerneinten *j}räfen§ oon „fein"
gebraucht, alfo si (id) bin nidjt), hu (bu btft nidjt) u. f. to.
59. S)a§ Gemeinte ^ßräfenS oon nina (id) Ija&e) lautet:
©ie Sßerneinung beS 3citö>ort§.
39
sina, id) fyabt nid)t
huna, bu ^aft nidjt
hana, er, fie, e§ fjat ntäjt
II. $1. hauna, er, fie, e§ I)at nidjt
hatuna, mir fjaben nidjt
hamna, it)r Ijabt nidjt
hawana, fie Mafien tüdjt
II. $1. haina, fie Ijaben nidjt.
60. ®a3 2Ibje!ttb -enyi (mit $räft£en b er erften klaffe:
mwenyi, wenyi; mit ^räfijen ber feiten klaffe: mwenyi,
yenyi), toetdjem bie 23ebeutung „fjabettb, befiijenb" eignet,
wirb r)äuftg jur Umfdjreibung anberer Slbjeftibe gebraucht,
3. 23. -enyi inali = fjabenb SSermögeu = retd); -enyi
rangi = fyabenb $ar'6e = farbig.
SÖßötten
mwenyewe (I.), SSefitser, §err.
f mkata (I.), ber SIrme (beraltet).
mwosha (L), (ßeid)en=)2Gäfdjer.
msema (I.), ©bredjer; msema
kweli, toer bie SBaljrfyeit fpxtdtjt.
, mtashi (I.), $tttftefter.{vC;'< ,: , -~*
rnchimba (I.), ©räber; einer, ber
gräbt,
luzi (II.), SBursel.
(mkono) wa kuume, bie 9ledjte.
(mkono) wa kushoto, bie Stttfe.
msafara* (II.), ßaratoane.
,kima (III.), Slffe.
fayida* (III.), ftu^en.
nguvu* (III.), ßraft.
fimbo (III.), ©totf.
kanga (III.), ^ßerfijubn.
p'epo (III.), *ßarabte§.
haya* (III.), ©djam.
nanga (III.), Slnfer; -tia — ,
Slnfer toerfen.
pwani (III.), ßüfte.
dhahabu* (III.), ©olb.
safari* (III.), Steife.
^ mirathi* (III.), ©rbfdjaft.
shughuli* (III.), $1. shughuli,
©efdjäft.
nafasi* (III.), ©elegertr)cit.
, faragha* (III.), «Flu^e, 3ett.
dawa ya usingizi, ein ©djlafmittel.
kizungu (IV.), bie eurotoäiftfje
©prai^e.
kishenzi (IV.), bie ©toradje ber
Söilben.
kisima (IV.), SSrunnen.
kitako; -kaa — , füjen, fidj feijen,
rnaneno (V.), äöorte, ©bradje;
— ya kishenzi, bie ©toradje
ber äßüben.
bega (V.), 5ßl. mabega, ©djulter.
pesa (V.), ^ßt.mapesa, eine SiJtünäe
(1 3tubi = 64 qjefa).
wakili* (V.), SBebotfmäcIjtigter.
wakili ya fordha, 3oftbeamter,
makaa (V.), ßofjlen.
liwali* (V.), ©ouberneur (ara=
bifdjer).
makusudi* (V.), Stbftc^t; (9lbb.)
abfidjtliä).
uja (VI.) = utumwa, ©f lab er ei.
wakati huu, ju biefer 3eit.
-tvo, aulgeben, gal^Ien.
-umä, beiden.
-•wa, fein, toerben.
-zaa, fidj fortbftanjen.
-umba, fdjaffen.
-dhamini*, ettt>a3 berbürgen. -•
-kosa, 1. fidj irren, fehlen, fidj
»ergeben, 2. berfefjlen (mit2Wt),
3. ermangeln (mit 9TK.).
-kataza (mit bototoelt. %it,), jm.
ettoaZ berfagen.
-sbusha, binabfenben.
-funzwa, gelehrt toerben.
-cbakura, fdjarren.
-tosha, genügen,
-chelewa, ftd) berfbäten.
-safiri*, reifen.
40 ßeftion 10.
-pita, burdjfommen. -saddiki, glauben,
-patikana, erbältltdj fein,5U Mafien -eunibua, ftören.
fein, ju belommen fein. pale, ba^tn.
-punguza, aMaffen. elfu kumi, je^ntaufeub.
-oa, heiraten (Dom Spanne). -ema, gut.
-lazimisha*, strängen; -lazimish- 5Rcg. 33erB. — wala, meber — notf).
wa, gelungen merben. karibu na, nalje Bei.
-ngoja, märten. hatta (im negat. ©a|), aud) nicE)t,
-ingiza, einfügten. ntdjt einmal.
s -dhoofika*, fddroaä) merben. tena (im negat. @ajj), nidjt mefyr.
-kohoa, Ruften. -geni, fretnb.
-ji-kohozä, ftdj räufbern. Mbweni, ein Sorf.
-nywa, trinten. Musa, 3Jlofe§.
ttfittttö 19.
Sijui kusema maneno ya kishenzi, najua kizungu tu.
Mbweni mbali, hatta jioni huwezi kufika pale. Musa hajui
sana kufua chuma, kazi yake (feine) kufua fedha. Ghali sana,
siwezi kutoa riale elfu kumi. Mimi sisemi wongo, nasema
kweli. Siku nyingi sasa hukuja. Nataka dawa ya usingizi,
bwana, usiku silali. Sina chumvi hapa, nende kalete. Mimi
sitampa fedha yake (fein) leo. Kinia huyu mwema sana,
haumi kabisa, mwenyewe asema hataki kumwuza. Mimisitoi riale
moja kwa kima, kima hana fayida. Fayida gani kutoa mapesa
yangu (mein) kununua kima? — ■ hafanyikazi, wala hasemi, hana
neno, hana nguvu, wala si mzuri, kazi yake (fein) kula tu. Hawi
Musa kwa kuchukua finibo (<5prtd)tt)0rt). Kanga hazai ujani
(@£rid)tD0rt). Mkata hapendi mwana (be§gt.) \ Muungu hakuumba
mtumbaya(be§gl.). Mwosha hadhamini pepo (be§gl.). Msema kweli
hakosi (be§gL). Mtashi haoni haya (be§gl.). Mchimba kisima
hakatazwi maji (be§gl.). Muhogo maweni haushushi mizi (be§gl.).
Mwana aua mzee, mzee haui niwana (be§gl.). Mwana wa k'uku
hafunzwi kuchakura (be§gl.). Wa kuume haukati wa kushoto
(be§gl.). Sikupi zayidi ya rupia sitta. Njooni nichukueni
mabegani, lakini mtu mmoja hatoshi, mimi mzito sana. Wewe
huna nguvu, huwezi kunichukua. Kwa nini hamkuja? Kwa
nini hamkuvaa nguo safi? Kwa nini hataki kuniajjirisha
chombo chake (fein)? Sitachelewa. Mtu huyu hakutoa nauli.
Sikusikia. Sikusikii. Kwa nini hukutia nanga karibu na pwani?
Sina dira (^ompcifj), kwa sababu siondoki mbali pwani (öon ber
$Üfte). Tangani sikupata hatta mtumwa mmoja. Nimesafiri
Nyasa kutafuta makaa na dhahabu, wala sikuona kitu. Hu-
taweza kupita huko wakati huu, kwa sababu hapana maji
njiani wala chakula. Wapagazi mia hawatapatikana sasa;
msafara mkubwa umeondoka juzi; watu wengi mamekwisha
kwenda safarini (auf üteifen).
1 ®. t). er fann feine Siebe ntdjt burdj ©ef^enfe, fdjßne ßleiber
u. bergt. au§brücfen unb fdjeint baljer lieWo§.
2>er ßonjunftiü. 41
SCttfaoüc 20.
©u arBetteft gar nidjt, bu fi|t nur (fjerum). (Er tritt mir
fein (yake) *pau§ nid)t bermteten. f)offentfid) mirb ber SOßirt mir
nidjt fünbtgen. SBittft bu felbjjt in bem §aufe mofjneu (-kaa)? — Dfain,
idj merbe nidjt einsieden, ein frember (Europäer mitt ein iQauZ
mieten, ©ofort fcmn idj mein (yangu) §au§ nidjt bermieten.
^Billige §äufer finbeft (-pata) bu iefet nidjt; mir tjaben iefet biete
grembe lier. Sdj fann audj nidjt einen $efa ablaffen. $dj ber=
ffage meinen 9Jiann; feit brei Sauren fjat er mir meber (Effen nodj
Reibung gegeben. (Er moljnt in Stanga unb tjat (-ka- j£embu§)
eine anbere grau geheiratet; idj mag (-taka) iijn nidjt mefjr. (Er
!ann nidjt gelungen merben, jju bir (kwako) gurüd^ufe^ren. (Er
fjat teine (nidjt) (Erben Ijinterfaffen. ©ie (Erben tonnen ftdj nidjt
einigen; nun gut, bann (bassi) merbe idj bie (Erbfdjaft nidjt au§*
•jaulen (-toa). (Er fann nidjt fetbft fommen, er fjat feinen' 33ebott=
mädjttgten gefdjidt (-leta). §at er bir feinen ©djufbfdjein gefdjrieben?
©er Zollbeamte mitt mir nidjt Erlaubnis geben, ©üter ju töfdjen
(-sbusba). 3d) berftetje (-jua) meber beutfdj nodj englifdj. (Er fennt
bie ©ebräudje be§ (za) £>anbet§ nidjt. SÄ) fjabe nidjt§ (nidjt ein
©ing) 3ottbffidjtige§ (ju — cba — galten 3ott). äßarte! ©iefjft bu
nid)t, baf? td) ©efdjäfte fjabe? 3dj fann bir nidjt bie (Erlaubnis
geben, ©emefjre einzuführen: $dj fjabe nidjt fdjmuggetn motten ($dj;
fjabe nidjt getrollt ftefjfen 3ott). Sd) fauu nidjt§ (nidjt ein ©ing);
effen unb (wala) finbe (-pata) feinen (nidjt) ©djlaf. Sd) bin
fdjtoadj getüorben, id) fjabe gar feine $raft. Sdj f)abe nidjt geduftet,
id) lf)aoe midj nur geräufbert. Weine grau nimmt (-la) feine (nidjt)
Webern. SBarutn fjaft bu bie Sölebijin nidjt getrunfen? ©u fannft
ben 2Beg nidjt berfefjten. (Er mirb nidjt fjierljer jjurüdfefjren. 2Benn
ber Jperr biete (nyingi) ©efdjäfte fjat (^onfunftionafiS bon ku- wa
na, fein mit = fjaben), merbe idj nidjt fjineingefjen. Seit langem
^afee id) nidjt ©efegenfjeit gefunbcn (-pata), bidj 31t (ya) ju fefen.
äßarum glaubt ttjr mir nidjt? %&) fjabe feine $eit (Wufje), id)
Ijabe biete (nyingi) ©efdjäfte, fjeute merbe idj nidjt mit bir ^Beratung
pflegen fönnen. SBittft bu morgen ?lbenb bei un§ (kwetu) effen,
bann (wakati ule) merbe idj feine ©efdjäfte fjaben (gut. bon ku-
wa na, fein mit = fjaben). 2Barum bift bu nidjt früfjer (zamani) ■ .
gefommen? ©u fjaft bidj fjeute fefjr berfbätet. ©er ©ouberneur- ^ "~
fjat midj nidjt eingelaben; nun gut (bassi), idj merbe nidjt ju iljm
(kwake) geljen. Sdj fjabe bidj nidjt abfidjtlidj geftört. x^U^J^w
€lfte ICefititm* Somo la hedashara.
Konjunfttü. Steigerung unb llmfc^retbung ber (EtgenfcfyaftstDÖrter.
61. ©er .^onjunfttö be§ 25erbum§ fjat bie ©nbung
e; 2Serba auf i unb u laffen biefe ©nbung tnbeffen un=
42 ßeftion 11.
beränbert. 23or bie fo oeränberte Stammform treten bie
9}erfonafyräfi;re (ein üTemOuSbräfij: ferjlt):
ni-pende, (bafj) idj liebe tu-pende, (bajj) nur ließen
u-pende, (bafj) bu liebft m-pende, (bafj) ü)r liebt
I. $1. a-pende, (bafj) er liebt wa-pende, (ba$) fie lieben
II. $1 u-pende, (bct|) e§ liebt i-pende, (bafj) fie lieben.
62. 2)er Verneinte ^onjunftio roirb qu§ ber affir=
matioen $orm burdj (Einfügung ber SßerneinungSbartifel si
ijroifdjen ^PerjonaXpräfij unb ©tamm gebilbet.
ni-si-pende, (bctfs) idj tu-si-pende, (bafj) tuir nidjt
nidjt liebe lieben
u-si-pende, (bafj) bn m-si-pende, (bafj) ifyr nidjt liebt
nid^t liebft
I. 9tt a-si-pende, (bafj) er wa-si-pende, (bafj) fie nidjt
nidjt liebt lieben
II. $i. u-si-pende, (bctfj) e§ i-si-pende, (bajj) fie nidjt lieben,
nidjt liebt
63. 3)er ^onjunftiü wirb teils unabhängig in £>autot=
fallen, teü§ abhängig in !ftebenfät$en gebraudjt. $m erfteren
Satte roirb er jum 5tn§brucf eine§ 2Bunfd)e§, ober beweint,
einer Wbmaljnung, eine§ Verbotes gebraust: usi-ende
sokoni leo, getje Ijeute nidjt auf ben 9Jcarft ; useme polepole,
bu mögeft leife fbredjen, ftoridj bodj teife.
3n abhängigen 6ätjen ftetjt er sunt 5lu§brud einer
Slbfidjt; ba% beutfdje „bafj, bamit (bafc nidjt, bamit nidjt)"
roirb babei nidjt au§gebrüc?t: umwambie aende sokoni, bu
mögeft iljm fagen, bafj er auf ben Sftarft gelje, ober: er fott
auf ben 9ttar!t gerjen; umwambie asitoke nyumbani, bu
mögeft iljm fagen, er foE ba§ £>au§ nidjt berlaffen.
Um bie 2tbfidjt befonberS tjerboräutjeben , roirb oft eine
Umfdjreibung mit bem 23erbum -pata geroät)lt, 3. 23. uni-
ambie nipate kujua nami, fage (e§) mir, bamit idj er=
lange gu roiffen idj=audj = bamit tdj e§ audj roiffe.
64. S)a§ (SigenfdjaftSloort Ijat feine Befonbere $orm für
ben ^ombaratiü unb ben 6uberlatib; bie ©tetgerung§=
formen roerben oietmeljr umfdjrieben. S)er beutfdje ,Rom=
baratiö roirb umfdjrieben burd) ben $ofittb:
a) mit fotgenbem kuliko (roörtlidj: roo e§ ift), 3. 29. mtu
huyu mrefu kuliko yule, biefer Wann ift gro&, »0
jener ift (neben jenem =) gröfjer at§ jener.
b) SJcit fotgenbem zayidi ya, 3. 23. watu wabaya ni
wakali zayidi ya nyama, böfe SDRenfdjen finb roilb,
meljr als Stiere = roilber al§ £tere.
Steigerung ber @igenfd§Qft§lüöTter. 43
c) äßit nadjfolgenbem punde (etroa§ merjr), roenn nur
einer ber berglidjenen ©egenftänbe genannt ift, 3. 33.
huyu mrefu puude, biefer ift (ettt>a§) größer.
d) SCRit §ütfe be§ 3eitroorte§ kupita (übertreffen), 3. 33.
mtu huyu mrefu ampita yule, biefer SJftann tft grofe,
er übertrifft jenen = gröfjer ol§ jener.
e) (gi^elne arabifcfie «Komparative finb in allgemeinem
©ebraud), 3. 23. kheri (geroörjntidj heri geffcrodjen),
beffer; afadhali, emüferjtenSroerter, beffer, öorsugierjen, zc.
f) Mitunter roirb ber «Komtoaratiö „beffer" aud) in
folgenber SBetfe umfdjrteben: kazi mbi, si mchezo
mwema (©fcridjroort), fdjtedjte Slrbeit, nidjt gute§
Bpiil = fdjledjte Slrbeit ift beffer als gute§ ©ptcl.
65. S)er beutfdje ©utoerlatiö roirb auf fotgenbe SBetfe
roiebergegeben:
a) ©eroöfjniicrj burdj baZ 2)erbum kupita (übertreffen) in
2)erbinbung mit bem unbeftimmten 3a§toort -ote,
3. 33. mtu huyu mrefu awapita wote, biefer SERann
ift grofj, er übertrifft alle, b. t). er ift am größten.
b) «Kommt ber ©uperlatio in bemfelben ©aije neben
bem ^ßofitib ober bem «Komparatib bor, fo tjebt man
if)n burdj sana tjerbor, inbem man sugtetdj ben 5tu§=
brucf retatib roenbet, 3. 23.: mtu huyu mrefu, lakini
aliye mrefu sana, ni yule, biefer SJcctnn ift grofj,
aber ber, roeldjer fe^r grofj ift, baZ ift jener = aber
jener ift am größten.
c) «Kommt ber ©ubertatib atfein im ®a|e bor, fo brauet
er rjäufig überhaupt nictjt beseitigtet 3U roerben; ba§
2Ibjeftib roirb bann in abfolutem ©inne gefaxt, 3. 33.
yupi mwema, meiner ift gut, b. fj. mit anberen ber=
gtidjen, gut, ctlfo ber befte?
®iefe 5tu§brutf§roeife ertjält burd) bie Slnroenbung
be§ 9teIatibbronomen§ nod) größere S>euttid)feii: njia
iliyo paua, ber 2ßeg, roeldjer breit ift, b. rj. abfolut
breit, ber breitefte.
66. S)q§ ©uarjili tjat fanget an eigentlichen @igen=
fd)aft§roörtern; 3ttm (£rfa| berfelben roerben befonber§ rjäufig
©ubfiantibe unb Sterben berroenbet.
67. 33eim ©rfatj ber ©tgenfdjaftgroörter burdj £>aubt=
roörter im 6uarjUi ift folgenbeS 3U beachten, ©tetjt baZ
Slbjeftib im 2)eutfd)en alz Attribut Oor einem £aubtroort, fo
fterjt baZ entfbretijenbe ©ubfiantio im ©uarjili alz ©enitib
44
ßeftton 11.
hinter bemfelben, 3. 23. ein berftänbiger Sftann = mtu wa
akili = ein 9ttann be§ 23erftanbe§ (bon Sßerftanb).
2Inmerf. ©tatt ber ©enitibtoartiM fteljt in biefem f^attc audj
fjäufig ba§ Slbjeftib -enyi: mtu mwenyi akili, ein SOtcmn, befifeenb
SJerftanb = ein öerftänbiger 2Jtann.
3ft ba§ 2lbjeftib aber im 2)eutfd)en *))räbirat, fo ge=
Brauet man im ©uahili meift ba§ 23erbum „Mafien" in
Sßerbinbung mit bem betreffenben ©ubftantib, 3. 23. mtu
huyu ana akili, biefer Sttann f»at 23erftanb = i[t berftänbig.
68. 23efonber§ häufige Umfdjreibungen biefer STrtfinb 3. 23.
akili, SSerftanb
hila, Sift
kizungu, (Surobäerart
kiungwana, $bel, 23übung
thamani, SQöert
hakki, 9led)t
kutosha, ba§ (genügen
haramu, gefe^Iid) 23erbotene§
nguvu, ßraft, ©tärfe
maji, SBaffer
rangi, garbe
chongo, (Einäugigfeit
mali, £mb unb ©ut
wazimu, ©ämonen
bakhati, ©tüd
afia, ©efunbfyeit
-a akili, berftänbig, flug
-a hila, liftig
-a hizungu, eurobäifd)
-a kiungwana, borneftm, gebitbet,
-a thamani, »ertbotl
-a hakki, geredjt
-a kutosha, genug, genügenb
-a haramu, berboten
-a nguvu, fräftig, ftarf
-enyi maji, Ȋfferig, faftig
-enyi rangi, farbig, gefärbt
-enyi chongo, einäugig
-enyi mali, reid)
-enyi wazimu, befeffen
-enyi bakhati, glüdlid)
-enyi afia, gefunb.
69. <£§ giebt ja&Ireic&e 3etttüörter, bie bie 23ebeutnng
etne§ (£igenfd)aft§tt)orte§ in 23erbinbung mit bem 3ett=
toorte „werben" baben; hierher geboren 3. 23.
-choka, mübe »erben
-konda, mager »erben
-jaa, bot( »erben
-pofuka, blinb »erben
-kauka, trocfen »erben
-lewa, betrunken »erben
-levuka, nüdjtern »erben
-onekana, fid)tbar »erben
-potoka, frumm »erben
-punguka, »eniger »erben
-oza, faul »erben
-pumbazika, närrifd) »erben
-sikitika, traurig »erben
-ugua, franf »erben
-vunjika, jerbrodjen »erben
-chongoka, fteil, abfdjüffig »erben
-kunjana, runzelig »erben
-chubuka, beulig »erben
-kamilika, botttomtnen »erben
-nenyekea,bemütig»erbenu.f.».
Sn ber 23ergangenrjeit erbalten biefe 25erben natürlich
bie 23ebeutung be§ ©etoorbenfein§ ober einfad) be§ @ein§,
3. 23. nimechoka, id) bin mübe getoorben = id) bin mübe.
2ÖUT man fie an ©teile eines attributiben (Sigenfd)aft§=
tuorteS bertoenben, fo muffen fie bem betreffenben §aubtroorte
Itmfc^ret6ung ber (StgenfdjaftStoörter.
45
öertmttelfi be§ tetattöen ^rimotnen§ (öergt. ßeft. 20) an=
Sefdjtoffen toerben, 3. 58. mtu aliyechoka, ber Statin, toelcfyer
mübe geworben ift = ber mübe SRanii.
ber ädert;
teer eine
[SJtenfö.
mlima (L), einer,
mlima shamba,
Sßffansung anlegt,
mpaji (I.), ©eber.
mwana (I.) Adam(u), 2Ibam§fof)n,
mguu (II.), ääein.
^ msahafu* (II.), Äoranabf djrtf t,
ßoranejentblar.
^.nyuni (III.), SSogel.
salamu* (III.), ©ruf}, [jufte^t.
hakki* (III.), «Jtedjt, ba§ einem
sheria* (III.), ©efetj; -enda
sheriani, tior ©eridjt get)en.
khandaki* (III.), ©raben.
'bora* (III.), JbaS Sefte.
mbwa (III.), 5ßl. mbwa, £unb.
pamba (III.), SBauiWootte.
inchi (in.), «PI. inchi, ßanb.
vita (in.), ßrieg.
mali* (III.), Vermögen,
amri* (III.), »efe§I.
/ rukhsa* (III.), ©ener)migung.
boma (III.), gort,
kheri* .(III.), ba§ ©ute,
fßeffere; beffer.
sherti* (III.), SSebingung; (mit
folg. ßonj.) e§ ift erforberlid),
bafe.
makusudi* (III.), 2Ibficljt; (mit
folg. ßonj.) in ber Slbficjjt, %u,
um ju.
kidole (IV.), finget,
kichwa (IV.), ßobf.
^kivuko (IV.), gfurt.
kisima (IV.), SSrunnen.
jambo (V.), 5ßl. mambo, ©acfje,
Sing, Angelegenheit,
si jambo, i(| befinbe midj toob,!1.
neno (V.), 5J3I. maneno, 1. ba§
äßort, 2. bie ©adje.
adui* (V.), Oreinb.
rafiki* (V.), $reunb.
bakuli (V.), ©Rüffel.
ba$
yayi (V.), 5ßl. mayayi, (St.
tufali* (V.), 5JW. matufali, Siegel.
mapatano (V.), Vertrag.
fungu (V.), Seil.
baba (V.), äkter.
ulinri (VI.), 3unge.
unywele (VI.), *pt. nywele, £>aar.
udongo (VI.), Seljm.
urithi (VI.), ©rbftfjaft.
-fundishwa, lernen.
-linda, aufpaffen, bettmäjen.
,-kuwaa, ftoltiern, ftammeln.
-aminia, tiertrauen.
-ngoja, warten.
-nyoa, rafieren.
-chimba, graben.
,-teuka, berrentt toerben.
-chinja, fd)Iad)ten.
-onya, toarnen.
-wusia, bermatfjen.
-patana, fid} einigen.
-twaa, nehmen.
-funga, einftierren.
-jenga, bauen.
-vuka, überfä)retten.
-amsha, roeden.
-kawia, äögern, fäumen.
-erevu, fä)Iau.
-pumbafu, bumm.
-ovu, faul, fdjleäjt.
-pana, breit.
-nene, bxd.
-ema, gut (bei ©ubftantiben ber
III. AI. njema).
maeikini*, arm.
kamili*, boEftänbig.
sahihi* lorrelt.
marra ya pili, nod) einmal,
vema, gut (Slbb.), orbentlid).
kabisa (3lbb.), gärtglidj.
kwanza, erft, 3Wtää)ft.
tafadhali*, bitte!
inehalJa*, toenn ©ott öutt.
1 ©benfo hu jambo (bu), ha jambo (er), hatu jambo (toir), ham
jambo (itjr), hawa jambo (fie befinben fid) töoljl).
V
46 ßeftion 11.
Ufcttttß 21.
Mbwa wana akili sana, wafundishwa mauibo mengi (biete). ,
Mlima shamba 'njiani sherti alinde nyuni asipate tembet-^^
(<Sbrid)mort). Kberi adui mwerevu kama rafiki mpumbavu
(@|)rid)ttJOrt). Kberi kukuwaa ^kidole kama kukuwaa ulimi
(<Sbrtd)tbort). Usiweke mzinji1 mwovu. Mpaji wa kupa ni
Muungu, usiaminie mwana Adam (®brid)tt>ort). Upeleke salamu
yangu (meinen) kwa (an) bwana wako kamwambie batu jambo
sote. Sema marra ya pili nipate kusikia vema maneno yako
(beine). Ngoja, niandike maneno yako. Nije 2 lini? Hanipi
hakki yangu (mein), bassi, nimemwambia: twende sberianil
Lete bakuli nitie mayayi! Nikate nywele tu, ao ninyoe
kichwa kabisa? Mkeka buu mzuri kuliko ule, niununue?
Wamechimba kbandaki pana mno, mtu asipate kupita. Na-
taka kupanga nyumba hü (biefe§), kwa sababu ni kubwa3
zayidi ya ile (jeite§). Mtumishi wako amini apita wote.
Mganga wetu bodari kuliko wenu. Nyumba yangu (mein)
kubwa3 kuliko yako. Kondoo ni rakbisi kuliko mbuzi. Nyumba
ya (bon) matufali njema kuliko nyumba ya (bon) udongo.
Bora ni nyumba ya (Don) mawe. Sema polepole zayidi.4
Mzigo wangu mzito kuliko wako. Mbuzi wetu anataka kufa,
mguu mmoja umeteuka, afadhali tumebinje. Chakula ni gbali
hapa kuliko kwetu. Pamba bii (biefe) si safi, ile (jene) safi
zayidi.
Slufflßfte 22.
©iefer Odjfe I)at met)r $raft nl§ jener, ©iefer 33onm ift tjötjer
(länger) all unfer (yetu) §au§. S)te§ ift ber fiödjfte ^Berg ftt biefem
(bii) Scmbe. ®ic ©Haben maren fdjtauer al§ ber 2Iuffet)er unb
betrogen tr)n. ©er Söme ift ftärfer at§ alle (zote) %im. ©iefer
$tufj ift breiter al§ ber 9hifiu. @d)Ied)te 9ttenfd)en finb milber al§
%mt. Sä) mamte ü)n, aber er Itjörte ntd)t auf (Mofjer 5Iffuf.)
meine (yangu) Söorte, er bünft (madjt) fiti) flauer al§ bie (anbern)
Seute. 9Mn jüngfter 55ruber (mein Araber, melier ift -aliye- ber
f(einfte) ift geftern in§ innere abgereift in ber 9loftdjt, bie Sänber
ber Sßilben ju befuä)en (feljen). 2Ber ift ärmer al§ id)? id) bin ber
ärmfte 9ttenfd) in biefer ©tabt. $rieg ift beffer al§ ein fd)Ied)ter
(mabaya) Vertrag. 9Jlein ^otaneEemfitar ift üoUftänbiger \ imb
1 Satylor, bem icf) bie§ ©brtdjtoort entlegne (African Aphorisms
Sftr. 558») f treibt msingi, mag bielteidjt in ben nörbliäjen SDiateften
gebräutf)Iiä) ift.
2 $n ber jtoeif elnben ftxaQt fteljt ftet§ ber ßonjunftib:
Söann foü iä) fommen?
8 9Jtit§aubntiörtern ber III. klaffe, tote nyumba, nimmt -kubwa
fein $räfi£ an.
4 Sfft ber bergtidjene ©egenftanb nidjt auSgcbrüdCt, fo bleibt ya
binter zayidi nettürtiä) fort.
Kuwa, fein. SempitS ber ©etooljnljeit. 47
forrefter al§ ba§ beintge (beitt). ©ein (lake) Steil an ber (la) @rb=
fdjaft mirb größer (of)ne ^ßräfir,) fein al§ ber unfrige (letu); unfer
33ater f)at tym me|r all bie §älfte öon (ya) feinem (yake) SSer= '
mögen bermadjt.* ©ie @rben fjaben fid) [bafjin] geeinigt;1 bafj ber r
eine ba§ £>au§ nimmt, ber anbere (tüieber: mraoja) ba§ 93iet)
(überfeine 9tinber unb 3ieQcn), ber brüte (mmoja) bie Sßffanjung.
Söann fotten mir aufbrechen? 3dj mitt nid)t, bafj ifyr jemanben
(mtu) otjne (illa kwa) meinen (yangu) S3efer)I einfperrt. Sßenn
jemanb ein £>au§ bauen null, fott er ($onj[.) erft auf ba§ $ort 1/4^
fommen, um bie ©enerjmigung nad)3ufud)en (-taka). 6ud;e einen
9Jtann, ber ba§ Sanb fennt (fennenb -mwenyi kujua-) ba§ Sanb);
er fott un§ eine $urt geigen, bamit mir biefen $Iuf5 überfdjreiten
fönnen (mit -pata: bamit mir erlangen gu überfdjreiren ben Sflujj).
(S§ ift beffer, bafj mir nad) (bloßer 5tffuf.) jenem ®orfe (mji) gefjen;
e*§ ift näfyer a(§ SJtymapma. 3eige mir bejt lürgcfteit (5Ibfettib ofyne
?ßräfi£) (melier ift -iliyo- lurj) 2Beg nadj (ya) SBagnmotm! (Sott
iä) meinen £>errn teeden? — ^ein, mede ilnt nidjt (bu mögeft ilm
nidjt meden), id) merbe fpäter mieberfommen. (Sage bem iperrn, er
fotte (^onf.) fyeute 9Ibenb §u mir (kwangu) fommen (bafj er fomme
ju mir bleute 9lbenb). Sitte, fomme unb befudje midj (fomm, bafj
bu mid) befudjeft, -tazama) gur)aufe (bei mir = kwangu)! §d)
merbe nidjt fäumen, fo ©Ott miuV ©iefe SSäume finb nid)t feljr
bid, fiefj gu, ob (kama) bu nidjt bidere befommft. Safjt un§ graben
($onj. = mir mögen graben) einen Brunnen narje beim §aufe. $d)
fjabe nur ein menig gegraben unb fjabe befommen fd)öne§ (mazuri)
SBaffer.
&V/;
Sfoälfte lEefttian, Soino la thenashara.
Kuwa, fein. Cempus ber (SetDob.nfyeit. partt3tptum.
70. yiati) ben Regeln be§ § 34 roirb audj ba§ SSerbum
ku-wa (fein) betjanbelt, foroett e§ überhaupt regelmäßige
formen oilbet (üergl. XXII): nalikuwa (id) roar), nikawa
(unb id) mar), niwekuwa (id) bin geroefen, idj bin geroorben),
sikuwa (id) bin nicfjt gemefen ober geworben), nitakuwa
(id) roerbe fein), sitakuwa (id) merbe nid)t fein), nikiwa
(inbem id) bin ober roerbe).
$n S&erbinbung mit ber ^}räpofition na rjett baZ SSerbum
kuwa bk 33ebeutung be§ beutfdjen „Ijaben": nalikuwa na
(idj ^atte), nikawa na (unb id) rjatte) u. f. ro.
71. SGßenn „fein" foöiel bebeutet tt)ie „ba fein, zugegen
fein, ejiftieren, fidi irgenbmo befinben", fo muß btn
entftjrcdjenben formen im ©uarjiü ftet§ eines ber Drt§=
48 Seition 12.
abberbien -mo, -po unb ko angehängt Werben. ®abei ber=
geid^net -mo baZ Sarinfein, -po ba§ ©ic&befinben an einer
beftimmten ©teile unb -ko ba% ©id)befinben in einer ©egenb,
3. 33. bwana alikuwamo nyumbani, ber §err war im
£aufe.
72. kuna unb pana Ijaben bie 33ebeutung: „e§ giebt"
(Wörtlicfj, toie in ©djtefien: e§ t)Qt); hakuna, hapana, e§
giebt nitfjt. — rn(u)na, barin ift, barin finb; hain(u)na,
barin ift nid)t, barin finb nidjt.
73. 9Jttt bem ^räfij hu-, ba§ unüeränbert für alle
^erfonen ber (Sinäafyl unb SJie^rso^l in 23egug auf alle
klaffen ber Hauptwörter gebraust unb unmittelbar bor bm
aJerbalftamm gefegt Wirb, bilbet man eine $0nn, bie 3um
2lu§brud: geWo!}nf)eif§mäJ3igen£ljun§ bient, 3. 58. Mchea
mwana kulia, hulia yeye (6brid)Wort), Wer fidj babor
fdjeut, bah (fein) $inb weint, pflegt felbft ju meinen.
74. 33on jebem 33erbum fann burdj ba§ ^Präfijc ber
erften klaffe (m-, mu-, mw-) ein £>aubtWort gebilbet werben,
woburdj eine $erfon begeic^net wirb, bie al§ @ubje!t bie burdj
ba% 33erbum au§gebrüdte S^ätigfeit ausübt, 3. 39.* mla,
ßffer, einer, ber ifjt. S)iefe Hauptwörter bewahren inbeffen
nod) etwas Don ber Statur be§ 35erbum§, inbem fie einen
£)bjeft§fafu§ gu fid) nehmen können, 3. 33. mla watu,
einer, ber ÜJttenfdjen frifjt, 9ttenfd)enfreffer.
33öir werben fie ba^er, weil fie an ber -ftatur be§ £>aupt=
worte§ unb be§ 33erbum§ gteidjerweife teilnehmen, *ßarti=
3ipien nennen.
©tatt biefer $orm Wirb oft btö Slbjeftib mwenyi mit
folgenbem Snftnitib gebr;iudjt, 3. 33. mwenyi kujua (be=
fi|enb SBiffen) = mjua, einer, ber weift, ein $unbiger.
SSöxtet*
mja (I.), öeraltet ftott intuaiwa, haba* (III.), ein ßörncfjen, ein
©flaue.! ■ . toenig.
mlinzi (I.), §üter, Söätfjter. heshima* (III.), <SI)te.
mngu (I.) = muungu. mbio (III.), ßauf(en).
mkazi (I.), SSegrünber. sakafu* (III.), SDacfj.
.msiba* (II.), Unglütf. ndege (III.), ?pi. ndege, SSogel.
■-'' mwanzo (II.), SInfang. shidda* (III.), Unglütf.
mwamba (II.), gftiff. raha* (III.), 9htf)e.
mbega (III.), Stffe. konde (III.), Sauft; -piga — ,
hamarai* (III.), Sab. mit ber 3fauft ftfjlagen.
dunia* (III.), SBelt. huruma* (III.), Süittleib.
p'ia (III.), Äreifel. amri* (III.), »efeljl, »erorbnung.
ada* (III.), Sitte. saburi* (III.), ©ebulb.
SParttätytum.
49
shughuli* (III.), ©efögäft.
khatari* (III.), ©efaljr.
Djaa (III.), junger.
daawa* (III.), fRetfgtSftreit.
kitendo (IV.), Sljat.
kibaba(IV.), §ofjlmaf3 (ca. 1 ßiter).
kiungwana, eble 3lrt, Stbet.
vyema = vema, ©ute§.
vimbi, viwi (öeraltet ftatt vibaya),
SSöfe§.
majani (V. Sßl.), SSIätier; ©ra§.
tunda (V.), tyl, matunda, $rucf)i.
hurru* (V.), tyl. mahurru, ber
$retgetaffene; frei,
jura (V.), Sfjor. ^w^',,
maarifa* (V. $!.), Sötffen, £ennt=
ni3; äSerftanb.
ukuugo (VI.), S)acr)ranb.
ubishi (VI.), ©c^erj.
ulimwengu (VI,), Söelt.
ukuta (VI.), Stauer.
uBiri*(VI.), 2luf enthalt, Jöertoeilen,
gögerung.
-ternbea, frieren gefeit,
-zunguka, fidj breljeit.
-jaza, füllen,
-ishia, ju (Snbe fein,
-chea, fürchten (mit SSejug auf).
-fumbata, ergreifen, erfaffert.
-elea, itax, berftänbticf) fein.
-lindwa, Behütet roerben, fict) Buten
laffen.
-tuma, fc^iden.
-panda, Befteigen (Leittier).
-pasuka, jetrei^en (intr.).
-umiza, oerlefeen.
-onea mtu huruma, SJUttetb für
jm. füllen.
-weka hurru, freüaffen.
-komboza, freüaufen.
-teua (tietmltet ftatt -chagua),
toät)Ien.
-kua, grofjroerben, roadjfen.
-tamba (ftatt beffen geroör)n!ic£)
-safiri), reifen,
-ngojea, erro arten,
siwezi, icr) Bin tränt
nalikuwa siwezi, top roar tranf 1.
mchana kutwa, ben gangen Sag.
njoo (unregelm. Smtoeratto öon
-ja), fomm!
mduwara*, runb.
kulla == killa.
tokea, feit, Don ... an.
mwaka Jana, im öorigen ^a!f)re.
illa*, au^er; fonbern.
Üöttttß 23.
Mbega hula majani na matunda ya (be§) mwitu, mbwa
hali majani, hula nyama tu. Hapana hamami mjini, watu
hukoga pwani. Zamani umefanya kazi kwa nani? — Nali-
kuwa boi wa bwana IST. Mchana kutwa hutembea; kazini
haji. Nalikuwa siwezi. Ukiwa huwezi, njoo kwangu (ju mir),
upate dawa. Alikuwa na khoma. Killa siku huja kutaka
rukhsa ya (junt) kutembea. Ada ya mja hunena, mungwana
(üoerfefee : bie be§) ni kitendo (<Bpx\ä)\DOxt). Dunia huleta vyema
na vimbi (<S^rid)rDOrt). Dunia ni mduwara, huzunguka kama
p'ia (be§gl.). Haba na haba hujaza kibaba (be§gl.). Heshima
ya kiungwana, hujua atendewayo (roQ§ itjm gctljan rcorben ift,
seil. ©Ute§). Mbio za2 sakafuni hwishia ukungoni (be§g'f.).
Mchea mwana kulia hulia yeye (be§gl.).
1 SSeibe Seile roerben konjugiert: walikuja huwezi, alikuwa
hawezi etc.
2 ©in ^auptroort fann niäjt burcrj unmittelbare SSetfefeung etne§
SofatiO§ naljer Beftimmt roerben, oielmefvr tritt äroifcgen Beibe bie
©enttioparttfel: S)a§ Saufen auf bm S)a<r)e. ©Benfo 3. SB. „Sie 3lr=
Bett im §aufe" = kazi ya nyumbani.
©ualjiii ßotU>.=©rammattf. 4
50 Sektion 12.
Hawa wafumbata moshi, watazameni mikono
Kulla jambo la ubishi, hulifanya kuwa neno1.
Mjua kutenda vyema na viwi vyamwelea 2 ((Söricbtoort). Mlaji ni
mlaleo, mla Jana alileni3 (be§gt.). Mlinzihulinda ndege; mke mzuri
halindwi (be§gl.). Mngu, rnkazi wa uliinwengu, shidda4 na raha4
butuma (be§gt.). Mpanda farasi wawili hupasuka msamba5 (be§gl.).
Mpiga konde ukuta kuurniza mkonowe 6 (be§gl.). Mtaka yote
(afie§), bukosa yote (be§gt.). Tangu lini walikuwa buwezi?
Alikuwa safarini miaki mingi (ftott ruiingi). Akiwa masikini
sana, mtamwonea buruma. Nitapanga nyumba yako (beut),
ikiwa kubwa aondogo7. Amri hii (biefer) itakuwas na nguvu
tokea kesbo. Killa mtu alikuwa na nyumba yake (fein).
Msimamizi akiwa mbaya na mkali, buwapiga watumwa. Ha-
sani alikuwa mtumwa wangu tangu zamani, na sasa ananena,
nimemweka burru. Uwe na saburi katika msiba.
5tuföttBc 24.
Sdj mar ein ©flaue &i§ geftern; aber jener §err l)at mich)
freigefauft. Sßer mar bein Sperr? SDton Sperr ift fefyr ftreng (-kali),
er pflegt mtd) jeben %a$ ju fdjtagen, unb feben Ttonat nimmt er
1 (Sin biet zitierter 3}erö (bergt. Satjtor, African Aphorisms
or Saws from Swahili-Land. Spnbon 1891, 3h. 258. 3}on Seuten
gejagt, bie au§ llnberftanb ober 2tngfttiä)teit au§ jeher SJtücte einen
Ülebbanten maäjen. 3)er boppelte ^tfufatito, tote er bon tazameni
abfängt, ift häufig, toenn ba§ stoeite Objelt ein Seil be§ erften ift:
feijt fie an, (nämlidj ntdjt bie ganzen 5ßerfonen, fonbern tfjre) §änbe.
©benfo fagt man 5. 33. alinipiga kitwa, er fdjlug mtdj, b. f). (meinen)
$obf = er fctjlug mid) auf ben ßofcf. La in ber gtoetten geile ift
bie ©enitibbartitet ber V. klaffe (bergt. § 103), jambo la ubishi
beifjt alfo toörttiä): eine ©aiije be§ ©cfiergeö = eine ftfjerjfjafte ©aä)e,
bie mdj)t§ gu fagen ^at. Hulifanya kuwa neno = fie pflegen fie
(li, auf jambo bejügtid), bergt. § 105) (fo) 31t machen, baf3 fie ettoaS
©rbebtiä)e§ (neno) toirb (toörttid): ettoa§ 3U toerben).
2 vy- ift ba% ©ubjeft§bronomen be§ $turat§ ber IV. klaffe
(bergt. § 90) unb bejietjt fid) f)UT auf viwi, 5ßturat ber IV. ßtaffe
bom ©ingutar kiwi, 23öfe§.
3 alileni bebeutet: 2Ba§ bat er gegeffen? „2Ga§" ift l)ier burdj
ba§ angebängte -ni bejeidjnet, toa§ äiemticb häufig ift, 3. 93. kunani
(ftatt kuna nani, toa3 giebt'§). Alile ift eine alte <ßerfeftbitbung bon
-la (effen); Itjeute fagt man nur amekula. ®er ©inn ift: 2Sa3 einer
geftern gegeffen ^at, unb toenn e§ noäj fo gut toar, barauf tommt e§
nic^t met)r an, beute ift beut.
4 Dbjet't, abbängig bon hutuma.
5 msamba, berattet unb toenig gebräudjtiäj ftatt mguu.
6 = mkono wake (bergt. Seit. 17).
7 ikiwa = (gteiäjbiet) ob e§ ift. i- ift ba§ ©ubjeftäbronomen
ber III. Ätaffe mit Sejug auf nyumba, ba§ biefer klaffe angebört.
Stucb kubwa unb ndogo baben tjter bie $orm, bie ibnen in 3}erbin=
bung mit §aubttoörtern ber III. klaffe eignet (bergt. § 79).
8 i- ift ©ubjeft§bronomen ber III. klaffe, begügtittj auf amri.
III. klaffe ber £aupttoörter. 51
bie £mlfte bon (ya) meinem Sofjn. 3m borigen Safjre Tratte tdj
«inen 9tecf)t§ftrett mit üjtn; aber bor bem JRidjter fjaben mir un§
geeinigt. 2öer ju fer)r mäfjlt (ber SBäljümbe ju fefjr), gerät auf (oBjeft.
gorm bon -anguka) eine faule (mbovu, seil. $rud}t; ein ©pridjmort). V
SBer einen Brunnen auf bem Söege gräbt, pflegt felbft (yeye) /P^~\
Jjineinjjuf alten (-ing^a; ©pridjtuort). 2Ber ba§ 33aterlanb (kwao)
öernicfjtet (§erbridjt), mirb nidjt grofj, fonbern er pflegt felbft (yeye)
«in beräci)tlict)e§ ©ubjeft1 p merben (-wa) (©pridjtoort). Sin
$inb pflegt ben 33ater (ben Otiten) gu töten, ein Sßater [aber] tötet
ba§ $inb nidjt (©pridjmort). (Sin ^inb, ba§ meit reift (reifenb
meit) pflegt ben äiteften DJcann (mzee wa kale) ju übertreffen
(©prid§tt)ort). ©er Anfang pflegt «itufentfjalt^u Ijaben, unb (bann)
mirb e§ (-ka- S£empu§ bon kuwa mit i al§ @ub}eft§präfi£) ein
1ßla|regen (mkaragazo) 2. Söer liebt (befiijenb lieben) ift ein %t)OX
unb (wala) fjat feinen Sßerftanb (©pridfjtoort). ©ie ©Haben maren
(bort) am ©tranbe, inbem fie ifjren 6errn ermarteten. 2Bo mar
ber S3eft|er be§ («Ruf.) 55oote§? @§ ift (e§ giebt) ein «Riff bor un§ *"
(yetu). ©eit mann bift bu in ber ©f laberei (Sofat.) gemefen?
Söiebiel 2tuk maren bort? ©a§ f^leifc^ mar nidjt billig in ber
©tabt (Sofat.). $d) rjatte junger fefjr. ®r fdjmebte (mar) in
(katika) Seben§gefafjr (®efa|r be§ ©ierben§). SBenn ber Iperr
öiele (nyingi) ©eftpfte fjat, merbe iä) rtidt)t fjineingefjen. @r mar
in feinen (zake) ©ebanfen [berfunfen].
(©reiseljnte ICefttian. Somo la thelatashara.
Die III. Klaffe ber ^empttuörter. Kaufattne §ettt»örter. 3mPeratiü
von kuja.
75. 2)te III. Klasse der Hauptwörter fjat urfprünglid)
ein -n at§ djarattertfiifdjeS $räftj. 2Sor bofattfd) anlautenben
©tämmen fterjt bafür ny-, 3. 23. n-dania (Mb), ny-
ama (SLier).
76. $tt ferjr bieten Rotten ift ba% djarafterifttfdje *ßrä=
ft£ inbeffen ab" gefallen, fo faft ficts bor ch, f, h, n, m,
s, aber aud) bor anbern, otme befummle Sieget. 93or b unb
w (audj v) öermanbett e§ fid) in m (»obet gleichzeitig w in
b übergebt); nl unb nr »erben gu nd, 3. 23. m-begu (©amen),
n-doto (für n-loto, SEraum). Sßor k, t, p fällt e§ ah; btefe
1 „(Sin üeräcfjtlicljeg ©ubjeft", I)ter: mbpmbwe, ba§ aber fonft
feiten ift unb beffer burdj natu chalili ober mwenyi kuchukiza au§=
gebrütft mirb.
2 ©pridjtoort, b. Ij. fpäter gefyt t§ ganj glatt, aber aller Stnfang
ift fdjtoer.
4.*
52 Seition 13.
Saute gefjen aber at§bann in bie entfbredjenben embljatifd)en
(b. §. mit üftadjbrucü gebrochenen) ßaute k', t', p' über, 3. SB.
p'aka, $atje.
77. grembtoörter geboten meift in biefe klaffe (oljne
beren djara!teriftifd)e§ $räft£ an^une^men), mit 9lu§naljme
berer, toeldje ^erjonen ober einen ©tanb bejjetcfjnen, 3. 25.
bunduki (arabtfd), ©etoelji), saa (arabtfdj, ©tunbe, Uljr).
78. 3n ber atteijrgaljt bleiben bie £>aubtU)örter biefer
klaffe unberänbert: ndama (Kälber), nyama (Stiere), ndoto
(£räume), bunduki (Stinten), saa (©tunben).
79. SDie auf bie SBorter ber III. klaffe bezüglichen
<£tgenfcr)aft§trjörter nehmen gleichfalls bn§ ^rafij n- an, bor
SßoMen ny-, 3. SB. nyumba n-dogo (HeineS <£>au§), nguo
ny-eupe (toeifjeS .föleib), bunduki n-defu (lange Qfftnte).
Slnmeri 1. hierbei finb ftet§ bie unter 76 gegebenen Siegeln
3U befolgen, bie tjier mit größter 9flegeImäf3igJett beamtet toerben. ^
2tnmerf 2. -ema (gut), -pya(neu) unb -wazi (offen, meit, tlax)
bilben unregelmäfjigerroeife: njema ober ngema (ftatt nyema), mpya
(ftatt p'ya) unb wazi (ftatt mbazi).
Stnmeri. 3. S)a§ Stbjeftio -enyi (befitjenb) präfigiert im 6ingu=
lar y-, im Plural z-. - C^/^J
80. Spie ben £>aubttbörtern biefer klaffe entfpredjenben
berfönücfyen ^ürmörter ber brüten ^erfon finb im ©ub=
je!t§!afu§ unb im ©ingular i-, im 5))tural zi-, bor SBofalen
y- unb z-, bemeint hai-, hazi-, im DbjeftSfafuS gleidj=
falls -i- unb -zi- (audj bor SBotalen), 3. SB.
ndama imenona, ba§ $alb ift fett geworben,
ndama zinienona, bie Kälber finb fett getoorben.
nitaichinja ndama, id) toerbe ba§ kalb fdjladjten.
nitazichinja ndama, id) werbe bie Kälber fdjladjten.
81. ®ie ©enitibbartifel lautet nadj SBSörtern ber n-
ßlaffe in ber (Singa^l ya, in ber äfte^a!)! za, 3. SB.
bunduki ya Mwarabu (bie $linte be§ 2Iraber§), bunduki
za Mwarabu (bie Stinten be§ 2lraber§).
82. ®ie befi^an^eigenben $ürtoörier bräfigieren
natürlich y- unb in ber -Ifteijräal»! z-: bunduki yangu
(meine Flinte), bunduki zangu (meine Junten).
83. S)te Ijtntoeifenben ^ürtoörter lauten mit SBegug
auf bk 2Börter biefer klaffe folgenbermafsen: bunduki hii
(bie§ ©etoe^rX bunduki hizi (biefe ©etoeljre); bunduki ile
(jenes ©etoeljr), bunduki zile (jene ©eioefjre).
ßaufatiöe 3eittoöxter. 53
84. 3Uitt ben 9tbiettung§fitben -sha, -sa unb -za, bte
in öerfdjtebener SQSeife bem 23erbatftamtne angefügt werben1,
btlbet man faufattbe 3ettwörter. Sie fjaben bte Söebeutung,
ba§ jetnanb bte £rjättgfett ober ben Buftanb, ber burd)
ba§ ©runbberbum 6cjetd&nct wirb, beranlafjt, j. 29.
kuzoea, fi<$ gewönnen: kuzoeza, jcmanben öeranlaffen, bafj er
ftdj gcrr»ör)nt, b. §. tljn an etwa§ gewönnen,
kujaa, fid) füllen, Doli roerben: kujaza, öeranlaffen, bajj ettoa§
fö füllt, b. % e§ füllen,
kupungua, abnehmen, Weniger werben: kupunguza, Öeranlaffen,
bafs etwa§ abnimmt, b. t). e§ üerminbem.
kupanda, Ijinauffteigen : kupandisba, öeranlaffen, bafj iemanb
ober eitoa§ in bie §ölje fteigt, b. % t)inaufgeben, f)inaufreid)en,
fjtnauffüfjren , hinaufbringen, fjinaufjieljen, hinauf Raffen,
Riffen,
kwanguka, falten: kwangusba, öeranlaffen, baf$ jemanb ober
etroa§ fällt, b. §. umwerfen, Hjintoerfen, jju %aU bringen,
kufuata, folgen: kufaasa, öeranlaffen, bafj einer einem anbem
folgt, b. I). tfjn nad)fenben, tunterl)erfd)icfen.
85. (Sbenfo finb -$u erklären:
-kumbusha (jemanben erinnern) Don -kumbuka, fid) erinnern,
-geuza, 1. breljen, 2. Derönbern Don -geuka, 1. fid) breljen, 2. fid)
oerünbern.
-washa, an-jünben, anftecfen öon -waka, brennen,
-sbusba, hinunterbringen, =t)eben, =reid)en, =für)ren, =§iet)en, =fd)affen
u. f. m. öon -shuka, hinunter fteigen.
-ingiza, hineinbringen, =für)ren, =gter)en, =fd)affenu.f. w. Don -ingia,
hineingehen, eintreten,
-kimbiza, gur $tud)t öeranlaffen Don kimbia, fortlaufen,
-inamisba, beugen Don -inama, fid) beugen,
-taajjabisha, in (grftaunen fe|en Don taajjabu, fid) Wunbem.
-ajjirisha, öermieten Don -ajjiri, mieten,
-arasha, Weden Don -amka, ertoadjen.
-apisba, fdjwören taffen Don -apa, fd)mören.
-chosha, ermüben (== mübe matten) Don -cboka, ermüben (= mübe
werben),
-chukuza, beloben Don -chukua, tragen,
-eleza, erflären Don -elea, tlar Werben,
-furabisba, erfreuen Don -furabi, fid) freuen,
-kausba, trocfnen (trocfen mad)en) üon -kauka, troden werben,
-ondosba, entfernen, forfd)affen Don -ondoka, auffielen, auf=
bred)en.
-poteza, Derlieren Don -potea, Derloren geljen.
Sa§ Jläöere fietje im fetten Seile.
54
Settion 13.
-rudisha, jurüdfüfjren, -mrücigeben bon rudi, jurücfWiren.
-somesha, lefen lernen bon soma, lefen.
-zamisha, berfmfen Don -zama, untergeben.
86. ®te Befehlsform bc§ 3ettroorte§ kuja (fommen) ift
unregelmäßig: njoo, fomm! njooni, fommt!
2ßöt?tetr*
mwongo (I.), Stianer.
rnarra* (III.), SOtal.
daraja* (III.), ©rab,9tang, (Sfjarge.
soruali* (III.), §ofe.
k'utu (III.), IRoft; -fanya -, Otoft
anfefeen.
darnu* (III), 33tut.
sauti* (III.), ©timme.
roho* (III.), ©eift, ©eele, ^erj.
nundu (III.), Jpötfer.
tamaa* (III.), 33egierbe.
hali* (III.), Suftanb.
tabia* (III.), natürlidje 93efdf>affen=
fjeit; ftatur; (Stjarafter; 2ln=
läge; ßlima. > ,
kbema* (III.), 3elt</.^ *,
buddi* (III.), 2Iu§tr>eg ; sina buddi,
tdj tnufe.
nguzo (III.), ©tüfee.
boriti (III.), Sadjbalfen.
birika* (III., aud) V.'),f (Sifterne.
shiba* (III.), Sättigung. I Q
nia* (III.), 2Ibfid)t.
p'aka (III.), Äafce.
p'anya (III.), SUtauä.
s> taabu* (III.), 3Jtüf)e, 9Mf)far.
' sirri* (III.), ©eljeimm«.
amani* (III.), triebe.
ncha (III.), ©bifee.
s dalili* (III.), ^trtäetdjen.
mvua (III.), Stegen.
^ subiri* (III.), Slloe.
"" mashua (III.), 33oot.
, sukani (III.), ©teuerruber.
dharuba* (III.), ©türm.
dari* (III.), ©ad).
baraza* (III.), 1. SmbfangSfjau'e,
23cranba, 2. ©mbfang, 9lubienj.
ngazi (III.), ßeiter.
taa (III.), ßcvmfce.
fanuei* (III.), Saterne.
k'amba (III.), ©trief,
gari* (III., and) V.), Söogen.
mama (III.), 3Jtutter.
ndoo (III.), ©imer.
^kigongo (IV.), 23ucfel.
Bhawishi* 1 „ , tc. .
bwana mdogo J Unterofft3ter.
dirisha* (V.), Sßt. madirisba,
$enfter.
^tabibu* (V.), Slrät.
mawingu (V.), $1. 2BoIfen.
abiria* (V.), ^affagier.
-andika, einfdjreiben, annehmen
_(al§ ©olbat, Arbeiter ic.).
-pigana, fechten,
-ji-tia, (fid) fefeen) = toerbett
(ä. 93. ©olbat).
-faa, nrifeen; taugen; paffen
(Weiber).
-kaza, brütfen, ju eng fein
(Weiber).
s -pwea, trorten, Reifer werben
(©timme).
-enda mbio, fd^neU geljen.
< -uma, fdjmeräen.
-kopa, 2}orfd)uf$ nehmen; -kope-
sha, S3orfd)uf$ geben,
-tawalla*, §err fein, tjerrfdjen.
,,-linganika, gleid) f ein ; -linganisha,
gleid) madjen, bergleidjen.
^-vuja, leefen, unbidjt fein,
-nya, fallen (9tegen).
-ng'oa, au§reifeen, enthmräeln.
^,-zimika, auägefjen, erlösen,
-katika, ^erreifeen (intranf.).
-ongeza, bertnelfyrcn.
dhaifu*, fd)tnad), frauf.
-tamu, füf}.
-bovu, morfd), faul.
-chafu, fdjmu^ig.
bado, nod; nidjt.
1 Hftandje Söörter fdjmanfen in itjrer 3ugef)örig!eit j}ft)ifd;en ber
III. unb V. Waffe.
SSmberatib bon kuja. 55
Ufittttß 25.
Umefanya kazi ya askari zamani? Tangu miaka miwili
kazi yangu ni askari. Bwana, ndugu yangu anataka kujitia
askari. Siwezi kumwandika, hana nguvu, nataka watu wenyi
nguvu. Lakini amepigana marra nyingi, bwana, akapata
daraja ya shawishi. Bassi, nataka kumwandika, amfuate bwana
mdogo, apate nguo zake. Nguo hizi zakufaa? Soruali hü
yanikaza. Bunduki yako si sali, iraefanya k'utu nyingi. Njoo
alasiri kanionyeshe bunduki yako. Khoma imekushika lini?
Khoma hunishika killa siku jioni. W ah ehe wamempiga bun-
duki, damu inatoka sana. Atakuwa mgonjwa siku nyingi.
Dawa ya mganga wetu haikuniiaa, nipe sasa dawa ya kizungu.
Dawa hii itakatia usingizi. Sauti imenipwea. Ana i-oho
ngumu l. Boho yangu inakwenda mbio. Mtu huyu ana ki-
gongo kama nundu ya ng'ombe. Njaa inaniuma sana. Una
tamaa ya chakula? Ni katika khatari ya kufa. Amekufa
kwa atnri ya muungu. Hali yangu dhaifu sana. Tabia ya
nchi hii ni rubaya. Mwitu huu ni mali yangu, nimenpata na
(tton) baba yangu. Hatta watu watakwisha jenga nyumba
zetu, tutakaa hapa khemani. Wataka kujenga nyumba ngapi?
Nyumba mbili (ftatt: nwili). Nyumba gani? Nyumba raoja
za (Don) matufali na moja za mawe. Utajenga wapi? Sijui
bado; nikijenga mjini, nitapata watu marra, lakini nikijenga
katika shamba, sina buddi kutafuta watu mbali. Nataka
nguzo mia ndefu, hizi fupi mno. Nyumba zote za (bon) hapa
hazina (fiuben nid)t) madirisha. Umelinganisha boriti hizi?
Zimelinganika zote (alle). Boriti hizi zote zimeoza. Uniko-
peshe rupia mbili! Killa mwezi huja kukopa, haifai kukopa.
Birika hii haitoshi, tujenge birika ya pili (eine jtueite, norf) eine).
Njaa ya (bon)2 leo ni shiba ya kesho (©bridjtuort: $htf Siegen
folgt ©onnenfdjein). Njia ya mwongo fupi (<Sbrid)iüort). Nia
njema ni tabibu, nia mbaya hukharibu (©brtdjlbort). P'aka
akiondoka, p'anya hutawalla (©bricfitüOrt). Raha haiji, lila
baada ya taabu (@brid)tt)ort). Silaha chukua siku zote, sikuye
(= siku yake, bergl. Seft. 17) itakufaa (<5brid)toort). Sirri yako
usimwambie mwanamke (©brid)tt)Ort). Ada ya mja, hunena;
muungwana3 ni kitendo. Amani haiji illa kwa ncha ya upanga
(©bridjtoort). Dalili ya mvua ni mawingu (<Sbrid)toort). Su-
biri haiwi (bon -wa, toerben) t'amu (©brictttüort).
Slttfgak 2C.
93ring; tene§ 93oot Bieter ! ©ein 93oot ift febr Hein, id)
brauche ein grofje§ 93oot. Sftiete ein cmbere§ 53oot, unfer 33oot ift
1 2Btr: ein ßäfjeS ßeben.
2 S)er ©enitibpartifel ftef)t oft aud^, ft>o im ©eutfdjen eine lofere
$ei-binbung jtüeier §aubht)örter burdj ^räbofitionen angetoenbet tüirb.
Leo unb kesho finb fjier fubftaTtübifdj gebraucht.
8 = mungwana ober mngwana.
56 Seition 14.
i
morfdj. Sielj, bein 93oot ledt. ©ie§ 33oot fbnnen wir nidjt nehmen,
Jka^i e§ t)at fein (haina) ©teuerruber. ^Bringt ^wei Soote, eine§ [um]
midj1 ^u lanben, [unb] eine§ [um] meine Koffer 51t lanben. Sft
-iA^ou btefer Koffer bein Eigentum? ©iefer Koffer ift Eigentum bon
, (©cnitiö) wem? 2Bie teuer ift bie§ 33oot? $eber ^affagier jmei
,*v*cia Stubi. SBiebiel Koffer fjaft bu fjtnaufgefdjafft? ©iefer Koffer ge=
tjört mir nidjt (ift nidjt mein (Eigentum). Sabe meine Koffer ein,
id) x werbe nadjljer an Sßorb geljen (in§ ©djiff — Sofat. — Ijtnauf=
fteigen). (£§ regnet (ber biegen fäEt). ©er ©türm tjat biete grojje
Säume entwurzelt. (S§ Wirb nidjt regnen (ber Stegen wirb nidjt
^^vv*/a- ffltten). (S§ giebt biete Käufer am ©tranbe. $d) Ijabe fein ©elb
(Vermögen), ein grojse§ ipau§ %\x faufen. <3d)öne Käufer finb teuer.
Söenn e§ regnet (wenn ^egen fällt), ledt ba§ ©ad), ©ie 33orIege=
tc«\o^ fdjlöffer nützen nidjt§ (nidjt ein ©ing). Unferc (£mbfang§f)alle ift
nur ftein; früher Ratten mir eine größere ©mbfangStjalle. ©ie
r I 5Jubienz ift feit einer ©tunbe ju ©nbe (-isha). ©iefe Seiter ift feljr
'" furj, fie reidjt (genügt) nidjt, bringt eine anbere, lange ! ©ie Satmpe
lot^4^ ift ausgegangen, bringe eine Saterne. ©er Strid ift griffen, er ift
morfdj geworben, ©iefer 2öagen ift feljr ffein; idj mödjte einen
%^-M^ gmeifbänner (ÜZBagen bon gmei ^ßferben) rjaben (Ijaben mögen =
vfc&fr- -taka). £>aft bu meine Kleiber gereinigt? Sege bie Kleiber bereit,
bamit idj (fie) fdjneH anjiefjen fann (mit -pata, bergl. § 63). 2Ba=
rum Ijaft bu bie Kleiber nidjt guredjt (bereit) gemadjt? 2Beif?t bu
nidjt, bafj idj jeben 9lbenb reine Kleiber anhielten Witt? 2Ba§ ift
beine Arbeit? ©iefe Arbeit fann idj nidjt. SBenn idj fefje, [ba$]
beine Arbeit gut [ift], werbe idj bir beinen Sotm ertjöljen (bermefjren).
steine -Dtutter ift geftorben. 2Benn bu ^ur Arbeit (Sofat.) fommft,
[fo] jjielje nidjt einen fo (wie biefen) fdjmutügen ^Injug (nguo) an.
©iefer (Sinter läuft (ledt). 5ftimm biefe groet Üimer unb gefje Sßaffer
fdjöpfen. SBarum t)aft bu bie Sambe nidjt angejünbet? §abe id)
/ bir nidjt gefagt, bu fofteft ($onj.) bie Sambe jeben 5lbenb anjünben?
"y*** ©ieb adjt, bafc bie Sambe nid)t ausgebt (3?onj.)! SSergt^ nidjt, ber
$ajje %\x trinfen ju geben! 3dj werbe bleute nfr einen f leinen
2Bagen nehmen; idj glaube, er wirb genügen.
©ißr3d}tite lEeftttan. Somo la arbatashara.
Die IV. Klaffe ber ^aupttDÖrter. Das Pafftn oes getttnortes. Das
(£rageabr>erb -je. Die ©römmas3at}len.
87. ©ie IV. Klasse der Hauptwörter umfaßt öte=
jenigen SBörter, bie ba§ ^räfij ki- ober bor totalen ch-
Ijaben, 3. 93. ki-tanda, 33ett; ch-uo, 93udj.
Sefonberä betont, bertjl. Seft. 19.
IV. ßlctffe ber gmuötoörter. 57
Sinnt et f. Sit einigen toentgen Säße" ftef>t ki- audj bor 95o=
taten, 3. 33. kioo, ©bieget.
88. ^re SDle^räo^I bitben bie -£>aubttoörter biefer
klaffe burdj 23ertaufdjung ber $räftr,e ki- unb -ch mit vi-
unb (bor 2$o!aten) vy«, 3. 23. vitanda, 23ettftellen ; vyuo,
Souper; vyoo, ©Riegel.
89. 3ugetjörige (Sigenfc&aftStoörter nehmen im Stngu=
lax unb Sßlui'at biefetben ^röfije 011 : kitanda kipana, breite
23ettftefle; vitanda Tipana, breite 23ettftellen ; chuo chema,
baZ gute 23udj; vyuo vyema, bie guten 23ütf»er.
90. ©ie ben .fpaubttoörtern biefer ßfaffe entfbrec&enben
berföntidjen $ürtoörter lauten ebenfalls ki- (bor 23otaten
ch-), im Plural vi- (bor totalen vy-), 3. 23. kitanda ki-
mevunjika, bie 23ettftelle ift ^erbroctien; vitanda vimevun-
jika, bie 23ettftetten jinb gerbrod)en; kitanda chavunjika,
bie 23ettftelle jjerbrtdjt; vitanda vyavunjika, bie 23ettfteÜen
gerbredjen.
3m Dbje!t§!afu§ gebraucht man gleidjfaft§ ki unb
vi unb gtoar audj Oor 2}ofalen, 3. 23. ninakitwaa chuo, id)
neljme e§, baS 23udj); ninavitwaa vyuo, idö neunte fte, bie
23üdjer.
91. SDte ©enitibbartiüel lautet nadj SQSörtern ber
ki-^laff e : cha, nad) duralen vya, 3. 23. chuo cha Mwa-
rabu, ba3 S3ucb be§ 2lraber§, vyuo vya Mwarabu, bie
23üdjer be§ 2lraber§.
92. ©ie befitjan^eigenben $ürtoörter bräfigieren
ch- unb im ^lurat vy-, 3. 23. chuo changu, mein 23udj;
vyuo vyangu, meine 23üdjer.
93. S)tc Ijuttoeifeuben $ürtoörter tauten mit 23epg
auf bie SBörter ber ki-^taffe: hiki (biefer), Purat hivi
(biefe); kile (jener), Plural vile (jene).
94. S)te baffiben formen be§ 3eittoorte§ unterfdjeiben
ftdj bon ben aftiben nur burdj ben beränberten «Stamm.
S&äljrenb nämttdj allen aftiben formen beifbietstoeife ber
©tamm pend1 gu ©runbe liegt, geljt man bei ber 23itbung
ber baffiben formen bon bem «Stamme pendw au§, b. §.
bor ber ©nbung ber baffiben formen totrb ein w einge=
fd)oben. SDie Sterben auf i unb u enbigen im ?J)afftb auf iwa.
1 S). f), biejentge $orm, ftetdje man erljält, toenn man ben
fdjtiefjenben 95o!aI ber 3fmüeratiüform befeitigt.
58 Seftion 14.
95. Unter Sugrunbelegung be§ in § 94 ermähnten
^affiben ©tamme§ werben nun im ^affito genau biefelben
formen gebübet wie im SlftiO:
$räfen§ I.
ninapendwa, id) Werbe geliebt sipendwi, id) werbe geliebt.
$räfen§ II.
napendwa, id) Werbe geliebt sipendwi, id) werbe nid)t geliebt.
Ömpexfeft I.
nilipendwa, id) würbe geliebt sikupendwa, id) würbe nid)t ae=
liebt,
^mperfett II.
nalipendwa, id) tt)urbe geliebt sikupendwa, id) würbe nidjt ge=
liebt,
«ßerfelt.
ni'mependwa, id) bin geliebt sikupendwa, id) bin nid)t geliebt
worben worben.
futurum,
nitapendwa, id) werbe geliebt sitapendwa, id) werbe nid)t ge=
werben liebt werben.
-ka-S£em:pu§.
nikapendwa, ltnb id) Wurbe ge= (nami sikupendwa, unbid) mürbe
liebt nidjt geliebt).
-ki-Sempu§.
nikipendwa, inbem (wenn, bei, (nisipopendwa, inbem id) nid)t
obgleidj) id) geliebt werbe geliebt Werbe, bergt. § 112).
ßonjunftit».
nipendwe, bctfj id) geliebt werbe nisipendwe, bafj id) nidjt geliebt
Werbe.
$mj)erattt>.
pendwa, pendwe, Werbe geliebt! sipendwa, sipendwe, Werbe nid)t
geliebt!
pendwani, pendweni, werbet ge= sipendwani, sipendweni, Werbet
liebt! nidjt geliebt!
$nftnüit>.
kupendwa, geliebt Werben kutopendwa, nid)t geliebt werben.
96. SDa§ $rageabberb „wie?" Wirb geWöfintidj burdj -je
auSgebrücft. -je wirb bem 3eitwort angelangt. @8 Ijat audj
zuweilen bie Söebeutung „Wq§?" unb ftetjt bann ftatt nini,
l. 23. tufanyeje, wa§ füllen Wir trmn?
23efonber§ bemer!en§Wert ift ber ©ebraudj bort -je in
ibtomcttifdjen SSenbungen, rote:
umri wake apataje (wörttid): fein 9Uter, Wie erreicht er, seil.
e§ =) wie alt ift er?
®a§ Raffte beä geittoorteS.
59
urefu wake chapataje (üjre Sänge, toie erreidjt fie, seil.
kitanda), ttrie long ift fie?
kwenda chini kwake chapataje, toie tief ift er? (kisima,
ber Brunnen).
97. ®ie Drbnung§äa|(en werben burdj ben ©enttiö ber
©runbgarjlen au§gebrütft. 2)te ©runbjjarjlen finb bann un=
öeränberttd) unb |a6en feine ^räfije. ©er „erfie" ttnrb autf)
burdj -a kwanza (be§ 9Tnfang§), ber „leiste" buref) -a mwisho
(be§ @nbcS) ou§gebrücft.
-a mosi, ber, bie, bct§ (Srfie; -a pili, ber 3fteite; -a tatu,
ber ©ritte; -a ime, ber Vierte; -a tano, ber fünfte; -a sita,
ber (Seifte; -a saba, ber «Siebente; -a nane, ber 9Icl)te; -a
kenda, ber Neunte; -a kumi, ber 3ef)nte.
$&ötttt+
mwongezi (I.), ©pafsmadjer.
mshoni (L), ©cfjneiber.
pua* (III.), ©tdjl.
meza* (III.), Sifäj.
k'unde (III), 35of)nen.
pesa* (III.), ^Jefa (eine 2Mrt3e;
1 Iftupt = 64 «PO-
siki (III.), ©ffig.
p'epo (III), 2ßtnb.
t'undu (III.), ßodj.
^t'awa (III.), Squ§.
' adhabu* (III.), ©träfe.
gharama (III.), Soften.
deni* (HL), (<Mb=)©cbuIb.
khatti* (III.), «Brief, ©<$exn.
Birkali* (III.), Regierung,
k'engele (III.), ©locfe; -piga — ,
läuten,
kizibo (IV.), pfropfen,
kitambaa (IV.), %uü); — cha
meza, Stfdjtuct).
kiazi (IV.), Batate; Kartoffel.
chungu (IV.), %op\.
kipande (IV.), ©tuet
kitunguu (IV.), ^toiebel.
_ chuea (IV.), §ar£une> @ifct»
©abel.
kijana (IV.), ßinb, ^unge, $üng=
Itng, ÜDläbäjen.
kijiti (IV.), ©töcfcfjen; ©trauet).
kilio (IV.), Söeinen.
kilemba (IV.), Surban.
kioo (IV.), Spiegel; (©ra§=)
©treibe,
kikombe (IV.), Saffe.
/
vyombo (IV. $L), ©eräte, ©e=
fetjirr.
kibarua (IV.), Sagelötnter.
chendarua (IV.), 9Jto§fitonet?.
bibi (III), 5ßI.mabibi(V.), £etrin;
®ame; ©rofetnutter.
mawimbi (V. $1.), SöeHen.
fundi (V.), Jpanbtoerfer.
^^atanga (V.), 3/rauer.
mazikwa (V.), SSegräbni§.
wizi (VI), S)ie6ftar)I.
ukombozi (VI), greif auf§fumme ;
ßöfegelb.
uuwaji (VI), 2Jiorb.
-kalia (kitu), fitf) (auf ettoag)
fetjen.
•ona, fitf» füfjlen (töTpexüü)).
-weka, aufgeben, fbaren.
-kharibika* (fbricfj: bar .
öerberben (intr.).
-ziba, r»erfto£fen, suftopfen,
forfen.
-potea, öerloren gefjen; OPerf.)
cerloren fein,
-menya, fdjäten.
-osba, toafdjen.
-pwelewa, auf§ &rocfene geraten
ober gebracht toerben (©ö)iff).
-pakia, befragten (mit ettoa§ =
3tff.).
-kaa, fefifitjen (©ctjiff, ä. 58. auf
einer ©anbbanl).
-elea, ftott werben,
-vunjika, gerbrocfjen toerben, jer=
fcfjlagen toerben, äerbrectjen(intr.).
•),
8«=
GO Seition 14
-tengeneza, auäbeffern, toieber in -kata, abjteb,en.
©tanb fetjen; regeln (©rbfdjaft). -lazknisha*, jtoingen.
-tia rangi, anftrei^en, färben, -pigachapa, ftemüetn, abftembeln.
-choma, -chomea, ftetf)en. -pima, mögen,
-lilia, meinen natf) (21!!.). -punguka, toeniger »erben, ab=
^--nyang'anya, fortnehmen, nehmen.
-tembeza, frieren führen, -agiza, befteEen.
fjerumfüfjren ; feilbieten. -raruka, jerrei^en.
-ongeza, beluftigen. -eupe, toeifj.
^--ramba, lecfen. -zima, boßftänbig, ganjj; unüer=
-cha, fürchten (9brbfuat)iti, in fe^rt, bottbetjalten, munter,
©anfibar -ogopa). -kuu, grofe, bornefjm; ftreng
^^-singiza natu wizi, be§ SHebftaljIS (©träfe).
üerbädjttgen. chini ya, unter.
-adhdhibisha*, beftrafen. burre, umfonft, »ergebend, grunb=
-gombea kitu, um ettoa§ ftreiten. ndi(y)o, ja; si(y)o, nein. • [to3.
ttfiitttg 27.
Kisu hiki cha nani? Chake jeye1, bibi. Siyo, kisu
chake cha (ift bon) chuma, kisu hiki cha pua. Nipe mimi
kisu kile, pesa ngapi? Nipe pesa kumi. Bassi, sasa kisu
hiki ni chako. Lete kiti cha pili, nataka kimoja kwa bibi,
cha pili nikalie mimi. Waonaje? — mzima. Niweke chakula
hiki hatta kesho? — siyo, nyama itakharibika. Ziba chupa
hü! — kizibo kimepotea. Kitambaa cha meza hiki si sah,
leta chingine. Hukupata k'unde sokoni? — nimepata kikaba
kimoja tu, kwa sababu nimechelewa leo. Usisahau kumenya
vijazi. Wajua kupika chakula cha kizungu? Adhdhuhuri
nipike chakula gani leo? Chungu hiki tia motoni. Kipande
hiki cha2 nyama weka ndani ya siki. Osha vyazi kamenye
vitunguu! Chombo chako ni kibovu sana, huna (Ijaft bu ntd)t)
chombo kipya? Ndio, lakini kimoja kimepwelewa sasa, kimoja
kitarudi kesho tu; nimekingojea cha pili leo, labda nakhodha
amepata p'epo mbaya. Chombo chako si kitupu? — siyo,
kimepakiwa mtama. Chombo changu kinakaa, sijui, kitaelea
lini, kimepata t'undu. Sina buddi kwiziba kwanza, ni khatari
kivunjike kabisa kwa mawimbi. Nataka ukitengeneze chombo
changu hiki. Haifai, nimekiangalia, kimevunjika kabisa. Ki-
pandisha pwani, twone kama (ob) yafaa kukitengeneza. Chombo
chetu kinataka3 tiwa rangi. Kitu gani hiki? — ni chusa cha
(jum) kuchomea samaki. Umempataje samaki hii kubwa?
Kidole kimoja hakivunji t'awa (<5briti)tt)0rt). Kijana akililia
kisu, mpe (be§gL). Kijana ukimnyang'anya kisu, mpe kijiti
(be§gl.). Kikikharibika, ni cha fundi Mwallimu, kikifaa, ni
1 3ur SSerftärlung tjinsugefügt, bergt. Seit. 19.
2 „(Sin ©tücf $Ieifd)" ftet§ kipande cha nyama unb fo in
alten äljntiäjen Skrbinbungen.
3 $u biefer SSerbinbung foötel toie „muffen".
$rageabberb -je. DrbnungSäafjIen. 61
cha bwana Suudi (be§gl.) 1. Chema 2 chajiuza, kibaya chaji-
tembeza (be§gl.). Amepeleka kilio matangani (auf bie $rage
„motjin?")3- Haongezwi mwongezi (©bridjmort). Haurambwi
mkono mtupu (be§g!.). Humpendaje mtu kwa kwambiwa4
«penda» ? (beSgl.). Kucba Mngu, si kilembe cheupe 5. Nali-
singizwa wizi burre. Utaadhdhibishwa adhabu kuu6. Mpaka
j huu nmegornbewa tangu zamani, mwenyi wa kwanza amekufa
tangu miaka ashrini.
«ttitfßttfic 28.
2ßa§ folten (merben) mir tfyun, Sperr, mir finb arm. Sd) ^abe
, (e§) bir Bereits (mit -isha) gejagt, arbeitet felBft, mie mir! ©ie
v/.ifinb öert)aftet (ergriffen) morben, meil fie geftoBIen BaBen. SBift bu
bamit einberfianben (Sßerfeft Don -kubali), an (kwa) §errn Jpaffan
berfauft ju merben? Sä) Bin nidjt bamit einberfianben, berfauft p
merben, id) mül Bei (kwa) meinem §errn bleiben (-kaa). ©ein
9ttonat§Iof)n Beträgt (ift) 10 3?utoi; jeben 9JJonat merben 5 Diubi
aBge^ogen merben,. bamit bu beine $reifauf§fumme Begafft. S)u
mirft 10 9ttonate eingefberrt merben. S)u Bift bon beiner $rau
angefragt morben. SDiefer 53rief ift mir eBen ge&radjt morben (ÜBer=
fefeung: id) Bin eBen biefen 53rief ge6rad)t morben, fßaff. be§ oBj;e!=
tiben SSerBum§). ©eine $rau rann nidjt gelungen merben, gu bir
(kwako) jjurücfjufefiren. 2Bie Ijod) finb bie 23egräBni§foften (üBer=
fefee: bie Soften be§ 33egräBniffe§ mie erreichen fie)? 2)ie (£rBfd)aft yt
mirb nad) einem ÜRonat geregelt merben. 3ft biefe ©djulb Bereits -^y'
^Begafjlt (B,at biefe ©cftulb Beenbtgt BejaBlt gu merben)? Me ©Ilaben "ohJ^ fett,
finb freigelaffenv morben. ©iefer ©cfietn ift nid)t abgeftembelt ß
morben. @r mufj (sherti) aBgeftembett merben ($onj;.). Sft ber J
fn~' Vertrag'' Bereits gefd)rieBen morben (mit -isha)? 9ttein ©djiff ift"
erft (tu) \i%i geBaut morben; ©iefe§ §au§ mirb bon ber (na)
Regierung geBraud)t (-taka). (Heftern finb mir BeftoBIen morben
(-ibia, Befteljlen), aBer ber SDieB ift im §aufe ergriffen morben. L .
9IHe Xfjüren maren in ber Dtoäjt erBrocBen morben (vunja)/.'w''®er.. ..L—\
Vj> ©ieB tjat meinen Sßruber ermorbet; er mirb B,art (eine fdjmere ©träfe) ^^*veJJ
Beftraft merben, ein 9ttorb ift feine ^leinigfeit (tleine ©ad)e). 9^ufe
-* ben 23efii$er biefeS ©d)iffe§ (Wt. aBfjängig bon mwenyi). ©eine
^ ©üter (mali) merben auf bem ^olttamt (2of.) nacbgefefjen merben H : ■■ ^ßt^ct,
' (/
S-)
S)ie Ütebe ift bon einem ©djiff (chombo).
2 ©rgänjje kitu.
3 S). Ij. Söaffer in§ SQleer, ©uten nacb, Sitten, coals to Newcastle.
4 SSiete Serben finb im ©uabüi tranfitib, bie e§ im Seuiftfjen
nic^t finb. Siefe bilben natürlich ein berfönüäje§ 3ßaffib. §ier=
fjer gehört aucb -ambia. ©afjer fagt man im 9ßaffib: naambiwa
(beutfdj: e§ mirb mix gefagt), toörtltä) ettoa = iäj merbe benachrichtigt,
©benfo napewa, e§ mirb mir gegeben, etma = idj merbe befc^enft u. f. m.
8 @in meiner Surban ift ba& Slbäeid^en eine§ frommen 3ttanne§.
6 Figura etymologica, bab,er ber Sltfufatib.
62 Seition 15.
(-tazama). ©tnb biefe Koffer bereits gemogen tcorben (mit -iska).
SDie ©lüde ift geläutet morben tote oft? 6inb bie $enfterfd)eiben
(©djeiben be§ genfter§) gereinigt morben? SDu h>ft rjeute in biefem
3immer nidjt gefegt; e§ ift beine Arbeit, bie 3immer jeben borgen
■ju fegen, bringe ein anbere§ Keffer, biefe§ ift nidjt febr fdjarf. 2Ber
tjat biefe Stoffe 3erbrod)en? Sd) ^»atte 5 Waffen, e§ ift eine weniger
geworben, bu jerbridift aHe§ ®efd)irr. (Soll id) bie £ifd)tüd)er
bem SBäfdjer geben, bafj er fie roafdje? Seben Stag fommft bn
(bftegft bu ju fommen) unb mittft (überfeine: bu münfcrjft) ein neue§
£ifd)tud) tjaben. 33ift bu im (kwa) 9J?onat§fobn ober (al§) Stag=
lötjner ongeftettt (eingefdjrieben) morben? Seit mann bift bu tranf
geroorben? $d) glaube, fjeute ift ber fiebente Zag,. ®ie Arbeit ift
fertig, fann id) je|t gerben (überfeine: @rlaubni§ je|t)? S)u fannft
gelten (@rlaubni§), aber fetjre um ($ff.) bie üierte «Stunbe gurüci
Sßarum finb biefe Ingüge nidjt geglättet morben? Sdj rjabe eine
eiferne ©ettftetle (SettfteEe be§ (5ifen§) getauft; gefüllt fie bir? ©ie§
9tto§fttonet) ift §u furg. S5eftette ein neue§ 9Jio§fitonet} beim
©djneiber, bie anbern finb alle griffen. (£m§ genügt nidjt, bu
mufjt (bu T^aft feinen $u§roeg) gmei oefteften. @inb bie 9Jio§fi=
tone|e befteltt morben? 2Barum finb bie 9fto§fitonet)e nid^t ßcftcttt
morben? ©a§ eine tjat ber <Sd)neiber gebraut, ba§ groeite mirb er
erft (tu) morgen bringen. 2Bie toittft bu unter biefem 9fto§fitone|
fdjlafen? (2Mft bu fd)Iafen — ^onjunft.) (£in neue§ 93ett ift in
ber ©tabt uid)t gu bekommen (-patikana gu befommen fein). 2Bo=
tjin fott id) bein Seit fteEen?
iFünf3cf>ntE ^Eefttion. Somolakhamstashara.
Die V. Klaffe ber ^auptroörter. Pergröjjerungs* unb Perfletnenma.s*
roörter. Tempora mit -po-.
98. ®ie Hauptwörter der Y. Klasse Ijaben in ber @in=
3at)l !eine fenUjjeidmenbe 23orfitbe. %n ber älteren «Sprache
mte in ben bermanbten ©ialeften 3eigen bie SBörter biefer
klaffe nod) ba§ ^rafij ji- (audj li-, ri-, di-, dyi-, yi-, i-).
3m <Suaf)Ut finb babon nur menige IReffce gurücrgeblieben,
3. SB. jicho (ba§ 2Iuge), jibwa (großer £>unb), jifu (5lfd)e),
jifya (£erbfiein), jiko (^euerftette), jina (9fome), jino (Barjn),
jipu (SBeute), jitu (ein großer, ftarfer SOtann), jiwe (Stein),
joka (ftatt ji-oka, bie ©dränge), jombo (ein großes ©efäfj),
jambo (6ctdje) ic.
99. 916er in ben meiften berartigen SBörtern Ijat baZ
^räfij al§ fo(dje§ feine ßrafi berloren unb gilt im ©uacjili
rjeute ot§ ein Seit be§ SSortfiommeS, roirb batjer oud) bei
ber ^luratbitbung ftets beibehalten. SRur in ben Söörtern
V. Alflfte her £aubth>örter. 63
ji-cho, ji-fya, j-iko (ftatt ji-iko), j-ino, ji-we, j-ambo ift ba§
5Präft£ nod) lebenbtg unb toirb bei ber *piuralbilbung abge=
ttjorfett. 2)a§ SBort jitu nimmt eine SDttttelftellung ein;
e§ lann fein ^räfij im ^lural abtoerfen ober beibehalten.
100. S)en Plural bitben bie 2Börter biefer klaffe ftets
burd) bie 23orfilbe ma-, 3. 23. sultani (ber Sultan): ma-
sultani. $olgt auf ma ein a ober i, fo wirb bct§ 5ßräfi£
mit biefen 23ofalen gu mä ober me berfdjmotäen; fo bitbet
§. SB. j-ambo (bie Sa$e): mambo (gufammengegogen au§
ma-ambo), ferner jino (ber 3a^n): meno (-jufammengeäogen
au§ raa-ino).
101. ®ie durale ber nnter § 98 angeführten SBörter
mit bem alten $räfi£ ji- (j-) lauten nad} bem in § 99 23e-
merften: macho (5lugen), mafya (^erbfteine), meko (ju=
fammengegogen au§ ma-iko, ^euerftetlen), niawe (Steine),
matu ober majitu (Otiefen), niajibwa (grofje §unbe), majifu
(2tfdjen]jaufen), majina (tarnen), majipu (beuten), majoka
(Sdjlangen), majombo (grofje ©efäfje) ic.
102. (SigenfdjaftStDörter, bie ftcfj auf <!pau£tlüörter
biefer klaffe be^ie^en, nehmen im Singular lein *ßrä=
fij; im Plural ba§ Sßräfij ma-, 3. 33. sultani kuu (ber
Dorneb,me Sultan): masultani makuu (bie öornefjmen
Sultane).
9tnmert 1. (üinfübige GcigenfajaftSroörter nehmen im «Singular
ba$ alte $räfi£ ji-, 3. SS. kaeha jipya (eine neue ßifte) tum -pya
(neu), ©öenfo toetben bie ©igenfdjaftStöBrtet bef)anbelt, bie mit einem
Solal beginnen, nur ba% ba% $räfi£ ji- in biefem $atte ftet§ burd)
3tu§fatt be§ i ju j berrürät toirb: sultani jerevu (ein fdjlauer ©uttan)
toon -erevu (fü)Iau).
Slnmerf. 2. ©a§ Slbjettib -enyi (Ijabenb, befüfenb) lautet mit
Sßörter ber V. klaffe lenyi, im ^lural yenyi ; eöenfo fiilbet -ote (att,
gang): lote unb yote.
103. gfolgt bie ©eniti0|)artilel -a auf ein SBort ber
V. klaffe im Singular, fo lauten fie la, im Plural ya,
3. 33. jina la mtu (ber üftame be§ 3Jlanne§): majina ya
watu (bie tarnen ber 3Jtänner).
104. £)ie befi|an3eigenben ^ärtoörter beginnen in
Serbinbung mit SBörtern biefer klaffe im Singular mit 1-,
im Plural mit -y-, 3. 23. jina langu, lako, lake, letu,
lenu, lao (mein, bein, fein zc. Üftame), majina, yangu,
yako, yake, yetu, yenu, yao (meine, beine, feine je.
tarnen).
64 ßeftion 15.«
105. S5ie perfönlidjen ^ürlrörter (^}erfonafyräfi£e)
lauten mit 33esug ouf bie Sßorter ber V. klaffe im ©ingu=
tar li, im Purat ya, im £)bjeft§fafu§ gleichfalls li unb
ya, in 33erbinbung mit ber Verneinung hali- unb ha-
ya-, a. 39.
kasha limefunguka, bie $ifte ift aufgegangen,
makasha yamefunguka, bie Giften finb aufgegangen,
nimelifungua kasha, id) Ijabe bie $ifte geöffnet,
nimeyaftmgua makasha, td) §abt bie Giften geöffnet,
kasha lialifunguki, bie $ifte lä^t fid) nid)t öffnen,
makasha liayafunguki, .bie Giften laffen fid) md)t öffnen.
SDttt ben bofalifdj antautenben S£em{)u§cl)ara!teren -a-
ÖJ3räfen§ II) unb -ali- Omperfeft II) berfdjmelgen bie £er=
fönlicben $ürtt)örter gu la-, ya-, lali-, yali-, 3. 33.
kasha lafunguka, bie Äifte läfjt fid) öffnen.
makasha yafunguka, bie Giften laffen fid) öffnen.
kasha lalifunguka, bie $ifte lief} fid) öffnen.
makasha yalifunguka, bie Giften liefen fid) öffnen.
106. ®ie l)intoeifenben $ürtt>örter I)aben in 33er=
binbung mit SBörtern ber V. klaffe im ©ingular bie O^rm:
tili (biefer, biefe, bie§), lile (jener, jene, jene§), 3. 33.:
kasha bili (biefe $ifte), kasha lile (jene i?ifte), makasha
haya (biefe Giften), makasha yale (jene Giften).
107. Um eine ^erfon ober <§ad)e nl§ befonber§ grofj,
ftarl ober totdjtig gu begeichnen, bringt man bie 33egeid)nung
bafür in bie V. klaffe, b. % man beraubt fie be§ 5|3räfije§,
ba§ fie fonft bat, 3. 33. mfuko (ber <&aä): fuko (ein
großer Bad).
Sinnt er f. 1. Söörter, bie mit einem SMal Beginnen, nehmen
bann ba§ alte $räft£ ber V. klaffe (j-) an: nyumba (§au§): jumba
(grofee§ £au§).
Stnmerf. 2. QcinfilBige ©tömme nehmen ba% ^räfij ji- an,
3. SB. mtu (SDtann): jitu (großer aftann). j toirb im Plural fietoelalten:
ma-jumba (gro^e §ctufer); Bei ji- fdjtoanft ber ©ebraud): majitu unb
matu (grofee Scanner). SSergl. § 98 unb 99.
108. Sßiü man im ©egenteil eine $erfon ober <Sad)e
at§ befonber§ Hein, geringfügig unb unbebeutenb be=
3eid)nen ober nennt man fie mit befonberer 3ärtlicb!eit, fo
bringt man ba§ betreffenbe SBort in bie IV. klaffe, 3. 33.
mfuko (©ad): kifuko (33eutel).
3tnmert l.,t2öörter ber III. ßfaffe, bie mit k', t', p' anlauten
nehmen Bei ttjrem Üoergange in bie IV., V. (ober eine anbere) ßlafje
bie urfprünglidjen ßaute k, t, p mieber an, j. 35. p'aka (Äaije), aber
paka (grofee $aije) unb kipaka (ßötjdjen),
V. ftloffe ber ^attbttoörter. 65
Slnmerf. 2. @infü6ige Stämme nehmen hinter ba§ 5ßräfij ki-
nodj ba§ alte «Präft^ ber V. klaffe -ji-, 3. 35. mto (glufc): ki-ji-to
(Slüfed&en).
109. S)ie 23ergrö£erung§= unb $erHeinerung§=
toöxter (§§ 107 unb 108) geigen mitunter getoiffe 23e=
fonberljeiten in ber SBebeutung gegenüber ir/ren Stamm=
iDörtern, 3. 93.
mti, 23aum, §oIj kijiti, |>öl§d)en, 93uf d) ; aber kiti :
©tufj
jicho, $uge kijicho (Äuglein), neibifd)e§9Iuge,
'böfer »liä
moyo, §erj choyo (Heine§, enge§, neibifd^e§
^erj), ©eij.
110. ©5 fommen biete SBörter mit ©ingularbebeu=
tung öor, bie bie g?oim be§ $lural§ ber V. klaffe Ijaben
unb grammatifd) bemgemäft berjanbelt toerbcn. <£>ierfjer ge=
Ijören befonber§ biete SJerbatnomina * unb bie SSeaeidjnungen
für $lüffigf eiten :
a) $lüffigfeiten:
maji, SBaffer mafuta, öl, $ett.
maziwa, 2ftild)
b) SSerbalnomina:
maagano, SSerabrebung, Vertrag (bon -agana, fid) berabreben).
maanguko, $aE (bon -anguka, fatten).
maamzi, Urteil (bon -amua, urteilen).
^,maasi, ÖümUörung (bon -asi, ftd) empören).
x maazimo, ©arlefen (bon -aziroa, leiten).
machukio, £mf} £bon -chukia, Raffen).
machwa, Untergang ber (Sonne (bon -chwa, untergeben).
madanganya, betrug (bon -danganya, betrügen).
maficho, 58ert)eimlid)ung (bon -ficlia, berftecfen, berrjeimlidjen).
mafundisho, Unterrid)t (bon -fundisKa, unterrid)ten).
mageuzi, 2Bed)feI. (bon -geuza, roedjfeln).
maisha, Seben (bon -ishi, leben).
• majibu, 9Inttoort (bon -jibu" anttborten}.
majilipa, 9iad)e (bon -jilipa, fid) räd)en).
majutio, 23ebauern, 3teue (bon -juta, bebauern, bereuen).
makatazo, Sßerbot, ©intbanb (bon -kataza, bertbeigem, ber=
bieten).
roaomvi, Sßitte (bon -omba, bitten).
1 3). f). §aubitoörter, bie ben SSegriff eine§ geittoorteä in fufi=
ftantibifdjer gorm öeäeidjnert"(im Seutfdjen meift ber fübftantibterte
Snfirtitib ober §aubttuörter auf nmg u. f. to.),
©ua&tli Äono.=©ramntatif. 5
66 ßeftion 15.
> maondoleo, Entfernung, Sefeitigung (bon -ondoa, entfernen,
beseitigen).
mapatano,. Vertrag (bon -patana, fict) »ertragen),
mapendano, gegenfeittge Zuneigung (bon -pendana, ein=
anber lieben).
^P^^SieBe, Sldjtung (bon -penda, lieben);
mapigano, (Sct)lad)t (bon -pigana, einanber fcr)iagen)..
^-.maregeo, [ftücffer)r (b5n -regea, 3urücffer)ren).i- - -ti^&s*—
j, masameho, SBer^eitiung (bon -samehe, bergeifjen). /
mashtaka, Auflage (bon -shtaki, anflogen).
'^ mashutumu, mashutumio, Scrjmätjung (bon -shutumu,
f er) märjen)/^^^^^
^masingizio, 3krleumbung (bon -singizia, berleutnben).
mataajabu, ©rftaunen, 23errounberung (bon -taajabu, fiet)
rounbern).
matakwa, SQßunfer) (bon -taka, roünfcfjen).
' matamko, 5Iu§f|pracf)e (bon -tamka, auSjbredjen).
matembezi, (Spaziergang (bon -tembea, [basieren gellen).
^ mateto, $anf, (Streit (bon -tetä, ftreiten).
matumaini, Hoffnung, Vertrauen (bon -tumaini, Troffen, ber=
trauen),
maulizo, $rage (bon -uliza, fragen).
^ maumivu, (Sctjmerj (bon -uma, fcf^merjen).
mawindo, ^agb (oon -winda, Jagen) u. f. ro. u. f. ro.
Oft beaetdjnen btefe Söttbungen tnbeffen ntcöt ben q6=
ftraften 23er&albegriff, fonberu ba§ Mittel ober audj ba$
(SrgebntS einer Stjättgf ettr 3/ 23.
majengo, ^Baumaterial (bon -jenga, bauen),
^malazi, Sßettjeug (bon -)ala, fdjlafen).
^ maandasi, haftete, ^uefjen, ©ingerriadjteS (bon -andaa, ju=
bereiten).
s manukato, ©erud), 2öot)Igerudt) fron -nuka, rieben).
^ mapoza, Heilmittel (bon -poza, |eilen).
^ masazo, mabakia, berftberreft (bon -saa, -baki, übrig bleiben).
matandiko, SBettjeug, ©efdjirr (bon -tandika, ausbreiten,
arrangieren).
mawindo, SiBitbtoret (bon -winda, lagen).
mavazi, Reibung (bon -vaa, anjjierjen).
mazao, $ruct)t, $robu!t (bon -zaa, tjerborbringen) u. f. ro.
Qübenfo fönnen berorttg gebitbete <£>au£troö#ter ben Drt,
roo bte bürde) ba§ 23erbum ctuSgebriicfte £rjättgieit öor ftjjj
getjt, 6eäetct)nen, rote 3. 23.
makao ober makazi, 2Bot}nbta| (bon -kaa,- rooljnen).
makimbilio, 3uflucr)t§ort (oon -kimbia, ftietjen).
9}ergi-öfjenmg§= unb ajerltetncrungStoörter. 67
makusanyiko, 33erfammlung§tolafe, SSerfammtung (tion -ku-
sanyika, ftd) tierfammeln).
malalo, <Sd)lafftet(e (tion -lala, fdjfafen).
malisho, SGßeibe (tion -lisha, Weiben).
matindo, @d)fad)t&,au§ (tion -tinda, fd)Iad)ten).
.matokeo, 9lu§gang (tion -toka, au§gel)en).
maziko, 33egräbni§puu) (tion -zika, begraben) u. f. tu.
111. $n btefe klaffe gehören aud) üjele frembe, rjaupt=
fädjüdj arabtfd)e SBörter, befonber§ folrfje, bie *))erfonen,
33eamte, IJBürbenträger be^eidjnen, ferner üirfe SBörter,
befonber§ abftrafte, bie fdjon im Slrabtfdjen bie 25orfitbe
ma- rjetben:
waziri, Söefir sultani, (Sultan
liwali, ©outierneur kadhi, 9ftd)ter.
ferner:
y maarifa (arabifd): ma'ärif), $ermtniffe.
/ maghofira (arabifd) : marfira), Vergebung.
/ mahabba (arabifd : mahabba), Siebe,
^-majira (arabifd) : magrä), $ur§ (eine§ <Sd)tffe§).
s makani (arabifd) : makän), 2BoI)ntilafe.
makassi (arabifd): makass), @d)ere.
makusudi (arabifd): maksüd), 9lbfid)t.
mashariki (arabifd): masrik), Dftern.
mangaribi (arabifd): marrib), SBeften.
r masikani (arabifd): maskan), ÜHMjnung.
^■madharra (arabifd): madarr), <5d)aben u. f. W.
112. ®ct§ Üteiattüpronomen be§ £>rte§: po (wo)
rotrb Ijöuftg jettltd) gebraudjt unb bann \vcc SBilbung einer
Slngat)! oböerbioter Bettformen be§ $erbum§ Perroenbet ;
bie 5lrt, wie bie§ gefdjierjt, ertjellt *au§ ber fotgenben Über=
fid)t biefer Stormeti:
5ßrä|en§ I.
ninapopenda, wenn id) liebe • tunapopenda, wenn mir lieben
unapopenda, Wenn bu liebft mnapopenda, Wenn ifjr liebt
anapopenda, roenn er (fie, e§) wanapopenda, Wenn fie lieben,
liebt u. f. tt>.
^röfen§ IL
nipendapo, roenn id) liebe tupendapo, roenn Wir lieben
upendapo, roenn bu liebft mpendapo, roenn ir)r liebt
apendapo, roenn er (fie, e§) liebt wapendapo, Wenn fie lieben
U#f. W. lt. f. W.
(ßonseffttie§) ^räfenä III.
nijapd|>enda, fetbft Wenn id) tujapopenda, felbft Wenn Wir
liebe lieben
5*
68
•ßeftion 15.
ujapopenda, felbft wenn bu Hebft injapopenda, felbft wenn ifyr liebt
ajapopenda, felbft wenn er (fie, wajapopenda, felbft trenn fie
e§) Hebt u. f. w. lieben n. f. w.
$mberfeilt. •
inlipopenda, oI§ id) liebte
ulipopenda, ctl§ bu liebteft
alipopenda, al§ er (fie, e§) liebte
u. f. w. •
tulipopenda, al§ mir liebten
mlipopenda, qI§ it)r liebtet
walipopenda, qI§ fie liebten
u. f. tt).
futurum. •
nitakapopenda, ttienn id) lieben tutakapopenda, wenn tt)ir lieben
wenn bu lieben
werben
mtakapopenda, ttienn i^r lieben
werbet
watakapopenda, wenn fie lieben
werben u, f. tt).
nisipopenda
usipopenda
asipopenda
tusipopenda
msipopenda
wasipopenda
ttienn wir nid)t
lieben,
qI§ mir nid)t
liebten;
ttienn ttiir nid)t
lieben werben
u. f. tt).
werbe
utakapopenda,
wirft
atakapopenda, Wenn er (fie, e§)
lieben Wirb u. f. w.
£embu§ ber Verneinung.
Wenn id) nid)t
liebe ;
>at§id)nid)t liebte;
wenn id) nid)t
lieben werbe
u. f. w.
113. Slnmerfungen gu § 112:
21nmert\ 1. 23eim $räfen§ I wirb po unmittelbar bor ben
SSerbalftamm gefegt, beim $räfen§ II iiemfelben angehängt; im legieren
fjatte fällt ba§ biefem SempuS djaraftertftiftfje -a- bor bem ©tamm
au§. ®a§ 3mb'erfeft mit -li- unb ba§ futurum nefjmen po gtetd)=
fall§ unmittelbar öor bem äkrbalftamm, babei wirb ba& -ta- be§
$uturum§ ju -taka1 berläugert.
®a§ fongeffiöe 5Präfen§ ift au§ bem <präfen§ II bon -ja (fommen)
unb folgenbem Snfimtxb (oljne ku-) gebtlbet: nijapo (Wenn id) tomme)
penda (p lieben) = si je viens ä aimer.
• Stnmerf. 2. 35a§ £embu§ ber Verneinung bient für alle bret
Seiten.
Slnmerf. 3. SInbere Skrbalformen Werben nicrjt mit htm tyxo*
nomen po berbunben; man lann alfo 5. f8. ntdjt fagen: nimepopenda
ober nalipopenda ober bergl.
Slnmerf. 4. Sie oben angeführten formen finb natürlich audj
im Vaffib gebräu<$Iitf).
Stnmert. 5. Sie *Präfen§formen unb ba§ £embu§ ber Ver=
neinung werben fotoot)! 3 eitli dt) Wie pm 2lu§bruct einer SBebingung
gebraucht, bie übrigen meift nur äeitlitf).
1 S). t). bie urfbrünglic^e ^orm be§ djarafteriftifä)en jBräftjeS
be§ Futurums Wieber^ergefteßt; ni-ta-penda ift eigentlich = #L-taka-
penda, id) wünf$e ju lieben.
SJerbattempora mit -po-.
69
Stnmert. 6. S>ie SSerneinung be§ fonäeffitoen $räfen§ bittet
man auf fotgenbe Söeife:
nijapo sipeudi (fetbft memt ict) rittet liebe),
ujapo hupendi (fetbft toenn bu nieft ftebft),
ajapo hapendi (fetbft toenn er ntcfjt liebt) u.
to.
XSöttet*
mwenzi (I.), ©enoffe, $reunb.
|n^iuwaji (L), SDtötber.
mwizi (I.), SDieb.
mdaawa* (I.), ^ro;$ef$gegner.
/C^mdaa* (I.), ©täubigerv- <)<£*&$*
msafiri* (I.), Üteif enber. £&,£&>*
hukumu* (III.), ttrteit.
lugha* (III.), ©pradje.
fayida* (III.), 9tu£en.
taratibu* (III.), Orbnung.
kiza = giza (III.), Sunfetbeit.
bomba (III.), !ßumpe.
fanusi* (III.), Sateme.
• t'ende (III.), Stattet.
neba (III.), ©pifee.
daawa* (III.), 9ied)t§anfpruä);
^Jrojefe; SSefdjtoerbe.
jaa (III.), $ebrid)tt)aufen.
' kidachi (IV.), Seutfd).
kiingreza (IV.), @ngtifctj.
tanga (V.), ©eget.
shauri* (V.), 3tat.
kosa (V.). gebier, SSergefjen.
övil mmb-
fumo (V.), breitttingiger Speer.
penzi (V.) = pendo, Siebe;
2ßunf$.
sufuria* (V.), ßodjtopf.
dirisha* (V.), $enfter.
zulia* (V.), Seppid).
tungi (V.), (ßampen=)©Iode.
pambo (V.), ©erat; ©djmud
matakataka (V. 5ßt.), $ebrid)t.
daraja* (V.), Sreppe.
jua (V.), ©onne.
^zizi (V.), §ürbe, ©tatt.
matumbo (V. 5ßt.), ©ingetoeibe.
uwongo (VI.), ßüge; -a uwongo,
fatfdj; -a kweli, toatjr.
ufa (VI.), ©prung (in einem ©e=
•fäfj k.).
Manga, Arabien.
-pasuka, -jerreifjen (intr.).
-geuza, (ber)änbern. •
-kabuli*, annehmen..
-ogopa, fürchten, ftd) fdjeuen.
-cbinja, 1. fdjtadjten, 2. morben.
-apa, fdjtoören.
^-rithi*, erben.
-elea, tTar, öerftänbttd) tuerben.
-kataza mtu kitu, jm. ettr>a§
bertoeigern.
y-fururika, überlaufen (SÖUtd)).
-funika, jubeefen.
^,-ganda, biet toerben.
-tandika, (ausbreiten.
-chemka, fieben, todjen (intr.).
-fuga, Ratten (ßitfy.
-bichi, frifdj, unreif, grün.
-kavu, trocten.
^.radbi*, aufrieben.
rije, brausen.
rabele, Dorn.
nyuaia, b,inten.
-a mbali, fern (Stbjeftiü).
ttfittttß 29.
Asikari wa fordha wamekwona uliposhuka. Tanga la
masb.ua yake limepasuka kabisa. Amegeuza jina lake. Usi-
pokuwa radhi na hukumu yangu, chukua daawa yako mbele
ya bwana mkubwa wa Daressalama. Usipojua kidachi wala.
kiingreza, andika kwa lugha yako. Usiandike maneno ya
uwongo. Wamefanya shauri moja, (gemeinfame <Sad)e). Mme-
kwisha shauri lenu? Shauri lake halikunifaa. Hakubali
shauri langu. Nipe shauri lako. Asipofuata maneno yangu,
sina buddi kumwadhdhibisha adhabu kuu. Muuwaji asipopata
70 Seition 15.
adhabu ya sirkali, nani ataogopa tena kumchinja mwenziwe
(= mwenzi wake). Kosa lake nini? Tuniemkamata mwizi,
alipovunja kufuli» Usipoweza kwapa, maneno yako si kweli.
Nisipopata fayida, sitafanya kazi hü. Asema shamba bili ni
lake, lakini nimelirithi na babangu (= baba wangu). Maneno
yangu yamekwelea? Nimesikia 'maneno yako na maneno ya
mashahidi yako; sasa nitasikia maneno ya mdaawa wako.
Usipolipa deni yako miezi sitta, mdaa wako atatwaa nyumba
yako. Umeleta mashahidi wangu? Makknwa arubaini, ma-
fumo arubaini (©brid)toort). Mambo taratibu, si nguvu (be§gl.).
Mapaka mengi hayagwii panya x (be§gl.). Usipoziba ufa, uta-
jenga ukuta (be§gl.). Msafiri masikini, ajapokuwa sultani
(be§gl.). Mchimba kisima hakatazwi maji (be§gl.). Mtu halali
karibu na mto, ujapokuwa. umekauka 2 maji 3 (be§gl.). Mu-
hogo maweni haushushi mizi (be§gl.). Neno la mbali ni usiku
wa kiza (be§gl.). Penzi la moyo ni dawa4.
3lufp6e 30. '
©er Stotif f)Qt sutiiel (mno) $euer befommen, bct§ SIBaffer mirb
•überlaufen, bringe eine ©djüffel, bamit id) bie @ier l^incint^ue
(-tia). ^imm ben %o$ tiom (katika) $euer fort (-ondosha), bie
Wliiä) mirb überlaufen, ©u tjaft tiergeffen, bie 9Jcild) gu-jubeden,
jetjt ift fie bid geworben. 2Bafd)e ben 9?ei§, bi§ (hatta) ba§ SBaffer
gong rein abläuft ($ut. oon -toka). $d) r)abe nur brei ©ier auf
'bem üftarfte befommen; (Sier maren bleute nict)t ertjältlid). ÜBenn bu
nidjt -Kinbfleifcf) (gläfd) be§ 3Knbe§) befommft, (fo) fomm; fdjnett
jurüd, 'bamit bu eine $iege ftf)lad)teft ($oni.). SQßir Ratten (toir
waren mit) fünf $od)tötife, §mei grofje [unb] brei Heine, aber }e|t
fefje id) nur oier (titer nur); mer fat ben fünften tierbummelt? §ege
ben $efjrid)t [auf] unb mirf ifjn auf (katika) ben' $ef)rid)tf)aufen
brausen. 2Ba§ für Qfett ift bie§? ©djmeinefett (Q-ctt be§ ©d)meine§)
ober ©djaffett? ©djliejje alle §enfter, ber 9tegen fommt rjerein.
(Entferne (-ondosha) morgen alle Stejptiidje au§ bem 3itnmer (Sofat.)
unb reinige fie tüdjtig (fefjr). Seiten Stebtiid) breite über ba% 55ett
(Sofat.). 2öo foll id) tiefen Stetitiid) t)inbreiten? 23rmgi ben $affee=
totof (Xotif be§ ^affee§) unb giejj (tia) ben Kaffee hinein. 2)er
$affeetotif ift geftern gerbrodjen. ©ag mir, menn (mann) ba§ 2Baffer
fiebet. S5a§ SBaffer rairb fofort Jjcijs merben (überf. $euer befommen).
1 SSergl. : tiiele ßöäje toerberoen ben JSrei.
2 SOßörtltd) = felbft toenn er ift, er ift troden getoorben. ttm=
fdjreibung ftatt be§ einfachen ujapokauka, felbft toenn er iroden ge=
toorben ift. (ätegl. Seit; 25.) •
3.SDer Slllufatiti ift abhängig bon -kauka. Sitte 33erben ber
fjülle unb be§ 3JtangeI§ toerben mit bem Slllufatio oerbunben.
4 = 2Go ein SßiEe ift, ift ein 2ßeg.
SSetbaltemtiora mit -po-. 71 .
$dj Brause fiebenbe§ SGßoffer (überf. SGßaffer be§ ©ieben§), falte§
SGßaffer (überf. SBaffer ber $ä!te) tritt \ä) nidj't. £)err, bie ^umtie
ift entzwei (tierborben), [c§] fommt fein (md)t) SBaffer fjerau§. 2)a§
SDßaffer reicht nidjt, er fott ($onj;.) mefn* fd)ötifen; jage mir, trenn
(mann) er fommt. 2Benn bu nid)t §ur Arbeit fommft, ift e§ nötig ,^
08ebingung), bajj bu 9?ad)rid)t bringft ($on|.). (Sieb bem ©[ei fein
(nicfjt) frifd)e§ ©ra§, gieb ifjm nur trocfene§ ©ra§. SEBenn bu nidjt
orbentlid) (sana) auf (bloßer 5Iffuf.) beine .Arbeit aäjt giebft, merbe
id) beinen Sofjn tierfürgen (fdjneiben). 2ßenn bu beinern £>erw nidjt
fagfi, bafs (kama) bu münfdjfi ©ntlaffung (rukhsa) am @nbe (5tffuf.)
be§ Monats, [fo] mufjt bu (überf. bu fjaft feinen ftuSttteg) bei ifjm
(kwake) bleiben- bi§ gum (£nbe ba§ jmeiten 2ftonat£. 2öenn id) in
ber 9?ad)t ($ffuf. auf bie $rage „mann") nad) ^aufe (Sofat.) ju=
rücffefjren merbe, [fo] jünbe eine Saterne an. 2£er rjat bie 2amtien=
gfocfe (©lode .ber Samtie) §crbrodjen? — ©ie ift [fdjon] längft jer=
bro^en. SJRetne 2ftatrafee ift nafj gemorben (überf. r)at SBaffer
befommen, fie ift gänglid) tierrottet [tierfault], ipaft bu bein gefamte§
(-ote) §au§gerät (©erat be§ §aufe§) f>terb/er (mit=) gebracht? 2)ie£eute
tion (©enitftt) «Sanfibar fodjen auf (katika) ^erbfteinen. 2)iefe'S£retitie
ift gang fd)Ied)t; menn jemanb nad) oben (juu) fieigen mitt,. fällt er.
SBir fjaben jtoei Stretitien, eine tiom, eine feinten, ©ie ^olgtretitoe
(Xxtppt be§ Spolgeg) ift morfd) gemorben (merben = kuwa). Sd)
liebe ein §au§ mit (überf. fjabenb) Dielen $enftern. 2Ba§ ift ^a§
(biefe§) für ein Stier? — 2Bir miffen bie Dramen ber Siere nid)t;
bie Sagb ift nidjt unfer 33eruf (Irbeit). (B ift fefjr Ijeifj (bie .Sonne
ift fjeftig) in (3lff. auf bie $rage „mann?") biefen Sagen; bie
Sßffangungen finb atte tiertrodnet. 9ltte Sftinber finb (fner: wako)
.;;■;- auf ber SGßeibe' (Sofat.). 2Bir motten einen SRtnbexftätt (Statt ber %l%]£
Stinber) bauen (mir motten bauen = fafst un§ bauen, 1. 9ß. 5ßlur.
$onj. tion -jenga). ©ie 9D?affai tierfaufen feine (nidjt) Stinber;
• fie tjalten (pflegen gu fjalten) fie nur, um 3flildj ju befommen
(überf. bafj fie 3Jcüd) befommen). SSerftanb ift Vermögen (<5tirid)= /
mort). (Sr b,at Satteln nad) Arabien' gurücfgefanbt (-rudisha) XM*JC
,v ©ine faffdje 3Rad)rid)t fjat (ina) fieben @pi£en.2, eine ma|re 5ftad)rtd)t ^^^ ,,
f)üt (ina) eine @tii|e (Storidjmort). ©ine SCßaffe trage immer (atte '
Sage), eine§ 2age§ (sikuye) mirb fie bir nützen (©tirid)mort).
„SGßarte! Sßarte!" tfjut (pflegt gu tfjun) ben ©ingemeibcn mefj (-umiza,
©prid^mort).
1 ©tiritfim = SCßaffer in§ 5Dteer tragen.
2 S). I). tritt in fieben. betriebenen ©eftalten auf.
72 * Seftton 16.
^erifoeljnte •Xefitfon. Somo la sittashara.
VI. Klaffe. Kontinuatipct ^xwptvaüv. nisijependa.
114. Sie Hauptwörter der Vi. Klasse Kjctfcen in ber
(Stngaljl bo§ Sßräfij u- \ j. 23. utumwa (gftaberei), uvyazi
(Oebiwt), utoto (ßinbfjett). .
115. SDie meiften <£>autottoörter, bie btefer Pfaffe ange=
f)örett, finb Stbftrafta unb bilben bafjer feinen ^lurat, 3. 3}.
ucbavu, Unfauberfett (-cbavu, unfauber).
uebawi, „gauberei (mcbawi, Sauber). •
uchovu, (grmübung (-ebotfu, mübe).
uebungu, SBitterfeit, @d)merj (-chungu, bitter).
udogo, ^leintjeit, Sugenb (-dogo, flein).
wema, ©üte (bon -ema, gut).
ufahamu, ©ebäd)tni§ (-fahamu, öerfte^en, fid) erinnern).
ufalme, Königtum (mfalme, $önig).
ufu, %ob (-fa, fterben).
uganga, ärjtüdje ßunft (mganga, ^trjt).
ugomvi, 3inf (-gomba, jemfen).
ugonjwa, ^ranttjett (mgonja, ber Cremte).
ugumu, Spürte (-gumü, fyart).
ukbaribivu, 3e^ftörung (-kharibu, gerftören).
uhurru, ^reiljeit (-hurru, frei).
\räi, ©iebftot)! (-iba, fielen).
ujana, $ugenb (-kijana, Jüngling).
ujenzi, SBauen (-jenga, bauen).
ujinga, 9^arrr)eit (mjing«, 5Rarr).
.ujio, kommen (-ja, fotnmen).
'ujumbe, §äubtlingfd)aft (-jnrnbe, Häuptling).
ukali, «Sdjärfe, gmrte (-kali, fdjarf).
ukamilifu, SSottfommen^eit (-karaili, boflfom'men). *
ukarimu, ©roftmut, f^reigebigleit (karimu, großmütig, frei=
gebig).
ukobozi, <3djtoinbfud)t (-koboa, Ruften).
ukongwe, gnnfättigteit, tjofjeS 3Hter (inkongwe, hinfällig,
fteinalt).
ukubwa, (Sröfse (-kubwa, grofj).
ukumbuka, Erinnerung (-kumbuka, fid) erinnern). .
ukuu, ©röfje (-kuu, grojs).
ulaji, ©efräfjigfeit (-la, effen). . *
„. ulegevu, @d)UrPeit (-legevn, fdjfaff).
umasjkini, 2(rmut (masikini, arm).
1 ®iefe§ bertoanbelt fiä) bor SSofaten in w. SQtandje fdjretben
aber ber ©ieta^mä^igfeit toegen ftets u.
VI. Älaffe her £>aut>ttoörter. 73
umoja, (Sinljeit (-moja, ein§).
unene, 2)ttfe (-nene, biet).*
^.unenyekeo, SDemut, 53efd)eibenf)eit (-nenyekea, bemütig fein).
uungwana, 9lbel, Silbung (mungwana, ein freier nnb ge=
bilbeter 9Jcann).
^wozi, ipetrat (von -oa, heiraten).
woga, $eigf)eit (-oga, fid) färbten).
upaji, greigebigfeit (-pa, geben).
upana, SSrette (-pana, ' breit).
upendaji, Vorliebe (-penda, lieben).
upendeleo, ©unft (-pendelea, begünftigen).
upenzi, Siebe (-penda, lieben),
^upofu, 53Iinbr)ett (kipofu, blinb).
^upumbafu, ©ummtjeit, jt^ort)ctt (-pumbafu, bumm).
upya, 9leufyeit (-pya, nen).
^uradbi, 3ufiimmung (radhi, aufrieben).
urefu, Sänge (-refu, lang).
usemi, ©efpräd), Unterhaltung (-sema, fpredjen).
ushahidi, 3eugni§ (shahidi, 3euge).
usharika, 2£eüf)aberfd)aft (-shariki, teilnehmen).
usultani, <3ultan§würbe (sultani, Sultan).
,,-utabibu, £>eilfunbe (tabibu, ?trjt).
utajiri, fReidtjtum (tajiri, größer Kaufmann, $apitaüft).
^utesi, «Streit (-teta, ftreiten).
udhaifu, <&ä)toäü)t (dhaifu, fd)luad)).
utoto, ßinbfyeit (rhtoto, $inb).
utulivu, ©ebulb (-tulia, jid) beruhigen).
utumi, ©ebrauc^) (-tuma, gebrauten).
uvivu, $aulbeit (-vivu, faul).
washi1, Maurerarbeit (-aka, bauen).
uwaziri, ba§ SSefieramt (-waziri, Hefter).
uweli, $ranff)eit (-weli, franf).
vrwivu, ßiferfudjt (-wivu, eiferfüdjtig). '
__^ uzee, ©reijenalter (mzee, -®rei§).
uzima, ©efunbtjeit (-zima, gefunb).
uzuri, ©djönfieit (-zuri, fd)ön).
werevu, (gdjlautjeit (-erevu, fdjlau).
11'6. (£§ giebt tnbeffen aud) tnete Sßörter mit lort =
freier SSebeutung, bte ber VI. klaffe angehören; biefe btlben
ifjren Plural meift nadj ber III. klaffe (alfo mit bem $rä=
ftj ii-, rjor 35o!aten ny-) unter 23erüc£fidjttgung ber in § 76
gegebenen Regeln, 3. 23. ulimi (Bunge): ndimi (ftatt n-limi,
öergl. § 76); ubavu (flippe): mbavu; wayo (^ufefpur):
nyayo. .
1 ©teere giebt fälfcfjltcf) uwassi.
74 Seition 16.
(Sinfübige Stämme Behalten baZ ^h:äft£ be§ <§tngulax§
meift ciuä) im ^tural, 3. 33. uso (©eftäjt); nyuso; ua (§of):
nyua zc.
Einige toenige SBöxtex geljen im $tuxal audj nad)
anbexen klaffen, 3. 23. ua (23lume); maua; umbo (^orm):
maumbo ?c.
117. ßänbexnamen fjaben getoölijnlidj bo§ $xäfi£
biefer klaffe: Usukuma, Unyamwezi, Ugala, Uzungu
((Suxopa). £)ex enttyxedjenbe Sßöl^xname b,at bagegen ba§
^räftj Wa- (I. klaffe, ^lural): Wasukuma, Wanyam-
wezi, Wagala, Wazungu. ©in einzelnes Snbtöibuum mitb
buxü) M- (Mw-, Mu-) 6e3eidjnet; Msukuma, Munyamwezi,
Mgala, Mzungu. Stfe ©^xo^e unb Sitte be§ ßanbeS
tmrb buxdj Ki- au§gebxücft: Kisukuma (Sukuma=Sbxad)e
obex =Sitte), Kinyamwezi (Nyaniwezi=S})xad}e obex =Sitte) z&
©tatt bex im S)eutfä)en üblidjen, oon SSölfexnamen a6=
geleiteten 2lbjeftibe gebxaudjt man ben ©enitiö bex mit
ki- anlautenben formen, 3. 23.
-a kiarabu, ara&ifä). -a kiingreza-, englifti).
-a kizungu, europäifä). * a- kifransa, franjöfija).
-a kibindi, inbtfd). -a kinubi, nubifc^.
118. 3n bex $on!oxban3 toexben bte Sßöxtex biefex
klaffe im Singulax genau fo befjanbelt tüte bie bei
IL klaffe:
a) ulimi mrefu, eine lange 3unge.
b) ulimi wa mbwa, bte 3unge be§ §unbe§.
c) ulimi wangu, meine 3unge.
d) ulimi unakatwa, wakatwa, bie 3mtge foirb ab gefdjnitten.
ulimi haukatwi, bie 3unge toirb nid)t aogefdjnitten.
naukata ulimi, id) id)netbe fte, bie 3unge, ab.
e) ulimi huu, btefe 3unge; ulimi nie, jene 3mtge.
dlux fagt man upindi weüji (ftatt mwenyi) nguvu
(ein 23ogen Ijabenb $raft), ein ftaxfex 23ogen.
$n bex 3^6^x30^1 txeten natüxlidj bie ^on?oxbanj=
xegeln bexjenigen klaffe, (meift bex III.) ein, nadj toeldjei
ba§ betxeffenbe §auptlooxt feinen *piuxal bittet, alfü ndimi
ndefu, lange ßungen; ndimi zä mbwa, bie Bungen bex
<£mnbe ; ndinn zao, ttjre 3ungen ; ndimi zinakatwa, za-
katwa, bie 3nngen toexben abgefdjnitten; ndjmi hazikatwi,
bie Sungen Xütxbm nidjt abgefinitten ; nazikata ndimi,
id) fdmeibe bie 3ungen a'b; ndimi hizi, biefe 3ungen;
ßontinuatiber Stnfeeratiü. 75
ndimi zile, jene jungen; pindi zenyi nguvu, -ftarfe
23ogen. •
119. 2Birb ba§ Präfix ka- bem Smperatiö borgefe^t,
fo erhält man ^otmen, bie ben Segriff ber ^onjunfiton
„unb" einfdjtiefcen.
ka-penda^ unb fieBe, ka-pendanH unb ^
ka-pende ) ka-pendem j
120. SDurdj 3ufammenfe|ung be§ tierneinten $enjunf=
tiü§ tion -ja fommen (ni-si-je-) mit bem Snfintttö eine§
3eitttotle§ (unb -jttiar oijne ba§ $räfi£ ku-) hübet man eine
aböerfciate Beitform, ioeld)e bie $oniunftion efje, beöor ein=
fäHefct.
nisijependa, bebor id) ließe tusijependa, bebor trir lieben
usijependa, bebor bu liebft msijependa, bebor if»r liebt
asijependa, bebor er (fie, e§) liebt wasijependa, beüor fie lieben
u. f. W. u. f. tr».
$m 5Poffiö gleicher SBetfe:
nisijependwa, bebor id) geliebt Werbe.
mfupa (II.), ßnodjen. ua* (VI.), §of.
p'ete (III.), 3iitt g. uanja (VI.), 23orbta£.
ngome (III.), ^ort. iftumbi (VI.), offene §alle, offener
saburi* (III.), ©ebulbl« /u/Mwvy Sogengang,
-faraji* (III.), Sroft. '\ ukarasa* (VI.), (*8u(^=)©eite.
chanda (IV.), oeraltet unb bia= ~-.wakati* (VI.), 3eit, ^afjreSgeit.
teftifd) ftatt kidole, Ringer. • umeme (VI.),. SSIi^.
cheti(IV.), ©ctjein, ^af;; cheti cha uungwana (VI.), eble ©eburt.
uhurru, greibrtef. * -poza, abfüllen,
kitalu (IV.), ttmfaffung§tnauer. -liwa, gegeffen toerben, efebar fein,
chumba (IV.) cha kulia, (£&= -uliza mtu kitu, .jtn. ett». ber=
•ütnmer. taufen,
kitabu* (IV.), 2Sutf). -batili*, abfcfjaffen.
mateto (V. *jßl.), Qarit.J-r^jd , . -shinda mtu., jetnanbeg Gräfte
naate (V.), ©toeitfiel. übersteigen,
bua (V.), ©orgljumfiengel. -angalia, prüfen, ttnterfudjen, nadj=
uji (VI.), SSrei, ©rüfee. fefjen.
upanga (VI.), ©djtoert. -funua, auffdjlagen (93ucb).
uta (VI), SSogen. -pita, buräjfotntnen.
upote (VI.), ©ebne. U*yv4^~<) -chun(u)a, fcfjinben.
ufunguo (VI.), ®$IfiffeI. •<" -piga mbizi 1 iauAtn L
usbubuda* (VI.), 3eugni§. -enda mbizi ] tauc9en- '
ujira* (VI.), Sof)n. baräbara, *gerabe recfjt, genau;
uzani* (VI.), ©etr>ict)t. • ni — , e§ ftitntnt.
usburu* (VI.), 3oÜ- * [fodjen. kwamba, toenn.
upishi (VI.),' 2Irt unb Sßeife ju kwani, benn.
76 ßeltion 16.
Üfitttte 81.
Ulimi bauna (f)at nit^t) mfupa ((öjmdjtöort) K Ubishi
/-4, inwing^ huvuta (f)ier = nadj ftd) jie^en) mateto (be§gt.). Uji
ukiwa (bon kuwa) wa moto2, haupozwi kwa (mit) ncha ya
UnsyUdt ulimi (be§gL). Amejifunga kwa ulimi wake (be§gl.). Chanda
na p'ete, ulimi na mate, uta na upote (be§gl.) 3. Kulla mlango
una (t)at) ufanguo wake (be§gl.). Kwamba uzuri waliwa', kapike
ule mwenyewe (be§gl.). Nimemwuliza upanga kwa rupia sitta,
lakini hatta leo nimepata rupia mbili tu. Hukuweza kuleta,
ushuhuda, kama shamba hili ni mali yako. Sababu gani wa-
tumwa wengi hawataki uhurru? — Hawajui uhurru, wanajua
utumwa tu. Nimempa rukhsa kutafuta kazi nje; lakini asi-
pofanya kazi kwangu (bei mir), sherti nipate nussu ya ujira
wake, kwani nisipopata fayida, atanifaa nini? Sultani wetu
amebatili/ utumwa. Zamani nataka kujikomboa mwenyewe,
lakini ukombozi umenishinda. Killa mwezi zitakatwa rupia
j tano, ulipe ukombozi wako. Umekwisha pata cheti cha uhurru?
-^ • Nimeangalia uzani ' wa mtama wako, ni barabara. Nataka
/ kulipa ushuru wangu. Upishi wako haunipendezi, hujui ku-
*m/l* q. - pika kabisa. Usipoziba ufa, utajenga" ukuta (€>brid)roort). Ua
wa nyumba yangu ni# mkubwa. Watu wa shamba wana
nyua za (bon) mabua. Mzungu hana ua wa. mabua wala
wa makuti; amejenga kitaju. Hatuna wanja mkubwa kama
9?adjmittag§ bflegt ber £>err in ber offenen £>atte §u fijjen.
2Btr rjafeen fein (nic^t) Stimmer, mir effen in ber offenen $batte.
t^mva- ©iefe SBanb ift fetjr morfdj. ©ie jSurobäer fioben ein grofje§ ^ort
t^Su^*** mit (überfetje: baknb) fet)r ftarfm dauern gebaut. Silage bie
britte ©eite beine§ S3udt)e§ , auf. Um bie bierte (Stunbe (5Ifhtfattb
auf bie $rage mann?) foften ($onj.) bie Seute ü)re Käufer fdjliefjen,
• ^'um 9£a<l)t§ nidjt metjr (tena) au§$ugeljen (um... $u = $onj[.).
Sößerben mir fort (huko) in biefer SabreSgett* (TOuf .) burdjfommen
tonnen? Sft bie§ bie trocfene 3eit (bie 3eit ber Sonne) ober bie
ütegen-jeü (3eit be§. Segens)? 3c|t ift bie $eit ber bieten SOßinbe.
(£§ ift (e§ giebt) bunfel (©unfeltjeit) wie bie 9?adjt. ©iefeft bu ben
5&H|? Sd).merbe itm einfberren, feebor er eudj etma§ SBöfe§ (.vibaya)
tbut. 2Ber auf (bloßer $fruf.) bem trocfenen SanbVtaudjt4, bffegt
fein ©efidjt gu fdjinben1 (@brid)föort). ©ebutb ift ber @d)tüffet be§
*£*"-*- SroftcS (<5bricb>ort). Sie SBelt ift lfdjev(@bricb>ort). @bte ©e=
burt,nü|t nid&tS, ba§ befte ift (Selb (<§brid)tbort).
! h h
';!
r
1 llnb fann bodj äermatmen (Mtbfiäj).
2 ®er ©ettittö bon moto i>ient ixxx Umfdjreibung be§ StbjeftibS
„tietfe, toarm".
3 S). f). finb unäertrennttäje ®inge.
* 2öer .... taucht, mit mwenyi j$u geben,
VII. unb VIII. Älaffe ber §aupttoörter. 77
Sefeftiitf*
Sungura na mazabibu.
Hapo kale sungura aliona mazabibu mema katika ukuta;
akaruka juu, asiyapate. Akaruka tena kwa nguvu; lakini
bakuweza kuyafikia; killa arukapo, akapungua. Mazabibu
yakatundika huko mazuri na mabwu; wala hakuweza kuya-
pata. Hapana; akiona kama baiyamkini kuyafikia, akasema:
«Siyaiaki, mabichi tu».
SSßörtet*
hapo, bort; bamal§. killa arukapo, jebe§mal, roenn e§
kale, in alter geü. farang = fo oft e§ Ipxartg.
sungura, ßanindjen1. • -tuDdika, Rängen.
zabibu*, SOßeinbeere. • huko, bott.
-ruka, fpringen. -bivu, reif.
juu, oben, nadj oben. hapana, nein.
-fikia, erreichen. -yamkini*, möglich fein.
•pungua, f$roä($er toerben. -bichi, unreif.
^te]&3eijntt lEefttion, Somo la sabatashara.
VII. unb VIII. Klaffe. Konforbans bes StoFattos. Hebenformen ber
Poffeffioa. mwenyewe. peke yangu.
121. S)tc TU. Klasse der Hauptwörter Ijat ba&
gjröfij ku-, öor totalen kw-; fie umfafjt nur fubftantitnjd)
gebrauste Snftnittöe lote kupenda (bu§ Sieben), kufa (ba§
©terben, ber S£ob), kutenda (baZ SEljun), I»at kljer audj
feinen 5}31ura<.
122. gugeljörige Slbjeftiöe hräfigteren gteidjfaE§ ku-,
3. 23. kufa kuzuri (ein fdjöner Zob).
. 123. SDte fotgenbe ©entttöhoritlel J()ut bte $0™
kwa, 3. 33. kufa kwa mwoga (ber £ob be§ $eigüng§).
124. S)te befi^anäeigenben $ürtoörter beginnen
mit kw-, 3. 33. kufa kwangu, kwako, kwake, kwetu,
kwenu, kwao (mein, betn, fein ic. £ob).
125. ®q§ perfönüo^e $ürtt)ort biefer klaffe ift ku-
(»or SSofalen kw-), ttemeint haku- (hakw-), im ObjeftSfafuS
gtei^fatt§ -ku-,
kukaa nyurhbani kwampendeza, bct§ (giften im Öctrtfe ae=
fallt ü)m.
kukaa nyumbani hakumpendezi, ba§ (giften im ipatife ge=
faßt tßm nidjt.
1 Stielt in ben ©uafjttifabeln bte» IRotte nnfere§ $uä)fe§.
78 Seition 17.
nakungojea kuchwa kwa jua, id) ertuctrte ben Untergang
ber «Sonne.
126. SDtc fiinmeifenben ^ürtüörter lauten hukn
(btefer, biefe, btefeS) unb kule (jener, jene, jenes), 3. 25.
kuja huku (biefer SEob), kufa knie (jener Zob).
127. -enyi (ijabenb, -befi^enb) lautet mit Söörtern btefer
klaffe kwenyi.
128. Sie Till. Klasse totrb allein öon beut SBorte
mahali ober pahali (ber Ort, ber $la|, bte ©teile) ge=
bübet, beffen ^onforbanj au§ fotgenber Überfielt erfiebt*
ttd) ftnrb':
a) mahali pazuri, ein fdjöner SJMafe.
b) mahali pa jumbe, ber $Ia| be§ Häuptlings.
c) mahali pangu, mein ^la|.
d) mahali pananipendeza (panipendeza), ber 9ßlct| ge=
faßt mir.
* mahali hapanipendezi, ber ^laij gefällt mir niä)t.
sipapendi mahali hapa, td) liebe Jöiefen ^Ia| nid)t.
e) mahali liapa, btefer ^3la|; mahali pale, jener $Iat}.
f) mahali penyi miti (ein SJ51a| befitjenb Säume =) ein
Pa| mit Säumen.
129. 3n ber Sttefirjafil bleibt mahali unöcränbert
unb E»at biefetbe $on!orban;i tute «im ©ingular, atfo mahali
pazuri, fdjöne 5ßtä|e ic.
130. ©in §au£troort, ba$ im ßofatiü fteljt,
rietet fid) nidjt nad) ben ^onforbangregetn ber
klaffe, ^u ber e§ getjört, fonbern bat eine be =
fonbere ^onforbang unb groar:
a) 3ugerjörige ©igenfdjaftStoörter prdftgieren :
m-, pa- ober ku- (bejtn. oor SSoMen mw-, p- ober kw-).
b) Sic fötgenbe ©enitiö^artüel tft:
niwa,- pa ober kwa.
c) Sie befttjangeigenben ^ürröörter finb:
mwangu, pangu, kwangu u. f. to.
d) Sie £erföntidjen ^ürtoörter lauten:
mu-(m) pa- ku-
öernetnt: hamu-(ham) hapa- haku-.
e) Sie fjinroeifenben $ürtt>örter finb :
humu hapa huku
mle pale kule.
f) -enyi bat bie formen:
niwenjtf, penyi, kwenyi.
Äonlorbanj be3 SotatitoS. SteBenform ber Spoffefftba. 79
13 f. S)te mit m- antautenbeit formen, »erben gc-
kauert, »enn ber ßofatib baZ innere einer ÖrtUdjfeit be=
äeidjnet; bie mit p- anlautenben, »enn er fidj auf einen
genau beftimmte-n Ort, eine beftimmte ©teile be^ierjt;
bie mit k- enbtid), »enn er auf einen unbeftimmten Ort,
eine ©egenb, eine Umgebung, einen Se^ir! f)in»eift.
3n alten brei $äüm ant»ortet ber ßofatib fotooljl auf
bie ö^aSe: Wo? toi* ou$ auf ^e fragen: »oljin? unb »o=
^ü:? Sn »etdjer 23ebeutung er im einzelnen ftaUt auf;$u=
foflen ift, f)äugt bon' bem regierenben 3eit»orte ah1.
' 2ltfo:
nyumbani mwangu, innerhalb meine§ §aufe3, in
meinem (mern) §aufe, au§ meinem Spaufe.
nyumbani pangu, bei meinem £>aufe, naa) meinem
ipaufe, bon meinem ipaufe.
nyumbani kwangu, in ber ©egenb meine§ §aufeä,
nacb, ber ©egenb meine§ §aufe§, bon ber ©egenb
meine§ £>aufe§ r)*r.
132. humu, hapa,* haku, mle, pale^mb kule »erben
auch aüeinfte^enb alz DrtSaboerbialeu . gebraucht unb gtoar
bebeutet:
humu, bierin«, biuein, berau§. mle, barin, barein, barau§.
hapa, b.ier (an biefer beftimmten pale, ba (an ienetn befiimmten
©teile), bierber, bon bter. ^ßfaije), öon ^a, baber, babin."
huku, tjier (in biefer ©egenb), kule, bort (in jener ©egenb),
bieder, bon bier. borrinn, bon bort.
133. ©tefjen bie befitjan^eigenben $ür»örter in
biefer $orm "allein, .fo bebeutet 3. 23. pangu bie ©teile, bie
tdj einnehme, mein $(atj t)ier, bagegen kwangu bie ©egenb,
»o id) ju §aufe bin, 'meine ^einwit (natürlich beibe audj auf
bie $rage ,,»oi)in?" unb ,,»ot)er?"). ©o audj kwetu, bie
©egenb bei un§, unfere §eimat; huku kwetu, rjier in unferer
©egenb; kwenu, bie ©egenb bei eudj, eure §eimat; kwao,
bie ©egenb bei iljnen, iljre ßeimat; liana kwao, er r)at
leine §eimat. W
■ §ierbon bitbet man audj kikwetu, kikwenu, kikwao,
bie ©brache ober bie (Sitte in unferer (eurer, irjrer) Heimat.
134. Sieben &eu in § 21 aufgeführten Befilan^eigenben
Öür»örtern befielt eine groeite f^orm berfetben, bie' nur bei
1 Jöergl. 3rotj. 9taum in meiner 3ettfct)rtft für afrtfanifdje nub
oäeantfdje ©brauen, 3ar)rgang 1898, ©. 134 f.
80 ßeftion 17.
einigen befonber§ häufigen Wörtern, ^au^tfäcfyttdt) $ertoanbt=
fdjaftsbeäeidjnungen, unb ferner in ber *ßoefie in ©ebraudj
ift unb betn <£mupttoort angehängt tt)irb.
2)iefe formen lauten:
a) mein = angu, 3. 33. mwanangu, mein @ot)n; babaangu,
mein SSater.
b) bein = o: I. fft. -wo ober -0, p. -wo ober -0; IL ffl.
-wo ober -o, p. -yo; III. -yo, p. -zo; IV. -cho,
P. -vyo; V. -lo, p. -yo; VI. -wo ober -0, p. -zo;
VII. -kwo; VIII. -po, P. -po1. •
c) fein, ü)r = e: I. ffT. -we, p. we; IL -we, p. (y)e;
III. -(y)e, p. -ze; IV. -che, p. -vye; V. -le, p. -(y)e;
VI. -we, p. -ze; VII. -kwe; VIII. -pe, p. -pe.2
d) unfer -etu, z. B. mwenetu, unfet ©otjn; babaetu, unfer
SSoter. '
e) ener -0, 3. 33. wapenzio, * eure Sieben.
£>ierber gebort and) babaako, bein S&ater unb ma-
maako, beine SJcutter (in fdjtedjter ©pradje audj babayo
unb mamayo), ferner mwanayq,' kein ^tnb, unb wanayo,
beine $inber. •
•135. 2)a§ gürtöort „felbft" roirb burd) nafsi 3 (Seele)
ober moyo (§erj) in fotgenber Sßeife umfdjrieben:
na&i yangu, moyo wangu, id) felbft (and) Dbieft§fafu§:
mir felbft, mid) felbft).
nafsi yako, moyo wako, bu fetbft (bir felbft, bid) fetbft).
nafsi zetu, mioyo yetu4, mir felbft (un§ felbft).
136. «Statt beffen famn man aud) -enyewe geßraudjen,
ba§ mit Se^ug auf bie einzelnen klaffen folgenbermafjen
abgetoanbelt ttürb:
©ing.^ I. mwenyewe IL mwenyewe III: yenyewe IV. chenyewe
Pur. / wenyewe yenyewe zenyewe vyenyewe
<Sing.\V.lenyewe VI. mwenyewe VILkwenyewe VIILpenyewe
Pur. / yenyewa zenyewe — penyewe
137. „3dj für mid)" ober „tdj allein" ttrirb burd)
peke5 yangu auSgebrutft uÄ> fo in alten übrigen *ßer=
1 Sftad} einem §aufcttoort, tt>eldje§ mit einer lofaten 5präfcofttion
öerbunben ift, -mwo, -po, -ko mit bemfelben ttnterfdjiebe toie beim
ßototiö.
2 Sn ben in 2tnmerfung 1 gefennsetämeten fjätten -mwe, -pe,-kwe.
3 Nebenformen : nefsi. nafusi.
4 Studj nyoyo zetu ($Iur. nad) ber III. klaffe).
5 Sind) pweke.
mwenyewe. 81
fönen. Ssn ber feiten $er[on fagt man autf) pekeo, in
ber brüten pekee (öergl. §. 134).
m-wenzi (I.), ©efäfjrte, ©enoffe, y-vizia, auf lauem (rntu). t^AXv-, )
„meiba* (IL), tfnglücf. [greunb. -ita, rufen, nennen.
mkwaju {II.), Samarinbe. -nuka, rieben (intr.).
kbenia* (III.), Stlt. -oa, heiraten (öom 9Jlann); $affit>
k'ambi (III.), Sager; ßager= (üon ber grau).
abteilung. m -amkia mtu, jm. guten SSJtorgen
t'umbiri (III.), Affenart. toünfcfjen.
^e1Ur-* SmY ) ©itte, ©ebraucfj. -ea!]i^. 9tü£en.
dasturi* (III.), J ' ; -agia (mtt sroet Dbjeft.), jm. öon
^ghururi* (III.), (gitetfeit. jm. 2tbieu fagen, ifjm jb§. 2lb=
mbele (III.), Solge1. ftfiiebägrüfje überbringen.
mama (III.), Sftutter. ^-tongea, Derleumben.
kivuko (IV.), $urt. -twaa, nefjmen, ergreifen.
kipimo (IV.), 2Jla^. -teta, ftreiten.
mawingu (V.), Sßolfen; -fanya — , -tia nanga, 2Infer roerfen, anfern,
fiä) betoßlfen. -potea (getoöfjnlitrj -poteza), Der*
jogoi (V.), §afjn. fieren.
sahibu* (V.), \ crr(>,mh -kosa, berfef)len.
rafiki* (V.), I ^Teuno- ,-lekeza, 3ielen.
shemegi (V), ©djroager, <Eä)rcä= -fuma, treffen,
gerin. Ol- -dhurru*, fd)ab?rt.
maumivu XV.), Stfjmerä. -tokeka, jum 2fu§gef)en fein
dafu (V), ßofognufc2. • (Söetter).
,kundu XV.), §interteif. ^,-anuka, ftdj aufflären.
kosa (V.), $ef)fer. -weka wazi, offenlegen, flären.
tope (III. unb V.), <£ä}mu|, -eupe, roeifc; fielt, flar.
©cfjtamm, $ot. bila*, ofjne.
-zunguka, einen Umineg madjen.
Üduuo 33.
Tafuta mahali pazuri pa (§um) kujenga khema. Wajua
mahali pazuri pa kufanya k'ambi? Hapa si pazuri. Hujui
mahali pazuri pa kufanya shamba? Nataka unionyeshe mahali
penyi mwitu mwingi. Hapa nitajenga nyumba yangu; mki-
isha weka wazi mahali hapa, nitapima mwenyewe mizinji.
Twingie nyumbani mle! — Hatuna rukhsa kwingia nyumbani "
humu. Kumekuwaje3, kweupe ao kumefanya mawingu? Kume- '
kuwa3 vibaya. Kuzuri3 (e§ ift . . .). Kumeanuka3. Hakuto-^n, -vcjl A***
keki3.1 Kufaa hakudhurru (<S{)rid)triOrt). [Kulekeza si kufuma| & ^
(be§gl.). Kupata si kwa werevu, na kukosa si ujinga (be§gl.). <j
Kupotea njia, ndiko (ba§ niefit)» kujua njia (be§gf.). Nionyeshe
1 ©igentliä): ba§ SSorn, roa§ bor einem liegt, ba§ 3utunfttge.
2 halbreif, foenn bie 3JHlcr) am beften ift.
3 „@§" mit Säejug auf ba§ Söetter totrb getoöfjnliä) mit ku- ge=
geben, nimekuwa, td) bin getoorben = tdj bin.
©itatiilt i?onb.=@rammatir. 6
82 Seition 17. .
mahali pazuri pa (jitnt) kutilia * nanga. Ainetoa nguo jogoi,
mkewe hakuzipata2 (<S|md)Wort). . Hakuna (= hapana) msiba
usio (metd)e§ nid)t tmt) mwenziwe (<5prtd)mort). Kazi isiyo (ofyn*)
kipimo, mwishowe watu huteta (€tyrid)mort). Kwenyi miti
hakuna wajenzi (= penyi miti hapana wajenzi) (©pridjtoort).
Mgonjwa, mwenziwe ni kitanda. Mkwaju muwi (öeraltet ftott
mbaya) una t'umbiriwe V Mtu asiyekuwa na (ber nid)t Imt)
{ mke, sahibu'yake huwa ni shemegiye (©prtdjwort). Mtu at-
wawapo (gewötjnüd) atwaliwapo) ni ghururi^mbeleye (ye begießt
ftd) auf ghur-uri) ni .l^aurni^u (©Uridjwort). Mtu hutongewa ni
ulimiwe (@prtd)WOrtj*. Mtu mamae ni mngu wake wa pili
(@J)ricr)Wort). Mvunja kwao hakui, illa huwa yeye mbombwe
(<5prid)Wort). Mwanamke ni kama maji4 ya dafu: hayapendezi
illa dafuni mwake5 (<2tyrid)mort). Mwenda mbizi nehi k'avu
huuchunua usowe (<S:prtd)mort). Mwenyi kumridhi* mwenziwe,
na mngu kumridhi (©pridjwort). Mwlvi hushil^wa na mwivi
mwenziwe (©prtdjwort). Nyani .haoni kundule, huliona la
mwenziwe (©pricrjwort). Sababu gani hukumwamkia babako?
Bwana mkubwa na nduguye wamekusallimu sana. Rafiki
yangu umwagie baba yako. Umeshtakiwa na mkeo. Umeo-
lewa, bass ! Huwezi kumkimbilia mumeo bila sababu ; Watu si
ngombe ao mh>wa. Kosa la mwanawe si juu yake (auf ibjm
= gu feinen Saften). Pananuka vibaya hapa. Mahali pa kupikia
pa wapi?
5tttfßofic 34.
ffcat biefer bir ©etb für beine <5d)mefter gegeben? $r)r SKcmn
ift nidjt gefommen. SBarum toiltft bn nid)t bei (kwa) beinern
9ftann bleiben (fi|crt)? Wein Sßruber ift geftorben; unb feine
grau mitC utd)t bei mir (kwangu) bleiben. (£r felbft ift fortgelaufen,
aber mir Ijaben feinen S3ater al§ Präger (überf. ju fein Präger) be=
fommen. Sdj Witt fd)öne ^ßläfee für (©enitio) ^ftanjungen fudjen.
(£r fott ($onj[.) un§ eine ftutt geigen. ©ud)e einen fd)önen ty\a§
au§, um ba§ -3elt aufjufdjlagen (bauen). §ier im 33ufd) (3Batb —
Sofat.) taugt e§ nid)t, 31t fämpfen, lajst un§ nur gelten, bi§ mir einen
offenen patj finben ($onj.). 3«9e wir einen fd)önen ^n!er|)Ia|.
SBir 1)abm 'feinen $od)pfaij (?ßta^ be§ $oä)en§ — objeltioe fjorm).
SBoIjin mirft bu gefyen? — 3uerft Witt id) nad)9)tymapwa (blofjer^ffuf.)
geben, fpä'ter werbe id) SLabora paffieren (-pita), bann (tena) werbe
1 Sfn folgen Skrbinbungen Wirb oft bie objeltioe $orm beS 3^it=
Worts gebraust.
2 3). t). bie Diädjftberecbttgten finb nidjt berüdftäjtigt worben.
3 3-eber Sopf finbet feinen ©edel.
* 2ßir jagen 3JHW&.
5 S>. b. fie benimmt fidj 31t §aufe am unge3toungenften unb
madjt baber bort ben beften ©inbrud, Wctfjreub fie bei SBefudjen in
fremben Käufern fd)üd)tera ift.
Unregelmäßige geitmörter. . 83
idj äum Xangontjifa (bloßer 'iHtfuf.) ober DZtjanja gelangen. 2Ber
ift bein SSater? 2Benn ein Präger entläuft, liegt e§ bir ob (== juu
yako) einen anbern 9ttann an feiner @tette (bloßer 3tH.) ju bringen.
Sie rjtißt (mirb genannt) biefer Ort? Sie Ijiefigen (©enitib bon , ,
hapa) SBitben finb fdjtimm, it)re Sitte ift, btn Üteifenben aufzulauern." ^fr**-'
<£§ ift (giebt) t)ier ferjr biet ©djmufe, mir tonnen nid)t paffieren.
ÜÄun gut, [fo] motten mir einen llmmeg mad)en (bloßer Äonjunft.),
bi§ mir eine fdjöne ©tette 311m (©enitioüartifel) ^affieren finben
(erlangen — ^onjunttib). (Siebt e§ $lüffe untermeg§ (auf bem Söege
— Sofat.)? ®ie ©fei motten nidfjt in§ SQßaffer (Sof.) hineingehen;
inetteidjt mirb biefer bon fetbft hineingehen. §ner ift e§ ntdjt fdjön
(überfeine: biefer [Ort1] ift ntdjt fdjön). SBarum (kwa nini) baft bu
beine Saft. nid)t gufammen mit (überf. an [%ii.) eine [Stelle] mit)
ben Saften beiner ©efäfjrten gelegt?
Sefcftütf»
Mtu na simba na sungura.
Mtu alitaka kumtega sungura, akachimba shiino, akali-
funika na miti rnidogo na majani, akatia chambo katikati.
Sungura akaja, akaona kama labuda hila ya watu, wala ha-
kuthubutu kwenda karibu sana. Baadaye sirnba akaja, akaenda
marra kukitwaa chambo, akaanguka shimoni. Mtu akija,
akaona," miti imepomoka; akashuka, amue sungura, akauawa
mwenyewe na simba.
-tega, fangen (in ber Sfatte). hila* (III.), ßift.
shimo (V.), ©rube. -thubutu*, magen.
-funika, bebeden, pbecfen. baadaye = khalafu, barauf.
chambo (IV.), ßöber^ CKjodb - simba (V.), ßöroe.
katikati, in ber (bie) Sfftitte, marra, fogleicb.
mitten brin, mitten fjinein. -pomoka, äufammenbred^en.
labuda = labda. -uawa, ^affib bon -ua,
na (beim Sßafjtb), mit.
3BcQt3ef>nte lEefctian* Somo la themänya-
tashtra.
Unregelmäßige gettroörter. Die gablmörter.
138. Unregelmäßig finb nur toenige Setttöörter.
139. $ie Setttrjorter mit einfilbigem ©tamm unb ge=
tüöt)nli(^ audj bie gtoeifilbigen, roetdje mit einem SSora! Be=
1 mahali mirb r)äufig ganj au§gelaffen, ba e§ au§ ber ßonfor=
banj leicht ju erraten ift.
84 Seitton 18.
ginnen, behalten, tote fdjon früher bemerkt, ba§ ku- bi>§
§nfinitiö§ Bei ber 23ilbung ber meiften formen Bei. 9teget=
mäßig finb (b. t). oljne ku roerben gebitbet) bie formen,
lüettfje mit ben ^ßräfijen -a-, -ka-, -ki-, -ku-, -si-, -ja-, *-nga-
gebilbet roerben, bie übrigen finb unregelmäßig.
3I6er audj bei ben lederen fällt ba§ ku- be§ ^ttftnitttiS
fort, roenn fie ben DbjeftSfafl ehteS ^etfönlic^en QairroorteS
bei fidj Ijaben.
140. 9cac(j ben Regeln be§ § 139 rotrb btö 23erbum
kuja (fommen) tote folgt ctbgetoanbelt:
Unregelmäßig:
ninakuja, id) fomme.
nalikuja, id) tarn.
nimekuja, id) bin gefommen.
nitakuja, id) merbe fommen.
ningekuja, id) mürbe lommen. . 1 1 x
ningalikuja, td) mürbe gefommen fein./
ninapokuja, menn id) fomme.
nijapokuja, felbft menn id) fomme.
nilipokuja, ctl§ id) tarn.
nitakapokuja, menn id) fommen merbe.
nisipokuja, menn id) nid)t fomme.
nisijekuja, beüor td) fomme.
singekuja, id) mürbe ntdjt fommen. V1
singalikuja, id) mürbe nid)t gefommen fein./
Regelmäßig:
naja, id) fomme.
nilija, id) fam.
nikaja, unb id) fam.
nikija, inbem id) fomme.
siji, id) fomme nid)t.
sijaja, id) bin nod) nid)t gefommen.
nije, baß id) fomme.
nisije, bajj id) nid)t fomme.
nijapo, menn id) fomme.
141. -pa, geben, erforbert ftet§ eine ©rgängung burdj
ein DbjeftSpronomen unb ift baljer niemals unregelmäßig2.
2Bitt man ben begriff be§ ©ebenS oljne Söeaieljung auf ein
1 §tnfi$tlt<§ biefer betben geitformen öergl. § 204 f.
2 #§ btlbet audj leine objeftioe $otm, ba e§ an fidj be=
reit§ bie SSebeutung eines objeltiöen $erbitm§ Ijat. 2öenigften§ ift
-pia fef)r feiten (üergl. Satjlor, Afric. Aphor.).
Sie 3aljfa>örter. 85
inbirefteS ©bjeft au§brütfen, fo mufc man iljn burdj -toa
au§brücfen.
142. ®er ^mberatib bon -ja lautet unregelmäßig njoo,
Plural njooni, bon -la effen: kulal kuleni!
143. (ütnige Serben, befonbe?§ fotd^e mit einfübtgen
Stämmen, geigen gewiffe Unregelmäfjtgfetten bei bei* 23ilbung
be§ bftfftben* ©ta*m-me§. £>ierb,er gehören :
kula effen: kuliwa (ftatt kulwa), gegeffen werben,
kunywa, trinken: kunywewa, getrunfen werben,
kupa, geben: kupewa (kupawa), befommen.
kuua, töten: kuuawa, getötet werben,
knfua, fdjlagen: kufuawa, gefd)Iagen Werben.
144. SDie Serben, roeldEic auf gtoet 5k>fate enbtgen, bitben
tT^r Sßaffib tjäuftg bon ber objeftiben ^orm, 3. 23.
kuzaa, geboren: kuzaliwa neben kuzawa, geboren werben,
kufangua, öffnen: kufunguliwa, geöffnet Werben,
kusahau, bergeffen: kusahauliwa, bergeffen werben.
145. • ©te 23erba auf -e urtb -i bitben ben Sßaffibftamm
auf -ewa, beätet)itng§toeife -iwa, 3. 23.
kusamene, berjeiljen: kusamehewa, berjie^en Werben,
kukiri, geftetjen: kukiriwa, geftanben Werben.- 1/ \
146. ©rötere Unregetmäfjigfeiten geigt enbtidj ba§
-SSerbum kuwa, fein (bergt. § 223).
147. ©te Sagten über 10 finb in pci 9teib,en bor=
tianben, bie eine rein ©uatjtti, bie anbere arabifdjen
XtrfbrungS. SDie teueren finb meijr gebräudjtidj. 2tudj für
bie erften geljn Sagten !ommen getegenttidj bie arabifdjen
Nebenformen bor. SDte beiben JRetc)en lauten:
• StraHfdj:
wähid (wähed)
thenfn (ethnSn)
thelEtha (telata)
arba (äröba)
khamsa (khamse, khamsi)
• sitta (sitte)
saba
themänya (themanye)
tisa (tisia)
äshära (ashra, äsher)
hedashära (edashära, äha-
däsher)
tbenasbära (ethnashara)
thelathatashära (thelatas-
hara)
arbatashära (äröbatashara,
ärbatashra)
£>eutf<§:
©uaJ)Ui:
1
2.
3
moja, -moja, mosi
mbili, -wili, pili
-tatu
4
5
6
7
-nne
-tano
sitta
saba
8
9
10
11
12
-nane /
kenda -r',-vii
kumi
kumi na moja
kumi na mbili
13
kumi na tatu #
14
kumi na nne
Sektion 18.
Skutfdj: ©ualjüt:
2lrabiftf):
15
kumi na tano
khämstashära (khamustas-
hära, khamstäshra)
16
kumi na sitta
sittasbära (sittäshra)
17
kumi na saba
säbatashära (sabatäshra)
18
kumi na nane •
themanyatashära (tbeman-
tasbära, themintashära,.
themintäshra) #
19
kumi na kenda
tisatashära (tisatasbra)
. 20
makümi mawili1
ishrfn(i) (asharfn, asharini)
21
makümi mawili na moja
wähid u2 ishrfn
22
makumi mawili na mbili
thenin u ishrin
23^
thelatha u ishrin
24
arba u ishrin
25
khamsa u ishrin (hams'u
26
. feiten
ishrin)
sitta u ishrin (sitt'u ishrin)
27
saba u ishrin
28
themanya u ishrin
29 J
tisa u ishrin
30
makumi matatu
thelathfni (telatini)
40
makumi manne
arbafni
50
makumi matano
khamsfni
60
makumi sitta
sittfni
70
makumi saba
sabfni (sabwfni)
80
makumi manane
themanfni
90
makumi kenda
tisafni (tisfni)
100
(makumi kumi) imgebräuclj=
lief), betfür
mia
101
mia na moja
arabxfdj ungebräudjltct)
200
mia mbili
mitSn (miatSni)
300
mia t'atu
thelatha mia
400
mia nne
arba mia
500
mia t'ano
khamsa mia
600
mia sitta .
sitta mia
700
mia saba
eaba mia
800
mia nane
themania mia (tamanu mia)
900
mia kenda
tisa mia (tisu mia)
1000
nttfjt eortjanben, bafür
elfu (elf)3
2000
elfu mbili
elfen
3000
elfu t'atu
thelathat alaf
4000
elfu nne
arbat alaf
5000
elfu t'ano
khamset alaf
6000
elfu sitta
sitt alaf
7000
elfu saba
sabat alaf
8000
elfu nane
themanyat alaf
9000
elfu kenda
tisat alaf
10000
elfu kumi ober lakki
ashrat alaf.
100000
milyön
•
1 3lI|o ber ^lural con kumi naefj bex V.
2 u = urtb (arao.).
3 äläf(u), ber 5ßlural, Ijetfet „taufenbe".
Sie 3<xf)Itt>örter. 87
148. $ür bte au§ 3ef>nern unb ©tnern gufammen=
gefegten 3af)fot, tote 3. 23. 31 finb brei t<erftf)iebene 2lu§=
brudsmögüc()!etten borljanbett:
1. rein €>uaf)iii: makumi matatu na moja.
2. rein STra&tf dj : thelätha u theläthin.
3. bte Seiner arabifa), bte ßtner ©ua^üi: theläthin na
moja.
S)ie le|te 2Tu§bru(f3toeife tft bte gebräutfiiic&fte. 2Bte
ou§ bem SBeifptel erfid&tltc^, gefjt babei ber arabifdje Seiner
boran, unb bte @uafcjiti=@:iner roerben mit na angefügt.
149. 3n gtetrfjer Sßeife roerben aucf) bte fonftigen gu=
fammengefe^ten ßa^en gebitbet: elfu na themanya mia
na tisaini na tisa == 1899.
150. 3n ben oerroanbten ®tale!ten ftnben fidj für 10
unb 7 am rjäuftgften bte 2Iu§brü(fe mwongo (*ßl. miongo)
nnb fungate (ober fungati). «Sie fommen audj im «Suarjiü
bor, bod) roirb ba% erftere metften§ gur 23egeid)nung eines
3ettraume§ bon 10 Sagen in ber 23ered)nung be§ nau=
tifcfyen Softes, borf} audj, befonber§ im ^lural, in ber 23e=
beutung „Seiner" gebraucht, roärjrenb baZ legiere gum 5lu§=
brud; für bte SBodje, roelrfje ber junge (Seemann uad) ber
.giodjäett mit feiner 23raut »erbringt, gebräud)lidj tft.
151. Sie fdjon früher ertoätjut,- finb bie 3a^en -moja,
-wili, -tatu, -nne, -tano unb -nane beranbertidj rote (Sigen=
fdjaftSroörter1 (bergt. §28ff.); oüe übrigen Sagten finb
unberänberlidj.
©iefe ÜBeränberlidjfett roirb audj nidjt aufgehoben, mcnn
bte (Siner mit größeren Bafjten berbunbeu finb, g. 23.
138 -Jftann = watu mia na thelathini na wanane (ober
watu mia na themanya u theläthin). #
152. 23on -moja roirb aud) ein ^lurat nadj ber
V. klaffe mamoja gebilbet, ber in ber Lebensart mamoja
pia (e§ ift alles ein§, aüe§ gleidj, gang gteicb, mad)t !einen
Unterfd)ieb) 23ertoenbung finbet. Pamoja na (gu ergangen:
mahali) bebeutet „gufcwnmen mit".
153. Sßerben bte ©runbgafjlen jebodj allein, b. fj. beim
^Redjnen mit unbenannten 3ö^en angeiuenbet, fo finb fie
fämtlidj unberänberlidj; bodj treten bann bei ben (Sinern
einige befonbere $o*nten auf:
©telje baZ ^äfjere'tn Seition 6.
88
Sektion 18.
moja (feltener mosi) 1 sitta 6
mbili (feltener pili) 2 saba 7
tatu 3 nane 8
nne 4 kenda 9
tano 5 kumi 10.
154. ®te auf baZ Sftedjnen beäüglidjen 2lu§brücfe beä
©uabtü ftnb:
-kata i
-punguza labjtefjen, fubtraftieren.
-toa j
baki* (III.), ber 9teft.
jumla ya («ober katika)
hesabu* \ ,«r
basibu* / ^
bie 5Ibbttion.
1 2MtipIi=
J tation.
ton.
y tarakimu* (III.) , 3tffer.
„ sifuri* (III.), M.
en, redjnen.
hesabu* (III.), bie 9ted)nung, bie
Verrechnung.
mazidisko (V).\
maongezo (V).;
. kuzidisha,
dhär(u)ba*,
hesabu ya dbäruba,
, chakuzidishwa (IV.) ^ 9JhtItt=
besabu yakuzidisbwa / püfcmt.
.kizidisho (IV.) yöhtltipli»
besabu ya kuzidisba ; fator.
-zidisba \ muItiöftgieretu
-ongeza ; r u
-jumlisha, ctbbieren; jumla. (III.),"
bie (Summe.
hesabu* (III.), Soften.
Je?a5uyafaki \ ©ubtraftion.
baki* (III.) /
3. 23. -jumlisba tatu na mbili', 3 + 2 sufammenjä^Ien; moja
na tatu ni ngapi, ttnebiel ifi 1 + 3?; moja na tatu ni nne,
1 + 3 = 4; katiljß kumi toa sitta, baki ngapi, bon 10 giet)e 6
ob, bleibt mieüiel?; mia kutoa (kupunguza) arbaini, baki ngapi,
100 meniger 40, bleibt nüebiel?; ongeze kumi, göfjle 10 bajU;
punguze kumi, -uetie 10 ab; tano zidisba na mbili (marra mbili),
multipliziere 5 mit 2; saba fl tano ni ngapi, 5 X 7 ift nüetüel?;
gawanya nane kwa mbili, teile 8 burd) 2; -tatu inaingia
ndani ya isbrini marra sitta, baki mbjli, 3 gef)t in 20 fed)§mal,
SRcft 2.
155. 2Ba§ bie (Stellung, ber ©runb^abten in 2)erbinbung
mit einem §aupttüort anlangt, fo ift fcbon früher erroäfmt
roorbeu, bafc fie ftet§ hinter ba§fet6e gefegt »erben: watu
watatu = 3 SJMnner; watu miten na ishrln na watatu
= 123 Banner.
dbä-
ruba, ^robuft.
mkasama* (LL)\ ffi. .p,
^mgawo (II.) / '
„ kigawanyiko (IV.), ©iöibenb.
kigawanyo (IV.), j£)iüifor.
. -gawanya, biüibieren, teilen.
Ä)} *»<< »«*
, alama ya kujumlisba, ba§ 5lb=
bition§äeid)en.
kawaida* ya kuzidisba, bct§
6inmalein§.
Sie 3aljfo>örter. 89
Sft ba§ £aubtwort aufjerbem mit einem @igenfdjaft§=
wort ober einem Fürwort, be^tt». beiben berbunben, fo tritt
folgenbe (Stellung ein:
watu wakuu watatu = 3 borneljme Männer.
watu hawa watatu = btefe 3 9Jtänner.
watu wakuu watatu hawa = btefe 3 borneljmen Männer.
156. 2)ie Drbnung§äo6Ien werben burti) ben ©enitib
ber ©runb^afiten ausgebrüht; bie leiteten erlernen fiier=
bei oftne $räfi£ unb finb unberänberlidj. $üx „ber erfte"
ift meift -a kwanza (be§ SlnfangS), für „ber letjte" -a
mwisho (be§ (£nbe§) gebräudjlidj. ®ie formen moja unb
mbili werben nid&t gur 23ilbung bon £>rbnung§,^a&ten ber=
wenbet, fonbern nur bie fonft weniger gebräudjlidjen !fteben=
formen mosi unb pili:
-a mosi, "I ber er«e -a sitta,*ber fec^fte
-a kwanza,; ' -a saba, ber fiebente
-a pili, ber jiüeite -a nane, ber ad)te
-a tatu, ber brüte -a kenda, ber neunte
-a nne, ber bierte %-a kumi, ber geinte
-a tano, ber fünfte -a mwisko, ber lefete U. f. tu.
9Ufo mtu wa pili, ber jlüeite DJtanu; marra ya pili, ba§
äVueite 2JM; jum gleiten 9)M; nodj einmal, lieber; mwezi
wa sitta, ber fed)fte SUionat u. f. tt).
157. S)ie SUftributibjablen werben burdj 2öieber=
holung ber ©runbjjablen auSgebrücft; fie finb natürlich, fo=
toett erlaubt, beränberlid): -inoja -rnoja, je 1; -will -wili,
je 2, gu jweien u. f. to.
158. Sie 2öieberljolung§3al)ten Werben burdj marra
(mal) in SSerbinbung mit ben ©runbaablen bejw. Drbnung§=
gaffen gegeben: marra moja, einmal; marra ya kwanza,
ba§ erfte 9ttal, jum erften üökl; marra mbili, zweimal;
marra ya pili, baZ äWeitemat; gum zweitenmal u. f. W.
159. Stbberbiale 3ab(en werben meift mit mahali
(Stelle) ausgebrüht:
mahali pa kwanza (ober etnfadj mwanzo), an erfter ©teile,
erften§ ;
mahali pa pili, an ^Wetter ©teile, zweitens.
160. ®ie 3abten ber SSietfältigleit Werben burdj
ben ©enitib bon jino (^lural meno) mit folgenber ©runb=
galll wiebergegeben: -a jino moja, einfadj, -a meno ma-
wili, gweifad); -a meno matatu, breifad); -a meno manne,
bierfadj u. f. W. 3)obbett !ann audj burdj baZ arabifdje
maradufu gegeben werben.-
90 ßeftion 18.
161. 23rud)3ablen werben meift burdj fungu (V),
ber Seil, in 23erbinbuug mit bem ©enitit> ber ©runbaaht
auSgebrücft, 3. 23.
fungu la kumi -= ein Steif üon 10 = Vi«;
mafungu matatu ya kumi = brei Seile Don 10 — 3/io.
162. $ür bie ge6räitd£)ltc£)ften SSrüc^e finb baneben ara=
bifdje 23e3eidjnungen im ©ebraud), bie befonberS für bie
23rud)teile bes ^Dollars oerwenbet werben, ober aud) fünft
oorfornmen:
nuss ober nussu, bie §ölfte, Va robo V*
thuluthi V« tkumni1 a/s.
$ür V* 2)otfö* finbet fid) aud) zerenge.
2)urdj bie Sßerbiubung biefer 23eaeid)mingeu werben ncdj
Heinere 23rud)teile gebilbet, 3. 58.
nuss ya themuni, ein I;albe§ 5tcl)tel = Vi««
nuss na nuss ya themuni, ein £mlbe§ unb ein balbeS siebtel
- 9/ic.
nuss na themuni, Va + V« == B/8-
nuss na themuni na nuss ya themuni, ein !palbe§ unb
ein 91d;tel unb ein balbeS bebtet = X1/i6 u. f. ta.
163. hierbei finbet oft aud) bog Sßort kasa (kas)
„weniger" 2)erwenbuug, 3. 33. kasa robo = (ein SDoßctr)
weniger V* = 3/*; kasa themuni, weniger x/8 = 7/8;
kasa nuss ya themuni, weniger ein IjalbeS 3ldjtel= 15/ie;
kas robo na nuss ya themuni, weniger */4 unb ein
ein bjalbeS Siebtel = 13/ig; mbili kas robo, l3/4.
164. Sßenn reale (riale), ber 2)otIar, 311 biefen 23rud)=
jaulen tritt, fo ftefjt eS gewöhnlich ooran, 3. 23. reale kasa
robo = 3/4 SDoDfar. 9?ur wenn nuss bie CReifje ber 23fuch=
jaulen eröffnet, fo fiefit e§ unmittelbar Ijinter bemfelben:
nussu reale, x/2 SDoüar; nussu reale na nuss ya themuni,
9/ig Dollar. •
165. llnbeftimmte 3al)lWörter finb -ingi, biele;
kidogo, wenig; -ote, aüe; mtu (mit uegatiOem SJerbum),
niemanb; -ngapi, wieoiel?; -ingi lakini si -ingi sana,
mehrere, einige (auch baadhi ya, eine Slngaljt oon).
-ingi, -ote unb -ngapi finb Deränberlidj unb präfi=
gieren teils bie 23orfilben ber GngenfcbaftSWörter, teils bie
ber befiiwnaeigcnben Fürwörter (b. fi. bie ^erfoual^rafije beS
2>erbum§).
1 2ludj themuni unb themni.
®ie SaljttoBrter. — ÖU 91
M. Singular, Plural. Singular.«' Sßlural. ' Plural.
I.
mwingi
wengi
wote
wote
wangapi
II.
mwingi
mingi
niote
yote
mingapi
III.
nyingi
nyingi
yote
zote
zingapi
IV.
cningi
vyingi
chote
vyote
vingapi
V.
jingi
nieiigi
lote
yote
mangapi
VI.
wingi
nyingi ;
wote
zote
zingapi
VII.
kwingi
—
kwote
—
—
VIII.
pengi
pengi1
pote
pote
pangapi.
166. ©tatt -ote mirb audj ba§ unoeränberlidje pia
(audj pia -ote) ober jamii* (©efatntrjett) mit folgenbem ©enitio
ge)6rautf)t: jamii wa asikari, aüe (Sotbaten.
3n 23erbinbung mit ben perfönlictjen $ürroörtern ber
erften unb streiten ^erfon £>at -ote bie fotgenben formen:
sisi söte2, roir alle; ninyi nyote, il)r alle.
167. „23iel" fann autf) burdj ba$ unberänberütfje tele
gegeben toerben.
168. „2)er anbere" roirb burd) -ingine (ober -ngine)
au§gcbrücft, ba§ fotgenbermaften abgetoanbelt rotrb:
AI. Singular. «Plural. Rt. Singular. 5ßlural.
I. mwingine)
. ö y wangine
mngine )
II. mwingine\
mngine ) D •
III. nyingine nyingine
IV. chingine^
kingine j
V. jingine
mangme
mengine
vingine
nyingine
pangine
pingine
VI. mwingine
mngine
VII. kwingine
VIII. pangine
pingine
169. „(So unb fooiel" toirb rjäufig mit bem atabtfdjen
SBorte kadhlwakadhä auSgebrücft.
170. „®er eine . . . ber anbere" ift -moja . . . -rnoja;
„bie einen . . . bie anberen" ift wangine . . . wangine.
171. „3ebcr" ift killa ober kulla; e§ fierjt fietS bor
bem ^aupttoorte. 23efonber§ merfe man bie Sßerbinbung:
killa nendapo, jeber £)rt, rooljin (ober jebe Seit, jjii ber)
id) gefje = roorjin id) auäi gerje ober: fo oft idj gerje.
172. 2)ie tarnen ber SBodjentage finb im (SuarjiU:
(Sonntag: juma ya pili, ober a,ert)öf)nHd)er juma a pili,
meiften§ juma pili.
1 Seltener ftnbet ficfj eine fürgere $ornt -ngi, öon toeldier bann
formen ioie wangi, mangi k. gebilbet finb, bie mitunter borfommen.
2 sisi wote fyeiftf natf) Steere (A Handbook of the Swahili
Language): toir fceibe.
92
Sektion 18.
SDtontag: juma ya tatu, ober gefööljnltdjer juma a tatu,
*meiften§ juma tatu.
®ien§tag: juma ya nne „ „ juma a nne,
tneiften§ juma nne.
9ftitttt)odj: juma ya tano „ „ juma a tano,
tnetften§ juma tano.
2)onner§tag: alkhamisi.
Freitag: juma.
(Sonnabenb: juma ya mosi, ober getüö^nltt^er juma a
mosi, meifien§ juma mosi.
(Sbenfo totrb saa (Wjr, ©tunbe) be^anbett, 3. 23. saa
tatu (fettener saa a tatu ober saa ya tatu), bte brttte
«Stunbe, bret Ut)r.
m(u)nyampara (I.), Srägerdjef .
niudda* (11.), grift. -
mnada* (II.), Sluftion.
mchicha (II.), ©toinatart.
-mlingote (II.), Sötaft.
mwamba (II.), IRiff .
. rehani* (III.), 5ßfanb; -weka — ,
oetbfänben.
adbabu* (III.), ©träfe.
. gharama* (III.), Soften; — ya
meza, ©ericbt§foften.
namna (III.), ©orte, 2lrt.
muhuri* (III.), ©tetnbel.
thamani* (HI.), 2Bert.
bakhsbishi* (III.), Srinfgelb.
daawa* (III.), Sefcfjtoerbe; ßtage.
kofia* (III.), gRfifce.
posbo (III.), @|fen§gerb.
merikebu* (in.), (Schiff.
mäjira* (III.), $ur§.
samaki* (III.), 3fif<$-
ndoana (III.), Hngel.
dema (III.), Oleufe."
cheti (IV.), Stfte.
kiasi* (IV.), Patrone.
madeni* (V.), ©Bulben.
neno (V.), Sßort.
masango (V.), <$>xat}t.('%/U&UL\
fungu (V.), ©attbbanf. J
-ngojea kwa zamu,
-kaa zamu,
^jarifu (V.), 9htj (jum $ifdjen).
ua (VI.), §of.
y-ugorri (VI.), (SfjebrucbSbufje.
, filisi*, fubtjaftieren.
-pigwa fimbo, ©äjlage bekommen.'
-kata rnaneno, bte @adje ettt=
Reiben.
;Zimta8ha,}aU§IÖ^en-
Söadje
(Mtett)
fielen,
-punguza, Verringern, i (einer
tnatfjen.
-tua, ablegen, nieberlegen.
-komboa, freifaufen.
-jarribu*, berfucfjen.
-kopa, leiten,
-chukua, mttnebmen.
-tafutia mtu kitu, jnt. ettoa§ be=
-tangulia, Dorauägetjen. [forgen.
-salia, übrig bleiben,
-fuatana na mtu, jnt. folgen,
jm. begleiten.
^,-andika mäjira, einen $ur§
fteuern.
si jambo, tet) l)abe nid)t§ = mir
feb.lt nid)t§, idj beftnbe mid)
tootjl.
tokea, oon ... an, Don ... ab.
sawasawa*, gleictj.
Ü&ttttfl 35.
Upeleke salamu yangu kwa bwana wako kamwambie
hatu jambo sote. Sema marra ya pili, nipate kusikia vema
£>te Saljltoörter. 93
inaneno yako. Miezi miwili itatosha. Mudda wa pili huta- ,,
pata tena. Ukiisha mudda ulipe, usije kutaka mudda mwin- ^H******
gine, marra rnbili umepata mudda. Ameweka rehani minazi
khamsini kwa riale kumi. Mtu hataki kulipa zayidi. Mali
yake yote imefilisiwa, mnadani zimetoka (fjerauStommen) riale
miten u khamsini tu. Nitanunua watumwa wangine. Msha-
hara wako ni rupia kumi. Apigwe fimbo, khams' u ishrin.
Ulipe rupia khamsini adhabu yako (al§), na gharama ya.meza >;
pia juu yako (-ju beuten Saften). Madeni yake yote yamekwishV '
lipwa? Gharama ya muhuri'ni mia kwa moja u nussu (l-'/g °/o).
Mtu hakwingia nyumbani, illa yeye. Umemwandika kwa (auf)
miezi mingapi? Waamuzi hawapatani. Bassi tafuteni mtu u
wa tatu; yeye akate maneno. Ushuru wa miti ya killa namna *AfV
ni kumi kwa mia ya thamani yao. Umeleta abiria wangapi?i><~Mw«i.uUA
Askari wote wamepata nguo zao? Bunduki yako imefanya
k'utu nyingi. Sherti kuzima t'aa zote saa tatu ya usiku,
Njooni mmoja mmoja, msije wote pamoja. Simameni huko,
nitamwita killa mtu mmoja mmoja. Bwana, kata (aB^iefien)
rupia mbili katika (bon) mshahara wake. Killa askari angojee
kwa zamu saa mbili. Askari sitta wakae zamu leo. Zungu-
keni mjini wawili wawili. Bisasi hü ya ngapi (bie ttrietrielfte)?
Nitachukua (mitnehmen) bunduki nyingi na asikari wengi.
Tokea hapa hatta Tabora safari ya siku ngapi? Afadhali
kupunguza mizigo hü ichukuliwe nj, mtu mmoja mmoja tu. Mtu ,
ataweza kuchukua rupia ngapi za fedha? Msafara wa watu-'
mia u khamsin una makambi mangapi? Thelathatashara
hatta khamstashara, killa k'ambi watu kumi hatta thenashara.
Watu wote wamekuja? Sababu gani hakuja! Amekwenda
wapi? Huu si mzigo wako, Jana umepewa mzigo mwingine.
Saa ngapi tutafika k'ambini? Hapa na Tanga mwendo wa\_
saa ngapi? Fuateni upesi, watu wote wameondoka zamani. ji J^^- •
Tafuta mchicha, nimeona tele njiani. Nani amekwenda kuteka .'"
maji? Nitawapa leo mshahara wenu, killa mtu pesa ngapi?
— pesa nane nane. Mwambie aje khalafu, apate bakhshishi
yake. Wapagazi wanunue chakula cha (für) siku nne. Wa-
pagazi watue mizigo yote hapa. Msipige (fdjiejjen) mmoja
mmoja; ngojeni amri yangu. Watu wangapi wamepigwa?
Bwana, nataka mshahara wa (für) watumwa wangu. Njema;
nussu utapata wewe, nussu watapata wenyewe. Lete mashua
nyingine, hü mbovu. Kiasi gani mashua? — Watu wangapi
na sanduku ngapi? — Watu ,wawili na sanduku sitta. —
Bas«i kichwa robo. i* *> ***~\
3lufaa6e 36.
<&eit siebtel Monaten tyat er Bei üjnen (Bei bir1 — kwako)
gearbeitet? (Seit einem 3al}r unb fedjs Monaten. Sic ©laubiger -ur*.*&^
1 Ser @uaf)tfi rebet 'jeben mit „bu" an.
94 ßeltion 18.
werben 10% ber ©Bulben erhalten. Seben 9Jconat nimmt mein
£>err bie §ä(fte meines 9ttonat§Ior,n§. ©er#£err Ijat biä) für (kwaj
60 9tubi freigefauft*. 9?aä) 12 Monaten tfaft bu beine @ä)ulb ab=
getragen (bejaht), ©u wirft 25 [©daläge] bekommen. (5r rjat fünf
\*ty0*«Z ©ottar unb fünf Dä)fen ©ijebrüäjSbufje4' (Stellung : (SljebrudjSbufje
fünf ©ottar ic.) gu jatjlen. Sä) |atte ifyn für (kwa) fed)§ Monate
eingefd)rieben. Sä) $aT6c alte meine ^äljne (©ffenbein) berfauft. S£>ie
^L^wfv §rtft ^ur (©enttiü) @inreid)ung (kuleta) beiner Söefdjwerbe beträgt
(ift) freben 5£age bon tjeute ab, -. 2BiebieI 9ttafte b,at bein @d)iff?
@inb bte§ alle beine Sßaff agiere, finb feine aubern ba? 3n (katika)
ßAt^v' beiner Siftl finb bie tarnen bon (©enitib) -jefyn ^5affagieren ber=
i$eiä)net (gefd)rieben), bie§ finb nur aä)t. ®u tjaft jutn -jweilenmate
berfuä)t, 3ott gu ijinterjieljen (fielen), je|t t)aft bu §ur ©träfe
(überf. wirft bu gezwungen werben) 20 Diubie gu gar)Ieu. 3wei
Samten im §ofe (Solat.) fotten (bloßer $onf.) brennen, alte anbern
Samten füllen (bloßer ^onj.) au§getöfä)t werben. (£r r)at bon mir
(kwangu) gwei Sfhtbi geliehen. Spa^t etwa§ (ein wenig) auf, id)
Witt nid)t jebe§ SBort fjunbertmal fagen. @ed)§ 9ttann füllen (®onj;.)
Soften ftet)en unb bie anbern in ber ©tobt patroullieren (-zunguka).
Um gefm Ütjr boben bie Seute ir)re Späufer ju fä)liefjen (fjaben ju =
V/tCeiJ-Cr „ bloßer ^oniO unb in ber 9?aä)t (Slffuf.) ntä)t metjr (tena) I)erau§=
gugefjen. Seber 3ttann fott ($onj.) fünf Patronen bekommen. Seber
DJlann Tt)at ($onj.) einen ^Injug (nguo) unb feine <5ä)ut)e unb 9Mije
mitjunetjmen. 2öir Wollen lieber (e§ ift beffer, bafj wir . . .) einen
h\aJ'fa^€~axx>iitm ^e9 Qti)m (-ipita). SBiebiel Saften trägt bein ©fei? ®ie
" großen Giften werben je §wei 9ttann tragen. SBtebiel Saften 35rab,t
(©enitib) fott id) ($onj.) bir beforgen? 3wet Saften werben genügen..,/
Sä) will 100 Präger unb jetm ©olbaten f)dbm. 53J§*wann wirft k
bu mir 100 Präger beforgen fönnen? ©ieb ben Prägern nid)t Tt)ier
iljr ©ffenSgelb- für (©enitib) bie ganje 9ieije. Söringe bie Präger
nid)t einzeln; bringe fie alle sufammen, [bamit] id) it)re tarnen [auf]
einmal auffd)reibe ($on|.). SBarum bift bu nid)t gelommen? 3Jlaä)'
. ( alle Saften gleiä), nid)t eine fd)wer unb eine Ieiä)t. <Siub alle Saften
. i; . ;: bereit? Seher Strägerdjef fomme ($onj.) mit feinen Seilten. 2Ber
bat bir biefe Saft gegeben? — (£§ ift nid)t bie beinige. SBarum
bift bu nidjt geftern it)n berf lagen gefommen? (£in 9)Zarfä) bon
wiebiet «Stunben ift e§, bi§ wir in§ Sager (Sofat.) fommen (futurum)?
(£§ giebt unterwegs (auf bem Sößege) fein SBaffer; alle Seute fotten
[fid)] tt)r 2Baffer mitnehmen. S|r tjabt @ffen§gelb für (©enitib)
aä)t Sage erhalten, Ijeute ift ber feä)fte. §öre, ©orffdjulje, yfyxij-
Präger finb mir fortgelaufen, «beforge mir anbere Präger. Qtfyn'
©olbaten fotten (^oni.) gufammen mit mir borau§geb,en. Sd) binnnit
50 9Jiann aufgebrochen; 30 finb [babon] übrig geblieben. Sie einen finb
geftorben, bie anbe,rn fortgelaufen. 2Bir alle werben bir folgen. 3Bie=
biel ©tunben wirft bn an 33orb (im ©d)iff) bleiben? 3Bir muffen
(sherti) einen anberen $ur§ fteuern."' ©§. giebt t)ier biel 5öänfe unb
^etfönlitfie Sfiirtoörter ai§ Objelt.
95
OLlt/Vv-^CU
fRtffe. igaft bu r)eut biel f^ifd^e befommen? ©inige §tfd)e fangen 8
(-vua) mir mit her Ringel, anbete mit bein 9?e£, anbete mit teufen.' •£.
Mzee na mauti£
Mtu mzee alikuwa akichukua mzigo wa k'uni, akachoka
sana. Akasema: «Naona taabu killa siku; mzigo huu mzito
sana. Afadhali, nife, nisitaabike tena. Uje upesi, ee, mauti,
unichukue».
Marra mauti akaonekana. Mzee akatetemeka sana. Mauti
akamwambia: «Umeniita, nami nimekuja; haja gani unayo?»
Mzee akamwambia: «Ee, bwana, unisamehe; sina haja, illa,
tafadhdhali, unisayidie, nitweke tena mzigo wangu».
S&övUt*
mauti* (III.), %ob.
alikuwa akichukua = alichukua,
bergt. Seit. 25.
-choka, mübe toerben.
-ona, Ijier: fühjeu.
-taabika, fid) plagen muffen,
ee, Strtruf: tieba!
-onekana, erfreuten.
-tetemeka, jütem.
haja* (111.), »ebürfniä, Sömtfdj.
unayo, bu Ijaft e§ (bergt. Seit. 24).
illa*, aufjer.
tafadhdhali* fei fo gut, Bitte.
-sayidia*, tjelfen.
-tweka, aufgeben.
tena, ttueber.
J^eun^egnte 3Ccfttian» Somo la tisatashara.
Der (DbjeFtsfafus bßr perfönltc^en ^ünuörtcr. Das „Hodpnicb>
Tempus.
173. 2)ie perföntidjen $ürtt>örter, tote fie in § 7 an=
gefü&rt finb, können ofone SSeränberung ber $orm auch* für
ben £)bjeft§fafu§ gebraust Serben; bodj ift i&re 3>cr=
rocnbung auf getoiffe, unten näfier erörterte $äfle befdjränft.
174. ^n unmittelbarer SSerbinbung mit bam
Seittoort gebraud)t man inbeffen ftatt berfetben bie fotgenben
formen, bie pm größten Seile mit ben ^ßerfonalp raffen
ibentifd) finb:
©ingutar.
mit, midj
bit, bid)
ü)m, tfjn, it)r,
fie, e§
1.
«ßerf.
-ni-
2.
SP*
-ku-
3.
$ßerf.
I.
ftl. -m-
II.
„ -U- '
III.
,, -i-
IV.
,, -ki-
V.
„ -li-
VI.
„ -u-
VII.
„ -ku-
VIII.
„ -pa-.
^turut.
-tu-, un§
-wa-, eud)
-wa-, fie.
ibm, tbn; ifit,
fie; e§.
-ya-
-zi-
-pa-
fie,
96 Seffion 19.
Stefe formen bleiben meift aud) bor 23ofaten unber=
änbert; nur m roirb bor a, e, i, oft audj bor o, in mw
bertoanbelt. Selten wirb baZ i bon ni bor 2)ofalen elibiert.
175. 23etfbtele:
ninakupa,| ^ * ^r nitakupa, tdj Werbe bir geben,
nakupa, / ' ninapokupa, tt)enn id) bir gebe,
nalikupa,^ .^ m% ^r nikikupa, inbem id) bir gebe,
nilikupa, ) ' nikakupa, unb id) gab bir.
sikupi, id) gebe bir nidjt. nikupapo, wenn id; bir gebe,
sikukupa, idj gab bir nidjt. nisikupe, baf} id) bir nidjt gebe.
sitakupa, idj werbe bir nidjt geben, nisipokupa, wenn idj bir nidjt
sijakupa, id) fjübt bir nodj nidt)t gebe.
gegeben. nisijekupa, erje idj bir gebe,
nimekupa, idj r)aBe bir gegeben. n. f. h). u. f. tr>.
176. treffen gwei SIHufatt-be bor bem SSerbum gu=
jammen, fo tjängt i^rc Stellung bon üjrem togifcben 2ßer=
IjältmS äu einanber ob. 2>a§ logifdje Subjeft ftetjt fiet§ bor
bem logifdjen Dbjelt, •$. 39. idj tjabe it)n (ben SQBeg) eudj
gegeigt1: nimewaionyesha. SHfo gerabe umgeteljrt wie im
Seutfdjen. 2>a§ logifdje $ert)älim§ ift nämlid) fotgenbe§:
idj bin bie ttrfadje gewcfen, baf$ ifjr itjn geferjcn t)abt. Srjr
ift otfo logifdjeS Subjett unb mufj babjer bor bem £)bjeft
fielen.*
177. treffen ein birelte§ £)&jeft (2l!tufatib) unb ein
inbgefteS (SDqtto) bor bem SSerbum 3ufammen, fo tritt ber
S)atib bor ben SOfttfatib, 3. 23. nimewailetea, idj tjabe iljn
eudj gebraut (ben SSrtef). ®odj Werben bie in ben §§ 176
unb 177 ermähnten «ßonftruftionen gern baburdj betmieben,
ba-fj man im erfteren $atte ba§ gweite Dbieft, im jjtoeiten
baS birefte Dbjett nidjt burdj ba§ gürWort, fonbern burdj
ba$ entfbredjenbe §aubiWort au§brüdt, alfo fagt: nime-
waonyesha njia, nimewaletea barua.
178. (Sin SEemjmS mit ber 23ebeutung ber „nodj nidjt
boüenbeten" £>anb(ung wirb burdj bie negatiben 25erbaltorä=
ftje in SSerbinbung mit bem djaratteriftifdjen £embu§bräfir,
-ja- gebilbet:
sijapenda, idj rjabe \ D^ 1^ hatujapenda, wir rjoben] nodj
hujapenda, bu t>a\t 1 Q^;ej,+ hamjapenda, ifjr §aM nidjt
hajapenda, er bat J ^ * hawajapenda, fie tjaben ' geliebt.
. u. f. W. u. f. W.
1 „feigen" ift im ©uafjili ba§ ßaufatiüum bon -ona (feljen):
-onyeeha, b. fj. feiert taffen, unb regiert baljer jWei Slffufatiöe.
3ufamtnengefe£te §<m:pttoörter. 97
179. SDa§ Suafjttt bitbet feine aufammengefetjten
SBörter. SDeutfdje Hauptwörter lote „<£>au§trjür, 2inferp(a£"
muffen batjer auf anbere SBeife im ©ualjttt tntebergegeben
werben.
180. S3eftetjt ein 3ufammengefe|te§ Hauptwort au§ jwei
Hauptwörtern, fo wätjlt man im Suatjüi gewörjntid) bie ©e=
nititwerbinbung, 3. 33.
§>au§t^iir, mlango wa nyumba. <5teint)au§, nyumba ya mawe.
§cm§tniete, koodi ya nyumba. Steppiüjmufter, namna ya zulia.
SPferbeftaK, banda la frasi. glufjpferbfiocf, fimbo ya kiboko.
3ft ba§ ©runbwort im Seutfdjen ein fogenannteS
Nomen agentis (b. I). bk 23e3eidmung einer ^erfon, bie
eine Stjätigfeit ausübt), fo wirb e§ im ©uatjüi nicfjt feiten
burd) ba§ ^artigi^ium (öergl. § 74) wiebergegeben, öon
bem bo§ 23efiimmung§wort im Dbje!t§fafu§ abhängig tft.
@6enfo, wenn ba§ ©runbwort „fem, 33efi|er, Eigentümer"
ift unb burd) mwenyi au§gebrüdt wirb, 3. 33.
mngoja mlango, SLf)ürf)üter mwenyi nyumba, §au§eigen=
(aber natürlid): mngojezi wa tümer, SBirt.
mlango). mtoza ushuru, 3Dfteinnef)tner.
mwenyi chombo, (Schiffseigner, mfaa fedha, ©ilkrfdjmieb.
181. 3ft ba§ 23eftimmung§wort (ber erfte Seit ber
Bufammenfetmng) ein 33erbalfiamm, fo tritt e§ im ©narjiii
im ©enitito be§ 3nfinitito§ hinter baZ ©runbwort. £>a§
23erbum nimmt babei gcWörjnlicf) bie objeftioe $orm
an, befonber§ wenn ba§ 23efiimmung§wort ben Btoetf an=
giebt, bem ber burd) ba$ ©runbwort bezeichnete ©egenftanb
bient, 3. 23.
jiwe la kusugulia visu ((Stein jitm 3}Zeff er^u^en) , DJ£effer=
pufeftem.
mahali pa kutilia nanga (Ort jttxm 3tnferirerfen), 9lnferptafe.
kinu cha kushindika miwa (tffttyh gum ^uderroljrpreffen),
9cof)rpref3tmif)le.
kinu cha kusagia unga (2Jliir)Ie jum ÜRet)Ima!£)Ien), 9Jiat)t=
mittle.
vyombo vya kwandikia meza (©efdjirr gum Stifdjbetfen),
2;ifd)(bect)gefd)irr.
fuo la kufulia nguo (2Baftt)pIajj -nun SBäfäjeWafdjen), SGßafc^=
182. 2)iete Hauptwörter, bie im ©eutfdjen 3ufammen=
gefegt finb, werben im ©uarjiti burd) einfache SBörter au§=
gebrüctt, 3. 33.
§euert)den, kichocheo. 93actofen, tanuru.
SBrenntjol-j, k'uni. ©djleifftein, kinoo u. f. w.
©ual)iji &onb.=©rarojnattf. 7
98 Seftton 19.
mwandishi (I.), ©djreiber. -choma, fielen.
hakki* (III.), 9tecfjt; toa§ einem -shauri* um Utctt fragen.
aufteilt. -ji-tia askari , fidj at§ ©otbat
karani* (III.), ©Treiber, $ommi§, fteEen = ©olbat roerben.
^Beamter, -fundisha, teuren, unterridjten.
nanga (III.), Sinter. -vuta, äietjen.
galawa (III.), 2lu§Ieger=£anoe. -faa, hoffen (Kleiber).
gora (III.), ©tuet (Stoff). -tengeneza, in Orbnung bringen.
^bei khiyari* (III.), bebingter 3Ser= -anika, troctnen.
tauf1. -kunja, pfammenlegen, falten.
riziki* (III., 5ßl.), ßeben§unterr)alt. -fakuza, bertreiben, berjagen.
*"vitu (IV., $1.), SDlitgift. -thubutu*, roagen.
kisibao (IV.), ^acfe. , -ebambulia, angreifen.
cheti (IV.), 5ßaf5. ^kalfati*, falfatern.
gari (V.), SÖagen. -tia rangi, ftreidjett (mit ^arbe).
-aga mtu, fi(§ öon |m. berab= -pinduka, umfdjtagen, tentern.
' f Rieben; Don jm. Slbfdjieb ^-asi* (beränberlidj), ungetjorfam,
nehmen; jm. 5tbieu fagen. roiberftoenftig, rebettifdj, auf=
-pasa mtu, jm. gebühren. rü^rertfd).
-piga chapa, ftembetn. /pH^tra4-Ül. * A^uMi-l^^^.
wun 37.
Nataka kwenda kumwaga sultani. Hataki kunipa bakki
yangu. Umempa barua yangu? Bwana, juzi huyu amenu-
nua kwangu (bei mir) gora sitta za merikani, sasa anaziru-
j A * disha. Hajatoa mapesa bado, lakini biasbara imekwisha.
' ' Sbamba lake bakuliweka rehani, ameliuza bei kbiyari. Hajatoa
gharama ya meza. Bwana wao anawapa riziki zao zote, anawapa
nguo na chakula na killa kitu. Mtumwa huyu mwasi, yampasa ad-
fV(j ( babu. Bwana wangu ameniacba burru. Niandikie kbatti (<5d)ein)
ya deni. Tumekwisba fanya mkataba, lakini baujapigwa chapa
/ bado. Kwanza mpeni mwandishi wangu kha,tti zenu, aziangalie.
4tt**~>^J> Amenicboma kwa kisu. Hatujesha (= hatujaisha) shauri letu.
Nitakwenda kumshauri. Killa mwenyi kupakia mali, aipeleke
kwanza fordbani (auf bie §rage toobin?). Siwezi kukupa rukhsa
kwingiza bunduki yako. Wataka kujitia askari? . Nimemfun-
disha kazi yake. Gari hili si zito sana? Jarribu marra moja
kwlivuta. Nimepotea, njia siijui. Nimerudi kukuleta khabari.
Wapagazi, kaeni^ bapa na askari hawa, mimi nitawafuata.
1 Njoo wewe, kiasi gani mashua yako? Mwite mwenyi mashua.
lCv-**+(*~\ Umempataje samaki hii k'ubwa?
SlttfpBc 38.
($r fagt, bie Sßffanjung fei feine, iä) ober Ijabe fie bon (kwa)
meinem Sßater erhalten. ®r r)at mid) gegriffen (-kamata) unb pxm
1 ©ine ftrengere $orm ber äkrbfänbung. hierbei berfattt ba§
*Pfanb mit feinem boEen Söerte, roenn bie ©djulb nidjt ju einem b,er=
abrebeten geitbuntte gegafft roirb. 9Jtan fagt -uza kitu b. kh., ettoa§
bebingt bertaufen.
3ufatmnengefetste §aubttoörter. 99
©flaben gemalt. (£r t)at bie SÜcitgift nocr) nidjt boH (kamili) be=
jap. SDiefe Äiftcn fielen (-kaa) feit je^n £agen auf bem 3ott;
wann wirft bu fic fortnehmen (-ondosha)? 51tte meine (£lebljanten=
•järme finb geftembeit, iä) möct)te bie @rtaubni§ Ijaben (rnödjte b)aben
= -taka), fie ju mir (kwangu) gu bringen/ ©djreibe beine S3e=
fdjwerbe auf unb bringe fie t)er (hapa), iä) Werbe fie ju ü)m (kwake)
Jenben. SBann bift bu ©olbat geworben ?* Sßafjt bir biefe Satfe?
(Sieb beinen Slnjug bem ©dmeiber, er foH ü)n in Drbnung bringen.,
Stfj r)abe meinen tyafc nodj nidt)t betommen. 9Jtön ^Beamter wirb
borttjin fommen, um ben Seuten ba§ (£ffen§gelb gu geben. Seber
9flann b)at feine Saft befommen, er fott fie jeben S£ag tragen: SBenn
mir in§ Sager fommen, öffne biefe Saft unb troefne fie. ©oll ($onj[.)
idj ir)m ein Strinfgelb geben? Sdj merbe bir felbft ben 2Beg jeigen. |//
Silf iljm ba§ 3ett sufammenlegen. ©ie fommen, aber mit unfern Ka^vK,
ewefjren werben wir fie fofort bertreiben, ©ie werben e§ nidjt ,&fcw,
wagen, f)ier anzugreifen*. Safj iljn fommen. ©ein ^abitän^ift nodj m
nidjt abgefahren. §aft bu alle Saften berlaben? $cr) werbe fie ■^^w^ö*
morgen fritt) berlaben. ©er hinter fmt noä) nidjt gefaxt (-shika).
§abt ifjr ba§ SSoot fertig falfatert? — Sa, aber wir Ijaben [e§]
nod) nidjt geftridjen. ®a§ f leine 33oot ift fertig; morgen werben
Wir e§ in§ SBaffer bringen (-peleka). (Sr ift nod) ntdt)t jurücfge=
gefetjrt; iä) babe gehört, fein 9lu§Ieger=$anoe ^ ei umgefcfjlagen; >-.-(
Sefefiürf» . ^S^^tLjt^
Mbwa na mwivi. |!
Usiku wa giza mwivi alikuja kwa nyumba ya mwenyewe,
apate kwiba mali zake.
Mbwa akamwona, akalia. Mwenyi nyumba akaondoka,
akamtazama, asione kitu; akamwambia mbwa, anyamaze;
akalala.
Mwivi akiona, amelala, akarudi, akajarribu kuufungua
mlango, apate kwingia. Mbwa akalia sana. Mwenyi nyumba
alipoondoka, mwivi amejificha; naye, asipoona kitu, akasikia
kimya, akakasirika na (auf) mbwa, akamnena ukali ; akasema :
«Mtu akimtukana rafiki yake, adui zake huona furaha».
-a giza, bunfet, finfter. ukali, Schärfe, Söilbljeü, £ärte,
-lia, betten. -nena ukali, freiten.
-tazama mtu, nadj jm. feljen. -tukana, fct)mäf)en, ftfjetten.
-nyamaza, ftitt fein. -ona furaha, fjveube füllen, fid}
timya, bie ©title. freuen,
-kasirika, äornig Werben.
7*
100 Seftion 20.
Etaan3iö|te ICefition. Somo la ishrln.
(Sebrcmcfy ber Pronomina separata. £3eftimmmtg eines £?aupttPortes.
Die be3iiglicr/en ^mrooxtev. Die Cempora in Helatirfä^en.
183. Sie unter § 7 ertoärjnten formen ber toerfönlidjen
$ürtoörter bürfen für ben £)bjeft§fafu§ nur bann gebraucht
»erben, roenn fie nicrjt in unmittelbarer SSerbinbung
mit bem 3eitroorte fter)en ober jur Sßerftärfung ber in
§ 174 aufgeführten formen, 3. SB.
a) unakwita nani? 2ßen rufft bu — yeye, it)n.
b) ninamwita wewe, simwiti yeye, ict) rufe bid) (nicrjt üjn). *
184. SBenn Don einem 3eitroort ein Düjeft abfängt,
ba§ burrf) ein tjintoeifenbe§ $ürroort ober ein nätjer be=
ftimmteS §aufciroort auSgebrücft ift, fo mufj im ©uarjitt
jurn SSerbum nod) ba$ entfüredjenbe berfönlicrje Oairroort im
£)bjefi§fafu§ treten:
ninamwita yule, idj rufe ben ba,
ninamwitu natu, icf) rufe ben Wann,
b. rj. ben 9Jiann baf einen ganj beftimmten. Ninakwita mtu
Würbe bagegen tiefen: idj rufe einen 9ttann, irgenb einen,
einen ganj unbestimmten.
185. S5ie bezüglichen $ürroörter richten fidj in ifirer
$orm nadj ber klaffe be§ §auptroorte§, auf roeldjeS fie fidj
begießen.
186. Sie bezüglichen ^ürtoörter tauten:
_ m. 1. 11. in. iv. v. vi. vii. viil
(Bing, ye (w)o yo cho lo (w)o ko po
5ßlur. (w)o yo zo yyo yo zo — po.
9JUt SSe^ug auf bte £>aufctroörter im ßofatio gebraust
man mo, po, ko mit bemfetben Unterfdjiebe, tote er in § 131
aufgeteilt ift.
Slnmerl. @§ fd^eint, aU ob bte ©pradjie bafjin bränge, (w)o
3um affgemeinen Sielatibpronomen 3U ergeben. SßenigftenS ift in
©anfibar bereite eine ftarfe Neigung baju borljanben.
187. 2Bir Ijanbetn im fotgenben gunäct)ft oon bem $atte,
bafj ba§ toerföntictje O^rroort im -ftomtnatib ftetjt, alfo
©ubjeft be§ 9fle(ati0fa^e§ ift.
188. 2)ie bezüglichen $ürroörter roerben mit bem 3ett=
trjorte be§ 9telatirjfat}e§ in ber SBeife Oerbunben, ba$ fie bor
ben (Stamm be§ 3eitroorte§ treten ober, roenn Oon biefem
1 S3ergl. im ^ransöfif^en je t'appelle, toi.
Sie beäüglidjen 3fürtoörter. 101
bereits ein £erföntid)e§ $ürtoort im Dbjeft§tafu§ abhängig
ift, öor biefe§ ^ürtoort; e§ finb atfo bie folgenben beiben
0=QÜe moglidj:
a) mtu anayependa asali ya nyuki, ber 9ftann, meld)er
§onig IxeBt.
b) mtu anayempenda nduguye, ber 9ftcmn, meldjer feinen
23ruber liebt.
189. S)te begficjUdjen ^ürmörter tonnen jebod)
nid)t mit beliebigen formen be§ 3eittoorte§ *>er=
bunben merben. 6ie bürfen bielmerjt nur ben mit
-na- unb -li- gebilbeten formen, fomie bem futurum
einverleibt merben, meld) letzteres in biefem ijatte mit
-taka- ffcatt mit -ta- gebitbet Wirb.
a) ©egenmctrt.
mimi ninayependa, id), ber id) liebe,
wewe unayependa, bu, ber bu ttebft.
yeye anayependa, er, ber bei liebt.
u. f. tu.
sisi tunaopenda, mir, bie mir lieben,
ninyi mnaopenda, il)r, bie il)r liebt.
wao wanaopenda, fie, bie ha lieben.
U. f. m.
b) SSerg'angen^eit.
mimi niliyependa, id), ber id) liebte,
wewe uliyependa, bu, ber bu liebteft.
yeye aliyependa, er, ber ba liebte.
u. f. tu.
sisi tuliopenda, nur, bie mir liebten,
ninyi mliopenda, il)r, bie iljr liebtet,
wao waliopenda, fie, bie ba liebten.
u. f. tt>.
c) 3u!unft.
mimi nitakayependa, id), ber id) lieben merbe.
wewe utakayependa, bu, ber bu lieben mirft.
yeye atakayependa, er, ber ha lieben mirb.
u. f. tu.
sisi tutakaopenda, mir, bie mir lieben merben.
ninyi mtakaopenda, ifyr, bie il)r lieben merbet.
wao watakaopenda, fie, bie ba lieben merben.
u. f. m.
190. ferner befielen gtoei JBerbalformen, bie überhaupt
nur in $erbinbung mit ben beäüglidjen $ürmörtem
102 ßeltion 20.
toorfommen; bte erftere »irb otme d)arafteriftifd)e§ Sempu§=
präftj nur au§ ben ^erfonatyräfijen in 23erbinbuug mit bem
23erbalfiamm gebilbet »erben, bem bann bie beäüglidjen $vlz=
»örter angehängt »erben:
mimi nipendaye, id), her id) Hebe, liebte ober Heften »erbe,
wewe upendaye, bu, ber bu liebft, liebteft ober lieben »irft.
yeye apendaye, er, ber ba liebt, liebte ober lieben nrirb.
mti wangukao, ber 33aum, »eld)er fällt, fiel ober fallen »irb.
nguo ichakaayo, ba§ $leib, »etd)e§ abgetragen ttrirb, ab=
getragen ift ober abgetragen »erben »irb.
kasha livunjwalo, bie $ifte, »eldje gerbrodjen ttrirb, 3er-
brocken »orben ift ober gerbrodjen »erben tt)irb.
u. f. tt>. "
sisi tupendao, ttrir, bie tt)ir lieben, liebten, lieben werben,
ninyi mpendao, itjr, bie ii)X liebt, liebtet ober lieben toerbet
wao wapendao, fie, bie ba lieben, liebten ober lieben »erben,
miti yangukayo, bie Zäunte, bie falten, fielen ober fallen
»erben,
nguo zichakaazo, bie Kleiber, »eldje getragen »erben, ge=
tragen »orben finb ober getragen ttierben »erben,
makasha yavunjwayo, bie Giften, meiere j$erbrod)en »erben,
jerbrodjen »orben finb ober gerbrodjen »erben »erben.
u. f. ».
2Bie ou§ ben gegebenen SSeifyieten bereits erfidjtlidj ift,
femn biefe $orm für oße Seiten cmgetoenbet »erben, alfo
für jebe ber bret unter § 189 gegebenen O^men eintreten.
SDte einfübigen unb bie mit einem SSofal beginnenben
meljrfitbtgen Serba, bie biefeS £empu§ bilben, finb reget=
mäfjig, behalten alfo ba§ -ku- be§ SnfinitiöS nidjt tä
(öergl. § 139 ff.).
191. SJlit feiner ber bisher aufgeführten öer=
netnenben 23erbalformen barf ein begügli^eS ^ür»
»ort berbunben »erben.
$ür biefen fiatl befielt m'elmerjr eine befonbere
23er6alform, bie, »ie bie toorige, für alle Seiten ange=
»enbet »irb unb bereu 23ilbung au§ bem fotgenben 33etfpiel
erfidjtlidj ift:
mimi nisiyependa, id), ber id) nidjt liebe, liebte ober lieben
»erbe,
wewe usiyependa, bu, ber bu nidjt liebft, liebteft ober
lieben »irft.
yeye asiyependa, er, ber ba nid)t liebt, liebte ober lieben »irb,
mti usioanguka, ber 33aum, »eldjer nidjt fällt, fiel ober
fallen »irb.
Sempera in fRelatiöfä^ert. 103
nguo isiyochakaa, ba§ $Ieib, wefd)e§ fid) nidjt abnüfet, ab=
nüfete ober abnü|en Wirb,
kasha lisilovunjwa, bie $ifte, weldje nic^t serbrod)en wirb,
jerbrodjen würbe ober äerbrodjen werben wirb,
u. f. tt).
sisi tusiopenda, mir, bie totr nid)t lieben, liebten ober lieben
werben,
ninyi msiopenda, it)r, bie tfjr nid)t liebet, liebtet ober lieben
»erbet,
wao wasiopenda, fie, bie ba nidjt lieben, liebten ober lieben
werben,
miti isiyoanguka, bie SSäutne, weldje nid)t fallen, fielen ober
fallen Werben,
nguo zisizochakaa, bie Kleiber, bie fid) nidjt abnüijen, db=
nüfeten ober abnützen werben,
makasha yasiyovunjwa, bie giften, Welche nidjt gerbrodjen
Werben, gerbrodjen würben ober jerbrodjen werben werben,
u. f. w.
192. (Sine anbere 9lelatiörei^e, bie aber nidjt allgemein
öerbreitet ift, wirb mit amba (eigentlich fagen) gebilbet, bem
bie in § 186 genannten formen angehängt merben:
j ar 'ambaye, ber, wefdjer jt ar fambao, ber, welker
' \ambao, bie, Weldje ' ' \ambayo, bie, Weldje
III ®f /am^ay°' ^er/ wefdjer jy ©* (ambacbo, ber, wefdjer
' \ambazo, bie, weldje ' ' \ambavyo, bie, weldje
n. f. w. n. f. w.
193. Über bie Sßerbinbung be§ $erbum§ kuwa, fein,
mit ben bepgtidjen $ürroörtern öergl. § 212.
ftSöxtet.
nmyororo (II.), ßette. -fiwa na mtu, jn. (burd) ben Zob)
karamu* (III.), $eft. Verlieren.
chungu (IV.), (trbener $od)=)!£opf. -shuhudia*, bezeugen.
isilamu = mwislamu. -sumbua, ftören, bel&ftigen, beun=
kafiri* (V.), Ungläubiger. ruhigen.
eermala* (V.), Stfdjler, 3immer= -andika, fteuern.
mann. , -onya(mit ätoei2lcc.), =-onyesha,
robota* (V.) 1 mnt(tn 1 . \ -shinda, übertreffen? feigen.
robta* (V.) J 'öau£n- '\HMX- -futika, ft$ au§toif$en raffen.
urafiki* (VI.), $reunbfdjaft. -simamia, beauffidjttgen.
uvuli (VI.), ©djatten. -baki*, übrig fein.
-wia mtu kitu, tion \m. ettoa§ gu -unda, bauen (<Sü)iffe).
forberu Ijaben. -alika, einlaben,
-wiwa, etw. fdjulben. -chuyuka, tierfdjiefjen, bie $arbe
-hukumu*, (ab)urteilen. »erlieren.
7'
104 Seftion 20.
Huyu amwiaye ni Hasani. Huyu awiwaye ni Kalulu.
Aliyehukumu daawa hü ni nani? Shahidi ni mtu aliyeona
kwa macho yake. Ashuhudiaye neno hili ni nani? Lete mtu,
awezaye kushuhudia. Hapana mtu ajuaye khabari hizi?
Mpagazi aliyekimbia njiani, atapata adhabu kama mwizi.
Hujui amri ya bwana mkubwa sana aliyekataza kusbuka pale?
Kwa amri ya bwana mkubwa sana killa mwanamke wa askari
aliyefiwa na mumewe, atapata mshabara wa miezi mitatu.
Usijisumbue, nitakucbagulia killa namna ya nguo, zitakazofaa
buko. Mwite Farhani, bwana wa Kbamisi na Sudi, waliokimbia
njiani. Nani awajuaye? Nani ajuaye vema kwandika^chombo?
Asiyeona kwa yeye (für ftdj, bon felbft), na (audj) akionyjja,
baoni (<Sprid)mort). Hakuna kubwa (ergänze neno, 2)ing), lisi-
loshindwa (beägl.). Heshima ya kiungwana, bujua atendewayo
(be§gl.). Kafii-i ^akufaaye, si Isilamu asiyekufaa (be§gl.). Liandi-
kwalo, balifutiki (be§gl.). Mambo yafaayo watu ni yaingiayo
cbunguni (be§gt.) \ Mwenyi kisu kikali, ndiye (ber ift e§) ata-
kayekula nyama (be§gl.). (Mahali) penyi uvuli ndipo (ber ift
e§), niwekapo mwanangu (be§gl.) 2. Unionyesbe mtu aliyeku-
leta bapa. Yupo (ift) bapa mtu ajuaye kusema kidacbi?
Hapana mtu mjini ajuaye kwandika kiarabu. Hawa ni wa-
tumwa wale waliokimbia njiani. Ukisikia khabari ya chombo
kitakachopakia watumwa, kaniambie upesi. Mahali gani pali-
poumwa? — Hapa panauma sana. >**WW
5tuföak 40. a^T-
®ie ©olbaten, Welcbe bie Letten beaufficbtigen, baben ($onj[.)
i^re ©etoebre ju labenr §err, iä) fyabt fünf bon (©enittb) unfern
Prägern gefeben, melä)e unterroeg§ au§geriffen (-kimbia) finb. Sd)
werbe bir bie Saften, bie übrig finb, auf meinem @ä)tff berlaben.
Süßer berftebt bier ein SBoot gu bauen (wer [ift e§], ber u. f. id.)?
®en <Btn% Welcber gerbrotfien ift, bringe jjum (kwa) Xtfdjler. ßennft
bu alle Seute, toelcbe gum $efte (Sofat.) eingraben finb? (Sin Genfer),
ber ofute ©cbam'ift (regelmäßig öon -wa, fein, ju bilben), erwirbt
(belommt) feine greunbfctiaft. Sd) möd)te bie§ JpauS mieten; lennft
bu ben 9ttann, wetdjer jc|t barin (ndani yake) wojint? SGßer (wer,
ber . . .) wobnte früher barin? geige mir 3*ug, *>a§ btc ftarbe
ntdjt Derüertr— S)iefe garbe gc^t ntdjt au§ (-toka). Öffne bie
S8aUtn, weldje 2Baffer bekommen baben, unb troäne ba§ ßeug.
3eug, meines SBaffer belommen f>at, fann td) ntdjt berlaufen; bie
Seute, meldte gu mir (kwangu) tommen, meine SBaren^u laufen,
wiffen, baß e§ meine (Sitte ift, nur gute SBaren gu berlaufen. ©tc
1 S>. f). ntdjt leere $erfiä)erungen unb SSerfbreäjungen.
2 S). Ij. tdj bertraue meinen ^ntereffen benen an, Wo fte am
beften untergebracht finb.
SSeäügttdje gfürtoörter a!3 DBjeft. 105
SBatten, toetd^c auf bem 2Bege berloren gegangen finb, mufjt bu
(huna buddi) Bejahen ($onj.). Sd) tüerbe bie Seutc entlaffen, bie
diente nid)t gefommen finb; td) !ann genug (be§ ©enügen§) Seute
bekommen. §err, e§ jinb Seute bier, tneldje eingeschrieben toerben
tDOÄen.
Upepo na jua.
Upepo na jua walikuwa wakigombana. Killa moja aka-
sema: «Mimi mwenyi nguvu kuliko wewe». Wakamwona
mtu, akipita. Upepo akasema: «Mimi nitaondoa joho lake;
ukinipita katika kazi hü, utanishinda».
Jua akakubali; upepo ukavuma sana, ukalishika joho,
ukajarribu kuliondoa. Mtu akalishika joho kwa mikono mi-
wili, wala hakuliacha. — Baadaye jua likachoma sana ; akatoka
harri sana, akavua joho lake, akatafuta mahali, palipo (lüO
roar) kivuli. Jua akasema: «Huoni kama kushauwishi kume-
pita kutia nguvu?»
upepo (VI.), Söinb. -choma, brennen.
walikuwa wakigombana = wali- harri* (III), 1. Jpiije, 2. <Sdt)trjcife;
gombana. -toka — , fdjttüijen.
-gombana, müeincmber ftreiten. kivuli (IV.) = uvuli, ©Ratten,
jobo* (V.), Stocf. -shauwishi*, Überreben; kushau-
-shinda, befiegen. wishi, Überrebung.
-vuma, blafen. -tia nguvu, ©eroalt antnenben.
€inun&3tnan3i0jl:e WtMtrn. Somo la wahid
u ishrin.
Be3Ügltcb,e ^ürroörtcr als (Dbjeft. Sonfttge ^ürroörtcr.
194. Söenn boi Bcjftgü^e $ürroort als O&jeft
Don einem SSerbum abbängig ift, fo roirb mit bemfelben
gleichzeitig ber D6je!t§!afu§ be§ entfpreefienben per=
föntidjen $ürtt)orte§ Derbunben, j. 23.
mtu ni-na-ye-m-penda, ber 9Jiann, toelcben id) liebe (eigent=
lid): roeldjer id) liebe tr)n).
watu mna-o-wa-penda, bie ÜERcmner, ttielcbe id) liebe.
®odj toirb, roenn SJttfjDerftänbniffe au§gefd)toffen finb,
bct§ Derfönlicfee $ürroort nid)t feiten fortgetaffen.
195. SBenn ba§ perfönlic&e gürtoort im ®eutfdjen aU
©enitiD Don einem £>aupttoort abpngig ift, fo tritt im
©uabiü regelmäßig folgenbe ^onftruftion ein:
106
Ü.L
Seition 21.
mtu, niliyemwona mkewe, ber 9flann, beffen SBeifc id) gc=
feigen f)abe (eigentlich : meldjer, id) ^aBe e§ gefeiert, fein SBeib).
watu, niliowaona wake wao, bte Männer, beren SCßeiber
id) gefefyen f)abe.
196. 3fi ba§ öe^ügttc^e ^üttöort toott einer *ßräpo =
fitton abhängig, fo roirb biefe SBejierjUng gleichfalls an bem
lin^ugefügten entfyredjenben ;perfönlid)en ober rjintoeifenben
^ürtoort ausgebrüht:
mtu niliyepatana naye, ber Sflann, mit bem id) einen 33er=
trag gefd)Ioffen fiabe (eigentlich): trelc^er, id) t)aT6e einen
Vertrag mit itjm gefd)Ioffen).
watu niliopatana nao, bie Jänner, mit benen id) einen
Vertrag gefd)toffen §abe.
197. £$u ber brüten 5ßerfon fönnen mitunter ÜHcifc
öerfiäubniffe entfielen; mtu a- li- ye- m- penda !ann
rjeifjen:
a) ber Wann, melier ü)n liebte.
b) ber 9Jtann, melden er IteBte.
198. 5ERtt -ote (jeber) toerben bie oe3uglid)en $ürtt>örter
■ju einer SBenbung mit bem ©hin etne§ unbeftimmten
$ürtoorte§ äufammengefeijt:
I. $1. ye(e) yote, wo wote, roer immer; jeber, ber; p.
wo wote, meldte Seute immer,
wo wote; $ßf. yo yote.
yo yote; Sßl. zo zote u. f. tt).
mo rnote, morin immer, überall barin, überalt fjer=
au§; po pote, an toeldjer ©teile immer, überall; ko kote, in toeldjer
©egenb immer, überall, überallhin, überallher.
199. mit ben SBörtern ndi (es ift) unb si (es ift nid)t)
unb ben oejjügtidjen ^ürtoörtern toerben bie fotgenben 9Ret^en
bon rjinroeifenber $raft gebübet:
©ingnlar.
ii. m.
in. fli.
Slnmeri
I.
ndiye
IL
ndio (v
III.
ndiyo
IV.
ndicho
V.
ndilo
VI.
ndio
VII.
ndiko
VIII.
ndipo ;
er (fie, e§)
ift e§.
Plural,
ndio
ndiyo
ndizo
ondivyo
ndiyo
ndizo
ndipo
fie finb e§.
ßofatib. ndimo, barin ift e§.
ndipo, an biefer «Stelle ift e§.
ndiko, in biefer ©egenb ift e§.
©onftige gürtt>örtei\
107
©tngulor.
{pitttal
m, i.
siye ,
sio
IL
sio
siyo
n ni.
siyo
sizo
„ IV.
sicho
> er (fie, e§) ift
sivyo
' fie finb e§
v.
silo
e§ nidjt.
siyo
nid)t.
. VI.
sio
sizo
„ VII.
siko
—
„ VIII.
sipo .
sipo ,
Sofattt).
simo, e§ ift ntdjt barin.
sipo, e§ ift nidjt an biefer
Stelle.
siko, e§ ift nicft in biefer
©egenb.
%\\x bie
exfie unb ätoeite $erfon finb fotgenbe formen
räuc^licf) :
ndimi, i
ä) Bin e§ ndisi, mir finb e§
ndiwe, bu bift £§ ndinyi, 1
rjr feib e§
simi, tcfj
bin e§ nierjt sisi, mir
finb e§ nidjt
siwe, bu
bift e§
nicFjt sinyi, tb,
r feib es
i nierjt.
©iefe formen »erben ärjntid) tote im O^anäöfifcfjen bte
SBenbung c'est . . . que pr £ert>orrjebung benutzt, 3. 33.
kisu hiki ndicho atakachokinunua , bie§ rjier ift ba$
Keffer, toelcfjeS er faufen toitt = biefeS Keffer toitt er
faufen.
200. „2öer" Reifet nani. $er ObjeitSiafuS tautet
gfeic&fatlS nani unb fterjt hinter bem SSerbum. Set ©enitiü
totrb toie öon einem <£>aupttoort gebilbet:
a) nani amekuja, roer ift gekommen?
b) umeona nani, tuen r)oft bu gefetjen?
c) nani uliyempelekea barua, roer ift e§, bem bu einen
33rief gebracht rjaft = roem f)aft bu einen 33rtef gebraut?
d) mtoto huyu rawana wa nani, treffen <Sorjn ift biefe§ $inb?
StRan merfe befßnberS bte $rage: jina lako nani?
(2Ber ift bein üftame =) tote ift bein -Warne?
201. „3Ba§" toirb burdj nini auSgebtücft, fann aber
au$ burefj ein bem SSerbum angehängtes -ni gegeben toerben:
amefanya nini ober amefanyani, toa§ rjat er getrau?
SDRerfe befonbetS unani, roa§ ^aft bu? toa§ fefjtt bir?
kunani (toöttlidj: toa§ tjat e§ =) toa§ giebt e§? toa§
ift tos?
202. „2Ba§ für ein" ift gani. @§ ftefjt fjinter bem
§au))ttoDrt unb ift unöeränberlid): mtu gani, toa§ für ein
aJtetm?
108
Seftion 21,
r
203. 35a§ ftragefurtoort „töeld^er? toeic&e? toeldjeS?"
totrb burdj -pi au§gebrii(ft, bem bie Sßerfonafyräftje t>orge=
fe|t toerben:
©ingular.
®l. I. mtu yupi, meldjer 9ttann?
IL mti upi, meldjer Saum?
III. nyumba ipi, roelcr)e§ §au§?
IV. kitu kipi, meld)e§ Sing?
V. kasba lipi, toetdje ftifte?
VI. wimbo upi, tr>elcr)e§ Sieb?
VII. kufa kupi, meld)er £ob?
VIII. mabali papi, meldjer Ort?
Plural.
ßt. I. watu wapi, roeldje Seute?
II. miti ipi, roelct)e Säume?
III. nyumba zipi, h)eld)e Raufet?
IV. vitu vipi, metdje ©inge?
V. makasba yapi, roeldje Giften?
VI. nyimbo zipi, toetdje Sieber?
VII. —
VIII. mahali papi, roeld)e Orte?
Sßötten
khofu* (III.), gfur^t.
söbule* (III.), ©mpfangS-jimmer.
koodi* (III.), JDliete.
namna* (III.), SWufter.
tajiri* (V.), Kaufmann,
bakimu* (V.), Otidjterih tf A to "1
-singiza mtu kitu, jn. einer ©ai^e
berbädjttgen.
-agiza, befielen,
-ridhisha*, äufriebenfteften.
-eusi, f(^toat5.
khafifu*, leicjjt.
kadiri hivi, fobiel (fjinter bem jugeljörigen §aubttoorte fteljenb).
ÜBung 41.
Huyu ndiye mdaa wangu. Alipe deni yake awiwayo
na Hasani. Nina maneno mawili nitakayokushtaki. Yeye
ndiye bakimu. Sberti urudisbe vitu, ulivyopewa. Bassi, mali
yako itakamatwa na utalazimisbwa tena kutoa pesa nne katika
killa pesa ya ushuru uliouiba. Mapesa yako uliyoyalipa Jana
bayakutosba. Ni mwinda, nataka kuwinda nyama. Nyama
gani? Killa namna nitakayopata. Mawe ya mizani ya
wapi? Umefanya nilivyoamuru?1 Inchi twendapo ina baridi
nyingi. Pana njia mbili; tuifuate ipi? Hü ndiyo njia yetu.
Umeona miji gani? Upi uliokupendeza? Wasbika majira ipi?
Upi mlango (©urdjfarjrt) ulio mwema? Nyama uliyoileta,
mbovu kabisa, inanuka vibaya. Moja ya chupa nilizozitia
1 -vyo- bejie^t fid) auf ein ju erganjenbe^ vitu. $m S>eutfdjen
„toa§".
M*^
©onftige ^ürtoörter. 109
ndani ya maji, iinevunjika. Sitaki kusema killa siku maneno
yaleyale (biefelben) niliyokuambia marra nyingi. Mbuzi ipi
uliyoichinja, mweusi ao mweupe? Amelificha sufuria aliloli-
vunja, kwa sababa ana khofu. Mtu nisiyejua jina lake,
atarudi kesho. Nitamwua killa mtu atakayepita mpaka buu.
Nionyesbe barua ya rukhsa bwana wako aliyokupa. Maji
uliyoyaleta, si safi.
5lttfßak 42.
25ßarum fjaft bu ifju einer <Sad)e (neno) berbäd)tigt, bie er
nidjt Begangen (getfjan) |at? 2BeIcf)e§ Sanb ift ba§, burd) meldje§
jüir jefct gefjen (-pita, mit $ff.)? ^mtv $)cann, mefdjer flogen'' ge=
fommen ift, ift ein Sügner. 2Ber [ift e§], bem bu ba§ (hayo)
gefügt tjoft? ©ie SSorte, bie icf) bir gejagt $aht, fage feinem anbern
9ttenfd)en. geige mir [ben Ort], mo (-po-) er troljnt. 3eige mir
ba§ §au§, morin er fid) berftedt fjat. deinen £>ut, ben id) im
@mpfang§3immer gelaffen ~§abt, fefje id) nid)t mefjr. 2öenn bu einen
Europäer fiefjft, bem id) mein £>au§ bermieten fann, [fo] fomme
unb bringe mir 9?ad)rid)t. 2BeId)e§ [ift] baZ lpau§, ba% bu ber=
mieten ttriltft? — $ene§ f leine, ba§ bu bort am ©tranbe fiefjft.
®ie 9Jttete, bie bu berlangft (-taka), ift ju fjod) (teuer); e§ mirb fidf) L r^
niemanb finben laffen (fid) finben faffen, -patikana), ber foöiel Üftiete-T^
bellen miH. 2Bo ift (i wapi) ba§ £>au§, bon meinem (9Iffuf.)
bu mir fagteft? ©djide mir bie @ad)en, bie id) bei bir (kwako)
gefauft r)abe, in mein £>au§! Söeifjt bu, too id) toof)ne? ®ie
£e:büid)e, bie tjier ju Ijaben finb (-patikana), gefallen mir nid)t,
fie finb ju flein; td) mod)te einen grofjen Xebüicl) I)aben, ben id) in
meinem (Empfangszimmer auslegen (-tandika) fann. 2)a§ DDtufter,-
ba§ bu mir gezeigt fjaft, taugt nid)t§; bie §arbe getjt au§ (-toka).
®ie hatten, mefdje id) für fid) (mbali) gefegt fjabe, fjaben 2Baffer
befommeu; ber (Stoff (nguo) tbirb berberben, menn mir fie nidjt
fofort öffnen, um fie ju trodnen. Me «Stoffe, bie bu mir baZ f e|te ', ^w*^
9M gefanbt f)aft, maren ju feicf)t; menn bu fein bidere§ 3eug f)aft',,>
(usipokuwa na, menn bu nid)t |aft), [fo] fann id) feine 2Baren
mef)r bei bir (kwako) befteHen. ^(He SBaren, bie id) faufe, bejaljle
icf) fofort; einen Käufer toie mid) mufjt bu unbebingt (huna buddi)1'
aufrieben fteEen. (£§ giebt biele ^auffeute, bereu" SBaren ben Seuten'
ebenfogüt (vivihivi) gefallen roie (kama) bie beinigen (beine).
Kasuku.
Ali, mwinda mzee, alikuwa na kasuku cbumbani kwake.
Kasuku buyo (biefer) alijua kusema maneno mawili matatu.
Mwinda akiita: Kasuku, uko (bu bift) wapi? Killa marra ka-
suku buitika: «Nimo (id) bin) bapo».
110
ßeftion 21.
Jirani alikuwa na mwanamume. Jina lake Uledi. Uledi
mdogo hutembelea marra nyingi kwa mwinda; maana: alim-
penda sana kasuku yule. —
Marra moja Uledi alikuja tena; mwinda hakuwako (War
nidjt ba). Uledi akamkamata upesi ndege, akamficha nguoni
kwake, akataka kwenda zake. Marra akafika mwinda, akaita
kama azoeavyo: «Kasuku, uko wapi?» Ndege akalia nguoni
kama awezavyo: «Nimo hapa». Uledi akamtoa ndege. Lakini
mwinda akamwambia: «Usirudi kabisa kwangu, mwivi wee!»
äödttm
kasuku (III.), Papagei,
-itika, antworten (auf einen Stuf).
jirani* (V.), üftaäjoar.
mwanamume (I.), $nabe.
maana, nämlictj.
kama (mit folgenbem 9tetatümm
— vyo-), tote,
-zoea, ftdj gewönnen.
-lia, loteten.
-toa, fjerauSnetjmen.
wewe.
Ztneiunö5tuan3i0fte1EEfttioit Somo lathenin
u ishrin.
Die (Tempora in Sebingungsfätjen.
204. 3n 23ebtngung§fä|en finben fid) einige S5erbat=
formen, bte mit ben diaraftertfitfcfjen ^Präftjen -nge- (-nga)
unb ngali- nad) folgenbem Stftufter gebitbet werben:
Stffirmatib.
ningependa, itf) mürbe lieben
ungependa, bu Würbeft lieben
angependa, er (fie, e§) Würbe
lieben.
II. $1. ungependa
III. „ ingependa
IV. „ kingependa
V. „ lingependa >
VI. „ ungependa
VII. „ kungependa
VIII. „ pangependa .
tungependa, wir Würben lieben
er, fie,
e§
würbe
lieben.
•Kegatio.
singependa, id) Würbe nid)t lieben
hungependa, bu würbeft ntd)t
lieben,
hangependa, er Würbe nidjt lieben.
haungependa '
haingependa
hakingependa
balingependa
haungependa
kakungependa
bapangependa
hatungependa, Wir tüürben ntdjt
lieben
er, fie, e§ würbe
ntd)t lieben.
Sempora in SkbtngungSfätjen.
111
Slffirmattb.
rangependa, ü)r würbet lieben
wangependa, fie Würben lieben.
9tegatit>.
hamngependa, itjr Würbet nidjt
lieben
hawangependa, fie Würben nidjt
lieben.
haingependa
hazingependa
havingependa
hayangependa
hazingependa
hapangependa
fie Würben ntdjt
lieben.
II. $1. ingependa
III. „ zingependa
IV. „ vingependa fie
V. „ yangependa nnürben
VI. „ zingependa lieben.
VII. „ -
VIII. „ pangependa
©infübige SSerbalftämme nehmen ftatt rige audj bie
©übe nga: tningawaj idj würbe fein; singawa, idj Würbe
nidjt fein. §n oiefem ^atte öerüeren fie baZ ku- be§ 3n=
finitirj§, baZ fie in SSerbinbung mit nge begatten: [pingfi-
kuwaj singekuwa.
205. II.
ningalipenda, wenn id) geliebt singalipenda, wenn id) nid)t ge=
liebt ptte.
hungalipenda, Wenn bu nidjt
geliebt fjätteft
hangalipenda, Wenn er (fie, e§)
nidjt geliebt blatte,
u. f. w.
hatungalipenda, wenn wir nidjt
geliebt Rotten
hamngalipenda, Wenn tljr nidjt
geliebt hättet
hawangalipenda, Wenn fie nidjt
geliebt Ijätten.
u. f. W.
b-ätte
ungalipenda, Wenn bu geliebt
ptteft
angalipenda, wenn er (fie, e§)
geliebt Ijätte.
u. -f. w.
tungalipenda, Wenn Wir geliebt
bitten
mngalipenda, Wenn it)r geliebt
bittet
wangalipenda, Wenn fie geliebt
bitten.
u. f. w.
206. 2tudj bie früfier erwäbuttm Tempora, welche mit
-ki- unb -po- gebitbet finb (ocrgl. § 33 unb § 112), finben
in 23ebingung3fä|en SSertoenbung. ©tc herfdjiebenen Strien
ber 23ebingung§fä^e unb ben ©ebraudj ber einzelnen Tempora
in benfelben feigen bie folgenben Sttufterfätje :
A. Sie $cbtngung§jä^e ber SBtrfftdjfcit unb $%Cttf)fcit.
1. allgemeine SBarjr&eit bejw. 33eobadjtung:
a) jiwe Iikitunibukia niajini, huzama chini: wenn
ein ©tein*in§ SBaffer fällt, finfFer unter. (ki-£empu§
im ^eöenfa^, im £>auptfa£ ba§ SEemjmS ber ©es
worjnljeit.) , . ,
112
Seitton 22.
b) berneint: lisiuokuwako jua, hatwoni kitu; wenn
bte ©onne nid^t ba ift, fetjen Wir nichts, (-sipo-S£em-
:pu§ im 23ebtngung§fatj, im ^ftadjfatj ba§ negatioe
$räfen§.)
2. Folgerung au§ einer qI§ WtrHicfj gefegten
23ebingung in ber ©egenwart:
a) nikimwoua leo, nitafurahi sana: wenn idj ifm
fjeute fetje, werbe idr"mid) feJjr freuen. (S)a§ ki-
£empu§ im 23ebingung§faij, im 9faaMa| ba§ futurum.)
2Inmert S)er 33ebingung3fa£ fann in biefem $atle audj butd)
kama (toenn) eingeleitet loerben.
b) nisipomwona leo, nitasikitika sana: wenn icf) tljn
Ijeufe ntcf)t fe^e, werbe idj) fetjr Betrübt fein.
3. Varianten gu $ftr. 2.
a) $m S^at^fa^ ftefjt ein Smperattö ober ^onjutiÜit):
ukimwona leo, kamwambie, wenn bu ü)n r)eute fieljft, fo
füge if)tn.
ukimwona leo, umwambie, Wenn bu ü)n Ifjeute ftefyft, fo
mögeft bu ü)tn feigen,
ukimwona leo, usimwambie, Wenn bu ü)n f)eute fiefjft,
fo fage ü)m nidj)t
b) 3m 23ebingung§fa^ ftefit ba§ -napo-STembuS : anapo-
kuja, tutakula, wenn er fojnmt, fo werben Wir effen
(boefj wirb £)ter weniger eine 23ebingung ausgebrochen,
al§ otelmerjr ein 3eittounft feftgefetjt).1
c) ^m 23ebingung3fatj ftefjt kama mit bem afftrmatiben
ober negatitoen 5ßräfen§: kama chakula tayari, tuta-
kula (ober pakua je), wenn bo§ (Sffen fertig ift, fo
Werbe id) effen (fo trage auf).
4. Folgerung au§ einer qI§ wirftien gefegten
Sebinaung in ber SSergangenijeit:
aj kama amenena hayo, uwongo (mtu hatamsad-
diki; umwambie): wenn er ba% gefagt rjat, fo ift
e§ gelogen (fo Wirb.ifjm niemanb glauben; fo fage
irjtn).
b) kama liaknknbali sherti yetu, kosa lake (tu-
tampa ruhksa; umwambie): wenn er unfere S3e=
btngung nidjt angenommen tjat, fo ift e§ fein $et)Ier
(fo Werben wir itjn entlaffen; fo fage iljm).
1 ®ie Tempora nipendapo (toenn icf) Hebe) unb^nitakapopenda
(toenn i<f) lieben toerbe) finb gettiöfjnlid) tein äeitüdj. ""
Tempora in 33ebtngung§fä^en. 113
5. 2)ie Sebingung ber 9ttöglid)f eit:
3m 9?ebenfa|e bo§ -nge-£em£u§, im §auptfa£e ba§
futurum: SBenn er jeijt !äme (fommen fottte, toa§ möglich
ift, aber bietteid)t nid)t eintreten toirb), fönnte idj ttjm ba§
©efdjenf fetbfi übergeben: angekuja sasa, nitaweza kumpa
zawadi hü mwenyewe.
207. B. $te ÜBebrngunggfä^c her WdjfsSirfltdjfett.
@hte untoirfüdje SBebingung unb iljre ^otge in ber
©egentoart:
1. 3m Seutfdjen ber ^onjunftib be§ SmberfeftS:
a) (kama) ung&kuwa na akili, mali yake inge^aa
nawe; toenn bu berfiönbig toärft, Ijätteft bu beuten
fR;et(f)tum nodj (ober: toürbeft bn beinen Üteidjtum nod)
JjaBen). [3n beiben ©ä^en bo§ -nge-£emtou§.]
b) (karaa) singekuja, angekuwa na hasira: toenn idj
nid)t fäme, toäre er Böfe (ober: mürbe er Böfe fein).
2. ©ine untoirflidje SBebingung unb i^re $0% in ber
Vergangenheit (im ©eutfdjen ber ^onjunftib be§ $lu§quam=
JittfeStB):
a) (kama) nhigaliyaiua, mngaliküja: toenn idj e§
getoufjt Ijätte, foäre idj getommen (tnürbe id) gekommen
fein).
b) (kama) singaliknja, angalikuwa na hasira: toenn
idj ntdjt gefommen toäre, märe er Böfe getoefen (toürbe
er böfe getoefen fein).
208. C. $te fon$efffoe ©ebtngung.
a) ajaposema kweli, hasa^dikiwi: fetbft toenn er bie
20at)rljett fagt, toirb iljm ntd)t geglaubt.
b) ^ajapo hasemi kweli, husa^dikiwa: fetbft toenn er
ntc^t bie 3Ba§rtjeit fagt, toirb ifjm geglaubt.
209. £)a§ $räfen§ Oon „fein" in SBerBinbung mit bem
$rageabOerb „too?" toirb getoöljnlid) burdj bie 25erBa^räfije
au§gebrüdft, betten audj nodj mo-, -po ober -ko angehängt
toerben fann.1
«Statt a toirb in bief er Serbin bung ftet§ yu geBraudjt:
1 tLhtx ben ttnterfdjteb öetgl. § 71,
<SttaI)iH ßonö.=©ramntatiF.
114 Seftion 22.
I. $1. mtu yu wapi, too ift bcr 9Jlonn?
mtu /yuko\ wapi, too ift bcr 9ttcmn?
mtu yumo wapi, toortn ift ber 2Jlann?
watu wa (wako, wapo, wamo) wapi, too finb
bie 9Jtänner?
IL „ mti u wapi, too ift ber 2kum?
miti i wapi, too finb bie Sßäume?
III. „ nyumba i wapi, too ift ba§ £>au§?
nyumba zi wapi, too finb bie äpäufer?
IV. „ kisu ki wapi, too ift ba§ ÜJteff er ?
visu yi wapi, mo finb bie 90teffer?
V. „ kasha li wapi, too ift bie $ifte?
inakasha ya wapi, too finb bie Giften?
VI. „ ufunguo u wapi, too ift ber <Sd)IüffeI?
funguo zi wapi, too finb bie ©djlüffel?
VII. „ —
VIII. „ mahali pa wapi, too ift bie ©teile?
mshenzi (I.), (Eingeborener, wasia* (VI.), Seftament.
mdomo (IL), üftünbung (be§ ©e= naonekana nimefanya, e§ ftettt
karakdl* (IIL), 2öad)e. [toct)r§). ficlj Ijerau§, bafe idj getüjan fjabe.
ksainba (III.), ©trief, -kataa kitu, fid^ einer ©adje iotber*
alama* (III.), geidjen. fetten.
zamu* (IIL), 2Bctä)e. -furahisha*, erfreuen.
boma (III.), Umjäunung, S3e= -kaa nyuma, jurüdEbteiben.
feftigung. -uliza ruksha, um (Erlaubnis
salama* (IIL), ba§ 2öo^I6e^aIten= fragen.
fein; _(2tbö.) toofjlbefialten, fictjer. bila*, o^ne (mit SlrL).
bandari* (IIL), §afen. ya kuwa = kama, bafj.
shakki* (V.), Reifet. juu, oben, nadj oben.
-' -" Übung. 43.
Ungaliweka shamba lako rehani tu, lingaliuzwa, mdaa
wako angalipata hakki yake nawe ungalipata baki, lakini ume-
liuza bei kbiyari. Mwandikie, asipofuata maneno yangu, sina
buddi kumpelekea asikari, apate akili. Mtu akionekana ame-
geuza jina lake, atafungwa. Wasipofuata amri yako, njoo
kaniambie. Mtu akija khalafu, sitasikia maneno yake. Mtu
akikataa amri yako, miete katika karakol. Mtu akitaka ku-
jenga nyumba aje kwanza bomani kutaka (erbitten) rukhsa.
Ukishindilia bunduki, shika mdomo wake juu. Tangulieni!
mkiona Wamasai, pigeni bunduki. Killa siku wapoteza k'amba
yako; ukipoteza kitu tena, utapigwa fimbo khams' u isbrin.
Mtu akikimbia, atakamatwa na washenzi. Angekuja leo,
atanifurahisba. Utakapoambiwa hayo (bie§), usisaddiki. Ukimpa
rupia kumi, haoni furaba zayidi ya sasa. Kama butaki kuja
kwangu (-ju mir), siendi kwako (ju bir). Ikiwa kweli hayo
JEemjiora in Sebingungäfätjen. 115
(bie§) unayosema, sitaki kumwona tena. Atafika bila shakki,
asipokufa kwanza. Khatti yako ya deni i wapi? Alama za
mpaka zi wapi? Wasia wake u wapi? Munyampara yu
wapi? — Nimemtafuta, lakini amejificha, bila shakki anao-
gopa, ya kuwa utamwadhdhibisha. Nataka kupanga nyumba
hü, mwenyewe yuko wapi? Tutatwaa mashua ile ; mwenyi mashua
yuko wapi? Njia i wapi? Mlango (©htfü^rt) wa bandari wapi?
Wnfflak 44.
2Benn bu nidjt bejalfjtft, mirb bein ^fatib berfauft. 2Benn bu
beine ©djulb nidjt nad) ber bereinbarten (= bie idj bereinbart Ijabe).
$rift aafylft, fo raub bein ©laubiger bein £>au§ neftmen. SSknn
jemanb etma§ bebingt berfauft, fo mufj er (sherti) nadj fetner $rift
gablen ober fein (Eigentum gebt ib.ni bottftänbig beiioreu (gut.), ob
e§ grofj ober Hein mar (ob e§ mar ikiwa). 2Ba§ tüirft bu madjen,
menn alt beine ©flauen fterben merben? — bann (khalafu) mufjt
bu fetbft arbeiten luxe mir. SGßenn ein ©flabe bei (kwa) feinem
Iperm bleiben mitt, fo bleibe ($onj.) er bei iljm (kwake). SJßeun"
bu nidjt fdjmören fannft, finb beine Sßorte nidjt mabr. SSenn bu
bereits 3ott bejablt baft, fo labe. SGßenn er feinen (£rtaubni§fdjem
bom SSejirf^amtmann bringt, fann idj tljm feine @rfaubni§ erteilen
(geben), feine ©emetjre fortzunehmen (-ondosha). SGßenn bu etmaä
au§ bem $ott entfernen mittft, fo mufjt bu 3oÄ bejabfen. SGßenn
jemanb beinern Söefc^l nidjt golge Xeiftet (folgt), fo bringe ifm aufs
$ort. SGßenn bu fdjnett reifen (geljen) mittft, madj bie Saften nur
ftein. SGßenn bu ben 2Beg nidjt metfjt, fo fage e§ mir Heber (beffer,
bu fagft e§ mir). SGßenn bu -jurüdbleibft, fo mirft bu bon ben
Sßilben totgefcblagen (-ua) merben. SGßenn jemanb au§ bem Sager
(Sofat.) geljen (-toka) mitt, fo frage ($onj.) er erft um Erlaubnis.
SGßenn bu jemanb fiebjt, ber bir bein Eigentum ftiebtt, fo faffe ibn /^,,
unb bring ibn ju mir (kwangu). SGßenn fie bi§ jum ^acbmittag1-^
nidjt fommen, fdjicfe jmet ©olbaten, um fie ju fudjen. SGßenn mir
alte äufammen bleiben, fo merben mir fidjer burdjfommen. ©age
ben ©olbaten ber SGßadje, menn fie in ber 9iadjt einen ©ingeborenen
in ber 9iäf)e (karibu na) ber Umjäumung feben, [fo] fotten fie
fdjiejjen ($onj.). SGßo ift ber Sßrunnen, mo iljr SBaffer fdjöbft?
SGßo ift ber gmeite Sinter? SGßie oft (miebtelmal) i)aU idj gefagt, bie
(Sinter fotten ($onj.) jufammen bleiben (-kaa)! SGßo ift ber $odj?
SBir motten beraten, ma§ für ßffen mir (jum) Stbenb fodjen merben;
idj merbe beute ©äfte (greunbe) Ijaben (mir merben fein mit ©äften bleute).
Sungura katika kisima.
Sungura alitumbukia kisimani, akajizuia kitambo kwa
ukuta asizame majini. Mbwa wa mwitu akaja, akamtazama.
8*
116 SeWion 23.
Sungura akamwambia: «Ee, rafiki, enenda upesi, ulete
k'amba, nipate kutoka». Mbwa wa mwitu akasema: «Ee, ra-
fiki, nakwona katika khatari nyingi; nakusikitikia sana».
Sungura akasema: «Haya, enenda upesi, nitakufa».
Mbwa wa mwitu akamwambia: «Moyo wangu unaona huzuni
nyingi kwa sababu yako (betnettoegen)».
Sungura akamwambia: «Usitoe maneno mazuri, uniletee
k'amba». Mbwa wa mwitu akaenda zake, akasema kwa ndani:
«Marra nyingi yule amenipa maneno matupu; sasa nimemlipia
fadhili zake». Akamwacba sungura, atote.
%&ötttt.
-tumbukia, hineinfallen. haya, oortoärtS! auf!
-ji-zuia, ftdj) feftljalten. huzuni* (III.), Trauer,
kitambo, ein 2BeiIc£)en. -toa maneno, Söorte auStyredjen.
-zama, untergeben. kwa ndani, im Innern, bei ftcfj.
mbwa wa mwitu, »über §unb, -tupu, leer.
©d&af al. fadhili (III.), $reunbttdjf eit, ©unft,
khatari* (III.), ©efaljt. ©efatfen.
-siki$ikia mtu, jm. bebauern. -tota, öerfinfen.
^rEiunö5taan3igfl:E IMtiDn, Somo la tlie-
latha u ishrin.
Pas §cttn?ort „fein".
209. S)a§ $erbum „fein" at§ fäopula toirb getobfjnlidj
burdj bie formen oon kuwa au§gebrü(ft, bo§ im allgemeinen
regelmäßig fonjugiert wirb. 2ll§ Settloort mit einfilbigem
(Stamme behält e§ natürlich in ben üblichen Ratten bo§ ku-
be§ Snfinitio§ (öctgl. § 34).
210. ©ie beiben ©egentoartsformen nawä unb nina-
kuwa »erben feljr feiten gebraust unb burd) bo§ un=
öeränberlidje ni ober burdj bie entfbredjenbe 5J}erfonaIbrono=
mina oertreten (bergl. §§ 6 unb 209).
211. 2luä) bie $orm für bie toerneinte ©egenroart siwi
fc&eint toenig im ©ebraudfj ^u fein; ftatt beffen berroenbet
man si für alle 5ßerfonen, für &m%aty unb 3Jle^rga^I.
212. Sft ba% 3eittoort „fein" mit fiegüglia^en $ür=
mortem berfcunben, fo fommt audj ein fonft ungebräudj=
lieber Stamm -li- (berneint -si-) pr SSertoenbung.
5llle§ Poliere erhellt au§ ber folgenben Ü6erfi$t:
®a§ 3eitoort „fein".
117
Stffirmatib.
$räfen§
ninakuwa ober nawa, idj bin
uiekuwa ober wawa, bu bift
anakuwa ober awa, er (fie, e§) ift.
II. ßt. unakuwa ober wawa,
er (fie, e§) ift u. f. tt).
tunakuwa ober twawa, roir finb
mnakuwa ober mwawa, irjr feib
wanakuwa ober wawa, fie finb.
II. ßl. inakuwa ober yawa,
fie finb u. f. tt>.
üftegattt).
I unb IL
siwi, täj bin ntdjt
huwi, bu bift ntdjt
hawi, er (fie, e§) ift nidjt.
II. ßl. hauwi, er (fie,
fe^r e§) ift nidjt u. f. m.
feiten, hatuwi, mir finb nid^t
hamwi, ü)r feib nidjt
hawawi, fie finb nidjt.
II. ßl. haiwi, fie finb
nidjt u. f. m.
3)afür enttoeber
ni, id) (bu, er, fie, e§; nur, iljr, si, idj (bu, er, fie, e§; mir, iijr
fie) bin (bift, ift u. f
to.)
fie) bin n
idjt (bift nidjt u. f. m.),
.
ober 5ß
räfen§ III.
ni, icr) bin
si, idj bin nidjt
u, bu bift
hu, bu bift nidjt
yu1, er (fie, eS)
*■•
hayu, er (fie, e§) ift nidjt
II. ßl. u )
hau
III. . i
hai
IV. „ ki
haki
V. „ li
* er (fie,
e§) ift.
hali
- er (fie, e§) ift nitfit
VI. „ u
hau
VII. „ ku
haku
VIII. „ pa)
hapa
tu, mir finb
hatu, mir finb nidjt
m, iljr feib
ham, ii)x feib nidjt
wa, fie finb
hawa, fie finb nidjt.
II. ßl. i 1
hai
-
III. „ zi
hazi
IV. „ Ti
ha vi
V. „ ya
* fie finb.
haya
- fie finb nitf)t.
VI. „ zi
hazi
VII. „ -
—
VIII. „ paJ
hapa
$räf
en§ IV2.
nili, iü) bin
tuli, mir finb
uli, bu bift
rnli, ir)r feit*
ali, er (fie, e§) ift.
wali, fie finb u. f. m.
II. ßl. uli\ er, fie,
III. „ ili / u. f
e§ ift
. ro.
(Sine lief
onbere Sorm für
bct§ -ftegattbm
n roirb ntc^t gebilbet
1 ©o ftet§ ftatt a in biefer SSerfoenbung.
2 ©eljr feiten gebräudjltdj unb meift mit bem 5ftebenbegrtff ber
$ortbauer r-erbunben.
118
Seition 23.
213. Um $taum 31t ftmren, führen toir nun im folgern
ben gunäc^ft bie übrigen affirmativen Tempora auf:
©ingutar. Plural. *
Smöerfelt I.
nilikuwa, idj War tulikuwa, wir Waren
ulikuwa, bu tnarft mlikuwa, irjr wart
alikuwa, er (fie, e§) mar. walikuwa, fie waren..
II. fiÜ. ulikuwa
III.
IV.
V.
VI.
VII.
VIII.
ilikuwa
kilikuwa
lilikuwa > er (fie, e§) war.
ulikuwa
kulikuwa
palikuwa
ilikuwa
zilikuwa
vilikuwa
yalikuwa V fie waren.
zilikuwa
palikuwa
3mperfeft II.
nalikuwa, id) war twalikuwa, mir waren
walikuwa, bu warft mwalikuwa, it)r wart
alikuwa, er (fie, e§) war. walikuwa, fie Waren.
11. m.
walikuwa
yalikuwa
HL „
yalikuwa
zalikuwa
IV. „
chalikuwa
vyalikuwa
v. „
lalikuwa
'er (fie, e§) mar.
yalikuwa
vi. „
walikuwa
zalikuwa
VII. „
kwalikuwa
—
VIII. „
palikuwa
palikuwa
fie waren.
^etfeft.
nimekuwa, id) bin gewefen (ober tumekuwa, mir finb gewefen
geworben), id) bin
umekuwa, bu bift gewefen mmekuwa, ü)r feib gewefen
amekuwa, er ifi gewefen. wamekuwa, fie finb geroefen.
II.
III.
IV.
V.
VI.
VII.
VIII.
umekuma
imekuwa
kimekuwa
limekuwa
umekuwa
kumeki^va
pamekuwa
er (fie, cS) ift
geroefen.
imekuwa
zimekuwa
vimekuwa
yamekuwa
zimekuwa
pamekuwa
fie finb ge=
wefen.
futurum,
nitakuwa, id) werbe fein tutakuwa, mir werben fein
utakuwa, bu wirft fein mtakuwa, üjr Werbet fein
atakuwa, er (fie, e§) wirb fein, watakuwa, fie werben fein.
2)ct§ 3eit»ort „fein".
119
II. $1, utakuwa
III.
IV.
V.
VI.
VII.
VIII.
itakuwa
kitakuwa
litakuwa
utakuwa
kutakuwa
patakuwa
hautakuwa \
haitakuwa
er (fie; e§) wirb
fein.
hakitakuwa [ fk ^
halitakuwa r
hautakuwa
ein.
nikawa, ober nikali
War.
ukawa, ober ukali, unb bu Warft
akawa, ober akali, unb er (fie
e§) war u. f. w.
II. 0. ukawa
III. „ ikawa
IV. „ kikawa
V. „ likawa
VI. „ ukawa
VII. „ kukawa
VIII. „ pakawa
hapatakuwa
■ka-%empu§.
unb'idj tukawa, ober tukali, unb Wir
Waren
mkawa, ober nikali, unb iljr wart
wakawa, ober wakali, unb fie
waren,
ikawa
zikawa
vikawa
yakawa}- unb fie Waren,
zikawa
unb er (fie, e§)
war.
nikiwa, Wenn id) bin
ukiwa, Wenn bu bift
akiwa, Wenn er (fie, e§) ift.
II. ffl. ukiwa
III.
IV.
V.
VI.
VII.
VIII.
ikiwa
kikiwa
likiwa
ukiwa
kukiwa
pakiwa
pakawa
ki-SempuS.
tukiwa, wenn Wir finb
mkiwa, wenn if)r feib
wakiwa, Wenn fie finb.
ikiwa
zikiwa
vikiwa
> wenn er (fie, e§) ift. y akiwa f wenn fie finb.
zikiwa
pakiwa.
ßonjunftiö.
tuwe, bafj Wir feien
mwe, baf ü)r feib
wawe, bajj fie feien.
niwe, bafj idj fei
uwe, bafj bu feift
awe, bafj er (fie, e§) fei.
II. $ttm uwe \ iwe
III. „ iwe ziwe
IV. „ kiwe viwe
liwe fbafj er (fie, e§) fei. yawe
V.
VI.
VII.
VIII.
uwe
kuwe
pawe
► bafj fie feien.
pawe
1 Sie Nebenform nikali ift feiten unb wie nili mit htm 9teben=
begriff ber $ortbauer öerbunben.
120
ßettton 23.
Äonbitional I.
ningekuwa, ict) Würbe fein tungekuwa, wir Würben fein
ungekuwa, bu würbeft fein mngekuwa, iljr Würbet fein
angekuwa, er (fte, e§) würbe fein, wangekuwa, fie Würben fein.
fie Würben
fein.
ßonbittortctl IL
ningalikuwa ober ningali, idj tungalikuwa ober tuDgali, Wir
ii. m.
ungekuwa
ingekuwa
in. „
ingekuwa
zingekuwa
IV. „
kingekuwa
er (fie, e§)
würbe fein.
vingekuwa
v. ,;
lingekuwa
yangekuwa >
vi. „
ungekuwa
zingekuwa
VII. „
kungekuwa
—
VIII. „
pangekuwa
pangekuwa
Würbe gewefen fein
ungalikuwa ober ungali, bu
würbeft gewefen fein
angalikuwa ober angali, er (fie,
e§) würbe gewefen fein,
u. f. w.
II. $1. ungalikuwa
III.
IV.
V.
VI.
VII.
VIII.
ingalikuwa
kingalikuwa
Ungalikuwa
ungalikuwa
kungalikuwa
pangalikuwa
er (fie, e§)
" würbe ge=
wefen fein.
würben gewefen fein,
mngalikuwa ober mungali, iljr
Würbet gewefen fein,
wangalikuwa ober wangali, fie
würben gewefen fein,
u. f. w.
ingalikuwa
zingalikuwa
vingalikuwa
, fie Würben
yangahkuwa>'en)efenfein>
zingalikuwa
iwa! unb iwe! fei!
pangalikuwa
^mperattb.
iweni! unb iwani! feib!
Snfinttiö.
kuwa, fein, §u fein.
214. S)ie berneinenben Bettformen finb:
sikuwa,
hukuwa,
hakuwa,
wefen.
II. AI.
III. „
IV. „
v. „
VI. „
VII. „
VIII. „
ajergangenfjeit.
id) Bin tttdt)t gewefen hatukuwa, wir finb nidjt gewefen
bu Bift nidjt gewefen hamkuwa, iljr feib nicfjt gewefen
er (fie, e§) ift nidjt ge= hawakuwa, fie finb nidjt gewefen.
haukuwa
haikuwa
hakikuwa
halikuwa
haukuwa
hakukuwa
hapakuwa
^r (fie, e§) ift
ntdjt gewefen.
haikuwa
hazikuwa
hayikuwa
hayakuwa
hazikuwa
hapakuwa
fie finb nidjt
gewefen.
£>a§ ßetttoort „fein".
121
3u!uttft.
sitakuwa, tdj merbe nidjt fein tutakuwa, toir merben nidjt fein
hutakuwa, bn mtrft nic^t fein mtakuwa, ifir merbet nicfjt fein
hatakuwa, er (fie, e§) mirb nidjt watakuwa, fie merben nidjt fein.
fein.
II. AI. hautakuwa
III.
IV.
V.
VI.
VII.
VIII.
haitakuwa
hakitakuwa
halitakuwa
hautakuwa
hakutakuwa
hapatakuwa
er (fie, e§)
>mirb nid^t
iefn.
haitakuwa
hazitakuwa
havitakuwa
hayatakuwa
hazitakuwa
,'ie merben
" nidjt fein.
hapatakuwa
nisiwe, bafj tdj nidjt fei
usiwe, bafj bn nidjt feift
asiwe, bafj er (fie, e§) nidjt fei
II. $1. usiwe
III. „ isiwe
IV. „ kisiwe
V. „ lisiwe
VI. „ usiwe
VII. „ kusiwe
VIII. „ pasiwe
.ßonjunlttb.
tusiwe, bafj mir nidjt feien
msiwe, bafj it)r nid^t feib
wasiwe, bafj fie nidjt feien.
isiwe
zisiwe
visiwe
yasiwe
zisiwe
> bafj er (fie, e§)
nidjt fei.
pasiwe
bafj fie nidjt feien.
ßonbitional I.
singekuwa, tdj mürbe nidjt fein hatungekuwa, mir mürben nidjt
fein
hamngekuwa,iljr würbet nict)t fein
hawangekuwa, fie mürben nidjt
fein.
haingekuwa
hazingekuwa
er (fie, e§) havingekuwa
mürbe hayangekuwa
nidt)t fein, hazingekuwa
hungekuwa, bu mürbeft nidjt fein
hangekuwa, er (fie, e§) mürbe
nic^t fein.
II. ßl. haungekuwa
III. „ haingekuwa
IV. „ hakingekuwa
V. „ halingekuwa
VI. „ haungekuwa
VII. „ hakungekuwa
VIII. „ hapangekuwa
hapangekuwa
fie mürben
nidjt fein.
Äonbitional IL
singalikuwa, idj mürbe nicfjt ge= hatungalikuwa, mir mürben nidjt
mefen fein gemefen fein
hungalikuwa, bn mürbeft nidfjt hamngalikuwa, iljr mürbet nidjt
gemefen fein gemefen fein
hangalikuwa, er (fie, e§) mürbe hawangalikuwa, fie mürben nidjt
nidrjt gemefen fein. gemefen fein.
122
ßeftion 23.
II.
III.
IV.
V.
VI.
VII.
VIII.
haungalikuwa "j
haingalikuwa £r(f{ §)
haingalikuwa I ^rbe
halingahkuwa ^
haungalikuwa ^^
hakungalikuwa ' '
hapangalikuwa
haingalikuwa
hazingalikuwa
havingalikuwa
hayangalikuwa
hazingalikuwa
hapangalikuwa
fietoürben
nid^t ge=
toefenfein.
-ja-Scm^u§.
sijawa, idj Bin nodfj nidfjt getoefen hatujawa, toir finb nodf) ntdjt
getoefen
hamjawa, ü)r feib nodf) nicfyt ge=
toefen
hawajawa, fie finb nodfj ntc^t
getoefen.
hujawa, bu fcift nodj nidijt getoefen
hajawa, er (fie, e§) ift nodf) nid)t
getoefen.
II. $1. haujawa \ haijawa
III. „ haijawa hazijawa
IV. „ hakijawa er (fie, e§) ift havijawa
V. „ halijawa V noct) nicfjt ge= hayajawa
VI. „ haujawa toefen. hazijawa
VII. „ hakujawa —
VIII. „ hapajawa' hapajawa.
-sije-£em;pu§.
nisijekuwa, bafj idj nodt) nidfjt fei tusijekuwa, bafj toir nodfj ttid^t
fie finb nodj
nidfjt getoefen.
usijekuwa, bafj bu nodfj ntdfjt feift
asijekuwa, bafj er (fie, e§) nodfj
nidf)t fei.
II. $t, usijekuwa
isijekuwa
kisijekuwa
lisijekuwa
usijekuwa
kusijekuwa
pasijekuwa J
III.
IV.
V.
VI.
VII.
VIII.
feien
msijekuwa, bafj ü)r nodfj nidfjt
feib
wasijekuwa, bafj fie nodfj nicfjt
feien.
isijekuwa
zisijekuwa
bafeer(fie,e§) isijekuwa
no$ ni<|t fei. y^kuwa
■ zisijekuwa
pasijekuwa
bctf3 fie nodfj
nid^t feien.
siwe! fei nicfjt!
Smjjerattb.
siweni! feib nidfjt!
3nftntttt>.
kutoa kuwa, nicfjt fein, nicfjt ju fein.
215. 3)a§ Sßerbum kuwa in 2$er&inbung mit
ben beäüglidjen $ürtoörtertt. §ierfier gehören äitnädjft
bie mit -po- gefctlbeten 23eruatformen, ba po eigentlidj ba§
£a§ ßeütrort „fein*
123
fftelaitöunt ber mahali-$taffe barfiettt, beffen Sebeutung bann
öom Örtlichen auf ba% Seitliche übertragen tourbe. 2)iefe
formen fitib (rergl. § 112):
iprdfcnS I.
ninapokuwa, trenn iü) bin tunapokuwa, trenn tüir finb
unapokuwa, Wenn bn fcift
anapokuwa, trenn er (fie, e§) ift.
II.
III.
IV.
V.
VI.
VII.
VIII.
unapokuwa
inapokuwa
kinapokuwa
unapokuwa
unapokuwa
kunapokuwa
panapokuwa
wenn er (fie,
eS) ift.
mnapokuwa, trenn ü)r feib
wanapokuwa, menn fie finb.
inapokuwa
zinapokuwa
vinapokuwa
y anapokuwa
zinapokuwa
panapokuwa
trenn fie finb.
?Präfen§ II.
niwapo ober nilipo, trenn icf) bin
uwapo ober ulipo, trenn bu bift
awapo ober alipo, trenn er (fie,
e8) ift.
II. SU. uwapo ober ulipo,
trenn er (fie, eS) ift.
u. f. tr.
tuwapo ober tulipo, trenn irir finb
mwapo ober mlipo, trenn if)r feib
wawapo ober walipo, trenn fie
finb.
II. SL iwapo ober ilipo,
trenn fie finb.
u. f. tr.
(33eibe formen finb feiten.)
Äonjeffir
nijapokuwa, felbft trenn idj Wäre
ujapokuwa, felbft trenn bn trärft
ajapokuwa, felbft trenn er (fie,
c§) träre.
II. $(. ujapokuwa "l
ijapokuwa
kijapokuwaLIbfttt)
hjapokuwa j?Rc e§)
ujapokuwa
kujapokuwa
pajapokuwa
III.
IV.
V.
VI.
VII.
VIII.
e§ 5Präfen§.
tujapokuwa, felbft trenn trir
mären
mjapokuwa, felbft trenn ib,r märet
wajapokuwa, felbft trenn fie
trären.
ijapokuwa
zijapokuwa
nner ijapokuwa ■ w mm
träre. y.W?kuwaf fie trären.
zijapokuwa
pajapokuwa
^mrerfelt.
nilipokuwa, al§ id) mar tulipokuwa, al§ mir moren
ulipokuwa, al§ bn marft mlipokuwa, o!§ ü)r mart
alipokuwa, als er (fie, e§) mar. walipokuwa, al§ fie maren.
124
Seition 23.
II. ßl. ulipokuwa
III. „ ilipokuwa
IV. „ kilipokuwa
V. „ lilipokuwa
VI. „ ulipokuwa
VII. „ kulipokuwa
VIII. „ palipokuwa
ctt§ er (fie, c§)
war.
ilipokuwa
zilipokuwa
vilipokuwa
yalipokuwa
zilipokuwa
palipokuwa
* at§ fie waren.
^futurum,
nitakapokuwa, wenn idj fein tutakapokuwa, wenn Wir fein
werbe
utakapokuwa, wenn bn fein Wirft
atakapokuwa, Wenn er (fie, e§)
fein Wirb.
II. $1. utakapokuwa
III. „ itakapokuwa
IV. „ kitakapokuwa wenn er
V. „ utakapokuwa / (fie, e§)
VI. „ utakapokuwa fein Wirb
VII. „ kutakapokuwa
VIII. „ patakapokuwa
werben
mtakapokuwa, Wenn üjr fein
Werbet
watakapokuwa, Wenn fie fein
werben.
itakapokuwa
zitakapokuwa
vitakapokuwa
yatakapokuwa *
zitakapokuwa
patakapokuwa
Tempus her Verneinung.
wenn fie
fein
werben.
niPP?kuwa\ wenni$ni<St
asipokuwa, > m *
usipokuwa i
IL $1. usipokuwa
W.
III.
IV.
V.
VI.
VII.
VIII.
isipokuwa
kisipokuwa
lisipokuwa
usipokuwa
kusipokuwa
pasipokuwa
tusipokuwa \ föenn totc nMftt
msipokuwa > ^ ^ ^
wasipokuwa > '
isipokuwa
zisipokuwa
visipokuwa
yasipokuwa
zisipokuwa
pasipokuwa
208. 3öa§ bic übrigen retatiöen Fürwörter anlangt, fo
fönnen biefelben nur mit folgenben formen be§ $erbum§
kuwa fcerfcunben Werben:
1. nili, idj bin
2. nisi, td) bin nidjt
3. niwa, id) Werbe
4. nilikuwa, tdj Wor
5. nitakakuwa, td) Werbe fein.
217. £>en erften brei werben bie relattben Fürwörter
angehängt, bm beiben legten wie getoöfwlid) eingefügt:
®a§ ßeittoort „fein'
125
niliye, icr), ber ictj bin
uliye, bu, ber bu Bift
aliye, er (fie, e§), metcrjer ift.
II.
III.
IV.
V.
VI.
VII.
VIII.
tulio,
ulio
iliyo
kilicho
lililo
ulio
kuliko
palipo
nur, bie roir finb
> er (fie, e§), toelcfjer
" (triebe, melctje§) ift.
mlio, it)r, bie itjr feib
walio, fte, roeldje finb.
II
III
IV,
V
VI
VII
VIII
iliyo
zilizo
yilivyo
yaliyo
zilizo
nisiye, icr), ber icr) nicfjt Bin
usiye, bu, ber tu nid^t Bift
asiye, er (fte, e§), weiter nidjt ift.
usio }
isiyo
kisicho J er (fte, e§), mel<f)er
lisilo / (meiere, melcr)e§)
usio nid)t ift.
kusiko
pasipo
tusio, mir, bie mir nietjt finb
msio, iljr, bie ir)r ntdjt feib
wasio, fte, loelctje nidjt ftnb.
isiyo ^
fie, metetje finb.
zisizo I
visivyo {
yasiyo [*
zisizo |
fic, melcrje nicr)t
finb.
pasipo
ßof atib : mulimo,
toorin ift;
fommt mit reiatiuen $i\x*
palipo
Stnmerf. i$n SSejug auf ben
palipo, too ift; kuliko, too ift.
218. Sa§ $räfen§ niwa1
toörtern foft nur in fotgenber SBenbung öor:
mtu awaye yote, tt)er e§ auet) immer fein mag.
kitu kiwacho chote, tt)Q§ e§ audj immer fein mag.
neno liwalo lote, toa§ für ein ülBort (ma§ für eine <Sact)e)
e§ aucB, immer fein mag.
219. 3>ie Beiben formen niliyekuwa (idj, ber id)
fear) unb nitakayekuwa (id), ber idj fein roerbe) roerben
regelmäßig nad) ben ^Parabigmen niliyependa unb nita-
kayependa (§ 189) ctBgetoanbelt.
220. 9JUt ben genannten fünf 3eitformen lönnen in
berfelBen SBeife audj bie örtlichen IRelattüe: -mo- (morin),
-po- (too), -ko- (wo) oerBunben roerben. 2)aburdj entfielen
bie formen:
nilimo, morin iä) mar
%°\ »o iä) mar
mliko )
ulimo, morin bu marft
uliko} m bu *«$
tulimo, morin mir maren
^U!?P0 > mo mir maren
tuliko ;
mlimo, morin tt)r maret
mliko} m ^X tt,Qret
1 Sftit^t nawa, tote ©t. 5ßaul ^ttaire in feinem ©uatjtli=§anb=
Budj (©. 97) angießt,
126 Scftion 23.
alimo, worin er mar . walimo, worin fie waren
*\T\ wo er war walipo| m ^
ahko j wahko / '
u. f. W. U. f. W.
©benfo:
nisimo, worin id) nid)t war; niwamo mote, worin td) auty
immer bin; nilipokuwa, nilikokuwa, wo id) bin; nita-
kapokuwa, nitakakokuwa, wo id) fein Werbe.
221. Sitten formen be§ 3etttt)orte§ kuwa muffen
fd)tte^tidö bte £)rt§aboerbten -mo (barin), -po (ba), -ko (ba),
wetdje nidjt mit ben foeben erwähnten gteidtfautenben rela=
ttöen Fürwörtern 311 öerWedjfetn finb, angehängt werben, fo=
balb ein „SDafein, eine drjftenj im Sftaum" Beäetd^net
werben fott (bergt. § 71).
S)er Untexfc^teb groif^crt -po unb -ko ift bereits meljr*
fac^ tjertoorgerjoben ; er befielt barin, bafj -po auf eine be=
fiimmte ©teile, -ko im allgemeinen auf ein größeres ©ebiet
Ij in Weift.
nimo, id) bin barin simo, td) bin ntd)t barin.
nipo, id) bin ba (an ber be= sipo, id) bin nid)t ba
ftimmten ©teile)
niko, id) bin ba (irgenbwo in siko, id) bin nid)t ba
jener ©egenb)
unb fo audj in allen übrigen formen:
ninakuwamo (id) bin barin), nawarao (id) bin bartn),
siwimo (id) bin nidjt barin)1, nilikuwamo (id) war
barin), nalikuwamo (id) war barin), niraekuwamo (id)
bin barin gewefen), nitakuwamo (iä) werbe barin fein),
niwemo (bafj id) barin fei), ningekuwamo (id) Würbe
barin fein), ningalikuwamo (id) würbe barin gewefen fein)
u. f. w.
222. SBenn ba§ SBerbum „fein" in einem ©a| mit
bem Fragewort wapi (wo?) fteljt, fo wirb e§, Wie bereits
frürjer erwähnt, im $räfen§ gewörjnttdj burdj bie bloßen
s4)erfonatyronomtna au§gebrütft: kisu changu ki wapi, wo
ift mein Keffer?
SEftan !ann benfelben. inbeffen audj bie (Silbe -ko an=
rjängen: kisu changu kiko wapi?
§cmgt man ftatt beffen -mo an, fo be!ommt ba§ $™ge=
Wort bie Söebeutung „worin?"2
1 ®iefe brei ^formen finb feiten.
2 S)aJ3 -po in biefer Sßertoenbung feiten ift, liegt in feiner S3e=
beutung, bie auf einen befümmten $Iatj Ijtntoeift, 2ßenn man ifjn
S)a§ 3eütoort „fein". 127
$Sottet+
inuunzi (L), ©cfjiff3bauer. wakati* 1 ,yjx o£u
mdaawa* (I.), ^rojefsgegner. wakti* J l '" ö
niehi (II.), ©tamfcffeule. .•■- umri* (VI.), (8ebenl--)3Uter.
dhamana* (III.), Sürge. ' j -hirniza, befdjleunigen, jur (Süe
ratli* (III.), «Pfimb. antreiben.
haramia* (III.), Otäuber. -pumzika, au§rufjen.
sahani* (III.), Setter. -tumia, in ©ebraudj Ijaben, öer=
sabuni* (HL), (Seife, roenben.
dharuba* (III.), «Sturm. -punguza, reffen (Segel).
tabia* (III.), ©ijarafter. -shuka pwani, an Sanb geben.
kinu (IV.), 3flörfer. -saddiki*, glauben.
kipande (IV.), ©tuet. -wazi, offen1.
fambo (V.), ßlumpen. -zima, ertoattjfen.
meko (V., $1.), $üd)e. chini ya, unter.
kundi (V.), §erbe. juzi, borgeftern.
tanga (V.), Segel. . mäoam*, fo lange aU.
upande (VI.), ©egenb. sawa*, gleid), gleidjmaktg, eben,
unga (VI.), Wltty. rub,ig.
uma (VI.), 5PI. nyuma, ©abel. -a zamani, alt, früher (%b\.).
Übung 45.
Huyu si shahidi, ni ndugu. Huyu si shahidi, hakuwapo.
Si mali yangu, ni rnali ya ndugu yangu. Nitalipa kesho,
Ali ni dhamana yangu. Aliniona hali nilivyo.2 Shamba
halikuwa mali ya babaye; babaye alikuwa mgeni, amepata
rukhsa ya kulima tu. Mchunga hakuangalia, bakuwako. Mimi
si mdaawa wake. Yuko wapi nduguyo? P'embe zote zilizo
chini ya ratli sitta usizipige chapa. Njia i wazi? Iko khatari
mbele? Wako haramia p'ande hizi (91fhif. auf bie %taa,t tt)0)?
Walio nyuma, wanakwenda polepole, wahimize. Iko mito
mingi na mikubwa katika inchi hü. Wambie wapagazi walio
mbele, watue, tupumzike. Chupa za möji zi wapi? K'ambi '.C-
yetu ya zamani i mbele kidogo. Watu wangapi wamekimbia?
— Wawili tu, wangine wako nyuma. Ulikuwa wapi? Turne -
tafuta njia nyingine iliyo fupi. Bwana, mnyampara ataka
barua ya safari na ya kazi yake. — Bassi, nimeandika, kama
amekuwa mnyampara na kama kazi yake imekuwa nzuri na
kama roho yake njema na kama amepigana hodari. Upepo
umekuwa mkali sana. Yuko muunzi mjini? Vuteni polepole
jarifa, zimo samaki tele. Unga huu si mwema, una (e§ bat)
mafambo mengi. Nyama ghali sana. — Kiasi gani ratli
moja? Mayayi hayakuwako sokoni? — Nimepata mayayi kumi
aber niäjt fennt, fo ift ber ©ebante, bafc er beftimmt fein fott, fdjtoer
öottjtePar.
3 -wazi ift unregelmäßig. SETlit §aubttoörtern ber IV. ßlaffe ift
e§ beränberlid), fonft unberänberliä).
1 -vyo = roie.
/iwwtl
128 Seition 23.
tu. Kinu ki wapi na mcbj. Ni kazi yako kwangalia vyombo
vyote vilivyomo mekoni. Visu na nyuma si safi. Ziko sahani
ngapi? Zimepunguka mbili, huzijui ziliko? — Ziko mekoni
kwa mpisbi, anazitumia. Juzi nimekupa vipande viwili vya
sabuni, vi wapi? Ukiwa huwezi (franf), sberti wende kwa
bwana wako akupe dawa. Kundi lako ni kubwa, linataka
wachungwa wawili.
3htfp&c 46.
Sä) meijj md)t§ baoon (id) Ijabe nid)t 9?aä)rid)t), bafj ba§ gelb
feinem Sßater gehörte (mttmali); mein Später Ijat e§ beftellt (-lima),
unb id) Jjabe e§ geerbt.' ^XI§ \ä) ilm laufte, mar er ein fleine§
$inb, jefet ift er ein ermad)fener 30^enfd^ getpo^ben.' Sßieoiel Zimmer
finb in biefem §aufe? Sinb SBoote am «Stranb? @§ finb feine
ba. 2Bir fjaben alle Segel gerefft, aber ber (Sturm mar fetjr ftarf
(-kali). 2öa§ für ein Stf)iff mar ba§? $ft ber Kapitän an 55orb
(im <Sd)tff)? (£r ift nid)t bartn. ©eftern mar er barin, aber bleute
ift er an Sanb gegangen. 2Bo ift bein Sßafj? 9Jton tya$ mar in
meinem Koffer; aber mein Koffer ift auf bem <Sä)iffe (Sofat.) öer=
loren gegangen, affo (bassi) meifj id? nidfjt, mo er ift. «Seit mann
bift bu in ber (Sf laberei (Sofat.) gemefen? @rft mar id) Wiener be§
Sperrn §affan unb bann mar icft, boy eine§ @uropäer§. 2ßer mar
bein £err? (5§ (ku-) mar 9?ad)t. 3ur 3eit (2(ffuf.), mo (-po-)
bie 9?ad)rid)t gebracht mürbe, mar er untermeg§. «Solange icf; t)ter
bin (nili), r)at e§ feine (giebt e§ nid)t) ©efafjr. ©ein ©eift ift nidjt
(berneinte§ ^erfonalpräfij) rufjig; (Er ift im 33ette feit geftern;
bleute gefjt e§ ifjm etma§ beffer (ba jambo kidogo). (£r ift einer
9Infid)t (^ominattb, sbauri) mit mir. (Sein ßfmraftei* ift fd)Ied)t.
2Benn id) an (bloßer 9Iff.) beiner «Stelle märe, mürbe tä) ba§ §au§
faufen. 2Ba§ mürbe au§ bir merben (überfeine: mie, -je, mürbeft
bu fein)? $d) mar älter (größer) al§ er an (kwa) 8eben§alter.
SÜßir glauben, [bafc] ©ott ift. SGßo ift ba§ 3oul)au§? grüner mar
ba% 3ott{)<m§ etma§ näfjer ößofiüb) am (na) «Stranbe. 2Bo ift ba§
§au§ be§ ©orffdm^en? ©§ ift ein 3)knn im (Smbfang§3immer.
3d) bin Diele £age franf gemefen. AeX^J.--
Siniba katika mwitu.
Watu wawili walikuwa wakiingia katika msitu; mmoja
wao akamwambia mwenziwe: «Tukikuta nyama nakali, nita-
kusayidia wewe, nawe unifanyie bivi». Rafiki yake akam-
wambia: «Vema!»
Hawajaenda sana, alipotoka marra simba katika mwitu.
Mtu aliyetoa sbauri jema, akapanda mtini, ajificbe. Mwen-
zake akaogopa sana, wala hakwona bila ya kujiponya, illa
kwanguka cbini na kwizuia pumuzi, simba adbanni, kama
amekufa. Nyama akaja, akamtia pua; lakini akaona kama
mzoga tu, akamwacha.
kuwa na, Ijaben.
129
Simba alipokwisha kwenda zake, wala bakuna tena kha-
tari, mtu yule akashuka katika mti, akacheka akainwambia
mwenziwe: «Neno gani alilokwambia simba, alipotia kanwa
sikioni pako?» Mwenzake akamwambia: «Ndilo bili: mwan-
galie sana ayari yule, alioko mtini, wala usimwamini tena».
XSöttet.
walikuwa wakiingia — waliingia.
msitu = mwitu.
wao = wa wao, tum ifjnen.
hivi, fo.
vema, gut!
-ponya, retten,
illa*, au£er.
-anguka, fitf) uiebertoerfen.
-zuia, anhalten.
pumuzi (III.), 2ttem.
adhanni, ßonjunftib!
-tia mtu pua, bte üftafe an jtt.
galten, ilm beriefen.
mzoga, 2Ia§ (Seidmam ift beffer
burcb, maiyiti* ju geben).
-cheka, lachen.
kanwa (V.), 9Jtunb; ©^nauje.
sikio (V.), Üt)X.
ndilo (auf bie V. M. beäüglirfj),
e§ ift.
-angalia, adjt geben auf (2lff.),
fiä) Ijfiten t>or (21«.).
ayari*, SSetrüger.
alioko = aliyeko (üergl. § 186).
-amini mtu, jm. Vertrauen.
i^ierunb3toan3i0f):e ICeiitiDn, Soino la arba
u ishrin.
Das Derbum kuwa na, tjabcn.
223. SQSte bereits meijrfad) angebeutet, totrb her 93e=
griff „Reiben" im <&uab,itt burd) kuwa na „fein mit" um=
febtieben.
224. kuwa ua tntxb rtatürüd) genau fo a&getoanbelt
ttne ba% 23erbum kuwa allein; tnbeffen wirb na ben formen
be§ $tä[en§ III (9lfftrmatib unb Sftegatib) burd)toeg ange=
hängt unb bttbet mit benfelben audj in 33ejug auf bie 23e=
tonung ein SBort:
sina, id) babe nid)t
buna, bu baft nidjt
bana, er (fie, e§) bat nid)t.
hauna
baina
bakina
balina V er (fie, e§) bat nidjt.
hauna i
bakuna j
bapana '
9
III.
IV.
V.
VI.
VII.
VIII.
nina, idj babe.
una, bu fjaft
ana, er (fie, e§) fjat.
II. ffl. una \
ina I
kina
lina
una
kuna
pana
' er (fie, e§) bat.
©ucüjili fionö.=©raminatt(.
130
Seftion 24.
tuna, toir Ijaben
mna, iljr fyabt
wana, fie Ijaben.
II. m. ina
III. „ zina
IV. „ vina
V. „ yanaj- fte fabelt.
VI. „ zina
VII. „ -
VIII. „ pana
hatuna, toir Ijaben nic^t
hamna, iljr I)abt nic^t
hawana, fie Reiben ntdjt.
haina
hazina
havina
hayana> fte Ijaben ntdjt.
hazina
hapana
2lnmerf. 1. SOtit bem unüeränberUdjen ni unb si nürb na
nicfjt toerbunben.
Stnmerf. 2. 58efonber§ ju tnerfen finb ferner bie auf ben
So!atib bejügli^en formen mna (etgentttt^ : ba§ innere b<*t =) &
ift barin; pana (ber Ort bat) = e§ ift ba, e§ giebt (an einer beftimmten
©teile); kuna (ber Ort bat =) e§ ift ba, e§ giebt (irgenbtoo in einer
©egenb); öerneinenb: hamna, hapana, hakuna.
225. ©te 39itbung ber übrigen formen erbeut qu§
folgenber Überfielt:
5£räfen§ I unb IT.
ninakuwa naM •* * « siwi na1, id) Ijabe nidjt.
nawa na / •
3mt>erfeft I.
nilikuwa na, id) blatte.
3m*>erfe!t II.
nalikuwa na, id) blatte.
?ßerfettum.
nimekuwa na, id) r)abe gehabt.
futurum.
nitakuwa na, id) tüerbe fyaben. sitakuwa na, id) werbe ntdjt
b^aben.
Smperatitt.
iwa na, iwe na, babe! siwe na, tyabe nidjt!
iwani na, iweni na, b^abet! siweni na, Ijabet nidjt!
Sfnfinitiö.
kuwa na, baben. kutoa kuwa na, nidjt Ijaben.
ßonjunftiö.
niwe na, bafj tdj Ijabe. nisiwe na, bafj td) ntdjt Ijabe
nisijekuwa na, bafj id) nod)
ntdjt §abt.
1 S5eibe formen finb faft ungebräutfjlitf) unb Werben ftets burdj
bie im § 224 betriebene $orm erfeijt, Nili na ift überhaupt un=
gebräudjftdj.
sikuwa na, id) babe
nid)t gehabt
sijawa na, t.dj Ijabe
nod) ntdjt gehabt.
kuwa na mit 9telatit>en.
131
ßonbitional I.
ningekuwa na, iä) hmrbe Mafien, singekuwa na, iä) toürbe nidjt
fjctben.
ßonbtttonal II.
ningalikuwa na, iä) ftmrbe ge= singalikuwa na, iä) toürbc nicf)t
fjabt Ratten. gehabt b,aben.
-ka-SemfcuS.
nikawa na, unb iä) ^attc. nami sikuwa na, unb iä) Ijatte
nidjt.
-ki-Sempu§.
nikiwa na, inbem iä) Ijabe ober (nisipokuwa na, inbem idj nidjt
platte. fyabt ober blatte.)
Sie mit bem 9flelattt>um po- gebilbeten formen lauten
ferner :
i£räfen§ I.
niwapo na, tuenn iä) Ijctbe.
SPiäfenä II.
ninapokuwa na, föenn iä) fjabe.
ßonäefftbeä <Präfen3.
nijapokuwa na, felbft tt>enn iä) ^ättc.
Smperfeft.
nilipokuwa na, ctl§ iä) Ifjatte.
futurum.
nitakapokuwa na, toenn iä) Reiben tuerbe.
226. SBenn öon bem SSerbum kuwa na ein £erföntia)e§
fjürinort aU £>bje!t abhängig ift, fo werben gum 5lu§bru(f
be§felben in ber erften unb ätoeiten ^erfon abgefilmte
formen ber felbftänbigen ^>er|önti(f)en ^ürtoörter, im übrigen
ber $räpojttion na bie retatitoen $ürtt)örter angehängt,
bie ^ter unb in einigen onbern Sßerbinbungen au§nat)m§=
toetfe bie 23ebeutung perföntidjer $&rtt)örter aufweifen:
nisipokuwa na, tuenn
iä) ntdjt Ijabe.
Tinaini, bu t)aft mid)
ninawe, iä) fyabe btdj
ninaye, iä) §abt ü)n (fte, e§)
II. $1. ninao
III. „ ninayo
IV. „ ninacho
V. „ ninalo
VI. „ ninao
VII. „ ninako
VIII. „ ninapo
iä) Ijabe ü)n
(fie, eS).
mnaswi, ir)r Ijabt un§'
tunanyi, nur Ijaben eudj
tunao, mir Ijaben fie.
tunayo
tunazo
tunavyo
tunayo
tunazo
mir Ijaben fte.
tunapo
9*
132 Settion 24.
(Ebenfo natürlid) aud) in ber Verneinung be§ $räfen§;
sinaye (id) I)abe i&n nidjt), fotote in fämüidjen übrigen
formen.
227. Sflit einem 9telütit)))ronomen bürfen nur
fotgenbe bier formen Oon kuwa na berbunben »erben:
a) nili na, id) l)ctbe.
b) nilikuwa na, id) ^jatte.
c) nitakakuwa, na, id) werbe Reiben.
d) nisi na, id) f)abe nidjt (Ejatte nid)t, werbe nidjt r)aben).
23on biefen finb bie formen a, c unb d überhaupt
nur in ber Verbinbung mit bezüglichen ^ür^örtern ge~
bräucfjüd).
228. 3ft baä besüglidie^nrmort ©ufijeit, fo toixb
e§ ben formen nili unb nisi angelangt, ben formen nili-
kuwa unb nitakakuwa nctd) ben getoöbnlicben Regeln ein=
gefügt; bie ^räpofition na tritt hinter bie fo gebilbeten
formen:
a) niliye na, id), ber id) f)abt.
b) niliyekuwa na, td), ber id) blatte.
c) nitakayekuwa na, id), ber id) I)aben werbe.
d) nisiye na, id), ber id) nid)t fjabe (blatte, b,aben roerbe).
229. 3ft ba§ bezügliche $ürtoort bagegen £>6je!tr
fo toirb e§ einmal, tote im öorrjergerjenben Qfaffe, mit ber
SSerbalform üerbunben, aufjerbem ober aud) nod) ber *ßräpo=
fitton na angelangt1, 3. 23.
rafiki niliye naye, ber $reunb, ben id) Ijabe.
marafiki nilio näo, bie $reunbe, bie id) tjabe.
rati nilio nao, ber 53aum, ben id) l)dbt.
miti niliyo nayp, bie 93äitme, bie id) f)abe.
kisu nilicho nacho, bo§ Keffer, ba§ id) babe.
visu nilivyo navyo, bie ÜJtteffer, bie id) b,abe.
kasha nilil nalo, bie $ifte, bie id) I)abe.
makasba niliyo nayo, bie Giften, bie* id) tjabe.
uta nilio nao, ber Sogen, ben id) f)abe.
u. f. w. n. f. tu.
@6enfo in ben übrigen Qformen:
kisu nisicho nacho, bo§ SDteffer, ba§ id) nid)t tjabe.
kisu nilicbokuwa nacbo, bct§ Keffer, ba§ id) blatte,
kisu nitakachokuwa nacho, bct§ SJleffer, ba§ id) Ijaben
»erbe.
1 Sn Serbinbung mit Weimer e§ befamitliä) bie 23ebeuhmg etne§
petfönüäjen $ürtooit§ gewinnt.
kuwa na mit 3telatit)ett. 133
thamani* (III.), SD&ert. kisibau (IV.), %adt.
shirika* (III,), £eüla&erfd)aft. " kifungo (IV.), ßnopf.
jahazi* (III.), ©äjiff. tope (V.), ©umpf.
f bomba* (III.), $umpe, ©priije. kasia (V.), 9iuber.
mamba* (III.), ßrofobil\ masua (V.), ©(broittbel.
bandera* (III), flagge. warithi* (V.), ber @rbe.
nafasi* (III.), *ßtafe, Staunt. usingizi(VI.),©djläfrigfeit, (Schlaf.
bandari* (III.), §afen. -kosa, fidj irren.
baya*(IIL), Sd^arrt, 33ef ct)eibcnr)eit. -shuka, lanben.
divai* (III.), SOßeirt. -choka, mübe toerben.
tamaa*ya chakula (IIL), SlMpetit. -pumzika, raften.
njaa (III.), §unger. -uma, fd)meräen.
kiu (III.), SDurft. -pona, gefunb roerben.
babaria* (III.), 9ftatrofe. hatta*, nidjt einmal,
kiboko (IV.), glufcpfetb. kabisa, gcmgliäj, bottftänbig.
cheti (IV.), ©djein. illa*, aufer.
iihin 47.
Anayo nyumba na shamba. Anazo bunduki t'atu, na
upanga mmoja. Bunduki nilizokuwa nazo zamani, zimenipotea.
Nyumba yake haina thamani kabisa; ni mbovu. Sina shirika
nawe. Bassi, lete wazee wa mji, hawana buddi kujua khabari
nizi. Jahazi yako ina milingote mingapi? Kweli, tumekosa,
vitu hivi havina ushuru. Unao baharia wangapi? Ukishuka
mahali (an einer (Stelle) pasipo na fordha, wataka kwiba ushuru
tu. Kuna watoto? Askari wasiokuwa na wake, wawili wa-
tapata chumba kimoja. Mna maji ndani ya bomba? Sanduku
hü häina kufuli. Kuna tope njiani? Mna mamba mtoni? —
Mna mamba na viboko tele. Mashua yako inayo makasia
mangapi?
«tttifßttk 48.
2Bir ftaBen leinen ^ßlaij fiier. £>aft bu früber eine anbete
flagge gebabt? tiefer Schein bat groölf 9ftonate (Süftigfeit (®raft).
Ultte £mfen unb Orte (©örfer) an ber ßüftc (©enitib), reelle fein
Zollamt haben, finb gefdjloffen (-funga). ©tefe Sade fiat feine
knöpfe, ©ie unberrjeirateten (mehhe feine grau haben) ©olbaten
föerben im gort mobnen. S)ie %t)iit fjat fein @d)Iofj. 2Ba§
hat er? SSiebiel SDfatrofen fiaft bu? ©iefen Präger miE xer)
md)t, er bat feine $raft, er fann md)t bte fleinfte Saft tragen
(überf. er fann ntdjt tragen eine Saft, nidjt einmal eine ffeine).
S<h rjabe nid)t§ mit ibm gu tbun (= id) babe nid)t 9tat mit ibm).
©crjämft bu bid) niebt (Ijaft bu nicr)t <S(t)am)? ©eftern 5lbenb mar
id) febt fäjläftig (batte id) <5d)Iäfrtgfeit febr). ©tefer SBein ift febr. $1?
ftarf (fdjarf), id) bin ganj fchttnnblig (id) babe ©cbminbel öoEftänbig). >:
<Seit brei Sagen l,aU id) feinen Appetit. §err, bte Präget finb
rjottftänbig mübe (gemotben), aueb (tena) baben fie junger unb
SDurft; e§ ift nötig, bafj mir etma§ (kidogo) raften. ®a§ Sanb,
roe!d)e§ mir im Hörigen Safyre (mwaka Jana) burebjogen (-pita),
134 ßeftion 25.
tuar feljr falt (blatte Diel $älte). §aft bu nodj (tena) etltm§ j$u
jagen (ettoa§ j$u jagen = ein ÜEßort)? £>at er feine anberen (Srben
(förben aufjer bir)? SBeldjen (tt)a§ für einen) Soljn fjattejt bn bei
fjerrn ipaffan? ©eit jünj Stagen Ijatte id) 3af)njd)Tneri$en (einen
Hatm, inbem er mid) jdjmerjjte). 2Ba§ jür eine $ranff)eit blatte er?
SBenn id) bieje ^JJiebijin gleid) (marra) gehabt fjätte, märe id) längjt
(zamani) gejunb getoorben.
Sjiwa na panya.
Mtu mtega ndege aliuficha wavu katika majani. Akatupa
juu yake mtama mwingi.
Njiwa wakaja, wakauona mtama. Mfalme wao akawaam-
bia: «Ngojeni, ni nani, aliyeutupa mtama huu, tufanye shauri
kwanza». Njiwa bawakumsikiliza, wakasbuka wote; miguu
yao ikasbikwa na wavu, wakasema: «Tumekufa». Mfalme
wao akawaambia: «Mbona hamkunisikia? Bassi, msikate tamaa;
jarribuni wote pamoja kuruka juu, labuda mtatoka.» Wakaruka
wote pamoja, wakauinua wavu, wakaenda zao.
Wakasema: «Tutafanyaje. sasa? Hatuwezi kuvuta miguu
katika wavu.» Mfalme wao akawaambia: «Twenende kwa
mfalme wa p'anya; labuda yeye atatusayidia».
Wakaenda, hatta walipofika; wakamwona wfalme wa
p'anya, akikaa kitako barazani mwake. Wakamwambia: «Tume-
kuja kukuomba, utusayidie; tumesbikwa na wavu buu.»
Mfalme wa pan'ya akawaambia asikari zake; wakatafuna wavur
nao njiwa wakatoka marra. Wakamwambia p'anya: «Ndiye
rafiki kwa matendo, wala si kwa maneno tu». Wakaruka, wa-
kaenda zao.
njiwa (III.), Saube. labuda — labda, öieEeidjt.
p'anya (III.), Statte. -inua, fjofyfyhtn.
-tega, fangen. zao, ergäbe njia, üjrer SBege, toeg.
wavu (IV.), ^angneij. -vuta, gießen.
-ficha, cerftecfen. katika, au3.
mfalme (V.), ßönig. -sayidia*, Reifen.
-sikiliza, fiordjen auf. baraza*, @ntfcfang§Ijau'e.
-kata tamaa, bie Hoffnung auf= -omba, bitten.
-jarribu*, üerfudjen. [geben. -tafuna, lauen; benagen.
-ruka, ffcringen; fliegen. matendo, %§at.
jFünfunbsluansigflE lEefttton* Somo la
khams' u ishrin.
§ufammengefe^te Derbalformen. £?tlfs3ettn>örter.
230. 25ermtttelft be§3eitnmt§kuwafönnenbonaÜ'en3eit=
toöttern einige äujammengeje^te formen gebUbet »erben.
3ufaminengefei}te 33etßaIformen. 135
231. £>er -jtoeite STeit btefer pfammengefetjten formen
ift enttoeber baZ ki-S£em£u§ ober ba§ 5J)erfeftum. 23eibe
finb in biefen SSerbtnbungen in parttgt^t aler 33ebeutung
31t f äffen, alfo nikipenda = feJjenb; nimependa = geferjen
!>a6enb.
232. SDurd) SBerbinbung mit oerfdnebenen Beitformen
unb 5lu§fagerr>etfen öon kuwa entfielen nun folgenbe 3u=
fammenfe|ungen:
1. nili nikipenda, id) Bin liebenb = id) liebe.
2. nikali nikipenda, unb id) trar liebenb = unb id) liebte.
3. nilikuwa nikipenda, id) ttwr liebenb = id) liebte.
4. nikiwa nikipenda, inbem (trenn) id) liebenb bin = trenn
id) Hebe.
5. nitakuwa nikipenda, id) tterbe liebenb fein = id) töerbe
lieben.
6. nilikuwa nimependa, id) tüar geliebt b^abenb = id) I)atte
geliebt.
7. nikiwa nimependa, ttenn id) geliebt l)abenb bin = Wenn
id) geliebt I)abe.
8. nitakuwa nimependa, id) ltierbe geliebt fyabenb fein = id)
tcerbe geliebt fyaben.
25eibe Steile ber 3nfammenfe^ung toerben natür=
lid) abgetoanbett: tutakuwa tumependa, mir toerben ge=
liebt fjaben.
233. ©ine -$roeite O^rm für ba§ OMurum ber 35er=
gangenfjeit nnrb aud) burd) $erbinbung bes einfachen $u--
turum§ Oon kuwa (nitakuwa) mit beut ^mperfeft -li- ge=
bittet; bem (enteren lotrb baöet ein bezügliches ^ürtoort
eingefügt:
nitakuwa niliyependa, id) toerbe einer fein, tt>eld)er liebte ==
id) toerbe geliebt Reiben.
$n ber SBerbinbung nili nikipenda falten bte @ubj;e!t§=
träfije be§ gtoeiten 2eile§ mitunter fort unb ber £em})u§=
flamm kipenda öerfd)miiät bann mit bem üoraufgeljenben
nili 3U einem SBorte: nilikipenda, id) liebe, <£>ierOon rotrb
aud) ein ^mt3erfe!tum : . nalikipenda (walikipenda, aliki-
penda ?c.) gebilbet (= id) liebte) unb baoon mit bem D^eta*
iitntm po ein neuer 2Ib0erbialt§ gebilbet: nalipokipenda,
toäfjrenb id) liebte.
234. Sitte bistjer in biefem Stbfdjnitt ertoärjnten 3cit=
formen fdjtie&en ben Üftebenbegriff ber fortbauernben
§anbtung ein. ©er Unterfdneb ber Oerfdjiebenen formen
für ba§ $räfen§ eine§ Sßerbum§ ift baljer beiftneI§toeife folgenber:
136 Seftion 25.
ninapiga, idj fdjfage (b. % je|t, im 3Iugenbüc!, too idj e§ fage).
napiga, idj fcrjlage (b. t). otjne SWicffidjt auf bie 3eit, im att=
gemeinen, im ©egenfaij ju einer anbern ^anblung).
hupiga, idj fdjlage (b. r). gettobntjeitSmäfng^ idj Pflege ju
fragen).
nili nikipiga \ iä) fcblage (b. b,. in biefem 5Iugenbucf, ober bo§
nilikipiga / ©plagen banert audj nocf meiter fort.)
235. Sludj baZ 3ettraort kwisha (öoEenben) btent aur
23itbung 3ufammcngefe|ter 3eüformen.
9ttit fotgenbem 3nftnitit> (trieift or)ne ku-) btlbet e§
einen umfdjreibenben 2lu§brud: für bct§ ^erfeftum, befonberS
toenn bct§ teuere im 2>eutfd)en mit bem 3ufa| „fdjon, 6e=
reit§" berfetjen ift, 3. 23. nimekwisha kukwambia, td) ^abe
e§ bir fdjon gefagt.
236. 2htd) bie§ umfd)retbenbe ^erfeftum fann ttneber
mit ben formen nalikuwa, nikiwa unb nitakuwa gu=
fammengefetjt roerben.
nalikuwa nimekwisha kwambia, id) batte bir Bereits gefagt.
nikiwa nimekwisha kwambia, nadjbem id) bir bereits ge=
fagt botte.
nitakuwa nimekwisha kwambia, td) toerbe bir bereits ge=
fagt rjaben.
237. anbete §üf§seittoörter finb kuja (fommen),
kutaka (tnollen) unb kutoa (untertaffen).
2)afe -taka gur 58tlbung be§ Futurums btent, toobet
e§ getoöfinüd) (nur nid)t in SSerbinbung mit ^etatirjen) p
ta- öerlürät toirb, ift fd)on früfoer ertoäfint. 2Iudj ift bereits
barauf tjiugetmefen, bafj -toa (meift gu to öcrlürgt) pr 23it=
bung be§ negatiöen ^nfintttöS »erroenbet toirb unb bafj bte
SSerbalf armen nijapopenda unb nisijependa 3ufammen=
fe|ungen mit -ja barftetfen.
238. §ier mögen noä) einige roeitere mit §Ufe btefer
Sßerben gebilbete Umfdjreibungen ertoalmt toerben:
1. nisije nikapenäa = nisijependa, beüor id) liebe.
3. nimetoa kupenda1 = id) rjabe nnterlaffen ju lieben = id)
fyabt nidjt geliebt.
239. £>ie beutfdjen, meift als £ilf§3etttt)örter gebrausten
Sterben :
a) fönnen, b) bürfen, c) mögen, d) muffen,
«) f ollen, f) to erben fönnen im ©uafiilt folgenbermajjen
auSgebrücft toerben:
1 ©tatt nimetoa fann natürltdj jebe beliebige ftorm biefe§
£ilf§t»erb§ eintreten.
£ttf§aetttt)örter. 137
a) Jönnen unb b) bürfen.
1. ^n bcr SBebeutung „Oerftetjen" = kujua (mit fotgenbem
3nfinitiü).
2. 3n ber JSebeutung „bte Äroft ober bie TOgtidjfett
Ijaben" = kuweza (mit folgenbem ^nfintiiü).
3. 3n ber 23ebeutung „bürfen" roirb e§ burd) halali (e§
ift ertaubt), kuwa na rukhsa (Erlaubnis r)aben), üer=
neint: haramu (e§ ift üerboten), hapana rukhsa (c§
ift ntdjt ertaubt), marufuku "(cS ift tierboten) ober
haifai (es nütjt nidfjts) mit fotgenbem ^nfinititi um=
fdjrieBen.
c) mögeu.
1. == roünfdjen, geru tjaben == kupenda, kutaka.
2. 2öer e§ audj fein mag =|awaye yote; roa§ e§ aud)
fein mag = kiwacho chote; roo e§ aud) fein mag,
killa alipo; rootjin id) aud) getjen mag, killa nen-
dapo u. f. tri.
3. ©§ mag fein, huwa, huwezekana, labda, yamkini.
d) muffen.
1. 2)urdj sina buddi (icf) fyahe feinen 2tu§roeg) mit fot=
genbem ^nftnititi ober ßonjunttiti.
2. S)urd) sherti1 (e§ ift SSebingung) mit fotgenbem 3n=
finitio ober ^onjunftiti.
3. S)urdj läzim (lazima), e§ ift nötig, mit fotgenbem 3n=
finitio ober ^onjunftiti.
4. 2)urd) juii yako (es rutjt auf bir) mit fotgenbem $n=
finitio ober $onjunftiti.
5. ®urdj impasa ober yampasa2 (roörtlidj: es getjt ir)n
an) mit folgenbem Snfinititi ober ^onjunftiti.
6. 2)urdj -taka, nyumba hü yataka kutiwa rangi, bieS
£>auS mufj geftridjen roerbeu.
e) follen.
1. 2tufforberung, burd) ben ßonjunÜiü: aje, er fott fommen.
2. 3toeifetnbe $rage, burd) ben ^onjunftiti: nimlete,
fott icö tfjn tjoten?
3. ®te 5PfIid)t tjaben, bnrdj bie SBenbungen unter „muffen".
4. S5u fottteft biefen SSeg roärjten = afadhali ushike
njia hü, ingekuwa vema ukishika njia hü.
1 3tt ber Stergangenljeit : ikawa sherti.
2 ®a§ natürlidj fteftierfcat ift. £>er Sttfin. lautet kupasa mtu,
jm. cmgeljen.
138 ßeftion 25.
f) toerbert.
1. 23eim Suturum: -ta- (6egtt). -taka-).
2. 23etm $af[tD: burdj (irtoeitetung be§ 23erbalflamme§
burdj w.
3. „SBerben" mit einem 5lbjeftiu fann im ©uaJ)iti in
bieten fallen burdj ein eingelne§ Beittoort au§gebrücft
werben (bergl. § 69).
4. üDurdj kuwa, kupata, kupata kuwa, kujifanya u. f. tu.
SSergl. folgenbe ^Beübungen:
kujifanya asikari, «Solbat Werben.
umekuwaje, Wa§ ift qu§ bir geworben?
kupata nguvu, ftarf werben.
kufanya kutu, roftig »erben.
kupata moto, rjeifs werben.
kupata maji, najj Werben.
usiku unakuja, e§ Wirb üftadit.
ikawa kimya kabisa, e§ Würbe gcmj füll.
kuwa mzee, alt werben.
kunakucha ^
kunafanya kweupe ^ e§ wirb %a g, e§ wirb tyefl.
kunapamba(z)uka )
Sßötten
baruti* (III.), ^ßulüer. -pita, burd^ietjen.
posho (III.), Nation. -piga chapa, cibftembeln.
haya* (III.), ©öj am; -ona — , ficf) -wa na nguvu, gültig fein.
tränten. -gawanya, (öer)teilen.
ahadi* (III.), Serfprecfyen. -pasuka, jerreifeen (intr.).
zamu* (III.), 2Sact)e. -tengeneza, in Drbmmg bringen,
shehena* (III.), (<Sd}iff3=)8abnng. -kauka, trocfnen (= trocfen Wer=
bwana mdogo (ber Heine §err =) -agiza, Beftetten. [ben).
ber groeite int Dtange, Unter... -patana, bereinbaren,
kiarabu (IV.), Slrabifd). -fika, anfommen.
ugonjwa (VI.), $ranif)eit. -sayidia*, Reifen,
-^hoofika*, fdjwatt) Werben. dhaifu*,fd)Wad), fdjtoäcrjlic^, frant
-shambulia, angreifen. burre, nmfonft, ttnnütj, t>ergeben§,
-ng'oa, Ijerau^ieljen; listen. kwa ghafula*, plötjlidj, unber=
-shinda, übertoinben, befiegen. fefjenS, nnbermutet.
-soma, lefen. yakini*, fidfjer.
-kataa (mit 2ltt.), äuwiberfyctnbeln. nabele yetu, cor un§.
Üfimtß 49.
Mizigo imekwisha fungwa yote? Mmekwisha ng'oa
nanga? Walikuwa wameniambia kama watakuja yakini leo
assubuhi, wasije1. Wapagazi wali wakiifunga mizigo yao,
1 £>er negatibe ^onjnnftib fann oft mit „otjne jn" iiberfetft
Werben.
§ilf§3eütt)örter. 139
kesho alfajiri tutaondoka. Nilikuwa nikilala khemani mwangu,
naye akaingia kwa ghafula akaniamsha akiniambia, tumeona
Wamasai nabele yetu. Nikiwa nikifanya shauri na bwana
mdogo, sitaki mtu aingie kwangu (311 mir). Wakati wataka-
pofika waaskari wenn, tutakuwa tumekwisha shinda washenzi
hawa. Wajua kusoma kiarabu? Bwana, siwezi kufungua san-
dnku hü, kufuli imekbaribika. Marufuku kwingiza bunduki
na baruti. Haifai kutembea usiku, amri ya bwana mkubwa
watu wote wakae nynmbani mwao usiku ukija. Mwenyi ku-
kataa amri hü atapata adhabu awaye yote. Hatukuwa na
buddi kuckoma mji huo kwa sababu jumbe hakutaka kutuacha
tupite nchi yake. Sherti mkatuba huu upigwe chapa, upate
kuwa na nguvu. Kuwagawanyia watu posho juu ya wanya-
mpara wadogo. Tuje lini leo alasiri? Nguo zako zimepasuka
kabisa, zinataka kutengenezwa. Bidhaa hizi sitaki, hazifai
kabisa, zimepata rnaji njiani siwezi kutoa mapesa yangu burre.
Tazama, bunduki yako imefanya kutu, huoni haya? Juu ya
asikari mwema kusafisha bunduki yake killa siku.
Saifgak 50.
3ft bie Qfarfie bereits getrocfnet? SGßeifjt bu (ifm) nid)t, tna§
au§ ifma gemorben ift? (B ift jroei 9flonate t)er (f)er fein = -pata)/y,
[bafj] id) ifjn nid)t mefjr gefefjen fjabe. 2)a§ (efete tflal al§ (po-
StempuS) id) it)n far), gab er mir ba§ $erfpred)eu 311 (ya) fommen
•51t mir (kwangu). §ctt er bie beftettten üßaren bereits geliefert -• ~'
(gebracht)? $d) rjatte tuet SBaren bei ifjm (kwake) befteflt, aber ba
h (kwa sababu) fie ntd)t jjut (9fff.) üereinbarten 3^it (3eit, bie mir
öereinbarien) anfamen, [fo] fjabe id) ifjm gefd)rieben, bafj id) feine
SBaren nid)t mefjr mifl. Smmer fifeeft bu müfjig (burre) [fjeram]! /
®u foÜteft lieber bem 311 1 fjelfen ba§ Seit abjubredjen (-vunja). 1
2Barum miflft bu nidjt ©olbat merben? Sebeu SIRonat befommft bu
beine Segnung unb aufjerbem (tena) geben mir bir (Sffen unb Kleiber.
Söenn e§ fjell roxrb, merben bie SßMIben jjurücfgefjen, um fid) im
SBalbe .gu üerfteefen; aber trenn bie ?iad)t fommt, fommen fie fjeröor
(-toka) unb merben un§ plöfefid) angreifen, menn mir nid)t ad)t
geben. @r fdjlief auf (katika) feiner 2Bad)e, id) mufj it)n firenge
betrafen, bamit er (bfofjer $onj.) öernünftig mirb (SSerftanb be=
fommt). $annft bu ein 3^t auffd)Iagen (-piga)? Iperr, er |at
feine $raft; burd) feine ^ranffjeit ift er fdjroad) gemorben. S)ie§
$inb mar ferjr fd)mäd)Iid), al§ (-po-S£em|m§) e§ geboren mürbe,
aber feit gmet ^afjren ift e§ fräftiger getuorben. Sein @d)iff mufj
auSgebeffert merben, fobalb (marra mit bem -takapo-SEempuS) bu
in ben gmfen (Sof.) fommft (-ingia); e§ feeft ftarf, ein Steif ber
Sabung ift nafj gemorben.
140 ßeftion 25.
Sefeftütf*
Mtu na kijana na punda.
Mtu na mtoto wake walikuwa wakimleta punda mjini,
wapate kuza.
Wakienda, wakakuta vijana waanawake, wakiteka maji;
wakawachekelea, wakisema: «Tazama wajinga hawa; punda
hana mzigo, nao hawajui kurnpanda». — Mtu akiwasikia,
akamweka kijana juu ya punda.
Wakiendelea rubele, wakapita, waliopo wazee; wamekaa
kitako. Mzee mmoja akasema: «Tazama, kama niliyyokuwa
nikisema, siku hizi vijana huwatharau wazee. Kijana ame-
panda punda; babaye anakwenda kwa miguu.» — Mtu ali-
pomsikia, akapanda punda mwenyewe; kijana akashuka.
Baadaye watu wangine, walipopita, wakamwambia: «Je,
baba! Mbona unamwacha mtoto, aende kwa miguu? Huoni,
kama amechoka; hawezi kwenda kama punda wako». — Mtu
akiwasikia, akampandisha kijana nyuma yake.
Wakawa wamefika karibu ya mji, walipokutana na mtu;
akawaambia: «Punda huyu ndiye mali yenu?» Wakamwambia:
«Mali yetu». Akawaambia: «Nalidhanni, ndiye mali ya watu,
mliomwiba. Mtamfisha marra; bawezi kuwachukua watu wa-
wili. Afadhali, mmchukue nyinyi». Mtu akasema: «Bassi,
tujarribu.» — Wakamfunga1 miguu, wakamchukua mpikoni.
Hatta walipofika mtoni, watu wa njiani wakacheka, waki-
piga kelele; punda akaona khofa, akapiga teke, akaanguka
mtoni, akatota.
Mtu na kijana wakarudi kwao, wakiambiana: «Tume-
jarribu kuwapendeza wote; wala hatukumpendeza mtu».
USotUu
kijana (IV.), ßnabe. jel tjofta!
kuza = kuuza. -pandisha, aufzeigen laffen.
-kuta, begegnen. nyuma yake, hinter tfjn, hinter fidf),
mwanamke, ftetbliä). -kutana na, -mfammentreffen mit.
kijana mwanamke, Wläbfytn. ya watu = frember ßeute.
-chekelea, auslasen, oerfaotten. -fisha, umbringen.
-panda, befteigen, reiten. mpiko, Sragftange.
-endelea mbele, fortfdjretten, hatta (mit foIgenbem^po-Sem^uS),
toeiter geben. -cheka, lachen. [al§ nun.
-pita, borbeifommen. • -piga kelele, freien.
kama (mit folgenbem -vyo- beim -ona khofu, fitf) fürchten.
SSerbum), rote. -piga teke, auflagen.
-tharau*, bereisten, -tota, untergeben, ertrinfen.
kwa miguu, gu Qotfs. kwao, nadj §aufe.
baadaye, barauf. -ambiana, ju einetnber jagen.
91idjt bie objefttüe ^orm. 3}ergt. groeiter Seil. Seition 6.
SSefonbere 2Irten ber ^ürtoörter. 141
j|ecf$unti#tmn3igfi:e ICeßttan* Somo la sitt'
u ishrin.
Die übrigen fyinroeifenben ^ürroörter. Das 3^Tttitätspronomcn.
Die von pronotninalftäTTttncn abgeleiteten ©rtsabeerbien. ZHe ab"
geleiteten Perben.
240. . £>a§ üjinmetfenbe ^ürroort ber ^jbentttät
toirb gebilbet, inbem man öor baZ einfache Ijintrjeifenbe Qüx=
toort bie berbo^etten 5J)erfonatpräfi£e feijt:
I. $1. mtu yuyuhuyu, gerabe btefer Wlam, biefer feX&e
9ttann.
watu wawahawa, gerabe biefe Scanner.
II. „ mti uuhuu (feiten), gerabe biefer SBaum.
rniti iihii (feiten), gerabe biefe Säume.
III. „ nyumba iihii (feiten), gerabe bie§ Spau§.
nyumba zizilrizi, gerabe biefe §äufer.
IV. „ kitu. kikihiki, gerabe biefe ©adje.
vitn viyihivi, gerabe biefe ©adjen.
V. „ kasha lilihili, gerabe biefe $ifte.
makasba yayahaya, gerabe biefe Giften.
VI. „ wimbo uuhuu (feiten), gerabe bie§ Sieb.
nyimbo zizilrizi, gerabe biefe Sieber.
VII. „ kufa kukuhuku, gerabe biefer Stob.
VIII. „ mabali papahapa, gerabe biefer 9ßlafe.
241. 35on ber giDetten fRetlje ber rjtntoeifenben %ixx*
lüörter (auf -le) bilbet man ba& Pronomen ber ^bentttat
einfad) burd) SSerboppelung, 3. 23. mtu yule yule ober
yuleyule, gerabe jener Sttann, jener felbtge 9Jknn.
242. SBenn man ben ©nbbofal ber 2)emonftrattDreib,e
„biefer" (huyu, hawa ?c.) in o öertoanbelt (trjooei öorauf=
geb,enbe§ w ausfällt unb nadj i ein y eingefdjoben roirb), fo
erhält man ein l)inmeifenbe§ ^ü^ort, ba§ auf einen bereits
erwähnten ©egenftanb 23eäug nimmt:
AI. I. II. III. IV. V. VI. VII. VIII.
<Sing. buyo buo biyo biebo bilo buo huko hapo
5|3Iur. hao hiyo bizo bivyo hayo hizo — bapo.
3n SBejug auf einen ßofatito: humo, hapo, huko.
SItfo: nyumbaui hurno, in biefem (borfjin ermähnten)
£aufe.
243. ©tatt ber 2)emonfiratit>reiIje yule, wale (jener) 2c.
totrb mitunter in gleicher 23ebeutung eine anbere georaudjt,
bie bon ben fcotlen formen für „biefer" (hnyu, hawa ic.)
burd) bie (Snbung -le abgeleitet ift:
142
Semort 25.
AI. I. IL III. IV. V. VI. VII. VIII.
(Sing, huyule huule hiile hikile hilile huule kukule hapale
SBIur. hawale hiile hizile hivile hayale hizile — hapale.
244. 2)em SDemonftratiuum yule (unb ber ganzen analog
gebitbeten IRet^e) rotrb eine weitere teilte hintoeifenber $ür=
roörter gegenüiergefteEt, bte ftatt ber ©nbung -le bie Betonte
©nbung -lee haben unb auf einen ©egenjtanb hintoeifen,
ber noch weiter entfernt tft, at§ ber mit yule be^eid^
nete, 3. 33.
si mti ule, ni ulee, e§ ift nidjt jener Saum, e§ ift jener
(rrjeiter entfernte).
245. (£§ ift fdjon früher angebeutet toorben, bafj fämt=
Itdje bemonftratioen $ürtt>örter in ber $orm, tüte fie Bei ßo=
fatioen gebraust toerben, auä) atteinfteljenb at§ reine £)rt§=
aboerbien auftreten. Sie mögen hier nodjmat§ im 3u=
fammenhange aufgeführt fein:
I. (Stamm mu.
nyumbani humu, in biefem alleinftet)enb : humu, hierin; hier hinein;
§aufe; in bie§ §au§;
ou§ biefem ipaufe.
nyumbani liumo, baäfelbe
(mit S3egug auf ein eben
errüät)nte§ §au§).
nyumbani mle, mule, in
jenem £mufe; in jene§
§au§; qu§ jenem £>aufe.
nyumbani humule, ba§=
felbe.
nyumbani nilee, ba§felbe
(nur mit Sejug auf ein
voeiter entfernt liegenbeä
§au§ al§ ba§ mit mle
bezeichnete).
nyumbani mumuhumu, ge=
rabe in biefem §aufe; ge=
rabe in bie§ £>au§; ge=
rabe au§ biefem §aufe.
nyumbani mle mle, gerabe
in jenem §aufe; gerabe
in jene§ §au§; gerabe au§
jenem §>aufe.
Ijier I)erau§.
liumo, bierin; I)ier hinein;
I)ier t)erau§ (mit Sßejug
auf einen bereite erroär)n=
ten Ort).
mle, mule, barm, bort
brinnen; ba hinein, bort
I)inein; ba heraus, bort
heraus.
humule, ba§felbe tute mle.
mlee, baSfelbe roie mle (bei
größerer Entfernung).
mumuhumu, gerabe bierin;
gerabe hier btnetn; gerabe
I)ier t)erau§.
mle mle, gerabe barin ; ge=
rabe ba hinein; gerabe
ba berau§.
Semonfirctttüe al§ Slbüerbtert.
143
II. Stamm pa.
(©ine befttmntte ©teile Desetdjnenb.)
nyumbani hapa, bei' biefem aUeinfte^enb :
Ipaufe; nadj biefem Spaufe;
bon biefem §aufe.
nyumbani hapo, baSfelbe „
(mit 33ejug auf ein be=
reit§ ermär)nte§ §au§).
nyumbani pale, bei jenem „
£>aufe; nctd) jenem §aufe;
bon jenem §aufe.
nyumbani hapale, ba§felbe. „
nyumbani palee, ba§fe(6e „
(nur mit 33ejug auf ein
meiter entfernt liegenbe§
£>au§). _
nyumbani papahapa, ge= „
rabe bei biefem §aufe; ge=
rabe nadf) biefem £>aufe;
gerabe bon biefem Ipaufe.
nyumbani pale pale, ge= „
rabe bei jenem £>aufe; ge=
rabe natf) jenem irmufe;
gerabe bon jenem ipaufe.
hapa, rjier; t)ierr)er, r)ierr)in;
nadj fjier, bon liier.
hapo, l)ter ; r)ierlt)er, r)terr)in,
nad) ^>ier ; bon Ijier (mit
33ejug auf einen bereits
ermähnten Ort).
pale, ba, bort; borrrjin, ba=
fim, nad) bort; bon ba,
bon bort, barjer.
hapale, ba§felbe tbie pale.
palee, baSfeloe mie pale (mit
bem Ijierneben gefennjeid)=
neten Untetfct)iebe).
papahapa, gerabe rjier; ge=
rabe lieber, r)ierf)in, nadj
I)ier; gerabe bon Ijter.
palepale, gerabe ba, bort;
gerabe bortljin, bar)in,
nad) bort; gerabe ba|er,
bon ba, bon bort.
III. (Stamm ku.
(©ine ungefähre ©egenb üe3etc£)itenb.)
£)ie Sebeutung ift fonft genau fo rote Bei 9tr. II an=
gegeben unb rotrb halber ber <®ür3e toegen tjier nid)t öott=
ftänbtg totebcr^olt.
nyumbani huku, Bei biefem afleinfteljenb : huku, Ijier u. f. m.
£aufe u. f. m.
nyumbani huko, ba§felbe
u. f. ro.
nyumbani kule, Bei jenem
Ipaufe u. f. m.
nyumbani hukule,ba§felbe.
nyumbani knlee, ba§felbe
U. f. m.
nyumbani kukuhuku, ge=
rabe bei biefem ^aufeu.f. tt>.
nyumbani kule kule, ge=
rabe bei jenem §aufe u. f . m.
huko, ba§felbe u. f. ».
kule, ba, bort u. f. tu,
hukule, ba§feI6e.
kulee, ba§felbe u. f. tu.
kukuhuku, gerabe bier u.
f.».
kulekule, gerabe ba, bort
u. f. lo.
144 Seition 26.
246. 5htc(j einige anbere formen ber ©emonftratiüe
werben abOerbiat gebraust; fo bebeuten:
hivi, fo (in btefer SBeife). vilee, fo (in jener SBeife).
hivyo"^ fo (in ber ermähnten vivihivi, gerabe fo, ebenfo (ge=
hayo / 2Beife). rabe in biefer SBeife).
I?» \ fo (in jener SBeife). vile\ile'. 9erabe J^'M0 fo*
hivile/ ' v A ' rabe tn jener äöeife).
247. 2lud) ndivyo bebeutet: fo (ift e§). Übrigens !onn
man aud) Oor alle biefe formen (aufjer ndivyo) nod) kama
(tote) feigen: kama hivi, kama hivyo, kama hayo u. f. to.
kama ni vile, kama ndivyo ^ ._„,„ - f„ ia ,.„+„.. v- r
t .,'.,. -i i toenn e§ fo tft, unter btefen
aSTa hiuX Tlle i « W"**
kama sivyo, ikiwa sivyo, toemt e§ nict)t fo ift.
watu ni kama hayo \ ffl ^ bk g^
ndivyo tabia ya watu; ' '
248. „©oldjer, foldje, fotdjeS" tt)irb burdj kama (tote)
mit fotgenbem fjintoeifenben $ürioort cmSgebrucft, 3. 35.
sijaona mambo kama hayo, foldje Singe Ijabe td) nod)
nidjt erlebt (toörtlid) gefeiert).
249. Slbgeleitete Serben1 »erben auf fotgcnbe Söeife
gebitbet:
a) neutropctffiüe, mit ber (Snbung -ka.
b) regier ofe, mit ber (Snbung -na.
c) faufattbe, mit ber ©nbung -sa, -za, -sha, -ya.
d) inOerfiOe, mit ber (Snbung -ua.
e) intenftöe, mit ber ©nbung -za, ober burdj 33er=
boppelung^
250. S)ie neutrojmffiöen Beittoörter toerben burdj
bie ©nbung -ka bon tronfitiüen 3etitoöriern in ber 2lrt
abgeleitet, baf} ba% fdjliefjenbe -a (u) berfelben in i 0er=
rocmbelt tt)irb:
•kata, fdjneiben: -katika, gefd)nitten toerben.
-kharibu, gerfiören: -kharibika, gerftört tterben.
25erba auf i unb e fügen bie 5lbteitung§filbe ofjne 3Ser=
änberung an, 3. 33.
-badili, änbern: badilika, fid) änbern.
-samehe, Oerjeitjen: -sameheka, üerjeifjltd) fein.
1 aSergl. bie Slfifyanblung, bon (S. Oötr: Stte abgeleiteten SSerfia
im ßiftoa^Üi, in meiner 3eiiftf)rift für afritanifäje unb ojeanif^e
©prägen, 1896, ©. 249 ff.
abgeleitete geittoörter. 145
SSerba, bie öor ber ©nbung einen 33otat fja&en, raerfen
baZ f(J)lte^enbe a einfadj ab unb fügen bann -ka an, g. 33.
-pasua, gerrei^en (tr.); -pasuka, gerret^en (intr.)1.
^aufattoe Serben auf -sha bilbeu baZ 31eutrotoaffiöum
burdj Sertrmnblung biefer (Enbung in -ka, g. 33. -stusha,
erfdireden (tr.): -stuka, exfd&recfeti (intr.).
3)urd) Sertoanblung in bte neutrotoaffibe $orm erhalten
bie tranfitiben 3ettroörter eine 23ebeutung, bie fid) ber be§
^affiben nätjert, aber fid) baburd) bon bemfelben unterfajeibet,
baft ntctjt auf baZ eigentliche Seiben, fonbern auf ben ba=
burd) berurfadjten 3uftanb baZ ^>auptgetr)id)t gelegt tbirb.
Nyama imekatwa fjeift einfad): baZ SIeifdj ift ger=
fdjnitten boorben; aber nyama imekatika bebeutet: baZ f^Ieifc^
ift in ben 3ufianb be§ 3erfd)nittenfein§ gekommen = ift
gerfdjnitten. -pasua kitu bebeutet „ettba§ gerreiften", baZ
üßaffib -pasuliwa „gerriffen toerben", aber baZ -fteutrobaffibum
-pasuka, in ben 3uftanb be§ „3erriffentoerben§" fommen =
bon felbft gereiften.
§äufig f)at biefe ^orm bm üftebenbegriff ber baffiben
3!Jlöglid)!eit, ber 3}lögtic^leit, mit einem ©egenftanb fo unb
fo gu berfaljren, 3. 23. chakula hiki hakiliki (Don -la, effen),
biefe ©beife fann nidjt gegeffen »erben, e§ ift nidjt mögtid),
biefe ©peife gu effen, fie ift nidjt efjbar.
®ie beutfdjen 5lbje!tiüe auf -bar muffen fämtlid) burcft
Serben in biefer $orm tbiebergegeben toerben, in ber teueren
33ebeutung ift neben ber (Snbung -ka audj bie ©nbung kana
für neutropaffibe Serben übtid), toie g. 33.
-pata, erlangen, befonvmen: -patikana, erlangt tuerben tonnen,
gu erlangen fein, gu befotnmen fein, erreidjbar fein,
-ona, fet)en: onekana, gefeiert toerben tonnen, fidjtbar toerben,
fdjeinen, erfdjeinen.
-jua, tt)iffen: -julikana, gettmjjt merben tonnen, toifjbar fein,
befannt fein,
-tambua, toieberertennen : -tambulikana, erfennbar fein.
251. 9tecibrofe Serben roerben burd) -na abgeleitet,
ba§ bei Serben auf a ofme toeitere§ an bie (£nbung tritt, g. 33.
-penda, lieben: -pendana, einanber lieben,
-piga, fdjlagen: -pigana, einanber fdjlagen.
Serba auf i, e unb u bilben bie recibrofe O^rm bon
ber objeftiben:
1 SDodj toirb in biefem ^atte nidjt feiten lieber bie objeftiüe
$orm bei ber Ableitung %a ©runbe gelegt.
Output ßont>.=©rcmtmatt£. 10
146 ßeJtion 26.
-saddiki, glauben: -saddikiana, einanber glauben,
-samehe, bergeben: -sameheana, einanber »ergeben,
-karibu, ftd) nähern: -karibiana, fid) einanber nähern.
2)ie 23ebeutung ber $orm tft ou§ ben gegebenen 33et=
fielen ofjne toeitereS !lar; banaä) beäeidjnet fte bie gegen=
fettige Sesteljung einer §anbtung auf gioei ober mehrere
*J}erfonen.
252. $on ben faufatiben Serben tft bereits früher
bie 9tebe geroefen (§ 84). (£§ firtb Ijier bret berfcfjiebene
23ilbung§toetfen ju unterfdjeiben, unb ba§ SBörterbudj fjat
^uffdjtufe barüber gu geben, roettf)e bei jebem einzelnen 3eit=
toort bie getoölmltd)e tft:
a) 9Jcit bm ©uffigen -isha, -esha ober -iza, -eza. Sie
mit i cmlautenbe ©nbung rotrb getoärjtt, roenn ber
Stamm be§ SBerbumS ben 2)ofal a, u ober i Ijat,
fonft bie mit e cmlautenbe. S)ie (Snbung -a be§
einfachen 3)erbum8 fällt bor btefen StbleitungSftlben
au§, 3. SO.
-zama, finfen: -zamisha, finfen madjen, fenfen.
©eb,t ber (Snbung ber SBofat e ober i borauf, fo
faßt ber anlautenbe 95o!at ber 91blettung§filbe fort:
-jaa, öott werben: jaza, füllen.
-zoea, fid) gemölmen: -zoeza, getttöljnen.
-ingia, l)inetnger)en : -ingiza, hineinbringen.
Sttandje Serben auf -ka bertoanbeln biefe bei ber
23ilbuug be§ $aufattb§ anfdjeinenb in -sha, 3. 33.
waka, brennen: washa, an^ünben.
2)ie§ tft aber bielmeljr fo gu erftären, bafj betben
ber gemeinfame ©tamm -waa, fcrjeinen, leuchten, p
©runbe liegt, öon bem tu bem einen $att ein neutro=
paffte, im anberen ein faufattöeS 3eittoort abgeleitet
roorben tft.
Söann übrigens bie (Snbung -isha (-esha) unb wann
-iza (-eza) jur üöertoenbung fommt, barüber täfjt ftd)
bisher nichts SefttmmteS fagen. 2Benn ba§ ©runb=
roort arabtfdjen UrfprungS ift, fo roirb meiftenS ba§
©ufftj -isha (-esha) geroäljlt; SSerba mit einem SSofal
bor bem ©djlufc-a beborjugen -iza (-eza); SSerba mit
ben $lblettung§enbungen -ana unb -ama in ber bieget
-isha (-esha).
b) ®ie 95erba auf -ta bitben ttjre faufattbe $orm burdj
SSerroanblung biefer (ümbung in -sa, 3. 39.
abgeleitete 3etttoörter. 147
-takata, rein fein: -takasa, reinigen.
-tota, unter jinlen: -tosa, unterfinten foffen.
-tokota, fo^en (intr.): -tokosa, fodjen (tr.); ober:
-pita (öorüberge^en) : -pisha unb pitisha (oorbeigeljen laffen).
c) ÜDlandje Sßerfia, befonber§ foldje mit fdjtiefjenbem n,
p, v (w), berroenben bie Qcnbung -ya jur 23itbung
ber faufattben $orm; babei töirb p bor y ju f, w
bor y 31t v.
-ona, feljen: -onya, geigen,
-ogopa, fürcfjten: ogofya, einflüstern,
-lewa, betrunfen fein: -levya, beraufdjen.
2Ba§ bte 23ebeutung ber faufattben $orm anlangt,
fo ift ju unterfdjeiben, ob baZ ©runbtoort intranfitib
ober tranfitib ift.
3m erfteren %aUe roirb ba§ abgeleitete $aufatib
tranfitib, im letzteren bobbelt tranfitib, 3. 23.
-pona, gefunben : -ponya, madjen, bafj einer gefunbet = üjn
feilen,
-lewa, betrunken roerben : -levya, machen, bafj einer betrunfen
roirb, ib,n beraufdjen.
©agegen:
-piga mtu, jemonben fdjlagen: pigiza, motten, bafj einer
einen anbern fernlägt, jum «Schlagen üeranlaffen.
-taua, roäljlen: -tauza, madjen, ba| jemanb etroa§ (ober je=
manben) roäljlt, -wm 2BätjIen beranlaffen.
253. S)ie inberfibe ^orm roirb burdj 23erroanblung be§
€nbung§bofal§ in -ua ober -oa gebilbet; bie ßnbung -ua
roirb gebilbet, roenn ber Sßoral be§ @runbroorte§ a, e, i
ober u ift, fonft -oa, 3. 23.
-fumba, fcljliefjen: fumbua, öffnen,
-unga, üerbinben: ungua, trennen,
-runga, binben: fungua, lo§binben.
-ruma, roeben: fumua, cm§einanbertrennen.
-kunja, falten: kunjua, au§einanberfctlten.
Sßie erfidjtlid), roirb burd) biefe ©ubungen bie 23e=
beutung ber ©runbform in ir)r ©e gen teil berfeljrt.
254. ©ie intenfibe porm rjat groei 23itbung§toeifen.
Einmal fann fie mit benfelben ©ufftjen gebilbet »erben
roie bie faufatibe, 3. 23.
-kana, leugnen: -kanisha, ableugnen,
•ponya, feilen: -ponyesha, gänjjlicf) feilen,
-kasiri, ärgern: -kasirisha, ftarf ärgern.
10*
148 ßeftton 26.
2)odj tft biefe 23ilbung int allgemeinen im ©nai)ili feiten;
fie berftärrt bie 23ebeutung be§ @runbtoorte§.
255. 3u ben intenfiben Sormen gehören audj bie
burd) ganje ober teilmeife Sßerbobbelung gebilbeten SBerba
(bie Sogenannten ^teratibformen), 3. 33.
-tafuta, jucken: tafutatafuta, immer mieber jucken, burd)=
fudjen, überall fudjen.
-kata, fcfineiben: -katakata, immer mieber fcr)netben, in gcmj
gleite ©tücfe ftf)neiben.
-zima, berlöfcfjen (unb baljer !alt merben): zimazima, falt fein,
-metuka, glänzen: memetuka, funfein,
-potoa, Iriimmen: -popotoa, berbrefjen, berrenfen.
•ftidjt feiten toexben einer ©runbform mehrere ber er-
mahnten 2loIeitung§enbungen gleichzeitig angefügt, 3. 23.
-pata: -patana: -patanisha.
Mottet.
mnyororo (II.), ßette. fuatana, einanber folgen, hinter*
mnara* (II.), Sturm, einanber getjen.
kheri* (III.), ©lud -pitika, gangbar fein.
chapa* (III.), «Stempel. -zidi* (mit 3nfin.), immer mefir
siku ya juma (III.), Freitag. (etto. tljun).
nanga (III.), Slnler. -fahamu*, fidj entfinnen.
boraa (III.), Umzäunung, -bomoka, einftürjen.
fahamu* (III.), ©rimterung. -tisha, ergreifen, in Ofurdjt fefeen.
bilauri* (III.), ©Ia§. -tengeneza, regeln.
ujambo (VI.), Söoljlbefinben. -tunza, toar)rne|men.
wakati* (VI.), QtiL -danganyika, fidj betrügen laffen..
-onana na, äufammentreffen mit. -cbukiza, Raffen madjen, fidj ben
-amkia, jm. guten SOlorgen f agen. §a£ jemanbe§ ju^ieben.
-patanisha, miteinanber au§= -vuinbua, entbecten, auf ettoaä
föf)nen. -tumia, benutzen, [iommen.
-pigana, einanber fdjlagen. -tumai*, rjoffen.
-tangulia, ber erfte fein, anfangen, -ridhisha*, änfriebenftetten.
-shauriana*, fict) miteinanber be= -timmiza*, oottenben.
raten. sawa*, gleict), gleichmäßig, au§=
-pokezana, einanber ablöfen. geglichen.
ya nini, too^u?
Üfittttß 52.
Nafurahi Sana kwonana nawe. Killa siku wanakwenda*
kwamkiana njiani. Kwa kheri ya kwonana ! x Khatti hiyo
haikufai neno, haina chapa. Wazee wamewapataniska. Hiyo-
si sababu. Killa mwenyi khatti ya deni ao mkataba wo wote-
(wo wote = irgenb ein) aje siku ya juma, khatti zote zipigwe
1 2Börtlicfj: auf ba§ ©lud! be§ ©inanberfef)en§ = auf 2Bieber=
fefjen.
Abgeleitete 3eittoörter. 149
chapa pamoja. Kweli tumepigana, lakini aliyetangulia kupiga
ni yeye. Tumeshauriana saa mbili. Sasa wakati wa kupo-
kezana. Killa mnyainpara achukue bendera yake ndogo na
wapagazi wake wafuate bendera hiyo tu. Fuataneni karibu.
Njia hü haipitiki kabisa wakati huu. Inapatikana p'embe
nyingi huko? Mnyororo wa nanga umekatika. Yeye mtu wa
kugeukageuka, si natu sawa. Mgonjwa killa siku anazidi
kupata ujambo, mganga huyo amemponya kabisa. Haifai
kupika vyakula vilevile killa siku. Amevaa nguo rangi
yake vilevile kama nguo yako. Ameniambia maneno yaleyale
xiliyosema wewe.
Attfgafie 52.
2)ie (£rben felbft fjaben fiä) balnn geeinigt, allen 93efijj gu t>er=
faufen, ^ßflangung, Käufer unb aEe§, unb ba% (Selb gu teilen. @§
ift verboten, ©ctoefjre unb Munition eingufürjren. SBiebiel Präger
inerben t)ier gu befommen fein ? Sßaut eine grofje Umgaunung, öiel=
leidjt roerben bie ©ingeborenen in ber 9iadjt (Äff.) fämbfen fommen.
SBenn iä) mid) redjt (venia) entfinne, |at er mir bie nämlichen Sßorte
gefagt. 3d) r)abe feine Erinnerung an (©enitib) bie erroäfinte <Sad)e. .
®iefer Sturm erfdjrecÖ bie Seute, roeil er einftürjen fann. ^Regele bie
ertt>äf)nten Angelegenheiten, toie (ÜMatibum -vyo- Beim SSerbum) bu
felbft ttntift (-penda). 5Dton §erg Bat fefjr begehrt (-penda), mit
bir [roieber] gufammengutreffen. güfjrt (-peleka ob. -enda) biefer
2ßeg nad) ber ©tobt? — 3a, aber er ift jefet ntdjt gangbar, ©r
tjcrfterjt nid)t feine Angelegenheiten (maneno) roafirguneijmen, er läfjt
fid) fiet§ betrügen. 6r bat fein 9£ed)t befommen, aber er rjat fid)
betn £>affe ber Seute au§gefe|t. (Sr ift e§, ber bie§ (ba% ermähnte,
ty. Sil V) guerft in (katika) feinem (Seifte entbedt bat. ©ein 9lat
ift feb> gut; meine Abfidjt ift, gerabe ba§ («J3I. ßl. IV) gu tb>n,
ma§ (-vyo-) bu fagt. @r r)at au§ (na) bemfelben ©fafe getrunfen,
meld)e§ iä) benutite. @r ift ein 9ttann, ber gu allem brauchbar ift
(überfeine: be§ 9Jtad)en§ alle Arbeit); iä) fjoffe, er roirb biä) gu=
f rieben ftellen. 3ä) r)abe lange (sana) gebraucht (gefeffen), um biefe
Arbeit gu boEenben. ©iefe (bie ertüäfjnten) llmftänbe roogu?
Mwenzi mwema.
Kidachi: 3$ fjatt- einen ßemteraben.
1. Nalikuwa na mwenzi, 2. Lilipopigwa msapata
rafiki kabisa. kwa siku yetu k'uu,
Alikaa nyumbani kwangu, twaliimba nyimbo nzuri,
alikula mkate wangu, twalicbeza na kiburi,
rafiki yangu yee, kwa siku yetu k'uu,
rafiki yangu yee. kwa siku yetu k'uu.
■VW
150 Seftion 26.
3. Zimepigwa ngoma zetu: 4. Akapigwa na mishale,
Washenzi waja, loo! rafiki yangu yee.
«Haya, tupe p'anga zetu, Macho yake yakivunja:
na mikuki, ngao zetu; «Kwa kheri!» akasema,
washenzi waja, loo, sahibu yangu yee,
washenzi waja, loo!» sahibu yangu yee.
yee = yeye. loo!" Slugruf ber SSertotmberung.
meapata, ein Sans. haya, auf! tt>of)Ian! bortoärt§!
-piga msapata, gum Sanj auf= mkuki, <Bpux,
siku k'uu, fjefttag. [fipielen. ngao, ©djüb.
-cheza, fptelen, tanjen. sahibu* = rafiki.
kiburi* ©tolä. mehale, *PfeiL
^ie&Enunö5toan3i0|tE IM tion. Somo la saba
u ishrin.
Die präpoftttonen unb präpofitionellcn 2IusbrMe.
256. Qüigentlidie präpoftttonen finb im ©uatjili nur
-a, na unb kwa. Sludj kätika fann f)eute als fold)e be=
trautet mexben, oBtt)or)I e§ eigentlich au§ kati ka (inmitten
öon) äufammengetoadjjen ift, ebenfo hatta, tangu, toka
(tokea), mpaka.
257. Sagegen ijibie3^to^uneigentli(|en5|}räpofitionen,
ober beffer gejagt, ber fcxäpofitionetlen ^Beübungen äiemtidj
ertjebltcr).
258. 25on ben eigentlichen ^xäpofitionen ift -a in
feinem ©ebxaudj auf ben 9lu§bxuct be§ ©enitiöoer^ält=
ntffeS befcbränft,
259. na roirb folgenbexmafien gebraust:
a) 3um 5lu§bxud: be§ 2Serbunbenfein§ mit, ber 23e=
gteitung, 3. 23. hufanya urafiki na watu wote,
er macbt gfreunbfdjaft mit allen Seilten; amekuja na
watu wawili, er ift mit gtoei Scannern gekommen;
karibu na mashua yako, !omme fjeran mit beinern
SSrot!
§iextjer geboxt and) bie äkrbinbung kuwa na,
fein mit = tjaben.
b) 3ur SSeäeidjnung be§ logifdjen ©ubjeftS beim
$affiö ober bei neutxopaffioen SSexben (im Seutfctjen:
2>ie ^rctyoftttonen. 151
oon, burdj), 3. 23. umeamshwa na nani, bon roem
bift bu getoetft roorben?
SBenn bon na ein berfönlidje§ $ürmort abfangt, fo
werben folgenbe ^tnen gebraust (bergt. § 7 tmb § 229).
nami, mit mir, bon mir. naswi, mit tm§, bon un§.
nawe, mit bir, bon bir. nanyi, mit eud), bon eud).
naye, mit ü)m(ü)r), benimm (ifjr). nao, mit Ümen, bon ü)nen.
II. $1. nao } nayo
III. „ nayo ! nazo
IV. „ nacho ! mü ^m (i^r) bon navyo! m{t ^ öon
V. „ nalo l ^ y^ nayo f ^
VI. „ nao j v ' nazo
VII. „ nako —
VIII. „ napo ' napo
2lnmerf. 3m 91orbfuaf)iIt fogt man ftatt na (in ber SSebeu=
tung „bon, burtf)") ni.
260. kwa beaeidjnet:
a) baZ Mittel ober 2Berf3-eug, 3. 23. kupiga kwa
fimbo, mit einem ©toefe fragen; kwa miguu, 3U $uf3;
b) ba§ Sßertoeüen bei ober bie 9licf)tung einer 23e=
toegung 3U jemanbem ober ettoa§ fjin, 3. 25. kwenda
kwa mganga, 3 um STrgt geJjen; kwenda kwa kazi
(bafür autf) kazini), gur 5lrbeit gelten;
c) ben $rei§, 3. 23. kwa kima kidogo, um einen ge=
ringen 5ßrei§; kwa reale kumi, für geljn SDotfar;
d) einen begleitenben Umftanb: kwa nguvn, mit
©etoalt; kwa mashaka mengi, mit bieten ©d)tt>terig=
feiten;
e) ein Sftafj, 3. 23. kwa cheo hiki, nadj biefem 9DM3e;
f) einen ©runb, eine llrfadje, kwa mvua, toegen be§
£ftegen§; kwa khofu, au§ ^urdjt.
£ängt bon kwa ein berföntid)e§ {yürtoort ab, fo
mirb ba§fetbe in biefem %aUe burdj bk befits an geigen ben
$ürtt)örter ouSgebrücft, 3. 23.
kwangu, bei ober ju mir kwetu, bei ober 31t im§
kwako, bei ober gu bir kwenu, bei ober gu eudj
kwake, bei ober gu it)m (it)r). kwao, bei ober gu ifinen.
261. Kätika begeidjnet im allgemeinen toie ber ßotatib
einen $unft im Zäunte unb gtoar auf bie O^Sen too?
root)in? unb loo^er?
(S§ erfe^t bafjer bie 5J3räbofttionen : in, an, bei,
gu . . . Ijin, nad), öon . . . f)er.
152 ßeftion 27.
5Iudj auf bie Seit fann e§ übertragen toerben, 3. 25.
kätika mwanzo wa mwaka, ju (am, um) Anfang bei
3alj)re§; kätika safari ile, auf biefer Steife.
Katika fann fiet§ burd) ben bloßen ßofattto tiertreten
merben:
Stnmerf. SDtitmüer Ijat e§ bie SSebeutung „toa§ anbetrifft,
3. 25. katika summa hü haiui watu, tüa§ bie§ ©ift anbetrifft, fo
tötet e§ niemanben.
262. SDtefe tote bie übrigen einfadjen ^rätoofttionen re=
gieren ben 5I!!ufattö:
hatta 1 bi§, bi§ 3U, bi§ nad), 3. 93. hatta mlango, 6i§
mpakaj gur St^ür.
tangu, feit, öon ... an, 3. SS. tangu miezi miwili, feit gtoei
Monaten,
toka (tokea), feit, öon an, .3. 53. toka mwanzo, öon $n=
fang an.
263. SDie torätoofttioneUen 2tu§brü(fe befielen meift
au§ einem §aupttoort im Stüufatib (ober ßolattn) mit
folgenber ©enitiopartiM.
©ie Ijäufigften finb:
baada* ya, nad) (öon ber 3cit). mudda wa, auf, für (fo itnb fo
kabla* ya, öor (öon ber 3eit). fange 3eit).
nyuma ya, rjinter. mfano wa, gemäf;, nad).
mbele ya (ober za), öor (örtlid)). rnwisho wa, am (£nbe öon =
juu ya, auf, über, oberhalb ; gegen. nad).
chini ya, unter. mzingo wa, runb um, um . . .
ndani ya, innerhalb, in. fierum.
nje ya, aufjerrjalb. pande zote za, runb um.
beina* ya 1 3toifd)en, unter pamoja na, 3ufammen mit.
katikati ya/ (= 3rotfd)en). upande wa, nafje bei.
kando ya (ober la))_ Iäng§, wakati wa, bei (= 3ur 3eit),
kandokando ya / neben. roä^renb.
karibuya^ oei, nahebei ; gegen(un= zayidi ya, aufjer, über . . . t)inau§.
karibuna/ gefäfire 3aftlangabe). upande wa pili wa, j;enfeit§.
kati ya "l inmitten Jtoiidien uPan(^e ÜUU wa> bie§feit§.
katikati yaj ' 0 \ ) • ng'ambo ya hapa ya, bie§feit§.
mahali pa, anftatt, anfiette öon. kwa sababu ya\_ mc,m
kinyuma cha, nad) (lof.); gegen. kwa ajili ya j
kwa kuteta na, im SBiberftreit bilä* pasipo (mit %tt), of)ne.
mit; gegen.
264. <£>dngt öon einer biefer SBenbungen ein öerfön=
ItdjeS ^üriüort ab, fo mirb na rote getoöfmltd^, ya (ober la,
za, cha etc.) nrie kwa beljanbelt, alfo nyuma yangu,
rjtnter mir.
5ßräbofitioneEe 2tu§brücte. 153
%8öxtet+
mua, 5ßt. miwa (II.), 3udtxxof)X. ujira* (VI.), ßotjn.
salamu* (III.), ©rufe. upepo (VI.), SSinb.
eheria* (III), ©efetj. -dai*, gert^tfid^ forbernüon(kwa).
tabia* (III.), (£t)arafter. -hukumu*, urteilen, öerurteiten.
daawa* (III.), 9tedjt§ftreit. -shuhudia*, bezeugen.
yamini* (III.), ©ib. -eneza, befaunt macfjen, p\ibli=
taarifu* (III.), ^Defloration.» gieren.
hesabu* (III.), 3at)t; 3led)nung. -tambua, beurteilen.
alama* (III.), 3^icf)en. -gombewa, ftreitig fein.
nambari* (III.), Stummer. -oza, üerfjeiraten.
namna* (III.), Formular. -pasa (mit 3I!f.), gebühren, ju=
bandari* (III.), §afen. tommen.
zamu* (III.), Söadje. -tanguliza, jm. etwas borfdjiejjen.
thawabu* (III.), SSetofjnuug. -kata, abrieben.
bald* (III.), 9ieft. -uliza khabari, (gertdjtlicf)) unter=
daftari* (III.), £Budj, Diegifter. -kubali*, annehmen, [fudjen.
k'ambi (III.), Sagerütatj, -panga, tagern.
nyika (III.), ©tefcpe. -aiika, einlaben.
ndoaua (III.), Singet. amrua*, aber. •
baraka* (III.), ©egen. rnarufuku*, berboten.
t'aka (III.), ©crjmttfe. zamani, frühere.
hakimu* (V.), Stifter. vingine, anbertoeit.
jarifu* (V.), üfteij. illa*, aufjer.
meko (V. 9J3L), $euerfteite. assubuhi na rnapema, ganj frütj
ushujaa* (VI.), Sabferfeit. am DJtorgen.
Übung 53.
Bwana wangu, salamu sana, amma baada ya salamu,
uje k'wangu leo alasiri. Nadai kwako fedha yangu, beina
yetu sheria (seil, füll entfd)eiben). Kwanza toa mapesa ulivyo-
hukumiwa (-vyo- = föie), khalafu peleke daawa yako rubele
ya hakimu mkubwa. Ni kweli, ninashuhudia kwa macbo
yangu. Juu ya nani (seil, faßt e§, lüftet e§) kulipa? Gharama
ya meza juu yako. Eneza amri bii kama dasturi katika mji,
watu wote wasikie. Natambua tabia ya watu kwa (nadj)
mambo yao. Mpaka huu umegombewa tangu zamani. Maru-
fuku kuuza ao kununua watumwa bila rukbsa ya sirkali.
Bwana wako amekununua kwa mali yake; wataka mali yake
impotee burre? Sina daawa naye. Juu ya nani yamini?
Yamini juu yako. Amerudi kwao akaozwa vingine. Katika
(ttQtr)) dasturi yenu yampasa adbabu gani? Sina sbauri naye.
Andika katika taarifu yako hesabu ya robta, alama yao na
nambari yao. Namna za taarifu huuzwa katika fordha. Apime
((£§ fott . . . .) mtama wake mbele yako. Tumekosa katika hesabu.
Hapana rukhsa kushusha wala kupakia mali illa katika ban-
dari zenyi fordha. Zamu yako ni tangu lini hatta lini? Musa
amepata thawabu kwa sababu ya ushujaa wake. Kazi yake
kusafiri na Wazungu. Kwenu wapi? Vema bwana, amri
154 ßeftion 27.
kwako wewe (= bu f)aft -m befehlen). Utakwenda kwa miguu ao
utapandapunda? Tukate (=balmen)njiakwamiundu. Majiyafika
(reichen) hatta wapi? Meko nifanye wapi? — Huko; si karibu ya
khema yangu. Waskeni moto mkubwa katikati ya boma. Huyu
jumbe ameshtaki wapagazi; asema wamekwiba miwa katika
shamba lake. Baada ya wapagazi watano watano afuate askari
mmoja. Askari wangine wote wafuate nyuma ya wapagazi.
Kazeni mwendo, watoto, kwenu mtapumzika. Niraekutanguliza
msbahara wa mwezi mmoja wakati wa (gur 3^it be§) kwondoka.
Katika (t>on) ujira wako nakata rupia t'ano. Bassi, nussu
nitaleta kesho, na baki baada ya siku t'atu.
3(ufflo6c 54.
2ßer Ijat (= auf wem [ift c§]) bie ©eridjt§foften ju gafjlen?
Dfyne ju unterfud)en, fann id) nidjt urteilen. @ut, wir wollen ber
©renje Don Anfang bi§ ju @nbe folgen, ©et gebitlbig (mit ©e=
bulb) im Unglücf. $d) bin wegen ber ©flauem fortgelaufen. $eber
#©ä)ulbfd)ein mufj (sberti) in ba§ 9xxegierung§bud) (93ud) ber Regierung)
eingetragen (-andika) unb abgeftempelt werben. 3d) Ijabe feit geftern
mit ilmi gefprod)en, aber er nimmt meinen üfrtt nid)t an. S^ber
üftenfd) fennt bie§ ©ebot (amri), e§ ift in jebem Ort (mji) puMi=
jiert worben. 3'cbcr Wlaxu\ Ijat (blofjer $onj.) bor feinem £>aufe
ju fegen. $dj wiE nid)t auf (ndani ya) einem früheren Sagerfctajj
lagern. 3ft bor un§ 2BaIb ober ©teübe? 3Sietteiä)t Ijaben fidj bie
äßilben in (innerhalb) bem fjoljen (großen) ©rafe berfiedt. 2>ein
©flabe ift an (kwa) ben ^ocfen geftorben. 3d) werbe in (innerhalb)
einem anbern 53oote folgen. Söftt (kwa) biefem Sßinb werben
wir ben Spafen bleute nidjt erreid)en (-fika mit £of.). SBann ftfdjt
ifjr? — 2Bir fahren ganj frür) am borgen au§ (ausfahren == -toka)
unb (-ka-£embu§) ftfdjen bi§ Mittag. ftifdjft bu mit bem ftejj
ober mit ber Ringel? äöillft bu Tnorgen 5lbenb bei (kwa) un§
effen? ©ott gebe bir ©egen, bir unb beuten $inbern in (katika)
biefem Saljre. SBeifjt bu nidjt, wo mein ©djtüffel ift? — $d) fyibe
einen ©d)lüffel im (innerhalb) £ifdjfaften ($inb be§ £ifd)e§) ge=
feben. 33ift bu Dom ©ouberneur eingetaben worben? Sßo ift ber
Hauseigentümer? — ^d) wöd)te (-taka) mit ifjtn felbft bcrtjanbeln
(-patana). SBiebiel 3immer finb in (innerhalb) biefem £)aufe? S)a§
lpau§ ift feljr fd)mu^ig (Ijat oiel ©cfjmnft), e§ liegt bem (Eigentümer
ob (e§ ift auf bem (£.), ba§ £>au§ ju reinigen; fo fann iäi nidjt
einjiefjen (-ingia).
Scfeftutf*
Sie ftjfjrfitrfjtc tum Wiknt Stnfrfif nfriit .
(B war einmal ein ÜRann in $airo, ber fjiefj 5lltbegi $afdj=
fafd)i. Unb er war ein wenig berrüdt, unb er pflegte in ber ©tabt
®atro fjerumjugeljen. Unb bie $inber barin gingen auf ber ©trajje
fjinter tfjtn tjer unb Rotteten über it)n unb fdjrieen il»m ju: 5llibegi
^räbofüionelte 2lu§brücfe. 155
$afd)fafd)i, 5IIibegi $afd)fafd)i; in berfelben 2Beife, wenn er ging nnb
wenn er tarn, liefen ü)m bie $inber bon . Äairo alle Sage eben=
fo nach.
Ünb (hatta) an einem Stage (5lff.) bon (katika) ben Sagen
Würbe e§ bem 5Ilibegi jubiel, bajj ifjm bie $inber nachliefen nnb
ü)m gufdjrieen, nnb er büdte fid) nnb nafjm einen großen «Stein auf
in feine §anb, nnb er warf jenen Stein in (katika) ben Raufen
jener $inber [r)inein]. Unb er (ber Stein) traf ein $inb an (katika)
ben $obf unb fällig' itjm ein grofje§ £od) hinein. ©a§ $inb fdjrie
fefyr, unb [ba] fam fein SSater unb faf) (e§), [bafj] fein $inb fetter
(feljr) berieft mar (-ka-£embu§).
Unb er fragte e§: SOßer bat (-ka-2:embu§) bid) gefcr)Tagen? Unb
ber ^unge (mtoto) fagte: 9Hibegi $afd)fafd)i b,at (-ka-S£embu§) mid)
fo gefdjlagen. 21I§ ber $ater bie 2ßorte feine§ $inbe§ rjörte, nntrbe
er auf ben 9Hibegi $afcbfafd)i ferjr böfe unb fafjte ben 5IIibegi unb
fdjlebbte (trug) it)n bor (hatta katika) ben 9tid)terftur)I unb fagte
bem 9£id)ter: £>iefer 9Hibeg bat (-ka-5£embu§) meinem Sobne einen
Stein an ben $obf (©enitib) geworfen (gefdjlagen) unb Ijat ibn eine
grofje Stelle fdjmerjen madjen. Unb id) fjabe i|n bor (katika) ba§
©ericbt (hokumu) gebracbt. S)u Wirft [fdjon] bamit (ya) fertig
werben. Unb ber Dttdjter fragte ben 9Utbegi: Sßarum fyaft bu ben
jungen ofyne ©runb gefdjlagen? Unb 51Hbeg antwortete ib,m unb
fagte ju bem Siebter: ^umlief), o Stidjter, ©otte§ Segen über bem
Sßrobfyeten ! Unb ber Siebter fagte : ©ott fegne ibn unb triebe über
um1. S)a fagte er iljm jum -^weiten 9Me: D Diidjter, ©otte§
Segen über bem ^robbeten! 3)er Siebter fagte: S)er Segen ©otte§
fei mit iljm unb fein triebe 2. 3)a fagte er ibrn -jum brüten -Jftale :
O Siebter, ber Segen (5Jotte§ über bem 9ßrobr)eteu ! Unb ber Siebter
antwortete: SLaufenbfadjer Segen fei über ifym*. ®a fagte er ibm
jum bierten 9ttale: £) Üiidjter, ©otte§ Segen über bem ^ßrobljeten! ,.(J»
Unb ber ^idjter mürbe be§ ©efd)reie§ bon Utltbeg fatt, mie (n£f) :
9Hibegi ju ü)m fagte: ©otte§ Segen über bem Jßrobljeten. (Enblidj
(hatta) mar ber ^Kidt)ter ber Sadje überbrüffig unb fagte: 3dj ^abt
ba§ ©efdjrei fatt. Unb 51libegi antwortete unb fagte: O Dfüdjter,
bu fyafi e§ fatt (-chukiwa), bem SJkobrjeten Segen ;$u münfdjen/ wie
fott id) ($onj.) [e§ bann] nid)t fatt werben (-udhika), wenn fie mir
alle Sage nadjf freien, wenn id) auf ber Strafje ger)e? ©u bift
[fdjon] bon bem einen 9ttafe (9Jff.) böfe geworben (-udhika), wie
[biet mebr] id) [e§] alle Sage?
®a erfannte ber Siebter, bafj 51Iibegi feine Sd)ulb r)atte unb
fagte ju iljm : $d) banfe fd)ön, get)e nad) Spaufe, 511ibegi. Unb jener
tte^s feinen jungen beilen. /U^w^y^'
©a§ ift bie @efd)id)te (khahari) bon (©enitib) 5Uibegi ^afd)fafd)i.
1 Slrabif^e Formel: Allähu salla wasällam aleihi.
2 „ „ Salla 'llähu aleihi wa eällam.
3 „ „ elfu salätu aleihi.
156 Seition 28.
ZO'övtev unb l$emevlimgen.
.■ ©efdjicfjte, kissa* (IV.). — bon = ©enitiö. — einmal, niä)t
überf. — Kairo, (mji wa) Musri. — ber fjiefj = fein Sftame (roar).
— berrüclt = er rjat ©ämonen (wazimu). — überf. er pflegte au§=
gugefjen, gu gelten, gu füagieren. — IjinterrjergeJien = -m-fuata nyuma
yake. — füotten über, -dhihaki* (mit 2lft.). — 1™. gufd)reien, -pigia
makelele. — in berfelben Söeife, vivyo hivyo. — na-udhika sana,
e§ roirb mir gubiel, iü) roerbe |et)r beläfiigt. — baf3 — kwa sababu.
— fitfj bücfen, -inama. — aufnehmen, -okota. — §aufen, künde (V.).
— treffen, -pata. — überf. faaltete eine grofee Stelle; fbalten, -pasua.
— berieft fein, -umia. — böfe roerben, -udhika; anf = kwa kha-
bari ya. — Siicfjterftufjl, hukumu ya kadhi (roörtlitt): Urteil be§
3tid)ter§). — fertig roerben, -isha. — roatum? üoerf. roa§ [ift] bie ttr=
faä)e gu fragen. — oljne ©runb, burre. — anttoorten, -jibu. —
nämlicfj, yaani. — o, ya. — ©otte§ ©egen über, salla ala (arab.).
— ^Proprjct, nabii* (V.). — fatt roerben, -udhika kwa kitu. — ©e=
fcfjrei, makelele (V. 5ßl.). — oer ©ad)e überbrüffig fein, -chukiwa
sana. — fatt Ijaben, -choka. — ©otte§ ©egen roünfdjen, -sallia*. —
5Jkobf)et, mtume. — toie, kefu*. — erlernten, -jua. — ©djutb, kha-
tiya*. — idj) banle fcfjön, ahsanta. — nad) §aufe gefjen, -enda zake.
— feilen laffen, -uguza.
Sfictjtunöstaanstgjte lEcßtton. Somo la the-
manja u islirin.
Don btn Konjunfttonen.
265. 2)er ©eoraud) eigentlicher Äonjunf Hotten ift
im 6ual)tlt ätemltd) Bcfcrjränft, ba bte oböerbtaten Tempora
unb ber ^onjunftib bte Greift oon «®onjun!ttonen ein|*cf)üe^en.
©o Bebeutet:
a) kapende, unb liebe!
b) nikapenda, unb id) liebte.
c) nikapende, unb baft id) liebe.
d) nisikapende, unb bafj id) ntd)t liebe.
e) nikali nikipenda, unb id) liebte.
f) nipende, bajj, bannt, auf bafj id) liebe.
g) nisipende, bafjid) nid)t liebe, bamit (auf bafj) id) nidjt
liebe; ob,ne bafj id) liebe,
h) nikipenda, trenn, mann, fobalb, ba, toeil, obtnol)!,
toäljrenb id) liebe,
i) ninapopenda,. toenn (= Wann) id) liebe,
k) nipendapo, toenn (= mann) id) liebe.
killa nipendapo, fo oft id) liebe; marra nipendapo,
fobalb id) liebe.
Sie ßorrjunftionen. 157
1) nilipopenda, al§, wenn, wann, fobalb, ba, tt) eil,
obwohl id) liebte,
m) nisipopenda, wenn, wann, fobalb, ba, weil, ob=
wo 1)1 id) nid)t liebe ober liebte,
n) nitakapopenda, wenn (= wann) id) lieben Werbe.
0) nikiwa nikipenda, wätjrenb id) liebe,
p) nikiwa nimependa, wäbjrenb id) liebte, geliebt blatte,
q) nalipokipenda, wäfyrenb id) liebte,
r) nisijependa, beöor id) liebe, geliebt rjabe.
s) nisije nikapenda, beöor id) liebe,
t) nikitoa kupenda, fo lange id) nid)t fomme.
u) nikiwa nimekwisha penda, nadjbem id) bereits geliebt
f)atte.
v) ningependa, Wenn id) lieben Würbe. *
w) singependa, wenn id) nid)t lieben würbe.
y) ningalipenda, wenn id) geliebt blatte,
y) singalipenda, wenn id) nid)t geliebt pttc.
z) nijapopenda, im ^alle bafj, felbft wenn id) lieben
würbe.
266. Suxd) tiefe Ofttle öon Seitformen laffen ftd) alfo
fotgenbe $onjunftionen orme tüeitereS ausbrühen:
a) nebenotbnenbe: unb,
b) unterorbnenbe unb ^wor
1. äeittidje: wenn (= wann), al§, wär)renb, nad) =
bem, beoor, folange, fobalb, fo oft,
2. begrünbenbe: ba, weil,
3. bebingenbe: wenn,
4. bejmeäenbe: bafj, bamit, auf bafj,
5. einräumenbe: obwohl (obgleid), obfd)on), felbft
wenn, orjne bafj.
267. Wufjerbem fann ber blofje Snfinitiö kupenda in
ber 23ebeutung „um §u lieben" gebraucht werben.
268. Sic rjauptfäd)lid)ften ^onjunftionen be§ <Sua=
tjili finb:
a) na, unb, aud), 3. 23. jua na mwezi, (Sonne unb 9Jconb;
yeye nami, (öergl. § 7) er unb id); naye akawa-
ambia, unb er fpradj ju irjnen; sema marra ya pili,
nami nipate kusikia, fage e§ nod) einmal, bamit id)
e§ aud) Ijöre;
na hiyi, unb fo, besljalb, alfo, 3. 35. na hivi
hutafanya marra ya pili, bu Wirft e§ alfo nid)t
roieber i|un.
1 Siefe Oform f)at f)äufig autf) bie SSebeutwig: obwohl itf) liebe.
158 Seitton 28.
b) wala, unb nidjt, aber nidjt, 3. 23. nimemwita, wala
hakuja, idj Ejabe ifjn gerufen, aber er ift ntdjt ge=
fommen.
wala — wala, roeb.er — nodj, 3. 25. wala mtu
wala nyama, roeber Siftenfdj nodj S£ier; baS erfte
wala bleibt getüöJtjnltcf) fort, menn eine negatioe 23erbal=
form im ©a£e ftetjt: hakunipa chakula wala nguo,
er rjat mir roeber üftarjrung nodj Kleiber gegeben.
c) tena, ferner, fobann, roeiter, unb nun, 3. 23. tena
yamenipasa kupanga nyumba, unb ferner mufj id)
ein <£>auS mieten.
d) ao, ober, 3. 23. frasi ao punda, ein $ferb ober ein
, (Sfet. Sind) fonft: mpe mshahara wake, ao ata-
kimbia, gieb iljm feinen ßorjn, fonft roirb er forttaufen.
e) anima — amma, entroeber — ober, 3. 23. amrna
mimi amrna yeye, entroeber tdj ober er.
f) bassi ober bass.
1. 2lm 5lnfang be§ ©a|eS: unb . . . benn, unb fo,
nun fo, nun roofjt, nun gut, ferner, nur, blofc,
allein, genug; alfo, baf)er, beSljalb.
2. hinter einem Söorte: bieS unb nidjt metjr, fo unb
nidjt anberS, unb bamit gut, bodj (bei 5tuffor=
berungen), 3. 23. bassi twende sasa, nun fo motten
mir jeljt geljen; nitakupa rupia sitta, bass, idj
merbe bir 6 9luj)i geben unb bamit gut; njoo
bassi, lomm bod)!
g) hatta.
1. üftebenorbnenb: ©etoörjnlidj fürjrt e§ eine 3eitbe=
ftimmung ein unb ift bann mit „unb, unb ba, ba"
3U überfeinen, 3. 29. hatta siku rnoja, unb eines
SageS nun; hatta baada ya mwezi kupita, unb
ats nun ein äßonat um mar.
2. Unterorbnenb : bis, bis ba (mit bem futurum
bem -takapo-^empuS ober bem ßonjunttiü oerbun=
ben), 3. 29. ngoje hapa hatta nitarudi, nitaka-
porudi, nirudi, marte I)ier, bis tdj gurücEfomme.
sIftit bem -lipo-£empuS : hakupoa mweli wake,
hatta aliposhushwa pwani, er genaS nidjt üon
feiner $rantf)eit, bis ba$ er ans ßanb gefegt mürbe:
er genas erft, als er ans ßanb gefegt mürbe, ober
er gena§ nid)t eljer, als bis er ans ßanb gefegt
mürbe. Übrigens ift bie ^onjunltion hatta ni$t
S)ic ßonjutitttonen. 159
mit her gleidjtautenben ^ßräpofiiion unb bem 2tb=
öerb 3U bermedjfetn. Sa§ legiere fteljt in negatiöen
©äijen in ber 23ebeutung: nic^t einmal, felbft nid)t,
audj nidjt, 3. 23. sitampa hatta kidogo, idj roerbe
ifjm nidjt einmal eine «^leinigfeit, nidjt ba§ ©e=
ringfte geben.
3. Unterorbnenb : bamit (mit bem ^onjunftito).
h) kama (kamma), kana.
1. (23ei 23ergteidjungen, menn ber smeite Seit fein
3eitmort ift) 3. 23. ni kama baba yangu, er ift
mie mein 2)ater; nguo kania hü, 3eug tüte bie§ =
foldjeS 3eng; mti huu nigumu kama chuma,
biefe§ ^>oIg ift Ijart mie Sifen; nikama — ni
kama hivi, mie — fo; namwona kama mgonjwa.
idj betraute iljn wie (= al§) einen Traufen;
2. tüie (bei 23ergleidjungen, menn ber gleite Seil ein
23erbum ift). 3n biefem 3?atte mirb baz 9telatibum
-vyo- mit bem 2Serbum oerbunben, 3. 23. unajua
kama alivyonitendea, bu meifjt, mie er fidj gegen
midj betragen fjat.
©ebräujlidjer bafür ift ginsi mit folgenbem -vyo-
ober blofj -vyo.
3. bafj = kwamba, ya kwamba in einem 2lu§fage=
fa|e, 3. 23. wasema kama (kana, kwamba, ya
kwamba, audj kwa kuwa) atakuja, fie fagen, bafj
er fommen mirb;
4. menn (öergt. §§ 204—208);
5. ob, 3. 23. uliza kama khabari hü imekuwa kweli,
erfunbige bidj, ob biefe üftadjridjt maljr ift;
6. al§ ob, tüte wenn, 3. 23. anawaangalia watumishi
wake kama wangekuwa watumwa wake, er fieüjt
feine ®iener fo an, al§ ob fie feine ©flauen mären;
anafanya, kama amekasirika, er tljut, al§ ob er
fidj ärgerte.
i) kiisha (kesha), Ibaadaye, baada yake, nyuma
yake, khalafu unb klialafu yake, unb bann, unb
barauf, unb nadjtjer.
k) kwani, benn, meil, ba, 3. 23. hatatoka 'leo, kwani
mvua inakunya, er mirb ijeute nidjt ausgeben, benn
e§ regnet (ober meil e§ regnet), ©tatt beffen mirb
audj kwa sababu ya ober kwa ajili ya mit folgenbem
160 ßefiton 28.
Snfinitiö ober kwa sababu mit einer beliebigen Sßer=
baiform gebraust.
1) illa* (ila, ela), aufjer; ausgenommen, ba$; toenn nidjt;
e§ fei benn. Wti boraufgerjenber Verneinung um=
fdjreibt e§ ba§ beutfdje „nur".
in) lakini*, aber, fonbern, inbe§, jebocö, iro^bem, beffen=
ungeadfotet, nidjtsbeftotoeniger (eine allgemeine gegenfätj*
Iid>e ^onjunltion, bie ftet§ gu Anfang be§ ©a^e§ fterjt).
daneben finb in gleichem ©inne walakini unb illa-
kini in ©ebraudj.
si bassi — lakini tena = nidftt nur — fonbern
aud). «Statt beffen aud): si bassi — walakini na
tena ober: si tn — na, 3. 23. usitwae kitu hiki tu,
twaa na kitu kile, ober: usitwae kitu hiki tu, la-
kini twaa na kitu kile tena, nimm ni$t nur bie§,
fonbern aud) ba§\
n) kwamha,
1. toenn, öorau§gefe^t bafj = kama;
2. bafj = kama; bafür audj ya kwamba1;
3. obtooljl = nakwamba, 3. 33. nakwamba anataka,
rnimi sitampa, obtooljl er e§ ttninfdjt, roerbe td) e§
iljm nidjt geben.
4. oI§ toenn, aU ob = kama.
§infid)tlidj ber 2trt, roie bie fonftigen beutfdjen $on=
junftionen umfdjrieben toerben fönnen, oergleid)e groetter Seil,
Seit. 9.
mkwe (I), ©tfihnegerüater, 6djtote= masika (V.), grofce [Regenzeit.
gerntutter. jamvi (V.), Saftntatte.
mtungi (II), ßrug. jambia* (V.), axab, $runtmbotdV
mwewe (II.), §abid)t. mbingu (*pt. bon uwingu [VI.]),
mrima (II.), $üftenlanb. -saddiki*, glauben. . [£>immel.
hukumu* (III.), ©erict)t§barteü. -semawongo,8ügef})redjen, lügen,
merikebu* (III.), ©djiff. -heshimu*, atfjten, efyren.
mvua (III.), Siegen. -kasirisha, ärgern,
k'amba (III.), ©trid -kua, grofe toerben, auftoatfifen.
salama* (III.), Söoljlbefinben, -mwagika, auSgegoffen toerben.
äöorjlöerjattenrjeit ; (2Ibö.) h)obI= -lea, aufstehen.
behalten, unöerfefjrt. -taga, legen (@ter).
kusudi* (III.), 9tbfitf)t, $tan. -angua, brüten. [über.
bakhati* (III.), ©lud. -taajjabu* (mit 3t«.), fi<$ ttmnbern
kipungu (IV.), eine 3trt großer -onya = onyesha (aber Weniger
kiasi* (IV.), 30ta£; 3trt. [©eier. gebräudjtidj), äeigen.
1 2lud) bie birette Sftebe rairb bamit gettöfjntitf) eingeführt.
2 Unertä^tiäier ©tfjnutcf be§ erttmtfjfenen 2traber§.
Sie ßonjunfttonen. 161
-fikilia (mit 2Ifi), retten bis an, -zima, gefunb, ertoacbfen.
erretten. -tupu, nadt.
-wiamtu, t>onim.3uforbernfjaben. masikini*, arm.
-wiwa na mtu, jm. fdjulben. hakika*, ftarjrliä).
kabla ya, öor (geiHiä)).
Üöttttß 55.
Hukumu yetu ni tangu tulipotwaa inchi. Wanampen-
delea, kwa sababu ni ndugu yao. Watumwa wengi wanakufa
njiani, kabla ya kufika nirima. Mbona hamwezi kufanya
kazi, mkiwa watu wazima wenyi nguvu? Bwana wangu
hanipi chakula wala nguo. Maiyiti hakumwia mtu wala haku-
wiwa na mtu? Ngojeni hatta merikebu itakuja. Sasa masika,
afadhali tungoje hatta mvua itakwisha. Nenda kanunue
majanvi na k'amba tufunge mizigo. Mfuate hatta utampata.
Nami nitaingia chomboni. Amani haiji illa kwa ncha ya
upanga (<E>|)rid)tt)ort). Angenda (= ange -enda) juu kipungu,
hafikilii mbinguni (be§gl.). Asiyeona kwa yeye (Dort felbfi),
na akionywa (aud) tt)enn) haoni (be§gl.). Hutafutaje (roarum
fud)t man) jambia, na mtoto hajazawa (= hajazaliwa, <&px\d)=
Wort) \ Kiwi 2 cha yule ni chema cha yule, hatta ulimwengu
wesha (= wa -isha). Mtu mbaya hataajjabiwi, akifanya jainbo
baya; ndiyo kiasi chake. K'uku wa masikini hatagi niayayi, na
angetaga (ftienn aud)), haangui na akiangui, halei, na akilea hut-
waliwa na mwewe 3. Amerudi salama maji yasimwagike (orjnebafj)
wala mtungi usivunjike *. Msafiri masikini, ajapokuwa sultani
(@prid)tt)Ort). Mtu akiwa mtupu, ndipo (bann ift bie 3eii, rao . . .)
aonanapo na mkwewe (be§gl.). Mtu halali karibu na mto,
ujapokuwa umekauka 5 maji 6 (be§gl.). Mwana umleavyo, ndi-
vyo (fo) akuavyo (be§gl.).
Stufpbe 56.
(Sie foKen mir folgen, bi§ id) bieder gurüiffomme. ©iefer
Sßaum ift größer (langer) al§ tote (nur -vyo-) id) glaubte. £>ie§
1 üöergl. vendre la peau de Tours avant d'avoir tue la bete.
2 3U ergänzen kitu; -wi ift im ©uabjili beraltet ftatt mbaya.
$n öielen Snlanbbialeften roirb eS inbeffen nocfj gebraust.
3 2JlobermfierteS ©fcricb>t>rt. ©tgentlid) lautet eS: k'uku wa
mkata (= masikini) k'ata (= hatagi), na angata (angetaga), haangui,
na akiangui, halevyi (= halei), na akilevya hutwawa ni mwewe.
3)er ©inn ift, einem Slrmen fdjlägt alles fe|l.
4 ©pric^roörtlicrje Lebensart mit ber 33ebeutung: oljne bafe iijm
etroaS SöfeS roiberfafjren ift. Sfflan fagt in bemfelben ©inne audj:
ngarawa juu, wimbi chini (J?af)n oben, Sßelte unten). SSergl. Satilor,
Afriean Aphoriems, 9lx. 232 unb 419.
5 Söegen ber tfmfcbreibung mit -wa öergl. § 232.
6 2ln SÖaffer. £>ie Serben ber gfüffe unb be§ Mangels roerben
mit htm, bloßen Slftufatiß öerbunben, 3. 23, -jaza maji, mit SSJaffer
füllen.
©ualjiü ßonto.=©ramtttattf. 11
162 Seftion 28.
Sßaffer ift weniger faltig (r)at ntcbt ©atj tüte) al§ j;ene§. ^dj fyabi
(fo) tuet Dbft, fo bafj icr) nidjt weif}, wa§ (-je) id) bamit (ya) an=
fangen (-fanya) fott ($onj.). @§ gieBt nicbtä (mit neno), ba§ ü)n
[fo] ärgerte; »nie biefe 9?acr)ricbt. @o reid) er aucb, ift (wenn er
auä) rcid) ift), bie Seute acbten iljn nicbt. @o grofj aud) bie
©cbwierigfeiten finb (wenn aud) gro§ finb), werben mir ba§
3icl erreichen (einfach -fika). (S§ (i-) ift ein Safjr tjer (tjerfein =
-pata), feit idj biet) nicbt gcfer)cn fyaht. 2Ba§ fjat e§ bir genüfet,
bafj (bloßer Snfin.) bn gelogen §oft? (£r fagt fein (mdjt ein) 2Bort
aufter ein watjre§ (ber Sßatjrbeit). $dj üerfidjere bir (id) fage bir
watjrlicb), id) werbe nict)t fortgeben, wenn bn ntd)t guerft fortgebet.
3d) will itjn nur fetjen (id) will nic^t aufjer ü)n fefjen). S)ein $Ian
wirb nid)t glüden (-pata), ob er fo ober fo ift (ob er ift iwapo).
©ein @ofm ift jung geftorben (ift geftorben, aber nicbt [al§] ©rei§).
2Barte t)ier, 6i§ idt) gurüdfornme ! SBotjer (-je) meifjt bu [e§],
wätjrenb (kama) bein SSater felbfi [e§] nidjt weift? @r fcfjeint glüct=
lid) gu fein (mir fetjen itjn al§ einen Sefifeer be§ ©lüd§). ®u finbeft
bort aud) nit^t (nidjt einmal) einen 2ftenfcben. 2Benn man bir bie§
(hayo) fagen fönte (menn burd) benachrichtigt werben wirft, -takapo-
j£emüu§ be§ Sßaff. bon -ambia), glaube e§ nicbt. 2Benn id) bort=
bin getje, nun gut, fo ift e§ meine ©acbe (shughuli). ©rftmbige
biet) (frage), ob biefe 9Gad)rid)t 2öal)rr)ett ift (0crf. öon -wa).
Sefeftütf*
Hikaya ya Abunawasi.
Alikuwa Abunawas anapendwa sana na Harun errashfd \
Alikuwa Harun errashid hawezi kukaa mudda wa kutwa
asimwone (ol)ne baft) Abunawas. Hatta siku moja alikuwa
Abunawasi anataka kununua punda, naye hana fedha. Aka-
toka akaenda hatta nyumbani kwa Harun errashid. Na wa-
kati ule si wakati wa kwenda watu kwa Harun errashid.
Akaenda hatta mlangoni akawakuta mabauwabu akataka
idhina ya kupanda juu. Mabauwabu wakamjibu wakamwambia:
hapana rukhusa ya kwenda juu. Na mabauwabu wanajua
kwamba Abunawasi leo niuhtaji. Akatoka mkubwa (Dberfte)
wa mabauwabu akanena: ntakupa rukhsa upande, walakini
utakachopata tutagawana sawasawa mimi nawe.
Abunawasi akanena: vema, nimekubali, wakaandikiana
shahada kwamba: atakachopata wagawane sawasawa. Khatti
ya bauwabu akatwaa Abunawasi na khatti ya Abunawas akat-
waa bauwabu akamwambia: panda. Akapanda Abunawasi kwa
Harun errashid.
Alipotika juu asipige (otjne baft) salamu wala asiamkie,
akakaa2 kitako kimya. Harun errashid asipendezwe na kha-
1 §arun, ber ©eredjte, ber Bekannte $alif öon SSagbab.
2 35a§ ka-SemtmS ftetjt ftetä im 9tadjfa£ ju einem temporalen
S}orberfa^e.
©ie Slbbevbien. 163
bari ile ya kunyaroaza Abunawas akamwuliza: y' Abunawas *,
una nina? Akajibu akanena: nataka unipige fimbo mia.
Harun errasbld bawezi kumpiga, anampenda sana, akam-
wambia: huacbi maneno baya? Abunawasi akanena: lazima
unipige.
Haruni akatwaa fimbo akampiga, lakini kidogokidogo
alimpiga batta zikatimmia fimbo kbamsini. Alipokwisba alit-
waa kbatti ya bauwabu akanena: yuko mwenzangu, tumea-
gana: nitakachopata huko kwako, tugawane nussu kwa nussu;
na sasa nimepata fimbo kbamsini, bassi, yeye lazima aje atwae
fimbo kbamsini. Akamwonyesba barna Haruni. Akaamurisha
Haruni, ende (= aende) akaletwe mkubwa wa mabauwabu.
Akaletwa akamwambia: mpigeni fimbo kbamsini. Akapigwa
akamwambia: hü adbabu, usifanye siku ya pili. Bauwabu akawa
dhalili sana akajuta kwagana na Abunawas. Akasbuka aka-
enda zake.
S&övtev.
kutwa, Untergang ber Sonne, -piga salamu, grüben.
bann: Sag. -amkia, guten borgen jagen,
bauwabu* (= mngoja mlango), kimya, 1. ba§ ©djtoeigen, bte
Stjürljüter. ©title; 2. 2Ibt>. füll,
idhina* = rukhsa. -pendezwa na khabari ile ya,
rukhusa = rukhsa. aufrieben fein mit.
muhtaji*, einer, ber ettoa§ nötig lazima*, e§ ift nötig.
Ijat; bebürftig. -timmia*, t)ott(3är)Ug) fein,
sawasawa, gleich, ju gleichen mwenzangu = mwenzi -angu.
Seilen. nussu kwa nussu, fjalb unb fi,alb.
shahada*, geugnig; Äötttraft, -amurisha, befehlen,
-gawana, mitetnanber teilen. dhalili*, bemütig, gerfnirfc^t.
-juta, bereuen.
Jgeununti5taan5igfl:e Xefttfon. Somo la tisa
u ishrin.
Von ben 21br>erbten unb ben abucrbtalen Hebensarten.
269. ®a§ 9lbtoerb btent gur näberen 23efthntnung eirte§
3ettroorte§, eines @tgenf(^aft§trjorte§ ober etne§ anbern 5lböeri6§.
270. 5Dte eigentlichen 5lbberbten finb toentg 306!=
reich. SQSir berftehen barunter foldje SBörter, bte in ber
heutigen €>prad)e nur noeb in abberbtaler 25erioenbung bor=
!ommen, gum Urtterf ctjtebe bon ben abgeleiteten, btenidjt
1 = ya Abunawas, 0 2tbunatt)a§.
11*
164 ßeltion 29.
ofme weiteres mefyr als urf^rüngltc^e Fürwörter, 6igenfd)aft3=
Wörter, 33erbal= ober üftomtnalformen erfennbar finb.
271. S)ie eigentlichen 2lböerbien verfallen in 2lbberbien
be§ £)rt§, ber Seit, ber 3Irt unb Sßetfe unb öer-
fcbiebene.
272. Sie Slboerbien be§ £>rt§ finb:
wapi, wo? wot)in? tr)or)er? anakaa wapi, WD Wot)nt er? mpishi
alikwenda wapi, woljin ift ber §ifd)er gegangen? wapi na
wapi, \vo überall? toka (tokea, tangu) wapi, W0t)er? hatta
wapi, bi§ Wot)in? watoka wapi, wor)er fomtnft bn?
3n relatitoen unb inbireften ^rogefätjen werben fiatt
wapi bie 9tetatit)a -mo, -po, -ko gebraust, 3. 23. sinrjui
akaapo, tcf) wetfj ntdjt, Wo er Wotjnt.
hapo akaapo, ba, IDO er Wüf)nt; wendako nitakwenda nami, WO
bu $tnge§ft, werbe id) aua) fymgetjen; sijui alipo, id) weifc
nidjt, tt)D er ift; popote nilipo ober killa nilipo, überall,
WO id) bin; kokote nendako ober killa nendako, überall,
mo id) r)inger)e; killa nilimo, überall, worin id) mid) befinbe.
Oft fann ein 4Relatiöfa| mit „wo, wotjin" it. burd>
penyi, kwenyi (ber Ort, Welcher befiel) ober burd) panapoT
kunako, munamo (eig. ber £)rt, welcher rjat) umfd)rieben
werben (oerneint pasipo, kusiko, musimo), 3. 23. mahali
penyi maji, ein Ort, wo SBaffer ift; nilikuwa nikingoja
penyi mti, id) wartete an ber ©teile, wo 23äume finb.
nje, brausen, l)inau§, t)erau§; kwa nje, öon aufjen; ikinya mvua,
mchunga asiwatoe mbuzi hje, Wenn e§ regnet, fott ber
£>irt bie Riegen nid)t t)tnau§Iaffen ; miete punda nje nim-
wangalie, bringe ben ©fei f)erau§, barmt id) it)n anfetje; mto
umetoka nje, ber ^lufj ift ausgetreten.
ndani, bann, barinnen, hinein, herein; kwa ndani, öon innen;
ndani yake, barin; ndani humo, r)ier brin; ndani huko,.
bort brin; -tia ndani, r)ineinfefeen (=Iegen, =fte!ten).
Oft Wirb „barin ic." burd) ba& ^elatiopronomcn -mo
gegeben, 3. 23. alimo, er ift barin.
2lud) mna (öerneint hamna), wörttid) : ba& dunere l)at
(ntdjt), bient jur Umf d)reibung : hamna mafuta, e§ ift !ein
Öl barin.
juu, oben, l)oä), hinauf, herauf; juu zayidi, r)b'r)er hinauf; hapa.
juu, t)ier oben; -panda juu, hinauf Heitern; -ruka juu, auf=
jöringcn; viko vyoo viwili, kimoja juu, kirnoja chini, e§
finb -jwei 23aberäume öortjanben, einer oben unb einer unten;
juu yake, barauf (b. 1). oben auf einer <5>ad)e), über=
bie§; kwa juu, oberhalb, nad) oben, öon oben.
Sie SIbberbien. 165
S)en $Obf b,od) tragen, -fanya kichwa kikubwa, -fanya
kiburi; er b,at fid6> t)0c| gearbeitet, amepata daraja kubwa
sana; ju ^oc^ binau§ Wollen, -taka makubwa yasiyomfaa ;
bie Soften Belaufen fid) febr tjocfj, gharama nyingi sana.
chini (eigentlich): auf her (Srbe, bon chi = nchi, ©rbe), auf bem
©oben, an ber (Srbe, auf ben 33oben, an bie (£rbe, ju 33oben,
unten, in ben 53oben, niebrig, tief; -tupa cbini, auf ben
Sßoben Werfen; buko chini, bort unten; cboroeka mti chini,
ftecfe bie Stange in ben 33oben; vibanda bivi umejenga
chini mno, biefe ©djutjbäcfjer fiaft bu §u niebrig gebaut;
cbini yake (yao), barunter; limeni chini, ädert tief! nime-
fika chini sana nisipate maji, tc^ bin fef)r tief gefomtnen,
of)ne SBaffer gu finben; chimba chini zayidi, grabe tiefer;
kwenda chini, bie Xiefe; tokea upande wa kushoto chini
hatta upande wa kulia juu, bon Iint§ unten nad) red)t§ oben.
inbele, born, borWärt§, boran, bebor; mbele kidogo, etwa§
Weiter bor; tuna madaraja mawili nyumbani mwetu,
moja rnbele, moja nyuma, wir tjaben gWei Sirenen in
unferm ipaufe, eine born unb eine hinten; -enda mbele —
-tangulia, boran, an ber @.bi|je get)en (marfcbieren).
-peleka mbele, weiter borwiirtS bringen, weiter nad) born
bringen; mbele zayidi, mbele bado, Weiter, nod) weiter.
5lud) geitlid): siku kidogo mbele, einige Stage borijer.
nyuina (eigentlicher abberbialer ^Iffufatib bon nyuma, Ütiiden), hinten,
jurüd, rüdwärtl ; nyuma kidogo, etwa§ jjurüd; -funga
mikono nyuma, bie §ctnbe auf bem Üiücten ^ufammenbinben;
-kaa nyuma, -jurüdbleiben; kwa nyuma, hinten, nad) binten,
bon hinten; nyuma kabisa, ganj hinten; für nyuma Wirb
feltener aud) kinyume gebraust.
mbali, Weit, fern; anatoka mbali, er tommt Weit b,er; si mbali
sana, nidjt febr weit; si mbali mno, nidjt ju Weit; mbali
lakini si mbali sana, jiemlid) Weit; mbali zayidi, Weiter;
anaona mbali, er fieb,t Weit; nimemwona kwa mbali, idj
Ijabe ü)n bon Weitem gefet)en; mpwae wangu, kwa mbali
lakini. er tft mein Sßetter, aber nur entfernt; potelea mbali,
geb jum Teufel!
mbali tnirb auch Jmibifatitoifd) tote ein SlbjeÜtö gebraust,
3. 33. maji ni mbali, si karibu, baZ SBaffer tft toett ent=
fernt, e§ tft nidjt nab,; e§ Reifet audj „öerf Rieben", 3. 33.
narufu za chapa na harufu za kwandikia ni mbali,
S)ruc!= unb ©cfiretbbucbftabett ftnb tterfdjieben.
3n ber leiteten 33ebeutung wirb e§ tneift öerboppett :
mbali mbali, berfdjieben, für fid), apart, getrennt, 3. 33.
killa namna ao mbalimbali, äufammen ober getrennt?
killa namna nataka kwandika mbalimbali, id) toitt jebe
166 ßettion 29.
©orte BefonberS auftreiben; hali yako na hali yake
mbalimbali, bein ^alt unb fein $aU liegen ganj oer=
f Rieben; umri mbalimbali, oerfä)tebene§ Sllter, 2üter§=
unterfd)teb ; -ona mbalibali, öerfdjiebener äJceinung fein;
-wa na shauri mbalimbali, oerfdjiebener 5lnfidjt fein.
kati (eigentlich abtierbtafer SWfufatiü Don kati, 5Mtte), in ber 5ftitte,
in bie Sftitte; juu moja, kati mbili na chini tatu, oben
einer, in ber 9J£itte jmei unb unten brei; hapana njia kati,
e§ giebt feinen 2ßeg in ber 9Jlüte, feinen DDftttelmeg.
3n berfelben Jßebeutung auti): katikati, %. 23. weka
nguzo hü katikati, fe|e biefe <Stü|e in bie SDcitte!
kando, (oböerbiater Iffufatiü bon kando, (Seite) feitmärts, •$. 33.
ulekeze bunduki kando, usipige watu, ridjte ba§ ©ercefjr
feitmärt§, bamit bu feine Seute triff ft ; -toa mtu kando (aud)
faraghani ober faragha), jemanben bei (Seite nehmen; -vuta
kando, feitmärt§, bei Seite jiefjen.
273. 2)te Slböerbien ber Seit finb:
lini, mann (tneift am (£nbe be§ Sa|e§ ftefjenb)? utakuja lini, mann
mirft bu fommen? sijui lini, idj meifj nidjt, mann; tangu
lini, toka lini, feit mann? mie lange? tangu lini hatta
lini, bon mann bi§ mann?
Statt lini fann man aud) wakati gani ober mäjira
gani (gu metdjer 3ett) fagen.
sasa, je|t; sasa hivi, meift sasahivi gefdjrieben, gerabe je|t, je|t
gleid), foglexd), foeben, fofort; hatta sasa, mpaka sasa, bi§
j;e|t; sasa ulipokuja, ietd, mo bu gefommen bift.
tena, bann, nod); una maneno tena, fjaft bu nod) etma§ jU fagen?
sina neno tena, id) fjabe nid)t§ mefjr ju fagen; anakuja
tena, er fommt nod); kwa amri ya bwana mkubwa sana
mtakaa tena Bagamoyo, auf 53efefyl be§ ®ouberaeur§ merbet
iljr fünftig in SBagamotio ftatiomert fein; nini tena, maS
meiter?
bado, nod); anakuja bado, er fommt nod); kaa bado dakika
mbili, bleibe nod) jmei Minuten; bado kidogo (nod) ein
menig ==) balb; yu mzima bado, er ift nod) am Seben;
twaa bado kitu kile, nimm aud) bie§ nod); amekuja? —
bado, ift er gefommen? — nod) nid)t; hajaja bado, bado
hajaja, er ift nod) nidjt gefommen; sitaki kwondoka
bado, id) mag nod) nidjt auffielen; najua dawa moja tu,
na bado ina taabu, id) fenne nur ein Mittel, unb e§ ift
bod) bagu unangenehm; na bado angalikuja, ningalim-
wambia, unb menn er nod) gefommen märe, fo f)ätte id) ü)m
(menigften§) fagen fönnen.
leo, fjeute; leo hivi, nod) beute, gerabe fjeute; leo alfajiri, Ttjeute in
alter Qfrüfje; leo assubuhi, Ijeute morgen, beute bormittag;
S)te äbbertien. 167
]eo adhdhuhuri, beute mittag; leo alasiri, beute nachmittag;
leo jioni, beute abenb; leo usiku, beute nacbt; leo mchana,
beute om S£age; leo siku ya tatu, fjeute bor bret 5£agen.
£>ente in ber 33ebeutung rjeutjjutage = siku hizi,
wakati huu.
jana, geftern; Jana alfajiri, geftem in aller §rübe tu f. tb., mwaka
jana, im borigen Sa^re (mwaka huu, Ijeuer).
juzi, borgeftern, neulich, rurglid); juzi mtu amepiga ndovu,
neulich fjat jemanb einen Elefanten gefd)offen; juzi nimerudi
katika safari kubwa ya Unyanyembe, fur§Iich Bin id) bon
einer größeren Üxeife nad) U. jurücfgefefjrt.
$n ber leideren 33ebeutung fagt man auch: juzijuzi,
majuzi, si zamaüi; mwaka juzi, im öorüergangenen $afr,re.
kesho, morgen; kesho kutwa, übermorgen; kesho jioni, morgen
abenb; kesho alfajiri, morgen in ber $rübe u. f. ID.; mwaka
kesho, über§ ^ai)V, im näcbjten 3af)re; kesho kabla ya leo,
lieber morgen al§ heute ((Spridjmort).
khalafu*, (getuöhnlid) halafu gefprocfien), banacb, barauf, nachfier,
fbäter, bann; khalafu yake, ba§felbe.
©tatt beffen gebraucht man auch: tena, kesha, kiisha,
baadaye, baada yake, nyuma yake, khatima yake, bassi.
274. Sic Slbherbten ber 2trt unb Söetfe, be§
©runbe§, ber ©infchränhtng, ber 23ejarjung unb
Verneinung zc. finb:
£>a§ ^äufigfte Slbberb btefer 5Irt tft sana, ba§ im oH=
gemeinen eine Verhärtung ber ^anblung bezeichnet unb etwa
unferm „fehr" entflicht, aber je nach bem Sufammenfiang
fehr üerfdjiebenarttg überfein merben fann. @§ ftefjt jiets
linter bem näher befitmmten 5lbje!tiö:
-kukuu sana, feb,r alt, ganj alt; -tafuta sana, orbent=
Heb fudjen; -angalia sana, orb entlieh aufraffen, genau
acht geben; -safisha sana, grünbüd) reinigen; -nywa sana,
tüdjtig trinfen; -sikiliza sana, genau -uihören; -sema
sana, laut fbredjen; mvua inakunya sana, e§ regnet ftarf ;
-kaa sana, lange bleiben; -jua sana, genau tbiffen, fehr
gut tierfteben; wewe waweza kwenda mbio sana, lakini
mvivu, bu fannft gang gut laufen, aber bu bift ju faul;
simjui sana, id) lenne ihn nidjt genau, ober näljer;
-kawia sana njiani, fid) uniertt)eg§ lange aufhalten; -chelewa
sana, fid) ftarl berfpäten; si mbali sana, nicht fetjr roeit;
mbali, lakini si mbali sana, giemlid) toeit.
kabisa, gan-j, gänjKd), bottfiänbig, burd)au§ (hinter bem 5*bieftib);
nyuma kabisa, gang hinten; karibu kabisa, ganj in ber
168 Seftion 29.
ÜRäljej nguo khafifu kabisa, ganj letzter Stoff; nataka
kutoka kazini'lcabisa, id) mödjte gcm^id) au§ bem ©ienft
austreten; haipatikani kabisa, e§ i[t burd)au§ nid)t, gar
nid)t, abfotut nicr)t ju klommen; mtoto mdogo kabisa,
ein gcmj fleine§ $tnb.
-je, mie (in bireften gragefäfeen bem 33erbum angehängt)? wasemaje,
mie fagft bn? unakwendaje, mie geljt e§ bir? vilikwendaje,
mie mar ber Ipergang? cbalifanywaje, mie ifi e§ gemadjt
morben? bupendaje, mie ^aft bu e§ gern?
Oft ift e§ audj burd) „ma§" ober anbere ffrßgeroörter
ju überfe|en, bie ©runbbebeutung tft aber immer tote?
tufanyeje, toa§ fotten roir trmn? amekuwaje, roa§ tft qu§
ttjm gemorben? wamekufaje, moran ftnb fie geftorben?
Om 2tu§ruf: wanitendeaje, mie bn mid) befjanbetfi!
2(ud) ©ubftantioen fann e§ on gelängt merben: nyama
ya kiinamizije, rote ftebt e§ mit bem $tetfd) für ben ©crjtädjter?
sahani ni barabara — vema, na masiniaje, bie Setter
ftimmen — gut, unb bie ©djüffetn?
23efonber§ gu merien tft ber ©ebraudj Oon -je in 3>er=
binbung mit bem SÖevbum -pata: umri wake apataje
(fein Sttter, roie erreicht er e§ ==), mie nlt ift er? pa-
napo fungu maji yakipwa yapataje, mteotet Sßaffer fte&t
bei Gihhe auf ber ©anbbanf? urefu wake yapataje, mie
lang ift e§? kisima hiki kwenda chini kwake chapa-
taje1, mie tief tft ber SBrumten?
Statt -je !ann man aucfj ginsi (jinsi, gisi) gani fagen.
§ter nod) einige SöetfOtete, in benen „mie" anber§ au§ge=
brücft ift:
u hali gani, mie befinbeft bu biet)?2 §at „mie" bie
SBebeutung Oon „roarum" (= mie !ommt e§, bafr), fo qtebt
man c§ burdj (kwa) ginsi gani, kwa sababu gani, kha-
bari gani, maana gani, sababu nini. SBenn man jemanben
ntdjt Oerftanben bat, fo fragt man: näam*? nini? labeka*?
(labek, ]abe).
3ft „mie" ntcrjt fragenb, fonbern retatio (= bie 9trt
mie), fo mirb e§ burd) ba§ Sfletattöfcronomen -vyo-, fjäuftg
mit öoraufget)enbem ginsi ober vile auSgebrüdt: unajua
ginsi alivyonitendea, bu roetfjt, rote er mid) berjanbett Ijat;
unaona ginsi anavyofanya kazi, bu fiefjft, mie er arbeitet
(oergt. § 268, h).
1 kisima hiki, kwenda chini kwake kunapataje (btef er Brunnen,
feine Siefe, tt>a§ beträgt fie?)
2 5Ut$ arabifd) au^ebrütft: kef hslek ($1 kef hälkum).
Sie »bberbien. 169
mno, fetjr, §u fe^r, gubtel, gu (hinter bem $tbieftiti ftefjenb); -kubwa
mno, fetjr grofj, ju grofj; si mno, nidjt jitbicl; si mbali
mno, nidjt ju toeit; msif^mno (einer, ber j$u fefyr lobt =),
©djmeidjler.
2in ber 23ebeutung „gilbtet, gu fe|r" gebraust man audj
kwa ziyada.
tu, nur (hinter bem betonten SBorte fterjenb) ; mmoja tu, nur einer;
nimemwona tu, id) fjabe ir)n nur gefetjen; nimemwona
yeye tu, idj tjabe nur if)n gefet}en; si tu na, nidjt
nur fonbern aud).
©tatt beffen nrirb aud) bassi gebraust (bergt. § 268 f.).
9ludj burdj illa (aufjer) mit öoraufgetjenbemnegatitoem SBerbum
ttnrb „nur" umfdjrieben : sikuona mtu illa yeye, id) rjaBe
nur i^n geferjen.
mbona, ftmrum? ©afür aud; in berfelben Söebeutung: kw.ani, kwa
nini, ya nini, nini, (kwa) sababu gani (ober nini), kissa
nini, ginsi gani, maana gani, kwa vipi, kwa lipi.
„Sßarum nidjt" wirb enttoeber burdj einen ber ge=
nannten 5tu§brücfe mit negatttoem SBerbum ober audj burdj
sembpffg. gegeben.
„3)arum" =ndiyo sababu (ba§ ift ber ©runb), ndiyo
kwani (ba§ ift e§, toarum).
labda*, audj labuda, btelteidjt; bomba imekharibika, labda mchanga
imeingia, bie Sßunme ift berborben, bielteidjt ift <Sanb t)inein=
gekommen; p'epo haivumi, illa labda kidogo (ber 2Binb
meljt nidjt, toenn nidjt bielteidjt ein wenig =) ber SBinb get)t
t)öd)ften§ ganj gelinb.
3n gleicher 29ebeutung werben gebraust:
hwenda (e§ pflegt ju geben); huwa (e§ bftegt -m fein); kwa
yamkini (tt)ci(jrfdjeinlid)) ; inshalla*, fo ©Ott tüiE, t)offent=
lidj. — "
zayidi*, (aud) zäidi), metjr; zayidi ya, meb^r al§ (jur Umfdjreibung
be§ $ombaratib (bergt. § 64); yapata zayidi ya siku moja
toka amekufa, e§ ift länger at§ einen 5tag b^er, bafj er ge=
ftorben ift; una neno zayidi, tjctft bu nod) meljr j$u fagen?
zayidi zayidi ober zayidi kwa zayidi, meljr unb meljr,
immer met)r; usimpe zayidi, gieb itjm nid)t me^r; mbali
zayidi, meiter; zayidi ya hayo, aufjerbem, nod) ba-ui.
zayidi fann beim $!ombaratib burdj kuliko oertreten
Werben, ©onft ttnrb e§ Kjättfig burdj -ongeza ober -zidisha (ber=
mehren) umfdjrieben: gieb mir etroaS meljr ßoljn, ongeza
mshahara, ttjue meb,r ©alg hinein, oageza chumvi.
170 ßeftton 29.
punde, etma§ tnefjr ober weniger (hinter bem ^bjeftiö ftetyenb);
-refu ponde, etma§ länger; -dogo punde, etroa§ Heiner;
punde hivi, fur-j jUibor, furj barauf, unmittelbar Dörfer ober
Darauf; jmnde kwa punde, ab unb ;$u, bann unb mann,
mitunter, "öoh 3ett jju" 3eif ; punde — punde = marra —
marra, balb — balB. "*'
polepole, langfam, leife, fadste; mwaga maji polepole, giejj ba§
SBaffer langfam au§ ! polepole zayidi, langfamer, leife; -enda
polepole, langfam getjen.
„ßeife" fann audj folgenbermafscn auSgebrücft roerben:
kwa sauti ndogo (mit Heiner ©timme); gong Keife, kwa
sauti ndogo ndogo; leifer fpredjen (fingen ic), -pun-
guza (ober -tuliza) sauti (bie Stimme abfdjtoädjen). —
kwa sauti k'ubwa, mit lauter «Stimme, laut; -paliza sauti,
bie 6timme ergeben, lauter fpredjen, ftärfer fingen.
upesi, fdjneU, rafdj; upesi kidogo, etma§ fd)netter; upesi nino, gu
fäjnett.
3n gleicher Sebcutung merben gebraust: hima, haraka*,
kitema, kitematema.
barabara*, genau, richtig, orbnung§mäfjig, orbentlid), gleidjmäfjig;
hisabu ni barabara, bie 9tedjnung ift richtig, ftimmt; uzani
sib., ba§ ©emid)t ftimmt nid)t; hujui kazi hü barabara, bu
berftetjft biefe Arbeit nidjt orbentlic|; kbatti hü ya deni si
barabara, biefer «Sdjulbfdjein ift nid)t in Drbnung (aud)
abjeftibifd) gebraust); maneno barabara, treffenbe 2öorte;
akili barabara, ein georbneter ©eift; nguo hü kiasi ehake
barabara, biefe§ $Ieib fifet gut; palepale barabara, gerabe
bort, genau an jener ©teile; alikuja adhdhuhuri barabara,
er fam genau (gerabe) gu Mittag.
sawasawa*, 1. Stbjeftib = sawa (gleid), eben, glatt); 2. — bara-
bara, 3. 53. hukupima sawasawa, bu Ijaft nidjt orbentlidj
gemeffen; fuata sawasawa vijiti vya alama, folge genau
ben Spfföcfen!
babubabu, ber 3ftett)e nad); andika killa kitu babubabu, fdjreibe
—"■alles ber Steige nad) auf!
burre, um nid)t§, umfonft, bergebenS, gratis, grunbloS, unnüijer=
meife; amenipiga burre, er r)at mid) um nid)t§ gef plagen;
mkate huu nitakupa burre, biefeS 23rot merbe id) bir um=
fonft geben.
«Statt burre mirb aud) ba§ arabifdje biläshi gebraust,
mitunter aud) atiya* (eigentlich „als ©efcfjenP).
kadhälika*, ebenfo, gleichfalls (rein «Suarjüi: vilevile, vivyohivyo,
ober sawasawa). ©§ mirb befonberS in ben (SingangSformeln
ber Briefe gebraucht (öergl. II. Seil).
2lbt>erbiale 2tu§btücfe. 171
shelabela, in 53aufdj itnb 33ogen, im föamfd), ein§ in§ anbere
"-""" geregnet; ©egenfaij: moja moja, einzeln.
rejareja, im fleinen, en detail; -uza rejareja, im fleinen ber--=
— " laufen (©egenfat;: uza jumla,' im großen; -uza jumla, im
großen öerfaufen).
ndiyo, ja! bafür audj ndio, näam, he, ae (al§ bienftfertige 91nt=
toort auf einen Düif), labeka, labe^ labe, (Wiener fageu
meift) ewalla ober ewa.
siyo, nein; bafür audj sio, hakuna, hapana, i&, lä*.
275. Sößie Bereits in ßefttott 25 näljer erörtert, rann
ein Seil ber fjintoeifenben ^ürtoörter in aboerbialet
33 eben tun g gebraucht toerben; toir fefjen tjter oon einer
SBieberrjoIung ah unb führen nur nodj einige 33erbinbungen
tiefer $ürtoörter mit anbern 2Ibberbien ober ^räpofitionen
auf: huko karibu, bort in ber Üftätje; hapa karibu, bier in
ber 3^ör)e; hapa nje, rjier brausen; hatta hapo, bi§ fjiertjer;
kidogo kwa huko, etroa§ weiter nadj bort; hapa na hapo, tjter
unb ba; huko na huko bier unb bort, bie§feit§ unb jenfeit§, auf
beiben Seiten; mmoja asimame hapa, mnioja huko, einer
foü fidj hierher ftetfen, ber anbere borten; hapa si pazuri,
rjier ift e§ nidtjt rjübfcf); huko p'embeni, bort in ber Grefe;
toka (tokea, tangu) hapa hatta (rnpaka) huko, bon fjter
Öi§ bort; nipo hapa, id) bin rjier; humo duniani,
Ijier auf ber SBelt; huko aliko, bort, too er ift; ndipo
ninapokaa, bort toorjne id); ndiko ninakokwenda, bortbjin
gerje idj; baada ya siku tatu tokea hapo, in brei Sagen
oon fjier ah; sivyo, nicfjt fo u. f. to.
276. Sie Stböerbien toerben in berfelben SBeife ge =
fteigert tote bie (Sigenfdjaft§toörter, 3. 33. upesi zayidi,
feb/nefler; juu zayidi, fjöljjer.
277. Slböerbien fönnen al§ ^räbifat eines <Sa|e§
fungieren, einige, toie baräbara, sawasawa, fogar toie ein
Sfbjeiiib attributiüifd) gu einem £>aupttüott treten, 3. 23.
akili baräbara, ein tiarer 33erfianb.
278. Sie meiften 5lbtier6ten fönnen attcb fubftantioifcfj
gebraucht toerben unb a(§ ©ubjeft ober Dbjett eines ©atje§
ober in SBerbinbung mit ^räfco fittonen auftreten, 3. 33. hapa
si pazuri, fjier ift e§ nid)t fjübfdj (31t ergangen ift eigentlich
mahali).
©er ©enitio eine§ fufcftantiöifcb gebrauc&ten SlboerfJS
bient oft gum (Srfatj eines beutfdjen 5lbjeftit)§, 3. 33. upande
wa juu, bie obere ©eite; upande wa chini, bie untere
172 ßeltiott 29.
(Seite; deni la nyuma, rücfftänbtge (Sdjutb; mtu wa
wapi yeye (er tft ein -üftann oon roo =) rooljer ifi er?
chombo cha wapi, rootjer fommt baZ ©djtff? watu wa
hapa, bie ßeute fyier, bie Jjtefigen ßeute; nyumba zote za
hapa hazina madirisha, bte l}teftgen «Käufer fyafon alle
feine ^enfier; zainani za kale, alte Betten.
279. Stete <£igenfdjaft§roörter fönnen gteid^ =
fettig at§ Stboerbien ge&raudjt roerben. SMe au§ bem
s2frabtfdjen ftammenben Bleiben habet unberänbert, bte ©uat)tli=
mörter nehmen in biefem ^aUt gerDöftnttcf» baz $tural=
(jettener ba§ 6ingutar=)*)3räft£ ber IV. «Stoffe an, 3. 23.
a) arabifd):
khälisi, genau; fuatisha maneno haya khalisi, fc^reibe btefe
2Börter genau nadj.
karibu, nab, in ber 9täbe; huko haribu, bort in ber 9^ät)e;
fuataneni karibu, (folgt einanber nad) =) gut, bicbt auf=
cjef c^toff en ; kuja karibu, nabe fommen; -leta karibu, narje
bringen.
yakini, geroifj: -jua jakini, geroifj (beftimmt) roiffen = -jua sana.
ghali, teuer; -nunua (-uza) ghali, rakhisi, teuer (billig) taufen
(berfaufen).
rakhisi, bittig; -pata rakhisi, billig befommen u. f. tu.
b) (Suarjüt:
vibaya, ftbtecbt, fdjümtn, 3. 33. -nuka vibaya, fcbledjt rieben, fttnfen;
-tendea mtu vibaya, jemanben fdjtedjt bebanbeln; kumekuwa
(kumekaa) vibaya, e§ (ba§ äöetter) tft fdjletbt getoorben.
vema, gut, roobl, orbentlid), 3. 33. -tendea mtu vema, jemanben
gut bebanbeln; wali haukuwiwa vema, ber 9tei§ ift ntcbt
orbentlid) gar; taa haiwaki vema, bie Sambe brennt nidjt
orbentlid); sikulala vema, idj f)dbt ntdjt gut gefd)lafen; si-
sikii vema, id) bore ntcbt orbentlid).
vizuri, bübfdj, roor)t, orbentlid); lala vizuri, fdjlaf roobl! fito hizi
funga vizuri kwa k'amba, binbe biefe Stuten orbentfid) mit
einem ©trid feft!
kidogo, ein roentg, etma§; kidogo kwa mkono wa kulia, ettr>a§
nadj red)t§; upesi kidogo, etföa§ fdjneller; namjua kidogo,
idj tenne il)n oberflädjlid) ; mbele kidogo, etroa§ roeiter bor;
kidogo kidogo ober kidogo kwa kidogo, nad) unb nad);
attmäblidj; bado kidogo, (nodj ein roenig) = balb; kidogo
kwa huko, etma§ nad) bort; nyuma kidogo, etma§ jurüd.
vingine, anber§, anberroett, nodj einmal; sema vingine (marra ya
pili), fage e§ nodj einmal; ameolewa vingine, fie t)at fidj
anbermettig berbetratet.
5tud) panginepo, anber§mo, bürfte r)icrl)er ju reebnen fein.
Stböerbiate 2tu§brücfe. 173
.gmupttoörter im ßofatiö bienen nid^t feiten gut Um-
fdjreibung beutfd)er Slbberbien: 3. 23. njiani, untertoegS; fa-
raghani, in -iOhifse, in 3urütfgeäogent)eit, toriöattm (®egen=
faij: inbele ya mashahidi, rjor 3eugen; mbele ya bwana
mkubwa, bor betn 23eäir?3amtmann).
280. 2Iuch <£>aupttt)örter im Slffufatiö toerben
häufig abberbiat gebraucht; bie foeben aufgeführten
formen :vibaya,vema,vizuri, kidogo, vingine finbim©runbe
aud) nur als fotdje Slffufatibe fubftantibifd) gebrauster 9Ib=
jeftibe aufraffen, hierher gehören pnädtft fämtfid)e 2ßfu=
faiiöe auf bie $rage tob? tböbin? tböher? 3. 23.
ng'ainbo ya pili, auf bem anbern Ufer, jenfeit»; kate
njia upande huu, fd)Iage einen 2Beg in biefer Stiftung;
upande mmoja — upande wa pili, auf ber einen (Seite —
auf ber anbern «Seite; mkono wa kulia, rechter §anb, red)t§;
mkono wa kushoto, unter §anb, Iinf§; -kaa zaniu, auf
2Bad)e fein.
Stnmert 2tuf bie ^rage „too"'? fteljt in biefem ftatt ebenfo
oft bie ^räfcofitton katika ober ber SotatiO, auf bie ^rage „tooljin?"
meift bie $rä)pofitton kwa.
281. Serjr biet häufiger toirb ber abberbiate 2IHu=
fatib auf bie ^rage „mann?" angemenbet, 3. 23.
marra (einmal =), gleich, fogleid), fofort ; marra kwa marra, bon
$eit jU ^eit; marra — marra, balb — baib, ab unb ju;
marra nyingi, oft; marra ya pili, jjum groeiten DCftate, nod) ein=
mal, roieber; marra ngapi, mie oft?
wakti gani, wakati gani, um meld)e 3eit? Wann? siku
zote, ftet§, immer; killa siku, täglid); kesho jioni, morgen
abenb; leo jioni, tjeute abenb; adhdhuhuri, mittag§; jioni,
abenb§; zamani (eigentlidt) : Seit), früher, längft, fd}on (aud)
tangu zamani) ; mchana, am Stage; usiku, nad)t§; mchana
kutwa, bon früf) bi§ fpät, ein ganger Stag; usiku kucha,
bie gange 9?ati)t binburdt); leo usiku, beute nad)t; alasiri,
nachmittags; leo alasiri, beute nadjmittag; alfajiri, früt)=
morgenS ; assubuhi, morgen§; assubuhi na mapema, morgen§
in ber §rübe; kesho assubuhi, morgen früt); siku nyin-
gine, ju anberer 3^it; killa assubuhi, jeben borgen;
mwaka huu, fieuer; mwaka Jana, im öorigen 2$abre.
23efonber§ ift jju mer!en: mwezi sitta rupia, monatlich,
6 gtujjt.
282. ®er aböerbiale SHfufatib fteht fd)lte£lid) aud)
pr 23e;jeid]nung ber 2lrt unb Söeife, in ber eine §anb=
lung bor fidj gebt; in biefem ^aüt fann er burdj bie 5ßrä=
bbfiiion kwa Vertreten »erben.
174 Seltion 29.
§tcrf)er gehört jjimftdjft eine eigentümliche 5lrt ab=
Derbtaler Subftantitoe, bie nur in biefer 2toenbung
öortommen unb bei SSerbo^elung be§ «Stammes mit bem
?JMfir. ber IV. klaffe gebilbet finb. derartige 33ttbungen
finb äicmlid) jaüjireid), 3. 33.
amekufa kifofo, er ift tiottftänbig tot; as dead as a doornail.
anakwenda kitematema, er get)t fd)neu\
anatenda kifisifisi, er Jjanbelt öcrftotjten, beimüd), t)ä(t t)inter bem
93erge.
ananiangalia kitongotongo (aud) kombokombo), er fiet)t mid) Don
ber «Seite an.
analala kicbalichali, er fd)Iäft auf bem Dtüden.
analala kifudifudi, er fdjtäft auf bem ©efidjt.
amezungushwa mjini katika punda kinyumenyume, rücttüärt§
auf bem @fel fifeenb burd) bte Stabt herumgeführt merben u. f. tt>.
ferner finb t)iert)er fotgenbe Sßenbungen ju rennen:
makusudi*, mit 9Ibfid)t, abfidjtud); sikusumbui makusudi, id)
ftöre bid) nid)t abfid)tltd). — ©afür aud) kusudi ober kwa
kusudi. — unabftd)tlid) = bila kusudi, pasipo kusudi.
kweli ober hakika*, in 2ßat)r^eit, mabrlid), nrirflid), in ber %f)Qt,
atterbing§, fürioaljr.
taratibu* (tartibu, utaratibu), in Orbnung, orbnung§mä^ig, mit
9ttaJ3, mit $orfid)t! kaa hapa, nitajarribn kufika karibu
yake taratibu, bleibe f)ier, id) merbe üerfud)en, borfid)ttg in
feine ^afje j$u tommen. — kwa taratibu = taratibu.
sababu gani = kwa sababu gani, au§ meld)em ®runbe, marum?
jumla*, in «Summa, im ganzen; ngapi jumla, mieöiel -jufammen?
-uza jumla, im großen (en gros) berfaufen (©egenfafe:
rejax-eja); jumla nitakupa rupia sitta, id) merbe bir in
Summa (im gangen) 6 Utupt geben; jumla kiasi gani
(ober: kiasi gani kwa jumla), ma§ foftet e§ jutfammen (in
Summa, im gangen)?
kimya, fd)tt>etgenb, ftiff, rufytg; -kaa kimya, ftiflfitjen, fid) fd)tt)eigenb
behalten.
kwenda na kurudi, t)tn unb gurüct; safari kwenda na kurudi
kiasi gani, ma§ foftet bie gafyrt bin unb -utrüct?
salama*, in 2Bof)IbebaItent)eit, mof)lbet)aIten, fid)er, unberfetjrt, un=
»erlebt; -rudi salama, moljlbebalten gurücffetiren; -pita sa-
lama, fid)er burd)fommen.
taslimu* (mit 5tu§banbigung), gegen bar; -nunua taslimu, gegen
bar taufen. SDafür aud): -nunua mkono kwa mkono.
shirika*, (in ©efettfd)aft), gemeinfam; -nunua shirika, gemeinfam
taufen.
atiya*, al§ ©efd)enf, umfonft.
Slböerbiale 2lu§brütfe. 175
23efonber§ gu merfen ftnb ferner bie SBenbungen: -enda
miguu mitupu, mit bloßen $üf3en = barfuß getjen; -enda
kichwa kiwazi, barhaupt, mit bloßem fäopl geljen.
283. 2Bie bereits bemerft, bient befonberS bie tyxäpo--
fition kwa t»telfadb jur 23ilbung ctbüerbtaler 2Iu§brü<fe.
2(u§ ber großen 9ttenge berfetben feien t»ter nur bie gebrauch
lidjften fjeroorgerjoben:
kwa sababu gani (aud) bloft sababu gani), ou§ melcljem ©runb?
marum? me§f)atb? u>e§roegen?
2tnmerf. SSergt. oben mbona unb bie baBet aufgeführten
2lu§brütfe.
kwa nini ober kwani (burd) toa§), moburd)? marum? h)e§^al(B?
kwa sauti k'ubwa, mit lauter (Stimme, laut; kwa sauti ndogo,
mit leifer «Stimme, leife.
kwa moyo (franjöf. par coeur), au§menbig; -somo kwa moyo,
au§menbig lernen; *jua kwa moyo, au§menbig «nffen.
kwa upesi — upesi, fd)neü\
kwa bidii*, kwa jubudi, eifrig.
kwa sirri*, Ijeimlid).
kwa makusudi* = kwa kusudi = makusudi = kusudi, abfidt)t=
Hd), Dorfäjjlid).
kwa kinwa, münblid).
kwa ziyada, im Übermaß, jttöiel.
kwa shidda*, mit SDtülje, müfjfam; mgonjwa amegugumia maji
kwa sbidda, ber Traufe t)at ba§ SBaffer mit Wlüfyt t}er=
untergefd)Iudt.
kwa ghäfula* (aud) blofj ghäfula ober ghafla), £lö|tid); ame-
kufa kwa gbafula, er ift unvermutet geftorben.
kwa nguvu, mit ©emalt, gemaltfam.
kwa kupenda kwako, mit beiner (Sinmiu'tgung, freimütig (aud):
bir jju Siebe).
kwa nafsi yake, tion felbft.
kwa maneno kidogo, kwa kukata, mit menigen Sßorten, Eurj.
kwa junila=jumla, in Summa, im ganzen, ^ufammen, en gros.
kwa mudda, auf Termin, auf 3eit; -nunua kwa mudda, auf
$rebit taufen.
kwa njia gani, auf mc(d)e SBeife? ittmefern?
kwa mkono waugu (wako lt.), eigenpnbig ; in SDofumenten aud)
arabifd): biyedibi).
kwa roho* yangu yote, kwa radhi* yangu, gern; -penda kwa
roho yake yote, öon ganzem iperjen lieben. Mdachi nitam-
wuliza nyumba kwa radbi yangu, einem ®eutfd)en berfaufe
id) ba§ §au§ gem.
kwa yakini* = yakini, fid)er, beftimmt, gemi^; kwa yakini si-
wezi kukwambia, mit Sßeftimmt^eit fann id) e§ bir nid)t fagen.
176 Sektion 29.
kwa uzuri = vizuri, fti)ßn, gut, orbentlid); tengeneza vyumba
vyote kwa uzuri, richte alle 3immer fdjön tjer!
kwa faragha* = faraghani, in 3urü(fgej$ogenI)eit, priüatim, un=
geftört, in Sulje; nataka kuzumgumza nawe kwa faragha,
idj tnöd^te in Jftufje mit bir fprecben.
kwa zäum, abtt>ed)felnb.
284. 2lud) anbere ^rctyofitionen Birnen natürlich jur
23ilbung abberbiatcr 5Iu§brü(fe bienen, 3. 23. tangu zamani
(feit 3eit =) tängft, fett langem; tangu lini (feit mann =)
tote lange? tangu siku ngapi, mteötel £age fdmn? ya nini,
ttiogu? ttmrum?
285. ©er begriff einiger Slböeroien lann audj burdj
Beittoörter umfdjrieben toerben, 3. 25.
a) fdjott burd) -isha; umekwisha fagia katika chumba
hiki, fjaft bu in biefem 3immer fdjon gefegt?
b) mtfyt burd) -zidisha ober -ongeza; ongeza chumvi, tt)Ue
metjr ©alj tjinein.
c) fertig, -ui (Snbe, burd) -maliza; malizeni kupanda miche
hü, pflanzt biefe ©tedlinge fertig!
d) fttft, beinahe, burd) -karibia; nalikaribia kukata tamaa
ya kukwona, id) l)atte bie Hoffnung faft aufgegeben, bid)
m fefien.
Slnmer!. äkinafye ttrirb fonft aud) burd) karibu ober bado
kidogo auggebrüdt: bado kidogo angaliuawa, beinahe toare er ge=
tötet toorben.
286. 2lud) bie intenfioe ^onii be§ 2ßerbum§, fotoie
bie fogenannte flgura etymologica fönnen pr llmfdjreibung
abberbialer SSegriffe bienen:
-vunjavuuja, boEficmbig jjerbredjen, furj unb flein.
-fukuafukua, gang unb gar burdjttmfylen.
-katakata, flein fdjneiben (ftatt beffen aud): -kata vipande
vipande, in fleine ©tütfe fdjneiben).
5)ie figura etymologica befielt befanntlid) in her Sßer=
Binbung eine§ SSerbumS mit einem SSerbalnomen al§ Dbjeft,
ba§ enttoeber öon gleichem ©tamme ober minbcften§ bon
gleicher SBebeutung ift:
-adhibisha adhabu k'uu (grofse (Strafe beftrafen =), ftrenge
beftrafen.
-lala usingizi (@d)Iummer fdjtafen =), feft fd)Iafen.
Maneno matatu.
Aliondokea kijana mmoja, na (mit) wazee wake akakaa;
siku kadhawakadha zikapita hatta rnwaka mmoja katika miaka
«böet&iale 2lu§brücfe. 177
baba yake akafa na mama yake akafa, akarithi mali kwa baba
yake na mama yake. Na ajtamal ya mali hayo elfa tatu
aliorithi.
Akakaa katika dunya yule kijana aliyeusiwa na baba
yake mambo matatu. Akaambiwa : mwanangu, mambo matatu
haya, tafadhdbali yakamate, ya mwana, usiyasahau, Allah,
Allan; yatakuja kukufaa, mwanangu. Khalafa hayatendapo,
mali yako yakiisha. Yule kijana akasema: naam, kweli, baba.
Hatta khaiima yule kijana akafilisika akahama katika
mji wao akasafiri akaenda kunako mji mungine akafikia
katika nyumba ya tajiri akakaa siku mbili. Hatta siku ya
tatu akamwambia shekhi tajiri: mimi nimekuja kwako, tafadh-
dhali, nataka unipatie kiwanja, nataka kujenga nyumba ni-
fanye duka.
Na yule tajiri akamwambia: Insballa, utapata, walakin
unataka kuuza nini katika duka lako, na weye hukuchukua
mali huko unakotoka. Akamwambia: nataka kuuza maneno
matatu na thamani ya neno moja reale elfu mbili; na maneno
hayo ni mausia na baba yangu, bassi.
Yule tajiri akampa kiwanja akajenga duka lake hatta
alipokwisha kujenga akaweka kiti mlangoni akakaa. Al-
hasil na kulla mtu apitaye humuliza: unauza nini hapa?
.Naye hujibu: nauza maneno ya wasia. Watu humwuliza,
thamani ya neno moja kiasi gani. Yeye husema: neno moja
elfu mbili reale. Na kulla mtu asikiaye maneno yake hum-
wambia: una wazimu, huenda zake.
Hatta siku moja akaja kijana mmoja anakaa pale akam-
wambia: salämalek; akamwitikia : waalek essaläm. Akamwambia:
karibu. Akamwambia: starehe. Akakaa yule mgeni akamwuliza :
akhi, unauza nini hapa? Akamwambia: mimi nauza maneno hapa.
Akamwambia: thamani yake kiasi gani neno moja. Akam-
wambia: neno moja thamani yake elfu mbili reale. Akam-
wambia: mbona ghali, ya akhi? Akamwambia: si ghali, kwa
(für) mtu atakaye na mtu ajuaye.
Akamjibu: mimi, ya akhi, katika mji huu mgeni na mimi
nimerithi kwa baba yangu elfu sitta, sina zaidi. Akamwambia:
mimi sijui; mimi najua, thamani ya kilme elfu mbili; na kama
unataka, nunua.
Alhasil akamwambia : nataka. Akampa elfu mbili, akam-
wambia neno moja akamwambia: Ukiona neno, usinene neno,
na ukinena, litakujia neno, wasaläm.
Akamwambia : nambia la pili. Akamwambia : lete elfu
mbili reale nyingine, nakwambia la pili. Akampa elfu mbili.
Tena akamwambia la pili: ukisafiri katika barra, jua liki-
kuchwea njiani, lala hatta na kama unakokwenda unakuona,
Allah Allah, lala, wasaläm.
©ualjilt $onö.=©tctmmatif. 12
178 Seition 29.
Akamwambia: nambia la tatu. Akamwambia : lete elfu
mbili reale. Akampa elfu mbili reale. Akamwambia la tatu.
Akamwambia: ukienda njiani, ukiona mtu akakukaribisba ya
kwanza, umwambie: astarehe, marra ya pili kadhalika, marra
ya tatu, tafadhdhal, kaa kitako, wasaläm.
Yule kijana mali yake aliorithi, elfu sitta, yote yakiisba,
akawa maskini akafanya kazi katika ule mji akapata mia
mbili reale akanunua ngamia reale mia (für), na reale mia
akanunua bidhaa, akatoka ule mji aliokuwa akaenda hatta
akafika mji mgine. Akapata rafiki kwenda naye kufanya
biashara. Akamwambia: unakwenda mji gani, ya akbi?
fufuatane! Akamwambia: mimi nakwenda kutarazzaki, kuta-
futa riziki, na weye na kama unataka, tafadbdbali twende,
waläkin nunua ngamia awezaye kucbukua bidbaa zako. Akam-
wambia: in sbä Allah taala, yule rafiki yake.
Akaingia katika mji akatafuta ngamia akapata akanunua,
akatafuta na bidbaa akanunua, alhasil wakalala. Siku ile
wakatengeneza shughuli yao wakaisha. Hatta siku ya pili
wakapanda ngamia zao wakasafiri, alhasil wakaenda siku arba
wa ishrini, wasipate mji wala wasione mji. Alhasil hatta kwa
siku ya thamania wa ishrini wakaona moto wakasikia na
majogoo kuwika na jua limekuchwa.
Yule aliyenunua maneno akamwambia mwenziwe: ya
akhi, mimi ntalala hapa maana jua limekuchwa. Mwenziwe
akamwambia: la, mä yumkin, tumelala, ya akhi, siku kadha-
wakadha katika mwitu na leo tumefika katika mji, si afadhali
kwenda mjini? Na sasa tumefika. Akamwambia: la, ndilo
neno lisiopatikana hilo la kwingia mjini. Yule, asiyenunua
maneno, hajui maana ya kukatalia kwenda yule mwen-
ziwe nini.
Alhasil akaondoka yule asiyenunua maneno akasema:
mimi silali hapa; mwenziwe akamwambia: kana vile unavyo-
taka, walakin mimi naona afdhali ulale hapa. Yule akasema
haihati mimi kulala hapa na ule mji tunaotaka tumefika. Akam-
wambia: Nenda, akhi. Yule akaondoka akaenda zake, yeye
na ngamia wake. Na yule akalala hatta assubuhi, akaamka
akapanda ngamia wake, akaenda zake hatta akafika katikati
ya njia amwona rafiki yake amekufa na ngamia wa rafiki
yake amekufa.
Akatazama sababu iliyomwua nini rafiki yangu akaona
mkuruzo wa nyoka. Na nyoka huyu nundo amemtopoa katika
utosi. Na ngamia 'katopolewa katika utosi. Wote wawili
wamekufa. Akasema: alhamdu lillah rabb ilalamina, sasa
fayida ya elfu mbili nimeona bado, elfu nne sijaona bado.
Alhasil akashuka akaingia katika mji akatafuta watu wa
kuzika akapata akazika rafiki yake akashukuru akakaa katika
StböerMafe «itBbrfide. 179
ule inji. Siku nyingi zikapita. Khalafu akamwona sultani
njiani akamwita akamwambia : unatoka wapi, kijana weye?
Na asili yako wapi weye?
Akamwambia: mimi bwana maskini ya Muungu, kwetu
mbali na bapa gharibu. Sultani akasema : njoo ukae kwangu,
unitilie kabawa. Akasema: ewalla, ya saiyidina. Akaenda
akakaa kwa sultani kutia kabawa. Na yule sultani akam-
penda Sana akamwambia: sasa usitie kabawa, kwa kuna watu
wanaokuja barazani. Akasema: ewalla, maulana. Akakaa siku
nyingi kwa bali ileile.
Albasil sultani akampenda sana akamwamini sana, tena
.akampa libasi nzuri na majambia mazuri, akamwamini batta
(fo bafj) katika nyumba yake ndani kwa wake wa sultani
akaingia. Aidba siku moja sultani akatamani kwenda kutem-
bea kuwinda nyama. Akamwambia: twende, tufuatane wote.
Akasema: ewalla. Sultani akaenda naye batta wakafika katika
njia. Sultani amesabau saa yake ndogo akamwambia: tafadb-
dbali, rudi nyumbani katika cbumba cbangu kwa mke wangu
mdogo, utaona saa yangu katika sbibbaka, tafadbdbali, lete
sasabivi.
Akasema: ewalla, maulana. Akaenda yule kijana batta
akafika, akaingia ndani, akaingia cbumbani, akamkuta yule
mke wa sultani na waziri katika kitanda cha sultani warne-
lala. Yule kijana asiseme neno akatazama kazi yake aliyo-
tumwa, akafanya akaicbukua ile saa, akaenda zake, akafunga
mlango vilevile, akaenda hatta akafika kwa sultani akampa
saa. Yule sultani akamwambia: nini kbabari ya nyumbani.
Akamwambia: kberi.
Albasil yule waziri siku ya pili akawaambia mabauwabu :
nendani sbamba, mkacbimbe sbimo kubwa sana, atakuja mtu
kutazama; akija mkamateni mumtie batta nikawa mimi. Ma-
bauwabu wakasema: ewalla, waziri, semaa wa taa, ya wa-
ziri, bassi. Wakaenda wale mabauwabu shamba, wakacbimba
shinio kubwa.
Na yule waziri alipojua ya kama shimo limekwisba, ,
akamwambia yule kijana: tafadbdbali, nataka kukutuma
shamba. Yule kijana akasema: ewalla, waziri. Akamwambia:
nenda. Akaenenda yule kijana. Hatta alipofika njiani akaona
mtu, anayemjua baba yake zamani, akamwambia: ewe kijana,
unakwenda wapi huku? Akamwambia: nakwenda sbamba.
Akamwambia: fafadhdhali, karibu! Akasema: astarebe. Ka-
ribu ! Astarebe ! Marra ya tatu. Akakaa batta akasahau sbamba
alikotumwa.
Huko nyuma waziri akasema: labuda sasa wamekwisba
kumfukia yule kijana, nitakwenda kutazama sasa. Akaondoka
waziri akaenda. Alipofika mabauwabu wakamkamata waziri
wakamtia katika sbimo wakamfukia.
12*
180 Seftion 29.
Na yule kijana hatta alipopata fahainu akamwambia yule
mtu: mimi nimetumwa na waziri, nimesahau, na sasa nataka
kwenda zangu. Akamwambia: haya, enenda! Akaenda zake
akafika shamba akawaona mabauwabu akawauliza: Je? Mna-
toka wapi huko. Wakasema tunatoka shamba kwetu, waziri
amesema: Chimbeni sbimo (katika) sbamba, na atakayekuja
yote mtieni, hatta nikawa mimi, na sasa amekuja yeye, wa-
ziri, tumemtia yeye, wasaläm.
Yule kijana akasema: alhamdu lillah rabb ilalamina,
shimo hilo langu mimi hapa, walakin Mola amenivua mimi.
Bassi, wakarudi mjini hatta wakenenda kwa sultani,
sultani akamwuliza: mnatoka wapi? Yule kijana akasema:
Tunatoka shamba. Yule kijana akasema khabari ya waziri
yote tokea mwanzo hatta mwisho. Na khalafu akasema kha-
bari yake yote alionunulia maneno kwa reale elfu sitta. Sul-
tani akamwambia: maneno hayo, ulionunua, ni ghali. Akampa
elfu ishrini na sitta akambia : Wewe sasa waziri wangu mkubwar
wasaläm.
Wöxtev unb Gvllävun$en.
-ondokea, auffielen. $m anfange einer ©rjäblung foöiel mie-
palikuwa na, e§ ümr (einmal). Offenbar liegt eine -Kadialjmung beS
DUlgär. = arabifcf)en qäm oor (oergl. ©}ritta=33et), contes arabes mo-
dernes, ©. 1, geile 4), tr>a§ um fo toabjfdjeinlidjer ift, al3 bie @r=
ääfjtung auf arabifcfje Quellen surüclgeljt. S)a§ Original, toie e§ in
©btien bon 9Jtunb ju SDtunb geb,t, bat Sanbberg (Proverbes et dic-
tons) aufgezeichnet. , — kijana, Jüngling. — kadhEwakadhä, fo unb
fobtel (arabifdj). — mwaka mmoja, SÄtfufatio auf bie $rage ttann?
— katika, Ijier = »on. — ajtama], bermutliü) = ijtimäl (ar.), fo=
totel toie jumla, bie Summe. — aliorithi, bergt §186. — usia*=-wasia*r
jm. etto. bermadjen; ba§ Jßerbum bübet natürliä) im ©egenfaij äum
SDeutfcfjen ein berfönlitfieS 5Paffib: nimeusiwa kitu, e§ ift mir
ettoa§ bermaüjt toorben. — mambo = maneno. ©ie ©runbbe=
beutung bon jambo ift „SBott", bon -amba fagen. — tafadhdhal(i)
(arab. tafaddal), fei fo gut! fjabe bie ©üte! ■ — -kamata, r)ier : f eft-
galten. — yä, o! — Allah, Allah, um ©otte§ ^Bitten! — yatakuja
kukufaa, ftatt be§ einfachen yatakufaa (bergl. über ba§ |ülf$seittoort
-ja § 237). — hayatendapo, unberftänbliü}. — mali üurb meift alä
©ing. ber III. ffl„ feltener toie fjtex al§ $lur. ber V. M. beljanbelt.
— khatima* = mwisho, juleijt, enblid). — -filisika*, bankerott toer=
beu. — -bama, auStoanbern. — wao, ntcft wake, meil ftdj ber <Suaf)iIt
ftetS im 3ularnmenl)ang mit feinen Sanbäleuien füljlt. — -ngine =
-ingine. — tajiri, xeid)er Kaufmann. — shekhi, ©cfjeitf), §err. — -
kiwanja, üßaublaij. — duka* Saben. — weye = wewe. — -cbukua,
mitbringen. — buko, I)ier: bon bort. — mausia* (V.), SSermäctjtniS,
— alhäsil (arab.), infolgebeffen, barauf. — kulla = killa. — wasia*-
(VI.), Seftament. — elfu mbili reale, ungetDöb,nIi$e Söortfteltung
ftatt reale elfu mbili. — saläm alsk (arab.), triebe über biä) (arab.
©rufs); Slnttoort: -waalek essalim (aud) über bicfj triebe)! S)ie for=
rette fjorm biefer beiben ©rujjformeln rotrb bielfaä) berberbt. —
astarehe, gett>öf)ulicb, starehe* (arab.), lafs biä) nidjt ftören (bie üblidje
Stbberbtate 5tu§brüde. 181
$Inttoort auf karibu). — akhi, arabifdj = ndugu yangu. — ya
akhi (arab.), o mein SSruber. — kilme (arab.) = neno, SOßort. —
neno, Jjier: 2)ing, @ttoa§. — -jia mtu, über jn. fotnmett. — wasa-
lam (arab.), unb f^xiebe! b. I). unb bamit ©ott befohlen! — nambia
— niambia. — la pili, ergänste borljer neno. — barra* ba§ 23innen=
lanb. — -cbwea, für jn. untergeben. — hatta na, felbft toenn. —
unakuona, bu fiefjft Üjn (ben Ort). — unakokwenda, toof)itt bu geljft.
— -karibisba*, jum Nähertreten aufforbern. — maskini = masi-
kini. — aliokuwa, beffer aliokuwako. — mgine = mungine;
muDg . . toirb häufig ju mg . . . äufammengejogen. @o fagt man
mgu unb mgwana neben mungu (muungu) unb mungwana. —
-tarazzaki*, fid) fein äftot berbienen. — riziki* SebenSunterljalt. —
in ehä Allab taäla (arab.), toenn ©ott, ber §öd)fte, tottt. — -wika,
fräßen. — ntalala = nitalala. — maana, t)ier : ba, toeil. — mä
yumkin (arab.), e§ ift nid)t möglid). — sasa, \)itx — fd)on beinahe,
lisiopatikana, ftatt lisilopatikana. Jßergl. § 186. — -katalia, fid)
toeigem. — maana nini, toa§ bebeutet? — Sie ßonfiruftion nad)
maana ya ift im 2)eutfd)en am beften burd) einen ©afe mit „bafe"
aufjulöfen: er begriff tvidjt, toa§ e§ bebeutete, bafe jener, fein ©e=
fährte, fid) toeigerte. 2fr)nlid)e ßonftruftionen, bei benen ganje ©äfee
baburd) bon einem §aubtwort abhängig gemacht toerben, bafe man itjr
SSerbum in ben $nfinitit> feijt unb bem regierenben §aui)ttoort im ©e=
nitib anfdjtiefjt, finb äiemlid) häufig, 3. ÜB. umekuwa wakati wa sisi
kwenda zetu, e§ ift 3^tt getoorben, bafe toir geljen; haja yangu ya
kwishi wewe sana na furaha, mein Sßunfd) ift, bafj bu lange unb
glütflid) lebft. — afdhali = afadhali. ona, Ijier: galten für. —
tumefika, b. I). fo gut toie angelangt. — -tazama, Ijier: fudjen. —
mkuruzo, ©d)lebJpfbur. — nundo, eine <Sd)langenart. — -topoa, ber=
leisen. — utoai, <Sd)eiteL — 'katopolewa = akatopolewa. — albämdu
lilläb, rabb ilälamfna, ßob fei ©ott, bem §errn ber Söelten (arab.).
— -zika, begraben. — -shukuru*, banfen (seil. ©ott). — kwetu,
meine §eimat (bergt. § 133). — gharibu* = mgeni. — tüia, jm.
etnfd)enlen. — sayidinä (arab.), unfer £err; ba§ folgenbe maulänä |at
biefelbe SSebeutung. — baraza*, Stubien^atte, Slubienj. — -amini*
mtu, jm. bertrauen. — libasi (III.), Reibung. — aidha (arab.),
toieberum. — tamani*, toünfd)en. — -winda, jagen. — saa ndogo,
%afd)enuljr. — mke mdogo, bie ätoeite (5fteben=) fjrau. — shibbaka
= shubbaka, 9ttfd)e. — aliyotumwa, tooju er gefdjicft toar. —
mkachimbe, unb iljr mögt graben. — hatta nikawa mimi, unb
toenn id) e§ felbft toäre. — semaa wa taa (arab.), §ören unb ©e=
ijord)en = toir pren. — ya kama, bafc. — ewe = wewe. —
-fukia, eingraben. — -pata fahamu (Erinnerung befommen =) fid)
erinnern. — je, nun? — mola*, ber £err. — -vua, ljerau§3ie&,en;
retten. — wakenenda = wakaenenda. — ulionunua = uliyo-
nunua. —
182
©mf3tgjte lEcfttian. Somo la thelathini.
Die Schrift ber Suctfytlt.
287. ©te ©ualjtlt fdjreiben t^re ©pradje mit ben 23ud)=
ftaben be§ a r ab if eben 5lfyf)abet§.
288. 2)ie ©d&rtft lauft ntdt)t öon Iinf§ nad) rechts, fon=
bern öon redjt§ nadj ünf§.
289. 23eim ©djretben unterfdjeibet man ftreng gtüifäjen
^onfonanten unb SBofalen; nur bie erfteren toerben in
bie Bette gefegt, mäfjrenb bie 23o!ale über ober unter ben
^onjonanten fielen.
$ie Honfommten.
290. ©en ^onfonanten be§ reinen ©uafjtli, toie fte auf
Seite 1 aufgeführt finb, entfare^en folgenbe Seiten beS
arabifdjen 5Ityf)abet§:
h.
^e^Itaute:
k
k'
g
n
(üor g) ng'
]
S
ö
5
r
e
3afjnlaute:
t
t'
d
s
z r 1
n.
o
jp
j>
u*
; ; *
b
ßippentaute
p p'
b
w m.
V l
—j
uj
3 r
ßippenaaljnl
au
te:
f
v.
©aumenlau
te:
ch
j
Sil
y ny.
LT
?r
ü*
L5 L5
§ierau§ erhellt, ba£ p, p' unb b, f unb v, ch unb
sh, y unb ny in ber ©djrift nidjt unterfdjieben werben.
291. 3u biefem 2J£angeI gefetten fidj nodj weitere. Sie
Orthographie be§ ©ua^ili ift feine§Weg§ feft, fonbern öielen
©djtoanfungen unb bis gu einem getoiffen ©rabe Oöfliger
S&iülür unterworfen. @§ bient nämüd) nidjt feiten:
ba§ 3eid)en <& audj jjum STuSbrutf ber ßaute k' g, (ch,
sli, ny);
uy;
u
e
o
t';
t;
Sie ©djrift ber ©ualjüi.
183
bo§ Seiten o Qudj jum 2lu§brud; ber ßaute m (oor b);
n n n n ii n ii "i V '
292. 2)er Überfielt toegen feien bie aufgeführten $on=
fonantengeitfien im folgenben mit bem tarnen, ben fie bei
ben ©ualjüi führen, unb bem £auhoert, ben fie barftetten
können, ljier nodjmal§ in ber ^Reihenfolge aufgeführt, bie fie
im 2IlpJ)abet ber ©ualjilt Mafien.
5ln erfter ©teile ftnbet fidj ein bisher nidjt angeführter
^onfonant, ber im ©ualjtlt ftets im anfange foldjer Söörter
fteljt, bie im Seutfdjen mit einem 23ofat anlauten1.
3eiäjen.
SJlame.
ßauttoert.
3eidjen.
ittame.
ßauttoert.
i
elif
©timmanfatj
O
fe
^▼;p
M
be
b, p, p'
Ö
käf
fc'; k, g
O
te
t; t'
Ä
kyäf
k;k',g,ch,
Zj
jim
s> j; Dy
sh, ny
0
dal
d
d
läni
1
;
re
r
r
mim
m;n(öorg)
)
ze
z
o
nun
n
LT
sin
s
_5
wau
w
(ji
shln
sh, ch
8
he
h
Jq
tye
t'; t
L5
ye
y> ny
t
ghen
ng'; g
SQIan^e Suafjiü fdjreibeu ^, o unb Je? anü} mit einem
Sßunft barunter: ^ o _b.
293. 2ßa§ bie ßonfonantenoerbinbungen anlangt,
fo ift gu bemerfen, bafj n bor ©aumen= unb Sifcpenlauten
(alfo ng, nt, nd, nz zc), fotoie m cor ben ßippentauten
beim ©treiben getoöljnlidj übergangen toerben. infolge
beffen fann alfo
1 Siefer (Bestand) be§ @Iif ift aus bem SltaMfdjen übernommen.
@§ fieäeidjnet eigentlich ben ©iimmanfat! p 33eginn eine§ 2£orte§,
beffen man fidj fietoufjt toirb, toenn man 3. 35. „mein Güib" beutlidj
Don „9Jteineib" unterfdjeiben toift.
184
{ Seitton 30.
o audj toie mb
Ja
audj
lote nt
o „ „ nt
£
„
„ ng
s „ „ ng ober nj
v-i
//
„ mf ober my
(3
»
n »g
3 „ » »z
«<}
;/
„ ng
gelefen »erben.
2)0$ fotnmt auä) bte ©djreibung be§ n uttb be§ m in
biefen Rotten nid)t fetten bor. Soor anbern ^onfonanten
toerben n unb 6efonber§ m (3. 23. mk, mr, mh) natürlich
ftet§ gefdjrieben.
294. ®q§ w nadj einem anbern ^onfonanten toirb
meift toeggelaff en ; man fdjreibt atfo:
bw = v_j; kw = <& u. f. tu.
©benfo toirb vy meift nur \J> gefdjrieben.
295. Sie breiteitigen ©rutotoen mbw unb ndw toerben
metfienS einfach burdj o begto. burcfj 0 gegeben.
Sn btefer 23ielbeutigfeit ber eingelnen $onfonanten liegt
bie größte ©djtoierigteit ber ©ualjittfdjrift.
Sie Male.
296. 3tt* Segeidinung lurger 23o!ate Befielen nur
brei Beiden, bon benen:
a) ba§ Fät-ha, ein !ur^er fdjräger ©tridj über beut $on=
fonanten, für a unb e gebraust totrb, 3. 23. o ba,
be; o ta, te; _ ga, ge; 0 da, de; . ra, re; : za,
ze u. f. to.;
b) ba§ Kisre, ein !ur^er f^räger ©trtdj unter bem $on=
fonanten, beseidrjnet i unb e, 3. 23. ^ bi, be; o ti, te;
£ gi, ge; j di, de; J ri, re; j zi, ze u. f. to.
c) ba§ Domma, ein §afdjen über bem $onfonanten, Be=
3ei$net u unb 0, 3. 29. ij bu, bo; d> tu, to; _ gu,
j j j
go; j du, do; ^ ru, ro; 3 zu, zo u. f. to.
3)er 25o!aI ftefjt alfo fteiä über ober unter bem
«^onfonanten, nad) toeldjem er 3U lefen ift.
2>ie ©cfjrift ber ©ualjÜi 185
297. $onfonanten, auf weldje fein SSofal folgt, 6e*
fommen baZ Beiden ber 2)ofallofigfett: -et (genannt
} o
seken), 3. 23. ^^> = nitu.
298. 3m anfange ber SBörter tft i Sofalträger, 3. 23.
of = anda. «Statt beffen tritt gewöljnliri) 3 ein, Wenn ein
u, (^ wenn ein i im Anfang be§ 2Q3orte§ fteljt.1
299. ßange 23ofale werben baburdj angebeutet, bafj
man auf Fatha ein | = ä, auf Kisre ein ^ = 1 ober e,
auf Domma ein 3 = ö, ü folgen läfet. Ye unb wau werben
baoei mit Seken berfeljen:
[j da; ^50 dl, de; ^o du, dö.1
— -^ ^ ^
Slnmerf. SDtitunter lieft man ftatt beffen audj tö, ^50, ^O
ober ^50, _jO (oljne Seken). (Seljr feiten aud) io dl, !^ du.
Steift wirb e§ tnbeffen für unnötig gehalten, bie ßänge
ber Sßofale in ber angebeuteten Steife gu begetdmen, man
fdjreibt oielmeljr bie langen 23o!ale gewöljnlicl) eßenfo tote bie
Jürgen, umgefetjrt Werben furge 23o!ale nidjt feiten nadj 3lrt
ber langen gefdjrieBen.
Stnmert Um Iange§ ö ober e ju beseiten, fdjreibt man mit=
unter ^ö dg, _»,0 dö, alfo Fatha mit folgenbem ye bejto. wau.
300. treffen gwei Sßofale in einem Sßorte gufammen,
fo greifen folgenbe Regeln Sßta£:
a) ©inb Beibe gleidj, fo fdjreibt man entweber:
fo daa; ^o dii, dee; y> duu, doo ober
}j daa; ^50 dii, dee; ^ duu, doo ober
man feijt nad) araBifdjer ©itte gu bem ^weiten 23ofal
nodj ba$ ßefegeidjen Hamza (§ 305):
\ö ober sU> daa; ^j» dii, dee; 3o duu, doo.
b) ©inb bie Beiben 23o!ale ungleidj, fo Wirb unter 2ßer=
wenbung ber §ilf§!onfonanten i, ^, 3 wie folgt ge=
fdjrieBen:
1 *>> l5' 5 f™0 ™ biefem $alle nur §ilf§bucf)ftaben unb tier=
lieren tfjren eigentlichen Smtttoert.
186 ßeftion 30.
. '» ■ .. - , ^ --> -.>
clae (^o ober io1, dea ^5^, dia ^o, doa 3j>, dua ^,
dai (j;0 ober lo, dei ^50, die ^0, doe »o, due 3o,
dau ,'0 ober lo, deu ^o, diu ^co, dou ^3, dui 3o,
dao 3o ober !o, deo ^o, dio ^co, doi 5j>, duo .0,
$eber ber Betben SSofale fann natürtid) auc^ lang ge=
fdjrieben »erben, fo entfielen ©djreibtoeifcn tote U> dea ic.
301. SBenn bret 25o!aIe aufeinanber folgen, fo toirb
bor bem brüten getoöfmlid) ein Slbfc^nitt in ber ©cfjrtft ge=
, j } j }
madjt unb ber neue 23ofat mit 5 eingeführt, 3. 23. i^oljä
tulioondoka.
2lutf) f)ier geigt fidj toieber eine grofje 3ü>eibeutigfeit
ber ©djrift, bie nodj baburd) öermeljrt toirb, bafj bte £>ilf§=
budjfiaben in ben eben genannten $äHen natürlid) aud) mit
iljrem eigentlichen ßauttoert gelefen toerben fönnen. ^o
!ann olfo nidjt nur dia unb dea, fonbern aud) dija unb
deja unb (ba audj Fatha bofcpelbeutig ift) mitunter felbft
die (dee), dije unb deje lauten.
©§ liegt auf ber £anb, bafj eine foldje ©djrift nur oon
bem gelefen toerben fann, ber bie «Sprache berjetrfc^t, unb ba§
ba§ ßefen nur burdj forttoäljrenbe Kombination au§ bem
Bufammenljange möglieft toirb. Unb audj bann noäj bleiben
oft genug unlö§üd)e gtoeibeutigfeiten übrig.
äkrlsinbung ber Äonfonotttcn uutcrchtnnbcr.
302. ®ie Konfonanten eine§ 2Borte§ toerben beim ©rud;
toie beim ©djreiben getoöfjntidj miteinanberöerbunben. ©aburdj
änbert fidj tfere $orm, je nadjbem fie im anfange, in ber
3ttttte ober am @nbe eine§ 2Borte§ fielen. Einige 23udj=
ftaben toerben nid)t mit einem folgenden Oerbttnben. S)a§
üftäfjere ergiebt fid) au§ ber fotgenben Tabelle:
1 Hamza fann auef) fortbleiben.
Sie ©djrift ber ©uaf)üt.
187
fjftit bem
«mit bem
Dta mit
borf)et=
STiur mit
Stur mit
borljtr»
Stur mit
bem foI=
geljenben
bem bor=
bem foI=
geljenben
bem bor=
»Hein.
genben
unb bem
Beigeben»
«Hein.
genben
unb bem
BergeB,en=
ber=
folgen^
ben bex=
bex=
folgen»
ben bet=
Bunben.
ben ber=
Bunben.
bunben.
Bunben.
ben ber=
Bunben.
Bunben.
t
üftur mit htm bor!jer=
L
t
c
X
*
)
gel&enben betbunben.
C
o
J
JL
w^
o
5
2.
v-ft
O
j
X
VÜ^
ö
ä
Ä
üj
S
:>■
2p»
*)
5"
<
t*\.
0
lato mit bem bor=
Js.
J
i
JL
J^
J
} rjetgeljenben ber=
buuben.
J
r
•o
4>
r
j
)
J
CJ
i
A
a
Sftur mit bem borfi,er=
LT
4M
•W*
U**"
3
ge^enben
DerBunben.
_>
ü*
.vi
.W*
LT-
8
9
*
&
-b
£>
L
ij
L5
j
/.
\? w
SBctm ©^reiben toerben audj bie fonft unoerbunbenen
.Seidjen oft mit ben übrigen mannigfaltig uerfdjlungen, tote
bie unten fotgenben groben geigen.1
(Sine befonbere 23erbinbung ift nodj ba% fogenannte
Lumelif (= Läm-elif), Lam mit folgenbem Elif, baZ fol=
genbe formen auftoetft: ^5 (allein), ^ (im anfange), ^L (in
ber Smtte), ^ (am (Snbe).
303.
Öcfeübungetu
a"
L5^
_>J
— X — ti)u — J
mwana — ndiyo — nawe — wala — yako — leo
^Lw — . Lol — £ji — dJSj — £j — c^i —
siku — ama — in — wako — ndugu — leta —
i&$
o»
^Xj
Oä-
kil
wäis
yote — huko — wote — yake — alivyo — vilivyo
1 Söeitere groben pr (SinüBuug ber (Sdjretfifcfjrift geben 23üttner,
<suaf)iltf(ijriftfiücfe. Stuttgart unb Berlin 1892; 5Reufjau§, ©uafjilt*
manuffripte. Sertin 1896, fotote bie S3eröffentli(|ungen ber UniöerfU
tätenmiffion : Arabic Alphabet as used in writing Swahili (1885)
uub Swahili Mss. in Arabic characters (1890).
188 Seition 30.
} ) -
-— miti — mwetu — kwangu — mwenyi — zayidi —
walakini— sababu — usikate — waraka — salamu
^ C ) - 3 - 3 3 -
— bandari — hatujambo — watoto — nisalimie
— -t q4^ — £rs ~ ^^ — v~^ — ^^^
— kuonana — ulimwengu — pembe — bibi — kufika
— UF^ — ? - ££ — 0UJ ~ ^ -
— haya — kama — - kabla — zamani — hiyo —
_^y — ii)jy — ,..Lwm — ry^11 — Oyj!
kuwa — kuliko — sana — mikononi — anapenda
.* G ^ÜJJ xOJO „o^--
^*j r^5 ps*- ~~ pä
— mwema — utumwa — mtumwa — watumwa —
kutafuta — hapana — mbili — mbili — merikani
— ushanga — tatu — moja — bunduki — Maskat
— oL> — t-j^ — ^Azf — OyL — Jj —
— babu — kimoja — kitambi — baruti — mbele —
pili — mkononi — ndiyo — mawili — nyekundu —
JsJjXj — Jwo — SjS^ — j^'ij — jjJs —
nyekundu — pili — ukitaka — ufanye — fanyiza —
Sie ©ctjrift ber ©uctljilt. 189
. O } ..
Dikafahamu — nikaisoma — barua — pembe — kaniki
— V-* — o* "~ u^5 "~ ;>^ ■"". ^ ~ J^
— nyeupe — tano — gainti — gora — reale — baki
-^ 3 O 3 *. Jü^ .<j->
— katika — ulicho — narai — elfu — kumi —
.» • V- 3 3 O * <J 3 - - o
nataka — mzungu — kwenda — kwenda — kwenda
-,J - ))j '33 ü;j
— sikupata — nimekununulia — vyombo* — ^ombo
3 O 3 3 3 - 3 - - . ])
— ^ — ^ö — 03^Ti ^— ^ij, —
— vyombo — vyombo — akiwaona — Unguja —
3 * } ** 3 O 3 ******
hilo — atakitwaa — chombo — atawakamata —
3 - 3 3 3 3 3
— kwangu2 — mtu1 — vyombo
Sonftige Sefejcidjen.
304. ©onftige ßefegeidjen finb Hamza, Teshdid (ober
Shadda), unb in ctrctbifcfyen Söörtern Wasla unb Madda
(Medde).
305. S5q§ Hamza fieljt regeftnäfctgertoeife Bei jebem
Elif eine§ arabifdjen 2Borte3, ba§ jur SBurjet gehört, unb
audj Bei Ye unb Wau, toenn fie ctu§ folgern entftanben finb.
33ei ben bem 2lra6tfdjen entlehnten SBöxtern be§ ©uat)Üi
1 £>a§ 5ßräfiE m- ber I. unb II. ßlaffe (Begto. aucfj ber III. in
O 3
Ratten ü)ie mbuzi) toirb enttoeber ^ ober ■* geftfirieben.
2 w nad) oorfjergeljenbem $onfonanten toirb gtoar getoöljnlicfj
auägelaffen, lann aber audj getrieben toerben; in biejem £}fafte erhält
ber üorf)erge^enbe ßonfonant getoöljnlitf) ba§ SBofaläeid^en Domma.
190
Seition 30.
fältt bo§ Hamza getoöfjnlid) fort. Sic einige 2Irt, in ber
e§ im «Suatjüi öertoenbet ttrirb, i[t oben im § 300 angegeben.
306. ®ot)^ellonfonanten Serben nidjt gtoeimal ge=
fc&rieben, fonbern nur einmal unb burdj Teshdid (_^_) be=
äeidjnet, 3. 23. j&] illä; ».u* bimannihi.
307. Wasla unb Madda finben ftdtj nur in Formeln,
bie bem Slrabtfd^en entlehnt finb. S)a§ erftere finbet fid)
meift über bem Elif be§ 2lrtifet§ al, beß e§ eng mit bem
Oorljergeljenben 2Borte berbinbet, 3. 23. *Ui A**», = rasülu
'llähi Cftatt rasülu Allahi, ber ©efanbte ©ottcS). Madda
toirb über ein Elif gefegt (t), um bie ©djreibung tl gu ber=
meiben; e§ ift alfo ba§ $erbobbelung§3eidi)en für Elif.
Sdjreifmng ber araMfdjen fB'öxkx.
308. Sie arabifd&en SBörter follten möglic&ft in ber
urfbrünglidjen £)rtljograbIjie gefdjrieben toerben. S)tc ©e=
bilbeteren befleißigen fid) beffen aud), bie anbem fdcjretben
gang, tote fie gu |ören glauben, inbem fte bie frembartigen
unb ilinen unbequemen ßaute burd) bertoanbte, einfachere
tfjrer eigenen ©brache erfetjen. SSie in ber 2lu3fbrad)e toirb
aud) in ber ©djrift bie 25erbobbelung ber ßonfonanten toenig
beamtet.
309. $n arabtfcr)ert SSörtern !ommt nodj eine 9teifje
Oon ^onfonanten bor, bie toir bisher nic^t betrautet Ijaben.
2)iefelben finb:
•Kante.
gorm.
Scmttoert.
darrte.
Sorm.
ßauttoert.
The
ö
th
En t
—
He
Z
• h
Täraarbüta ä
t
Khe
kh
äfaix Mätoetlen toerben aud) folgenbe
z
dh
23udjfta6en be§ £erjtfä)en unb tn=
Dhal
c>
btfe^en StfyljaBetS gebraust.
Säd
{JO
s
P<3
i_j
P
Dhäd
LP
dh
Chlm
£
ch
Dhye
J&
*
dh
Ngen
M
ng
Sie ©dfjrift ber ©uafjiü.
191
310. 5lud) btefe Söuc&ftaben Ijaben öerfdjtebene formen
in SSerbinbang mit anbern, toie au§ ber nadjfiefienben %a--
fieüe erfid)tliä) ift:
SIEein.
§tnten
ber=
bunben.
S3orn
ber*
bunben.
Sßörn
unb Ijtn=
ten ber=
bunben.
«Hein.
§tnten
ber=
bunben.
SJorn
ber=
bunben.
SSorn
unb fi.in=
ten ber=
bunben.
Z
z
Stur Dorn
berbunben.
A3
A3
G
9tut born
berbunben.
Ja
b'
c
j
Ja
311. $m SIrabifdjen ^aben biefe 23udjftaben faft alle
einen ettoa§ abtoeidjenben ßauttoert. (üöergl. ba^u §arber,
2Irabtfdje$onöerfaiton§grammattf, <S. 4 ff.) <£>ter ift nur ber
ßaut angegeben, mit bem fie im ©uafyüi getoölmtidj au§=
gefprodjen toerben.
SGßeld^er öon ben gteic&tautenben 23udjftaben j, {jo, Ja
— u^/ ijo, — », p- — im einzelnen fJaCCe !orre!t an^u=
toenben ift, fann nur bie genaue <®enntni§ ber arabifdjen
Drtlijogra^ie lehren, ^n meinem großen ©ualjili'Sßörterbua),
ba$ fidj unter ber treffe beftnbet, ift bie Drtljograpljie ber
arabifdjen ßel^ntoörter burd)toeg angegeben, £)ie f)auj)tfädj=
Haften finb au$ im gtoeiten Seil mit ttjrer ©djreibung
öergeid^net. $m allgemeinen nehmen e§ bie ©uaf)ili, be=
fonberä bie toeniger ©ebilbeten, inbeffen bamit feine§toeg§
genau, gebrauten biefe Setzen siemlicfj totllfürlidj, ber*
toenben fie nidjt feiten fetbft in reinen ©ualjtfitoörtem unb
oft audj mit abtoeidjenbem ßauttoert. 3m ©injetnen fei
barüber ba§ $ol$mbt bemerft:
ö lautet oft au$ toie 0w ober tote o; anbrerfeit§ toerben
u» unb ist getoöljnlidj ftatt ö in folgen arabifa^en
SDBörtern gebraust, too ba§ leitete in ber ÜButgär*
föradje biefen ßaut Ijat, 3. 23. oSb neben öSli.
c toirb ofjne llnterfdjieb neben » gebraust; man fdjreibt
192 Seltion 30.
forreft ül^, aber aud) Jlp, unb umgelegt in SuaüjUi*
Wörtern Qjb* nnb ^j'ip haina.
^ toirb Ijäufig burcl) _ ober » in folgen SBörtern öer=
brängt, in benen eS getoötjnlitf) ben Saut h Ijat, tote
in khabari, khalafu: ^ ober ^ ober ^S> begrü.
j-- j^^ j^-
oüL> odls», od£>.
ö lautet in managen arabifdjen SBörtern tote d ober tote
z unb toetfjfelt bann im ©ualjiti getoöljnlici) mit o
bejto. y 5lnbererfeitS toirb eS mitunter jur 29eäeidj=
nung beS z- (feiten beS d-)ßauteS in «Suarjilitoörtern
öertoanbt. 5lutf) mit l*> unb Jb toirb eS öielfadj 0er=
toedjfelt.
(ja toirb in arabifdjen unb Sua^ilitoörtern unterfd)iebSioS
neben ^ gebraust. Sflit Vorliebe oertoenbet man
biefen 23ud$aben, toenn auf s ein (nidjt gefc&riebeneS)
w folgt, %. 29. (ja5 = naswi.
unb
Ja
lauten in manchen arabifdjen Sßörtern toie d ober tote
z unb toerben bann im ©ualjtli r)äufig burd) ^> begto.
: etfetjt. 9lnbererfeitS werben fie öon Unfunbigen mit
o unb ; unb unter ficf) forttoäfjrenb Oertoedjfelt.
c ift im Slrabifdjen ein eigentümlicher «^eljllaut. 2>ie
©uafjili übergefjen il)n bei ber Stusfpradje boHftänbig,
3. 29. l^c = arrifu. 3ft baS c OofalloS, fo fortdjt
man ben oorljergeljenbett 2$ofal gebeljnt, 3. 23. ^yjw
= mäana. @§ fistelt alfo l)ier btefelbe Dtolle tote baZ
©eljnungSelif (§ 299). : Oft toirb eS audj in reinen
<5uaf)ilitoörtern gebraust, um gtoei Male beim
©treiben 3U trennen, 3. 29. ^X* = mkia.
» fommt torreltertoeife nur als gemtninenbung arabtfdjer
<£>auottoörier Oor, tft aisbann, toenigftenS bei bm aus
ber UmgangSfpraäje entnommenen Sßörtern unb SBen=
Sie ©d)Ttft ber ©uafjüt. 193
bungen, öößtcj ftumm unb lautet nur öor folgenbem
©enitiö tüte t, 3. 58. xi^ baraka (bdjer getoöljnltdj
nSji gefdjrieben), aber &Ui *?-j barakatu 'llähi.
Mitunter ttiirb e§ am (£nbe bon ©ual)ilitt)örtern
[tatt o gebraucht, mit bent e§ audj in arabifdjen
2B örtern toedjfelt, 3. 23. sL*j = nimepata.
lj, _ unb £ merben gtemlicl) feiten unb meift Don ^nbiern
unb Werfern beim ©djreibett be§ ©ualjili benu|t.
SSefonberc Senterlungcn.
312. ®ie ©enitbparttlet totrb beim ©^reiben ftetS mit
bem fotgenben SSotte oerbunben, 3. 23.:
läÜ" -^_j.^j ^ä.w = sababu ya kuja kwako.
2)te befi^an^eigenben Sürioörter toerben bem oorauf=
geljenben £>au£ttt>ort nidjt feiten angehängt, 3. 23. ^LJL>
hali yako.
2)ie ©djreibung l5_ am (Snbe arabifdjer SBörter
lautet = ä, 3. 23. Jt = flä.
S)te Biffern finb:
1=1 r = 3 . o=5 v = 7 1 = 9
P = 2 £ ober f = 4 1 = 6 a = 8 . = 0.
©ie »erben ebenfo ^ufammengefe^t toie im ©eutfdjen.
Sefätüde mit tiwfcfjtift uttt> (BvläuUxunQm*
,0 ..
Z>
^
\
1
r^) i
^0^
^
, - }
} 0
^ J
o&
O^1.*)
y
A-JX.M,
1
...LavO
- > 0 j j
1 2tu§ meiner 3eitftf)rift für afrifanifdje unb oseamftfie ©prägen,
Safjrg. ITI, §eft 2. ®a§ ßieb ift Don bem »erftorßenen Mwallimu
Mbaraka (f. 3*» ^Priöatlefjrer in Dar-es-Saläm) »erfaßt.
©ualjüi ßono.=©rammatt£. 13
194 ßeftion 30.
,..L*« 0*.Ä>.X3 ,y*.J*J+l
> - w ^ JO).
^1 _^^
^ o ^ £■ o . o
1* 2
* 4
} -• O , J o.» J
liLjySL) 8-A.i
o > > ^ ., ^ o
3 ,* *> ,
S £? CtH
oW^ oj O^
O^ Ö? O^
- O , £• o o
r 3
o 5
»o - S> o o
4 L5JJ-3 l^>
^Ui> o-ijf
Sie @$xtft ber ©ualjili. 195
..jL^^ö w^Jj /Mi_J-J
^ciJOof ay
> 0 > * * > - ,0
, C ^ J J o o
O J&£. R „
...L*-d./* O-J^ <f^*»
^j*J fc*>U> ^
o^ o? ck?
J O 0> ÜJO)
^ 0- £- O 0
o4* aj a&
1 6
* 0 * i> 0 0
A 8
* ) 0
*•> j j tu)
- - , .. ^ , ^
0 .> ) 0 ,>J
o'^ Q? ü1**
g^; -*Tjf
aUP ^3 aL^
v 7
1 9
) - j --v *
13*
196
Seftion 30.
j*
ÄS \^s.j*^S
*x.
(*^y°
jL*.äw ,-yJ &£==>jAX
J S , .> } o
Wimfoo wa Kaizari.
1.
Saläm kwa wetu bwana
Kaizari wa Vi'rbamu,
Bwana mkubwa na sana
Maarufu hatta Sbamu.
Sisi twakupenda sana.
Wadogo liatta harimu:
Haparia tena, bapana,
Wewe ndio Kaizari!
Kaizari wa Wadacbi
Na barra ya Afii:ika.
Nakusifu, bwana wangu,
Upate kunipulika.
Niletee langu fungu
Nipate kufurabika —
Hapana tena, bapana,
Wewe ndio Kaizari!
Wewe ndio Kaizari,
Mtoto wa Vkbamu ;
Jina lake masbuburi,
AVote tunalifabamu,
Ulaya na Zingibari
Na Mritbi batta Amu
Hapana tena, bapana,
Wewe ndio Kaizari!
Wewe ndio Kaizari!
Tumesikia zamani,
Alitupasha kbabari
Bwana wetu Vismani
Akitweleza uzuri
Sbekbi wetu Selimani
Hapana tena, bapana,
Wewe ndio Kaizari!
3.
Wewe ndio Kaizari
Hatta na wazee wako !
Tumezipata kbabari
Kwa buku mbali tuliko.
Una wengi askari,
Wabesabiwa lukuku —
Hapana tena, bapana,
Wewe ndio Kaizari!
6.
Wewe ndio Kaizari,
Tena mwenyi absani!
Imetutosba kbabari
Aliyotupa Selimani.
Na sisi tukafikiri,
Tumeona ni yakini —
Hapana tena, bapana,
Wewe ndio Kaizari!
Sie ©djrtft ber ©ualjili. 197
7. 8.
Wewe ndio Kaizari! Wewe ndio Kaizari,
Mmekwisha kukusifu. Toto la kijermani!
Mote umetashahhari, Sote tumekukhiyari
Jina lako maarufu. Kwetu kwa sultani.
Tena khassa u mzuri. Twondolea kulla skarri
Hu mfupi hu mrefu — Tufurahiwe rohoni —
Hapana tena, hapana, Hapana tena, hapana,
Wewe ndio Kaizari! Wewe ndio Kaizari!
9.
Wakatabahu khadimu,
Mimi kijitu fakiri.
Jina langu mwallimu
Mbaraka bin Shomari.
Mimesifu mwadhdhamu
Mfalme akhiyari —
Hapana tena, hapana,
Wewe ndio Kaizari!1
XOövUv tmi> Gvflävungen.
salärn = salämu, §eil. — wetu bwana = bwana wetu. —
Kaizari wa Virhatnu, etg. $aifer be§ Söüfjelm, mifjüerftänbltcb, ftatt
Äaifer Söilfjefm. — sana maarufu = maarufu sana. — maarufu*,
fierürjtnt. — Shamu, ©tyrien. — harimu, altergfcfHuactj. — hapana
tena, e§ giebt feinen nieiter. — ndio = ndiwe. — mashuhuri*, be=
rüfjmt. fahamu, lernten. — Zingibari, ©anfibar. — Mrithi, tüorjl
ftatt Misri, Stgrjptett. — Amu, Samtt. '— • hatta na, fogar audj. —
kwa huku etc., f)ierf)er in bie $erne, ^o ftnr fittb. — wengi askari
= askari wengi. — lukuku, arabifdjer ^lural oon lakk(i) = 10000.
— na barra == na wa barra. — -pulika = -sikia. — niletee
langu fungu; bie SSitte um ein ©efdjent an ben SSefungenen ift in
ber orientalifcljen Voefie ganj gebräudjlicf). — -pasha rutu kitu, an
in. ettoa§ gelangen laffen. — Visinani, Sßi&mann. — -eleza mtu
kitu, jtn. etroa§ ju berfteljen geben, jur Kenntnis Bringen. — uzuri
= vizuri, ftfjöne Singe, öiel ©cpne§. — shekhi, ein (Sr)rentitel. —
2H§ ber ©ouoerneur toon Söifjmann im $uti 1895 bie ©efcpfte über=
natjm, erlief; er einen 3lufruf an bie SJetiölterung, in bem er btm
frteblitfjen Untertan ©djufc unb SBoIjItoou'en ber Organe ©r. 9Jlajeftät,
bem ütebeften ßrteg unb Vernichtung in 2tu§ft$t fteftte. Qn Dar-es-
Saläm fanb bie 3)erfünbigung in befonberS feierlicher 2öeife ftatt.
Ser Obertoali Suleimän (Selimani) bin Nasr ellemki berbolmetftfite
babei bie Sßorte be§ ©ouoerneur^ ben berfammelten @intoof)nera.
Stuf biefe Vorgänge begießt fidj ber Siebter. — ahsani*, 2öol)Itr)ätig=
feit, ©üte. — khabari aliyotupa, Selimani \x>ax im ©ommer 1890 in
äkrlin, nntrbe öon ben SEftajeftäten empfangen unb reitf) befetjenft. —
-fikiri, nacfjbenfen. — yakini*r fidjer, gennf}. ^- mote, überall. —
1 Sine metrifetje Überfettung öon 9t. gaetje fiefje in ber beutfdjen
^olonialäeituug, 1897, ©. 404.
198 ßeftion 30.
tashahhari*, berühmt toerben. — khassa*, befonberg. — toto, ein
großer 9Jtann. — kijermani, ©etmanenart. — -khiyari*, ertoäljlen.
— kwetu, bei uti§. — kwa sultani, jum (Sultan. — -ondolea mtu
kitu, ettt). bon jttt. nehmen. — kulla = killa. — sharri*, Übel. —
wakatabahu, unb getrieben b,at e§ (arabifd)). — khadimu*, SHener,
©Habe. — kijitu, Sftenfcfjlein. — fakiri*, arm. — mwadhdhamu*,
mächtig. — akhiyari*, ber befte.
II.
J w - J J J - - - - -0-0 - - - - - ^ ÜJ J O S -
pXx* d?*"», ^)jri u»j^A öUj o-*^! --_y tik^w l^^* "
J - O - O O J - O J , J J - . - - J - O J
J 0 J - - J -- J 5 - - OO),. - O - --^ )w,J - o -
- J ojüj - o j - - - - - o j j - o -J - o j ;; -
- O > J O - 51 J ----O0J--J - - - - O - o-
o - o - o o j - — - j o j - - / o) j o ;; - - o
s - - J J - o - j o j J - j o j -o - - o - o - J -
- - - - - - - O - - - - w - O - - O - O- ) OJ - O J
J O O - » - - o j c - - O J J S JO -J^ o»)
\i±*a qJÖ^ tf)|^ ^j-A^i9 ^.jLLL-w j.jy> ^Si u>./) J^Ji^ _j^^
> ' ) } > (J . Oy < O .O) ,^ ,o JJ o, o ^
} - -oj - , OJ- oj j--o- OJ- o- j-
u^Ji ^.jUaLw x«.jli* jj^-wj *j.^ c^ Js-^5», ^j^^.*^11 J^,» Oj
* Jöemerfe, ba& baö ©uafjtU ob,ne je be ^nterpunttion gc=
hieben toirb.
Sie ©djtift ber ©uafjüi. 199
, 3 ^ o , „ o ^ _ ^ .» O .> 3,3**3 - * * 3 J
3 O w 3 o OO^O^OJ --^ -* ^ ^ " > " ' O .,
_jjj» (*-ys ^! c>./« •&}+& ^1^ U*!* ^» ^J^tVi^3 _>^ CT*^
j^o o , , « .-,.>,, ,0,0,3*0 , , o J,
* .* J O J ^O *}*,'* O 3 , , O 3 , 3 , - , , , O 3
y&L+£ £**&& n_j^5 ^>Jj^fi v^J! ^UaLw i^l jj^jS ..^LLiLw
^ - ^O^O 3 - * O * O * * O , O, O v*^ JJO
O .. ^ , OJ ,- ^0> .> , ^ J .» 3 , S ^ , O ,30 , ,
* * * * * , 3 3 3 , ,,, ,,), 30 3,,, , O O 3 3 O ,
^ixXS'^ yj.*£$> u^jäj ^Oj, Joy »l-*-J13 i3L*-* Q^iy «>*t3
Jlij C^16 c^äX^J Juli. £^ ^cLri15 jJjtfJ JjS»14
G - - .> J- J - J .> J ^ - O .> , , , , O , JJ
tiV^Jyi JJf+J \*JuxJo g3jJ* i_j^fV5' »Ui'i ^vOj (jiy17
O Ä^-Oo -> , O , 3 , , o - ^ ^ * .> -> O
j*-yä *X_J (^Ä ^_j_j -y^y| ^-ouJi ^Ly« ^L19 ^.ü j5j/
3 o<, ; . , o) o , , , ,, o,,j& j oo
^ - .. J^^ , ) * ~ ~ ^OO ~ 3 „ * , O 3 S- ^ ,3)3
^* > ^ ^ «- ^O,^ 3 * , * , ^ , 3 * * * w
2*00 Seitton 30.
'- - - •> - ) o - *}),* - .. - .> , - , o - - jj a ,.
-^,J o , ., - .. ., J J^O *. Cv , Q j „
- O - ' •* "* *"oo J <• O J O vi,- ,OJ O J * ClJ 3 * *
wXÄ£/0 _j.f lXJjX-30 ^NAAaif29 ^i' Q-CS», *j.1äv0 .JS-li' Q-y
* 3 3 3 * 3 O JO-J JJO- -• J - O , ,-J
6LlIi36 ^fi 0C^>, 5^ &**3 ^B3 ^W*4 ^**33
- - O - J ,-> - O J - , - J w - w, „ - O - C - ,
oUxbTj sk\_^J| JwLpsLi imJj-jJ v*.S> ^i-^5 ^=» sUCxi ^ajas^I
«2,b 1,-jjj q5^5 J^A^e i^s i v-/Jl ^ o^j^ i3^«S ^i i3Uj
^si^.5 ^-J»,38 ^5^> _jj_5 /*^37 v>j.^oL) rjhjj »3^Loi o.4.i ^.^u-t«!
^IfcJU. ,3jjij ^b jl^ ^jü Vj>-5'' Vj-^ ^j-»^' j-5'!40 gj*
Sie ©djrtft ber ©uafjtli. 201
** o J ^ o ^ - -. -*oj &jj^ ~ 9 J ■* " * - -
o o - _.>.>-. ^ ^OJ O -O „.JJ^^-ÖJ-^.
j>^..wO) ,.y;iA.^w9 ,.._j_«J ) ...LLlLw ^>«Ä,J |)^.J.iJ _j.i4j i .»^..wJl
oj ) , o , o _ .> ^ ^ .> o , ^ - ;o ^ , , j
*. ^ ^ O * O J *. * O - , ) 3 ^ G J^J^ .> G .> ., O G ^
i3^i i-ö ^^5 v— M-fi J"^ ^^ V"^ -?-1?" ^J-'^ 7^ cyt^-"*^
J^ ^f^c^u \^jjT &>t> rjW^ (j*»'1-^ f*^j , £?^j+^\ *w*j'L>
G - J w .. -> - ^ , ^ - i * - G } - , - JOJO
^^Äj LJuXjtf &>1_5> <•}»•*■$> ^ ,»,ji S^^3'46 V^ J"^ &•&*
o o * o - J - * *. O 1 JO w ^ ^ g 'j ^ J G w-?-^ J ^
*
*-yo ^yw _*_j-J»> (J^+^5 A- f ^ J-^ ^-b «yLxi 05^ ,-ya ^cJo
& «bj Je w^^ g ^ 3 g ^ ^ oj^o
o j ^ j , j),,o ^ .> 5, »3 ., g J - fc - J - - - o^JJ -OJ
^y°j»»^ j^j-^ l5^> ^-^5 Jaii- uC5y-5l ^j^ jjj^ v^-5'
O-wJ JJ3-I.
202 Sektion 30.
0liaJL^ ^^/.i Ja3> jiS\ JS~£c v-m^I ' ^ &\j& ^^
G - O J , , G J .. ^ J^ G G ^ JG.* O 3 .. , ,
tiLU ^xf dljj'i (j^li Ojj rf)UiLo uli ^wOCav^xi j (j£^ *5-« ^Lä51
,^J * } ^ ^ O .. J .. .. O _ ^ O - .> - ^O , O vij^_ J ^
»Lgi' ^LaÄS"! ^Ay^S\ -JW, 0<jS\ OLb t^L^w >— A-«-«.J 80s.*i°3 ejj
*. o ^ i o y o -> ^ - ^o.? ^ „ ^ ^ ^ o ^ ^ o * > ^ ~
**j'L> ,äSv8j (jixjya OyjC^io o^p^ fW^ ^X>^5 ^ i^U» jj-^5
jXccJl tiL*Jjx \_ äL> »^1 3-^' f*-^*"5 °^*-i q-^-w*» 15*^-^5
;^äi ^xoi ...o-*** sLotf' _j^.a.j m»^-* vf)lxi *^t-ü *JCj _j.j^a
* ) ^ ^ * - )*~y)**»* -t ^ G ^ ^ O - G^ *■-> J ^O O
-yj*^\ ^-_j» dV-y* i^5* j-i^*54 ^|s ^j^0 v«»aL> _jiw y£
»Ufi JocpJ'i £^x üäifj Oj.Ä^ä J^lTI qIj^t- o^i^l55 rf)U*»
^.Jl vi^sJC^o o^j ...b^> t^)Jj ^)L*.aw _5^ci ^l_j vi>Xo u^*J"i ^)U.a«
'■» ^ -' J O ^o ^- OO ^ ^,o J- ^_ ,o^ s «
*i)Ui JJJ j^-o A^y^l Js-uO likXf v^ö ^^Ji (^J06 Os-LS"! »yj
- JO^O« -JO,/ „ J JO *■**,. } } } ^OJ S^ -J } ) }
Sie ©djrtft bet ©udjilt. 203
, 3 y 3 * ^ o 3 * 3 j .— - y y ^ .. , p i b ■* * y y 3
£^5 £^° e>^5 oikXi L5f^ iky o>^ o5 -^^ -^
2uaS w-*y| JoobfpJl J^J^8 »j ~y> $•, qJ^5 £,3 i»y £?3
siXflj "■J''8 ^;^w JÖ» _jX*J59 SlXfj Jjy3LS\Ji ytS^fi äL^Q v^ftl»
~ O .> ^ O 3***3^^ .».>.- J O ^ * o 3 *■ ^ .> -o >
~J..<jj60 J^/5 ^v^yS Qj-^5 qJ_J-*t3 V^5 V-*^ ^^ C)^^
~ O ^ y , * O * * 3 3 * < OJJ- 3 * * O J * tj * 3 * ~
6
w .- ü * tj* 3 O 3 O * 3 * + , „ ) * * 0 3 3^,^*3 3
SyO J-oL^J| Q^Ca J-Ä^S61 >wV;^ v_^5y) (C'y [^3 j*^5 _?"^
^ o .> _ - J * ^ ^ - ^ ^^ o O .* o „■ j „ -» o .- ->
(*-y*J'5i)62 u^s> _ yC«5 o3 0LLJLw ävü i^jc^ j^j^ j^j^>
0jjXa 'uä ^Lo ^[^3 ^^3 ^yS (*^y*^3 ^j-^3 J-^L^Oi
O O ^0^3^^ * *■ O 3 3 ^-^ O, JOJ -OJ
- ^3 ' 03 - *3 3 * * „ *3 3 * O * 3 *■ * 3 * O , *3
0-3
I
s
-OJ * - -^^, ^^ ^ ^ 3 ^ 3 3 ~ ^ 3 * *■ O J, 5^
^ O^^ ^^ ^^ 3 * V * * *, ~ * 3 * O 3*303^
^*^3 T^L?^0 ri"^* ^ *— *"3 Hl?-^ ™t-^* ^^[^ ^Jj-S' v^J^Jj^i
a y ^ - ^ 3 <j o , o
204
Sektion 30.
SSötten
milki*, »eftfc.
mdarsa*, arabifd)e §od)fd)u!e.
rawana wa chuoni, ©filier,
©tubent. *
-somesha, leferi lehren,
mwanafunzi, Schüler,
-kusudia*, beabfid)tigen.
-tendeka, gefd^e^en. i
ujba*, SSerrounberung ; -fanyiza — ,
ftd) rounbern.
alhäsil* (eigentlid) : ba§ ©rgebni§
ift, bafjer), bann, barauf, in=
fotgebeffen, baljer, furj u. f. m.
-wasili*, = -fika, anlangen,
aljaali*, ber aEmädjtige.
-sauwiri* = -umba, bilben, cr=
fd) äffen,
mithli*, eb'enBilb, 5tbbitb.
mcbunga, SMrter.
bäkim* — hakimu*, §errfd)er.
-wezä (mit 2lff.), überwältigen,
khätima ober kbatfrna*, enbtid),
fdjliefjlid).
-wezekana, fid) überwältigen
(äffen:
-endea mtu, p jm. getjen.
maana*, benn, roeil.
tabia*, SRaturett, ©rjarafter.
-tulia, ftd) Beruhigen,
fedheba*, ©djimüf, ©d)anbe;'-ona
— , e§ für eine @d)anbe galten,
-chukua, fjier : Einbringen, führen,
-rufaisba*, in Sie §öi)e beben,
-angukia, irgenbtoobin geraten,
-pata, betragen,
mwendo, Steife,
-taaja, beftürjt fein,
-sbukuru*, loben.
kijumba,' §äu§d)en.
dbaifu*, fc|toad), ärmlid), elenb.
kizee, alt.
umuri = umri.
ya kama, bafj.
-tezama, überlegen,
masrufu*, DJtittel.
-vua, au§jieben, abnehmen. •
kilemba, Surban.
-tumia, berbraudjen.
saa*, VLfyx.
dhahabu*, ©oIb.
dallali*, ßrämer.
pambo, ©djmucf.
maungo, ©lieber.
baki*, übrigbleiben.
kanzu, §emb.
kofia*, 2Jtüise.
kikoi, Senbentud).
-azima, leiben.
ulayiti, ein grober SöoEftoff.
shuka, Sud).
-cboka, einer ©ad)e mübe toerben .
(mit SHf.).
inaalumü*, betannt, beftimmt.
-katibiana = -agana, einen S3er=
trag miteinanber fd)Iiefjen.
walau«*, unb roenn (aud) nur),
toenigften§.
uji, ©uböe.
; kwa besabu, auf 3ted)nung.
-hama, überfiebetn, au§tt>anbern,
-rudia*, prücffeljren nad).
usingizi unanipata, ber ©d)Iaf
ergreift mid) = tdj fdjtafe ein.
mwizi, Sieb.
jamia = jaraii*, bie ©efamttjeit.
-chukuana, einanber führen. •
mkoba, Standen,
-omba, betteln,
binti*, S£od)ter.
baja*, 33ebürfni3, •ttotroenbigt'eit.
-adhdbibu*, quälen,
-posa mtu, jn. pr @;t)e begehren,
saijidi*, §err, Herrin.
-kabil(i)* mtu, jm. gegenübertreten,
-ridbi*, einuutttgen.
ahadi*, 33erfbred)en.
laulä* kama, roenn nid)t.
-oza, berfjeiraten.
-cbukua mimba, fd)roanger
»erben,
-zaa, gebären,
-poza, gelähmt, berfrübbelt roerben
(mit bem 21«. beS ©liebeö).
merikani asili, ein ©toff.
•msbipa, 2lngelfd)nur.
mwamba, ^tibbe.
hwenda, bieEeid)t.
-jaali*, ©einigen geben,
dindi, ein tiefeg Socfi, in ber
ßorattenbanf.
-zama, berfinfen. $
-tazama mtu, augfd)auen nad) jm.
Sie ©d)rift ber ©uaf)iti. 205
-enda mbio, laufen. kitwan.a -wa mlangoni, §ofbage.
-pigamlango, anbteSt)ür ttobfen. sadifu* (mit 2lff.), auf^etoa§
kissa*, @rjäf)Iung; -pa kissa, flogen ober treffen.
ersten, -ji-dhihaki*, fid) felbft berfbotten.
-patamtu*,jm.gefd)eben, sufiofjen. arrifu*, Sefdjeib fagen.
-fanyiza wazimu, berrücft fein. -lizana, raiteinanber meinen,
-a ajabu, tounberbar.
. (Erläuterungen.
1. S)a§ mit -na- gebilbete ^3räfen§ roirb oft pr Sepidjnuncf*-
eine§ üftebenumftanbeg in ber @räät)tung gebraud)t, too toir ba§ $vn=
»erfeit bertoenben (bergt. Seit II). 2. nämtid) ber ©ultan. 3. Ite§
nje ya mji. 4. Sie Serben ber finntidjen Sßatiraetjmung tjaben nid)t
tote im SDeutfdjen ben 2tttufaiib mit bem ^nfinitib (td) Ijöre ben ßetjrer
fagen) Bei fidj, fonbern einen abhängigen Safe mit bem -na- Sembu§;
baä ©ubjett biefe§ ©afee§ toirb aber als ©bjett an ba§ §aubtberbum
angefdjtoffen: id) t)öre itjrt, ben ßetjrer, (wie) er fagt — ninamsikia
mwallimu anasema. 5. Iie§ airawaambia. 6. neno,t)ter: ©ad)e. 7.marra
moja, eigentlid) : auf einmal, fofort. 8. tie§ kwiondoa, e§ toegnetimen.
9. Iie§ na mchunga. 10. tie§ wakaenda. 11. wasimweze, otjne e§
•ju übertoättigen. 12. Iie§ mwacheni. 13. Sa§ ©ubjeftgbräfij; i-
ober ya- (aud) vi-) toirb rjäufig toie ba§ beutfdje neutrale „e3" ge=
brauet. 14. ergäbe neno: hani neno la kutenda = er Jjat nidjtS
gu tljittt, b. f). er toeife nidjt, toa§ er ttjun fott. 15. b. $). er fagte
ilhäradu lillahi, ßob fei ©ott! atä 2tu§brucE ber D^efignation unb
be§ Vertrauens. Oft natürtid) rein formelhaft gebraudjt.« 16. nyumba
ya kupanga, ein QauZ jum SUHeten. 17. Stffuf. auf bie ^rage too?
18. lieg cha udongo, bon ßet)tn. 19. umri toirb getoötjntid) pr
VI. M. geregnet. 20. hatta, t)ier: nid)t einmal, aud) nid)t. 21. @r=
gänge: ben @rtö§. 22. Iie§ fedha. 23. tonftrutere: feine «Sachen,
(nämtid)) ben ©d)muct. 24. ftatt lililokuwa (bergt. § 186). 25. Iie§
nazime = ni-azime. 26. bei = kwa. 27. Iie§ nimechoka. 28. bie
Saften be§ ©uä)en§, ©ud)tafienb. Ij.fotdje, nad) benen man fid) erft um=
tljun mufe, im ©egenfafe gu fefter S3efd)äftigung. 29. Iie§ assubuhi.
Sa§ 1 be§ arabifd)en Strtifetö toirb beim ßefen bem fotgenben s an=
geglichen (bergt. Seil II). 30. takwenda, aud) ntakwenda, Sfteben=
formen für nitakwenda, 31. siku ya kuugua, am Sage be§
$ranttoerben§, toenn id) einmal tränt toerbe. 32. t)\er kuwa ju lefen.
33. eine§ QnbierS. 34. bier — banad). 35. ungali, bom ©tamme
-li (bergt. § 212) ftatt be§ getoöl)ntid)en ungalikuwa. Überfetse bem
©inne nad): at§ e§ (in ber) üftadjt (3eit) getoefen toäre. 36. fat) er,
ba§ e§ (ju) toeit toäre. 37. rjier ift au§ bem 3ufammenf)ange gu er=
•ganzen: ba fbrad) er ju it)m; ya kama leitet aud) bie birette Sftebe
ein. 38. ftatt uliyevunja, bergt. §186. 39. akampenda, kukatwa aakono,
er toünfdite, ba§ ibm (bem ©ultan) bie §anb abgefd)nitten toürbe.
®ie ^onftruttiou be§ 3ttfufatib§ mit htm Snfinitib nad) Serben be§
2öünfd)en§ ift gar nid)t fetten. SUian berjatte tti ber grammatifäjen
Stnaltife im 3tuge, ba% man im 2tttib fagt: namkata mkono, id)
fd)neibe ib)m bie §anb ah. 40. ikawa akatafuta (unb e§ gefd)ab^
unb er fud)te) eine Sffienbung, bie bie $otge einer borb)er ertoätjnten
§anbtung au§brücft: unb infotgebeffen fud)te er. 41. unb jener
©uttan in ber ©tabt. Söenn ein. §autottoort burd) ein anbere§
§aubttoort im ßofatib ober mit einer ^ßräbofition nätier beftimmt
206 ßeftion 30.
tüirb, fo mu£ bie ©enitiobartit'el bajttHfdjen treten: sultani wa mjini
ober wa katika mji, ber ©uttan in ber ©tabt. 42. ana nduguye,
fyatte eine ©djroefter. Über ba§ *Präfen§ ana tiergl. 2tnm. 1. S)a§
fiefi^anäeigenbe gfürtoort ftirb in biefer Söenbung getoöljnlicf) gebraust.
43. bier : unten bei. 44. b. \). im ßoran. 45. binti sultani, %oä)tn
be§ ©ultanS, arabifdje ©ertitibberbinbung ftatt binti wa sultani.
46. t'akupa = nitakupa. 47. xä) bermag bie ©ad)e nidjt, seil, jju
übernehmen. 48. wakuchinje. 49. bon ft.ctj. 50. binti 'lmuluki,
(arab.) bie £oü)ter ber Könige. 51. tüörtli^: ba§ SSerfbredjen ©otteö
= ba% feierliche SSerfbredjen. 52. mwenyi kutaka neno = ber
aStttftetfer. 53. al§ fjrift. 54. ergänge: raurbe. 55. akalete, fo fott
er (fie) bringen. 56. mbio. 57. unflar, bielteictjt: fonft Jjätte er e§
nitf)t erretten tonnen. 58. ju ergangen: unb er fbrad). binti ilhalali
(arab.) ift ettoa burd) „geehrte $rau" toiebergugeben. 59. b. %, er
mit feiner ^rau. 60. bergt. 2lnm. 4. 61. ®a§ -ka-Sembu§ bient
audj §ur Fortführung eine§ negatiben Sembu§: unb ifjm wirb nidjt
bie £>anb abgefdjnitten. 62. unb man jagte. 63. t'akuja = nitakuja;
waauibia = kuwaambia.
207
xvextex %e\L
€inunütireif5igfte 'iCcfttiün. Somo la the-
lathin na moja.
Überfielt ber Konforban3.
I. 2>te ©runblogen ber ^ormenbilbung.
1. S)Q§ ©uarjiti gehört gu ben 23antuf£radjen, geigt
alfo bereit ©igentümltd)!eiten, bie ^aupt[äcf|Uc£) in folgeuben
fünften befielen1:
a) £)er Unterfdjieb eine§ grammatiftfjen ©efd)tec§t§
ift unbefannl; yeye Reifet 3. 35. „er" unb „fie".
b) dagegen unterfdjeiben biefe ©prägen gnjtfd&cn 33e=
geidinungen für febenbe unb leblofe 2Sefen.
c) ®ie grantmatifdjen Unterfcrjeibungen toerben tneift
burefj ^räfije (23orfüben), tüeniger burdj ©uffije ((Snbungen)
betoirft, 3. 23. mtu (2Jlenfdj), watu (3Jlenfdjen).
d) ®ie §aupttoörter toerben (nadj irjrer 23ebeutung)
in eine Slnjat)! burd) befonbere ^rafije unterfcfjiebene klaffen
eingeteilt, 3. 29. mtu, kitu, ny-umba, u-gonjwa u. f. to.
e) ^eber klaffe ber §aupttt)örter entffrtc^t ein befon=
bereg ^erfönlidje^ ijürtoort, baZ meift biefelbe ober eine
toenig öeränberte $orm Ijat tüte baä entfyrecfjenbe ^räfir,,
aU 2}erbafpräfir, üertuenbet bie ^erfonatenbungen be§ 3eit=
h)orte§ üertritt2 unb ferner für bie 29ilbuna ber meiften
anberen $ronotninalarten at§ ©runblage bient.
f) 2)urd) bie SKtebertjotung ber $räfije be§ €mbfiantit>§,
begielutngStoeife bie 2$ieberaufnarjme berfelben burdj bie ent=
faredjenben SSerbafyräftje t»or anberen tnit bent ©ubfiantir-
in 23ejie!§ung fteljenben SBörtern be§fetben ©a|e§ (Attribut,
1 SSergt. ßeüfiuS, ©Meitung jur nuMfdjen ©rammattf, ©. XXI ff.
2 2Öir nennen fie bafjer ber ßür-je toegen SSerbaltoräf tr,e im
©egenfaij ju ben ^ominalnräfijen, ben djarafteriftiftfien Sorfxlben
bei $£>auptmbxttx.
208 Settton 31.
^räbifat, ©enitio, 23erbum) entfielt eine2lrt 2ülitteration,
bie tntr mit bem Tanten <®onforban3 begeidjnen, 3. 29.
pahali pazuri hapa panipendeza.
g) ®er ©enitiö ftetjt immer hinter feinem 9tegen§.
@r nrirb faft ftetS burd) bte *J)räOofition a (oon), ber baZ
ber klaffe be§ £ftegen§ entfprec&enbe 23erbatOräfir, öorgefe^t
loirb, umfdjirieben, 3. 23. nguo za (= z-a) wazungu, bte
Kleiber ber (eigentl. bie Oon ben) (SttroOäer.
h) (£§ giebt nur *J)räOofitionen, feine *ßofipofi=
tionen, 3. 23. katika nyumba im §aufe (katika = in).
i) Stte SCBoriftellung ift fo, bafj ba§ SSerbum in ber
SDHtte gtoifdjen bem ©ubjeft (an erfter ©teile) unb bem £>h=
jelt (an britier ©teEe) fiefjt. 3ft ba$ Dbjeft befonber§ be=
tont, fo fann e§ auä) üor ba§ ©ubjeft unb ba§ Sßerbum
treten. SBenn baZ Dbjeft burdj ein perfönltdje§ {Jfürtoort
au§gebrüctt ift, toirb e§ in ben meiften ©Oracfyen unmittet=
bar Oor ben Sßerbalftamm gefegt, 3. 23.
■ 1. tu-li-vaa nguo, mir 3ogen--an bie=$teiber;
2. sukkari sitaki, 3ucfer toitl=idj=nid)t;
3. a-m-piga, er=tf)n=fcE)lägt.
k) ^ebe ©übe filiert mit einem 23ofat, ber nur
burdj einen Sftafal mobifijiert toerben fann, 3. 23. a-na-wa-
pi-ga nyum-ba.
1) Übte 5ßräft£e m unb n im 2Maut ber Nomina bitben
eine befonbere ©Übe für ftdj, 3. 23. m-kono, n-tondo (brei=
fübig).
m) S)er Sßortton geigt bie Dorljerrfdjenbe Neigung, auf
ber üorletjten ©übe 3U ruljen, 3. 23. awapiga, akanunüa,
kulemSa.
n) ®ie 23e3ie^ung eine§ 23erbum§ auf ein entfernteres
Objeft toirb nidjt an bem baZ festere be3eid)nenben dornen
ober $ürtoort, fonbern nteift am regierenben 23erbum
auSgebrücft, 3. 23. wa-nijengea nyurnba, fie Ijaben mir ein
£>au§ gebaut (-ni = „mW unb „mir").
o) S)te Komparation be§ 2ibjeftiö§ loirb ftetS um=
febrieben.
p) (£§ giebt toeber einen beftimmten nod) einen un=
beft im tuten 2(rtifel. S5ie 23eftimmung eine§ fonft un=
beftimmten £>auottoorte§ muft bttrdj bie fjintoeifenben $üt=
toörter erfolgen. ©a§ Dbjeft fann burdj) pronominale2lnti=
gipation beftimmt toerben, 3. 23. nimeyavunja mauta, id^=
|abe =fie=3erbrodjen Sögen = idj fjabe bie 23ögcn gerbrodjen.
Überfielt ber Äonforbanj. 209
2. 3Son befohberer 33ebeutung für bie gorme*^
lefire finb bte oben unter d, e unb f aufgeführten
fünfte. 2)te ßlaffcnpräfijc ber £>au$)ttt>örier unb
bte ifjnen entfpredjenben toerfönlidjen $ürtoorter
Bitben in SSerbinbung mit ber $onfor bong bte ©runblagen
ber ©rammatif be§ ©ualjttt. ©ine Überfielt gtebt bie fol=
genbe £abefte:^ . ^,» fj „4^-^ • — jLv~-^twft-»/,H4iv<*
v^"^. ^ontinai»räfir,e B. SBerfiatyrfifise. V
(Singular Plural (Singular 5J)IuraI
, -*-_ s ,-.— — ^"^— ^ y *i^«— -s ,— ■ A— ' V
a. b. c. d. e. f. g. h.
AI. borßon= borS}o= bot$on= borS3o= bor$on= borJBo= bor$on= bor5öo-=
fonanten lalen fonanten lalen fonanten lalen fonanten lalen
I. m(u)-
mw-
wa-
wa-
a-,
yu
a-,yu
wa-
wa-
II. m(u)-
mw-
nn-
mi-
u-
w-
l-
y-
III. n-
ny- .
n-
ny-
l-
y-
Zl-
z-
IV. ki-1
ch-
VI-
vy-
ki
ch-
VI-
vy-
V. -(ji)-
J-
ma-
ma-
li-
1-
ya-
ya»
VI. u-
w-
n-2
ny-
u- -
w-
Zl-
z-
VII. ku-
kw-
—
ku-
kw-
—
—
VIII. (pa-)
—
(pa)
—
;pa-
pa-
pa-
pa-
3. 2)ie (£tgenfdjaft§tt>örter fcräfigieren nun ftet§ bie
üftominafyräfije ber klaffe, ber baZ oon i^nen beftimmte
Üaubttoort ober ^ürtoort angehört, 3. 33. mti- mrefu, ber
Saum (ift) f)od).
S5ie ©enitibpariifet präfigiert bagegen bie ber klaffe
be§ 9legen§ entftorecfjenben Skrbatyräfir^e, 3. 33. nguo za
(== z-a) wazungu, bie Kleiber ber Europäer.
®ie 3al)ltDörter nehmen 3unt S£eil toie bie @igen=
fdjaftstoörter bie 9}ominaItoräft£e an, 3. 33. mti mmoja (ein
33aum), miti miwili, 3toei 33öutne.
hierin befielt im grofjen unb gansen ba§
Söefen ber ^on!orban3.
4. $m nadjfolgenben ift in fur3er ttberfidjt bar =
geftellt, tote ftdj im einseinen auf biefen beiben
©runblagen bie ^otmenlefire be§ <5uat)iU aufbaut3.
1 Selten auäj bor SJoIalen.
2 3). t). bie §aubttoörter biefer ßloffe Mafien leine eigene
5piuraIform, fonbern gelten in ber SJle^rja^I meift naef) ber III. klaffe.
3 SSergl. baju 20. (£. Sabjor, the groundwork of the Swahili
Language. Sonbon 1898.
©ualjilt $ont>.=©ratmnattf. 14
210
>
ßeltion 31
•
%
?->
s
.
<a>
2? S
*o s
»ö s , 2.
S CSJ
c*~
9*3
CS »
O ö P^
T3 a o
|? es
o3 ;
•r-J.rt J->
a.g.s3
«ä oj C
c
S)
p.
'S.
1 cä
M
a
es
a
o> o
S
& a. cu
s „_,
o. a-
k s
a
a- a-
Sä 'S?
#»S
"S s
S,CS3
s^
03
IS) cf S
o a
Ä^ ^!
Eib'p.
a es
a 03
'&C.Ö
a ?-L
%
6ß
q
n sc.,
03 o ©
I P +3
5* £«*
PS |B
ä p R^
ä
£ä 9
W-M"-
3 -w
ü iS
Ja!
J4 M i±,
Ä -0
jO
jg s s
s 9* m g, _r ö
ai " a> CSJ C3 V-»
ja „äs= 3 a 2
C^-g g o3^,S
'S 9 **-.£, 'Flfl
-dogo, llet
w-ema, gu
-ovu, faul
ä
-**
*^
03 'Sc
'S" ö —
w-ingapi?
(u)-ngapi?
w-engine
(u)-ngine
-ote
S £ s !
3
S 3 S
SSS
S 3 S S *
5~ »
s
«1 <s> „ -+* S
JT CS3 S !-> )(\
St
s»
A>
>»
s+»
'S 3
w cn
*->
«3
<1>
'5b
03
a
8
■+» O C 0 S
■ff — s^ a oo
2 !-* ^^
s
CS
8
d* ä
o ©
o3 tß"?
a
,— 9
"Sfi 03
a -2
.i 9
3
8
>S "" 2t.
5
w "s
»-» CSS
11
73 03
-**
S
c3
1s0
e>-
03
a
03
a
"SC 03
a -3
03 O •
•<->
*^i .i,
"■* ä
«
•— •—
.j-
ja ja
Ȁ8 J*
■**
JA ©
85
94
MM
J*
O 0
tfb
£-- cd jO
:<S „ SS,
ä a S
y>
st*
'S s "S
5S csi ^^— »•
o w a^
cn
s
es
i
03
't>c
e>-.
'3.2
C3.S
o s »
es a
e3
ÖJ3
a
'>>
^a
8£*
'a,
aas
a
5«
a a
a
u
CS
*♦
A
^
iL
CS
ß-ts
»
sl|e
•St S w
w 03
c>.
CN-
03 aj
§jn>
d"
^ o3"t(—
.
o3 03
.9 fl
a <*- o o
o ¥ t>
c3 *&0
a £ a
ÖD
a
öb'So
g Ö 03
-f |£ $ o
g
*?■ fc 9
i
's
^ Ö o
SS s
3
S 3 S
SSS
3 3 ">;
<N>-
!-» ?->
's es -s«
•I "s
S,
»
43 03 S
« * 'S
«-> r- CS
„ 03 <+—
o a -
eföi
'Sh (3.
03 c3
&c öx
1 a a es
t"Sj)"5b ^
a ^ a
c
R
§äv^
-? £ 9 P
'S ^ o
£
'p
:^äo ?
S S SS
SSS
SSS
Saäh^
^
><
K
llberficfjt ber Äonforbanj.
211
SS
© 2
j5 Sj'S
"e®
*©
— »
A
s*
• na
OS
'S 05»
*=r
«-• t-»
3 jf
2
»os»
c3
M
S> *S"
oa
,-^ c
a*
Iji
* <->
<s .
j3»
s s •
cd
CD o
SM
'S =
•PH 5S
•a
.a
Ja
-R
e
o
0
3
9
ä
o
5
So
03
"^r
3
X
«
o
afl
^>
ft
«J
H
»
Q «
S2 «»
O
I
0
33 3
rfS ^S" s
10
-— :
1^
«
£
— '
fcj
s
P
o
) s s
i. JS H
, «SÄ
+* 1^1?
'<rj! e es
a> »'S O
«> es — Q, s
'-- — o
*£
r^ ^rf? £ *&- **- e> -5 'S- —
14*
•T»
212 Seftion 31.
a> O S O
£ 03 g,^ O»
P « 03 03 5 ^ Ä &73 £ ' g*
►^ i i 7 03 C3C3 >■» o3
^ a,&g, & j ft ■!? _&,
«; * 03 © ö
fc 03 fcig * g «
CS £ r« g-M g 3
^ Ö 0. a .. 2>
? ? " o £
V ? ? §O^P 3 03 -U T3
Ä
* ^ g £ £ ^ 3 &
> & ? <p © ♦ § p £ g 03 Ä
03
**
^i Ä SO 'S 03 O
^ ö © I * - 5o co ■« 5 ,
►^ S. o a fcfc a" es S _* *Ö . rt J **« *r ew
^ * _» £ S "*^ a — h i-5 ""* £ S s S .S <" TT-i-i
'T f ? ? ^ § 2= BD -a sä ■" £ S «» .5«
> ijJJ | ja* &| |ssl |j ||
«i
M
03 CS -i-" jq ^
BÖ d &D 03 03 a»
<i
fc *» ^ ^ I
>>
>,
^ a
a
CS 03
o
fc P*
kt
^3
>1=L
c
^>
vO
ö
iO-
O
1H"!'
P
CD
b >>
ö
Ö
03
03
? S=
Pt
P=S S
60o3 03- a Ct
a > fe
"Sc; d
► s §-
4d += es « ^^
S fe ^ « •»
»
>e
o s t* ^ s « ^Ä- 5 -a
Überfielt ber flojÖotbAtj.
213
g &
V 3 ?
« ® Sg
a. a a
aS *2 a«
a-g ög oäd
Be 5 a Ü a -r
aä ci ci cd oi sj
Cl CU O- Q- Oj ä-
:Ö
5 ö
*£>
°8» ö
U
• iH
'gl
0 CS
&o g
o 53
-**
►«■«.
inbili
t'atu
nne
t'ano
03 .S
a
a
a a. •
«
a
C 2»
>»
♦ 3
***
-**
s a
:Ö
dl
;-> _
O .r-T
» P
W CS
e
ö
SO
p ■
cS
s a
p c>
§ "So
1 p
•
6->
o
a
ö
CD
Ö
(4)
ÖD
C cS
v g
8
-wili
-tatu
-nne
-tanc
■** 8S
«
CS
es
+
a ®
9
a *
tf
a
a
a
«
a a
a = a a a
•
^
■ *»
s s5
I °
a o
-**
SM-
2, "ä
-**
wili
tatu
nne
tano
0)
g &o
CS C3
a-S
a
CO
1
g
fffl
^ «H
^
i*.
•A k>
«
.-. .i „i, ,i
.i k>
k
tl>
i u ii
©0
k- >■ P k
i» >■
o>
5* PS
"er a
| %
7 rQ
k> JL.
o
0)
o 22 o =T
£p a ^"S
o 53 a> co
9
mbili
t'atu
nne
t'ano
cS .S
.1
a
a
a
a
a tfa
a
s«
a
s
a
^
5fl C
O **
at:
•a a
o 15
2 a a-:r
a ei * &p
a
.5 ->«
ä e
.S3 S*?
• CTJ
T3
cS
cS
a
3
a
cS
60
O
-a
es
«
es
a
IC
PS
£
a a a
t* - ?
O eS >
? g ?
a «0 a
► ^ (ü
'5 "S a g cS M
ps += a -i-> a a
g a a'a a'a
a
<M CO -^jH
•rt 3 ea
ra +j a
?'■? I .
CS c3 *33 cS
10 co ." 'Sc
o 2 .es
p g -m
a a
es
►■^^ ^>-^
(S
a
214 • Seition 31.
<2£
c
o
c3
C
s
«3
03
e3
o
Su
&
a
o3
e3
J3
I I
£ £§9.« Ä V
<5 fl a g • g , g
»■»
SÄ»
99 U S
S3 c3 ti ^
G Ü O S es
* 9. 9 £ g.
g s ^ *♦ >» ä
>-h ■« .i (U li, ^ «h .es
_ ©3 ► P P ^ ; > ; <SL
Ä sä*
S" ä =- '3. § «
ß? S "S 68 -S 03 /— >, >S
m ä ■ .» 9 s a J *- .a
i— i ♦» ►» ^» ? «h es
£
CS -,_,
M
M m
s
T ■*>
.« o
a
a s*-»
<u cv.
i->
£ *— »
o>
jO
Ä
SS
ä
'S«
c3
. &»
Ö S Ö
60
0
*a"&o «T
es
i es ?
£
££ ►
£ # 4
^J
<*>
t ? *
£>-w J3 -+-> •»
Q
a <"*—
^ve-V^B" es
•\ »*
SJ
£ k es
5 £ £
Ä J3 Ä
ttberftäjt ber ßünJorbctna. 215
es
PH
=5
—
a>
d
>»>>
60
a
a
Ö.
CS
cd
C9
e3
Z. & P*
&
.„ p
CD
a a
OJU ^| ns« c—
s; J3 5 N N N ^ N ♦ jq 's I ü< _5^
. *St öo c Ä- S ?*• m ä
21 <& s «
** 03 Ä- -w «» ^ 2? £• £J
ä. «| So ff. ft I •£■
j§ ■*■► es cu © cs^i; ,2^j ,5
J3 'S ssn n 2 -Q'n g **
■» S ä .2»
12 «A es. . w
:ö
= ' * ^ *
tf-
»v CO ö *"
*c3 *? ? ¥ C3 g jg 4,
G-> ^"* ö ^% *-% ** ti ^ *** -4-*
CS CD CD JreSE P •-:
216 Seition 31.
Hekaya ya Muhammadi Mtepeteru.
Yalikuwa zamani za khalifa, amiri al muminina l, Haruni
Rashidi, alikaa kitako katika baraza yake, na mawaziri yake.
Akamwona kitwana akiingia.- Akamwambia 2, Bibi salamu 3,
sitti Zubede, baada ya salaam i, amefanyiza taji ya kuvaa 5,
amepungukiwa na johari moja, bassi mtazamie johari moja,
ilio 6 kubwa. Akatazama katika makasha yake, akatafuta,
asipate 7 ilio 6 k'ubwa kama atakaye 8.
, Akamwambia, niletee ile taji, niitazame. Akamletea taji,
imefanywa kwa jobari t'upu. Akawaambia mawaziri yake,
waliokaa naye. Akawaonyesha na taji, akawaambia: nataka
jobari itakayofaa juu ya taji.
Ikawa9 kulla mtu kutoka9 kwenda nyumbani kwake
kutafata jobari, atakayo kbalifa; killa mtu akatafuta asipate..
Walizo nazo 10 ndogo, hazifai juu ya taji. Akaingia mjini kwa
matajiri, kutafuta jobari ilio- k'ubwa, isipatikane. .
Mtu mmoja akanena, akamwambia khalifa: jobari itakayo-
faa, bapa katika incbi ya Bagbdadi baipatikani: labuda katika
inchi ya Bäsara 1X kuna mmoya kijana jina lake Mobammadi
mtepetevu, huko itapatikana.
Kbalifa akamwita waziri wake Masruri Saiyafi12). Akam-
wambia: twaa kbatti, usafiri13 wenende Bäsara kwa liwali
Mubämmed 14Zabidi. Naye ndiye liwali wake, kbalifa15, alioko16
inchi ya Bäsara.17
Akäpewa 18 kbatti Masruri Saiyafi, akafuatana na jesbi ilio
nyingi, wakasafiri kwa njia barra 19, wakaenenda batta il Bä-
sara20. Wakaingia katika inchi ya il Bäsara, wakafikilia kwa
liwali Muhammed Zabidi. •
1 2trabifdj: Fürft her ©läufigen. — 2 ©ubjeft ift kitwana. —
3 ©rgänge gtiriftfiett bibi unb salamu etnm: anapeleka. — * SIrabifdje
Form ftatt be§ fual)iiifierten salamu. ©rgärtjc ettoa: foE idj melben,
bafj . . . — 5 3)et ©enittö be§ ^ynftnititiS bient Ijier -jur 3roed£be=
ftimmung: 3um SEragen. kuvaa toixb oon anlegen jebe§ $leibung§=
ober ©djmuctfiücfS gebraust. — 6 ©tatt iliyo. 95ergl. § 186. •—
7 Dljne 3U 'ftnben. SSergL § 265 g. 8 SJJtau ertoartet atakavyo ober
atakayo. Sie 23e;$iefjung be§ 9ftelcttibum§ auf Zubede ift unoerftänb=
ttdj. — 9 SSeltebte Sßenbung 3ur Fortführung ber ©räafjtung = aka-
toka. — 10 SSergt. § 229; ndogo ift «Jfräbitat. — ll Basrain 5Dtefo=
potamien. — 12 ©et au§ „Saufenb unb eine üftadjt" befannte Jöejier
§arun§. — 13 ßonjuntttb. — u Sie arabifSje Form be§ 9tamen§.
3m ©uaf)Üi: Mubammadi. — 15 ©ein, be§ kaufen, Statthalter. —
16 ©tatt aliyeko. SSergL § 186. — 17 Slfrufatib auf bie Frage »o?
— 18 *PerfönItt^e§ ^afftü bon -pa (geben) = erhalten. — 19 barra ift
Slppofition 31t njia = 2Mftentt>eg. — 20 il Bäsara = Bäsara (il ift
ber arabifdje SlrtiW).
Überfielt ber ßonforbans. 217
•
Akatoa khatti akarnpa, akasoma. Alipokwisha soma, akam-
karibisha x) nyumbani, akamfanyizia karamu ilio k'ubwa, wa-
kaingia wakala chakula. W alipokwisha , akamwambia: sina'
amri mimi ya 2 kukaa 3 kwako 4. Amri yangu niliopewa 5 ya
kukupa khatti, ukiisha soma, twenende kwa Muhammed mte-
petevu. Na sasa toka twenende. Wakatoka wakafuatana,
wakaenda kwa Mohammed mtepetevu.
Waziri Masruri Saiyafi akatoa khatti itokayo 6 kwa
Hardn Rashidi. Akapokea kwa mikono miwili, akafungua kwa
•adabu7, akaisoma khatti itokayo kwa khalifa.
Alipokwisha soma, akamwambia: karibu nyumbani. Akam-
wambia: sina amri mimi ya kwingia nyumbani mwako, nime-
ambiwa nikupe khatti, ukiisha soma tufanye safarl, twenende.
Kwani khalifa ameniambia, usikae, mpe khatti uje zenu 8,
mfuatane naye yule. Alipoambiwa vile akanena, semaa wa
taa9, lakini tafadhdhali unywe kikombe cha kahawa 10. Akam-
wambia: sikwamriwa11 mimi kunywa kahawa kwako. Akam-
wambia, huna buddi kunywa kahawa yangu. Akamnassihi,
akakubali kwa nguvu12, akaingia ndani ya nyumba, akapanda
darini katika sebule yake. Akamkaribisha, akaingia ndani,
akakaa kitako.
Alipokaa kitako akaletewa mfuko wa13 dinari khamsa mia.
Akamwambia, tafadhdhali wirigie katika hamami, kwani siku
nyingi umetaabika kwa safari mwendo wa barra, huna buddi14
na kuchoka. Bassi, tafadhdhali wingie katika hamami.
Bassi akaondoka akaingia katika hamami, na maji yake,
yalio10 katika hamami, marashi mawaridi, ndio16 maji yake
yaliomo. Akaingia akaoga. Wakaja na vitwana matowashi,
wakaja, wakamsugua kwa vitambaa vya17 hariri. Alipokwisha,
akatoka, akapewa nguo za kukaukia maji, na killa nguo ni
nguo hariri18 na zari. Akakaukia maji. Alipozivua19, akale-
tewa bakhsha ya nguo nyingine, nguo zayidi20 ya zile za
1 ®a§ ka-2embu§ ftdjt meift im •ftadjj'ate eine§ temporalen
Sftebenfaije^. — 2 „3u" mit folgenbem ^nfinfttö in •2tbt)ängtgtett
bon einem §aubtnurcte hrirb burdj ben ©enittö be§ $nfinitib§ au§=
gebrücft. SSergL l'ordre de rester. — 3 §ier: bleiben. — 4 Skrgt.
§ 260. — 5 (Statt niliyopewa. SSergL § 186. ©rgänje: beftebt bartn
p . . . — 6 kommen bon. — 7 dfttoa: 3EJlit 21nftanb. -- 8 ©rgänje:
njia. — 9 3Irabif(|: „§ören unb ©eborcfien" = p Säefeb,!. — 10 SSergt.
une tasse de cafe\ — u 3$ bin nidjt beauftragt toorben. S)a amru
(== amuru) im Strtib mit bem 2Hfufatib berbunben tbirb, fo bilbet
e§ natürtidj -ein berfönütf)e§ ^Jaffib. — 12 ®. b. notgebrungen. —
13 Sfiir fagen: mit. — 14 SSergl. "®. 137, d) muffen. Sie ^räbofition
na ift ungetoöbnlidj. — 15 Statt yaliyo. SSergt. § 186. — 16 Statt
ndiyo. — 17 25on. — 18 ©etoö£)ntt(|er nguo ya hariri. &£>$ ift
autf) bie abbofitioneEe Serbinbung juläffig. — 19 §ier: tbieberab=
nehmen, seil, bie Sudler jum Slbtrodnen. — 20 §ier: beffer al§.
218 Seftion 31.
•
kukaukia maji. Akavaa, na zile1 zikakunjwa, zikawekwa na2 ule
mfuko aliopewa kwanza. Akaenda zake3 sebuleni akakaa kitako.
Alipokaa akainua macho akatezama sebule, pambo lake,
na matandiko yake yaliotandikwa 4 chini. Akaona5 ajabu
k'uu, akawaza moyoni mwake, hatta6 .chumba cba khalifa
hakikupambwa kama hivi 7. Akaletewa maji, akanawa, yeye
Masrnri Saiyafi, na liwali Muhammed Zabidi, na waliopo se-
buleni wote. Walipokwisba nawa wakaona vitwana wakiingia
na vyakula, wakaja 8 wakaandika 8, wakala 9. Walipokwisha
kula, akawaza, vyakula vile ni vyakula ambavyo havimo10)"
katikä ulimwengu.
Akapewa chumba cba kulala. Akaingia cbumbani mwake,
alicbofanyiziwa kulala, wakaja vijakazi, wamevaa libasi njema
njema, killa mmoja na kinanda, wakaingia wakapiga kinanda,
wakaimba, ili kumtumbuiza, na wangine kucbeza11, na kutoa
masbairi ya kumsifu. Akapata usingizi akalala usingizi wa
mchana12.
Alipoamka, watu wamekaa tayari mlangoni, kumngoja
kwenda naye katika bamami. Akaenda katika hamami, akavua
nguo, zikakunjwa zikawekwa pamoja na zile za kwanza. Akaingia
katika hamami, na bali ile ile13 ya kwanza na ziyada. Bassi
alipotoka katika14 bamami, akapewa nguo za kukaukia maji.
Alipokwisba kukaukia maji, akavua na nguo hizi za bariri
na zari. Akaletewa nguo nyingine ya kutokea sebuleni, na
killa nguo metbmini. Akavaa, akatokea nje.
Akitoka, cbakula tayari, wakaingia, wakala cbakula.
Wakaisba wakajizumgumza batta15 usiku ukaingia, akatandi-
kiwa16 chumba kingine. Akaenda kulala. Akitezama chumba
kile, pambo lake liliomo17, na thamani zake, chapita" chumba
alicholala mchana. Akalala hatta assubuhi.
Akaamka, wakaja watu wakamtwaa, wakaenda naye
hamami. Akitoka akapewa nguo nyingine za kukaukia maji,
akaisha akaletwa nguo nyingine, akavaa. Na zile alizovaa
kwanza zikakunjwa, zikawekwa, na killa anapoletewa18 nguo,
huletewa na. mfuko wa dinari khamsa mia. (Qtirtfelung folgt.)
1 2>ie jum 2tbtrotfnen. — 2 §ier = in. — 3 ©rgänje njia. —
4 «Statt yaliyotandikwa. SSergl. § 186. — 5 galten für. — 6 ©o=
gar. — 7 kama hivi = hivi, fo. — 8 ©u&jeri finb bie vitwana.
9 ©ubjeft finb Mesruri, ber Liwali k. — 10 SSergl. § 221.. — " Sn
folgen ©djilberungen örirb häufig ber ^nfinitiü ftatt einer ftntten
Srorm (wakacheza) getrauet. — 12 SBörtüct): er fa^Iief einen 6tf)taf
be§ fetten £age§ = er fäjlief bis in#ben fetten Sag tjütein. — 13 Unb
e§ mar berfelbe erfte 3uftanb unb mef)r == e§ toar efienfo tute toor*
fier unb (fogar nodj) mef)r. — 14 §ier: au§. — ,s 35t§. ®ie $on=
ftrultion" mit htm. ka-£emjm§ ift auf ©, 158 nacf^utragett. — 16<Per=
fönli(f)e§ $affit> Don -tandikia, für jemanben ausbreiten, tjerriäjten. —
17 ©tatt lililomo. SSergl. § 186. — « SSergl. § 265, k. •
ttberfidjt ber $onforban3.
219
Sööttet*
-tepetevu, fdjtaff, fouL
zainani*, 3eit.
khalifa, ber ßaltf.
baraza, Slubiens^atte.
kitwana, Jüngling.
sitti*, Same, $rau.
taji*, ßrone.
nimepungukiwa na kitu, e§ rjat
mir ettoa§ geferjlt.
johari*, $utoet, ©belftein.
-faa, fjter: paffen.
kulla = killa.
-fuatana na mtu, in jmb§. ©e=
feüfdjaft reifen,
jeshi*, £>eer. ■
barra*, Söfifte.
-fikilia, anlangen. •
karamu* $eftmab,I.
-fanya* safari, reifen.
-nassihi*, fer)r bitten.
dari*^ erfte ©todtoerf.
s6feule*,» Salon.
dinari*, eine ©olbmünje.
hamami*, 23ab.
taabikat fidj abmühen,
marashi mawäridi*, Stofentoaffer.
towasbi*, SSerftfinittener.
hariri*, (Serbe,
zari, (Solbbrofat
-kauk.ia, abtrocfnen.
bakheha, 5ßacfet, SSünbel.
-inua, aufgeben,
-tezama = -tazama.
pambo, SHtobiliar, 2tu§ftattung.
matandiko, Seppiäje.
ajabu*, 2öunber.
-waza, benfett,
-pamba, au§ftatten.
-naw.a, fiir) (bie §änbe) toafdjert.
libasi*, Reibung,
kinanda, ein Saiteninftrument.
• -piga kinanda, bie $. fpieten.
ilj, um ju.
-tumbuiza, einfingen,
mashairi, SSerfe.
-toa, hervorbringen, ^robusteren,
ziyada*, 3uroad)§; metjr.
methmini*, foftbar.
-ji-zumgumza, fid). unterhalten,
thamani*, Sßert.
(SSegrüfcung.
A.
Jambo?
Jambo sana?
Sana, sana?
Kama lulu? '
Khabari ya siku nyingi?
Uso wako mbaya; huwezi
nini?
Tangu siku ngapi umeugua?
@r!unbigung nad) bem SSefinben.
2Ibfd)ieb.)
Sherti wende kumwuliza
bibu.
Hu jambo nyumbani?
ta-
B. .
Jambo!
Jambo sana!
Sana, sana!
Kama lulu.
Njema, lakini si njema sana.
Nimeshikwa na homa; kichwa
cbaniuma s*ana; najiona si-
wezi sana.
Nadhanni leo ya t'ano. Tumbo
limechafuka , siwezi kula
kitu.
Nimekwenda janä kufanya
dawa ya kikwetu, walakini
nadhanni hainifai ; nita-
kwendakesho kufanya dawa
ya kizungu.
Njema, ilhamdu lillähi.
220
ßeltion 3.1.
A.
T3ibi na watoto hawa jambo?
Hakuweza nini? alikuwa na
nini?
Njema, ilhamdu lillähi.
Hawezi kidogo. Nyoka amem-
•wuma mwituni, naye :ana-
fanya maumivu sana. La-
kini mganga amemwamMa
kwamba atapona bado ki-
dogo.
Marbaba, sitasabau. Lakini,
tafadhdbal, njoo ututazame
kwetu. Tangu zamani ha-
tukupata nafasi ya kukuona.
Wajua kama ndugu yangu
anapenda sana mazumguinzo
yako. Killa upitapo kwake,
bumfurabisba.
Hakika, nasikitika sana kwa
sababu sikuwapo nyumbani.
Wataka kula kwetu leo
jioni ?
Kwa kberi ya kwonana, nisa-
limie baba yako!
B.
Wazima, lakini baba yangu
amekuwa mgonjwa siku ny-
ingi. Tangu siku lnbili t'atu
ba jambo kidogo.
Yeye mzee, bana nguvu tena,
bapati usingizi kabisa. Na
siku moja alikuwa akitoka
miguu mitupu akasbikwa
na mafua. Tangu wakati
ule bukoboa sana.
Nawe, u bali gani siku zote ?
Na ndugu yako ba jambo ?
Umpelekee ndugu yako sa-
lamu yangu kamwambie
batu jambo sote.
Sitakawia, insballa. Nimekuja
marra nyingi kwako, wala-
kini sikupata raba lftxkuona
wala ndugu yako.
Marhaba, nitakuja insballa,
kwa ibsani yako.
Marbaba. Kwa kberi!
Sößöttet*
jambo (V), 2Gort;.2tngelegeuf)eit.
>lulu*, ^erle.
tumbo (V), ^agen.
-ji-ona, ftd) füllen,
-chafuka, in Unorbnung geraten.
tabibu* = mganga.
kikwetu, f)ermijd)e 2lrt.
kizungu, europctifdje 21 rt.
ilhamdu lillähi* (toenigerl©ott fei
gut aucfj hemdu lilläh)} ®anf.
-zima, gefunb, munter.
mafua (V), ©djnupfen, ©rlöltung.
-kohoa, Ruften,
-uma, 1. Beiden, 2. fdjmeräen.
maumivu (V. $t.), ©^merj;
-fanya — , ©tfjmeräen Ijaben.
-pona gefunb toerben.
sisi sote, toir alle1,
marhaba* 1 hanie'
marahaba* j
-tazama, öorfpredjen, Befugen
fommen.
1 @o ftet§ ftatt sisi wate. (Sbenfo ninyi nyote, tfjr alle.
Überfidjt ber $onforban3. # 221
riafasi* (IV), ©elegentjeit. . nasikitika, idj bin traurig, e§
mazumgumzo (V. $L), ltnter= t^ut mir leib.
Haltung. ihsani* (IV), SöBo$It$at, ©üte.
-pita, borfbredjen. kwa ihsani yako, burdj beine
-furahisha, erfreuen. ©üte, mit beiner gütigen @r=
-kawia, jögern. Iaubni§.
-pata raha, ba§ Vergnügen kheri* (IV), ba§ ©ute, baä ©lud.
fjaben. * -salimia (mit jtoei Wtt), jn. bon
hakika*, toirflidj! in ber %i)atl jm. grüben.
. «Erläuterungen.
1. SDie übliche 25egrüfeung§formeI für alle SageSgeiten ift jambo?
ober eigentlich) ridjtiger hu jambo?, toa§ toörtltdj bebeutet: „33ift bu
eine Slngelegerifjeit? "Säift bu ettoa§? (3. 23. franf ober bgl.). SQlcrjrere
5ßerfonen begrübt man mit ber formet ham jambo?
Saneben tjört man mitunter aud) bie arabifdjen Segrüfeungen,
niäjt feiten in mdjr ober toeniger ftarfer ©uarjilifierung :
saläm calek> §eil über bid)! (attd) essalam(u) cal6k).
salam calskum, §eü über eud)! (ober essalam(u) calekum).
sabäh elkher, guten Sfflorgen! (Nebenformen: sabalkhSr, sabal-
khSri, salkhSri).
mesä elkhsr, guten 9tbenb! (aud) mesalkhir).
Sluf ben ©ruft antwortet man toieberum mit jambo (= e§ geljt
gut), forrelter bi jambo (ober mehrere ^ßerfonen: hatu jambo).
S)en arctbifcfen ©rufe ertoibert man folgenbermafeen:
wa calsk essalam, aud) über bid) (fomme) ba§ £>eil!
wa cal5kum essalam, aud) über eud) ba§ §eil!
Allah jusäbbihak bilkhsr, ©ott gebe bir einen guten borgen!
Allah jusahbihkum bilkhsr, ©ott gebe eud) einen guten
borgen!
Allah jimessfk bilkher, ©ott gebe bir einen guten 2tbenb!
Allah jimessfkum bilkhsr, ©ott gebe eud) einen guten Slbenb.
2. 3m ©uarjtli buät man fid^ allgemein;
3. Sie eiuleitenbe 23egrüfeung toirb fjäufig folgenbermafcen fort=
gefegt:
jambo sana? (gebt e§ fefjr gut?) — jambo sana! (e§ ger)t
fetrr gut.)
sana, sana? (fefjr, f e^r ?) — sana, sana! (feljr, fe^r.)
kama lulu? (toie perlen?) — kama lulu!
kama marijani? (tote ß'oraüen?) — kama marijani!
kama fethaluka? (toie rote Korallen?) — kama fethaluka.
4. ©Haben (getoöIjnKdj aud) grauen) begrüben §ö^ergeftettte mit
ber $ormel: shikamoo1 (= id) umfaffe beine x$ü&, — alte ©toradje),
toorauf bie 3tnttoort mar(a)haba (banle) erfolgt.
5. üftad) ber.einleitenben 23egrüfsung unb ber ©rtunbigung nad)
ber ©efunbfjeit toirb ba§ toeitere ©efbräd) burd) bie $rage khabari
ya siku nyingi (oft nur khabari2) fortgefetjt. SSoUftänbig toürbe bie
Srrage ettoa 3U lauten rjaben: nipe khabari ya siku nyingi tangu
* silipokwona = gieb mir $ftad)rid)t bon ben bielen Sagen, feit iä)
bid) niäjt gefefjen bctbe.
• 1 2tud) nashika moo. — 2 Ober khabari za utokako = (toie
finb) bie !ftad)rid)ten (bon ben Seuten), too bu betfommft.
222 • ßeftion 32.
6. 3)ie ©rfunbigung nctdj ber ©efMnbfjeit fann audj in folgenber
Sform gefäjefjen: u bali gani? (toörtliäj : toa§ für ein 3uftanb oift^bu?)
7. ®ie 2lbfä)ieb3formeI ift kwa kheri (toörtlidj: mit ©lücf, 'seil.
Wlät) oefcfjenfe biet)), kwa' kheri sana, ober audj kwa kheri ya
kwonana (b. f). Stftafc, befdjertfe un§), mit bem ©IM be§ 2öieberfeljen§.
Stuti) |agt toan tutaonana tena inshallah (toir toerben un§ Ijoffentftdj
nodj toieberfefyen) ober twonane tena, inshalla.
Ztaemnö&reffäigjte ICefftion, Somo la the-
lathin na mawili.
(Sefamtübcrftcr/t ber Konjugation.
5. 2)a§ SSerbum Jjat §tr)ei ©enera, ein 5t!ttö unb
ein *J)affio: napenda (tdj liebe); napendwa (idj röerbe geliebt).
Über ben formellen Unterfd>ieb beiber oergl. § 94 ff.
S)a ba& Wfiö biefelben Tempora unb 9#obi bilbet tüte ba§
2l!tib, fo toirb im folgenben nur öon letzterem bie Olebe fein.
6. 9ftan unterfdjeibet ^tüei Konjugationen, bie
affirmatiöe unb bie negatiöe: napenda (idj liebe); si-
pendi (td) liebe nid)t).
7. $üx bie ^ormenbilbung ber beiben Konjugationen
finb oon 2Bid)tigfeit:
a) bie (Stammformen,
b) bit 5J)erfonalpräfi£e,
c) bie temporal- unb 9Jlobalpräfir,e.
d) Sttobalenbungen.
8. 3eber 23erbalftamm fann in brei oerfdjiebentn
formen in ber Konjugation auftreten, nämlidj mit ben
©nbungen -a, -e ober -i: penda, pende, pendi.
2tnmerf. £>ieroon finb bie fjrembtoorter aufgenommen, bie ftatt
a teils u, teil§ i ober e Mafien unb bie§ unoeränbert taffen.
9. ©ie *ßerfonen toerben nidjt, ttrie im SDeutfdjen,
burdj ©nbungen, fonbern burdj *}}räfir.e be«jeid)net, bie
ftets an bie <5pi|e ber 23erbalforrn treten unb feine anberen
5j)räft£e bor fidj bulben.
2ll§ fotdje bienen bie 2}erbalpräfije (6. 211 unb
214), 3. 23.: nilipenda (tdj liebte), ulipenda (bu liebieft),
tulipenda (toir liebten).
10. Sempora unb 3Jlobi toerben faft auSfdjtiefjtid) burd)
^ßräfije au§gebrüa*t, bie ftet§ unmittelbar hinter bie tytve
fonalpräftje treten, 3. 23. ni-li-penda (idj liebte). 23ergt. I, §24 ff.
©efamtüfi etftdji ber Konjugation. 223
$otgenbe ^röftjc biefer 2lrt finb in ©ebraudj: -a-,
-na-, -ki-, -hu-, -ka-, -ali-, -Ii-, -me-, -ku-, -ja-, * -ta-
(-taka-), -nge- (nga-), ngali-.
11. ©ine mobu§bilbenbe ©nbung fommt, •abgefeljen üon
bem 2Bed)fel im (Snbbofale in bet ©runbform, nur Beim
^mperatiü oor: penda-ni ober pende-ni, liebt!
12. 2Iu§.ben brei Stammformen (§ 8), ben $er=
fonatöräfijen (§ 9), ben temporal2 unb üßerbalörä=
fijen (§ 10) baut fi$ bie gan^e Konjugation auf, unb
gmar merben jene ©lemente in fotgenber Drbnung ju einer
Sßerbatform 3uf ammengefügt:
1. *ßerfonatüräfi£. 2. ZtmpoxaU ober SD^oba^
tortifir. 3. (Stammform, 3. 33. nilipenda, tdj
liebte = ni OJJerfonalöräfir,, i§) unb li (2emporaI=
brafij be§ 3fmperfeft§) unb penda (Stammform).
13. $m folgenden finb fämtlidje attiöe formen eine§
5Berbum§ aufgeführt, bereit 23ilbung im ©uarjili mögtidj ift.
23ei ben einzelnen formen ift in Klammern ber § im erfien
Seile be§ ße^rbud)e§ öerjetdinet, mo ba§ 5^ärjere barüber ^u
finben ift. Einige bisher unermärjnte feltenere formen finb
ofjne roeitere§ mit aufgenommen.
Sßon jeher $orm ift au§ ©rünben ber ftberficrjtlidjfeit
unb ber 9laumerfparni§ nur bie erfte 5J)erfon gegeben.
I. Sttfinitiü. m
SSeja^enb. iöerneinenb.
ku-penda, lieben (§ 18). ku-to-p'enda ^ ni<t firöcn
kutoa kupenda j '
IL Sw^ratiti.
©tnfaä).
penda, pende, liebe! si-penda, si-pende, liebe nitijt!
penda-ni, pende-ni, liebt. si-penda-ni, si-pende-ni, liebt
nidjt!
Äopulattb.
ka-penda, ka-pende,-unb liebe! $et)lt: bafür wala sipenda ober
ka-penda-ni, ka-pende-ni, unb ber fabulierte $onjunftir> usi-
liebt! kapende :c.
SBergl. bie §§ 20 unb 119.
in. ^arttstyutttt.
ni-penda m \ f;eftenb mtoa kupenda, ober geroötjulidt)
mwenyi kupenda / * bafür: asiyependa.
SSergl. §§ 74 unb 237.
224 ßeftion 32.
IV. Sform ber ©etuoJjttljeÜ
. * (o|ne 3eü&e3ie*)ung).
lm-penda (unberänberlid) für §el)lt: bctfür si desturi yangu
alle $ßerfonen), man pflegt ju kupenda, e§ ift nidjt meine
lieben. . 9Irt gu lieben.
V. Tempora untJ SO^obi her ©eßenmart.
Snbikatitr..
<Präfen§ I unb $räfen§ IL
n-a-penda, id) liebe "\ o 234 / si-pendi, id) liebe nidjt.
ni-na-penda, idj liebe / \ § 55.
$ßräfen§ ber Sauer.
nili ni-ki-penda V {eki
ni-11-ki-penda ; 7 ö .
■fcmjttttktur. •
(Stnfacfjer ßonjunftiö.
ni-pende, td) möge liefen. §§ 61 ni-si-pende, id) möge nidjt lieben.
bi§ 63. § 62.
ßopulatiber ßonjunftib.
ni-ka-pende, nnb id) möge lieben, ni-si-ka-pende, unb id) möge
§ 265. nidjt lieben. § 265.
gufammengefefeter ßonjunlütt).
ni-si-je-penda, beoor id) liebe. § 237.
ni-si-je ni-ka-penda, beöor id) liebe. § 238.
Itetatttres Stempus,1
ni-penda-ye, id), ber id) liebe. ni-si-ye-penda, id), ber id) nid)t
• • liebe,
ni-na-ye-penda, id), ber id) liebe.
Äoniunktionak ©empor«»
©infamer ßonjunltionalis (ober 2lboerbiati§).
ni-ki-penda, inbem id) liebe, ni-ki-toa kupenda, inbem td)
§• 33. nid)t liebe2. § 265.
$onjunfttDnalt§ ber Sauer.
nikiwa ni-ki-penda, inbem id) nikiwa sipendi, inbem id) nid)t
liebe. § 232. liebe.
ßonjunftionale Sempera mit -po-,
ni-penda-po, menn id) liebe. ( ni-si-po-penda, toenn id)
ni-na-po-penda, menn id) liebe. \ nidjt Hebe.
ni-ja-po-penda, felbft noenn id) nijapo sipendi, felbft toenn id)
liebe. nid)t liebe. §§ 112-113.
1 Streng genommen mürben t)iexr)er audj alle Semtiora jju
Säulen fein, bie mit -po- gebübet unb unter ben lonjunftionaten #eit=
formen aufgeführt finb. Po ftel)t aber f)ter im aboerbialen Stffufatttt
(§ 281) uub fjat Dottfommen ben Söert einer ^onjunltton.
2 Ober aud) nisipopenda. 6. u.
©efamtüberftdjt ber Konjugation. 225
Vi. %tmpta trab SWobi itv aScröattoen^eit.
Sn&ifcfltttr* •
a) ^tftorifi^eä:
ni-li-penda, iä) liebte j\ s oß si-ku-penda, ic^ Hebte nidjt.
n-ali-penda, iä) Hebte !/ 8 § 56.
ni-ka-penda, unb idj liebte. § 32. $eblt. ®afür wala sikupenda.
b) befdjreioenbeS:'
nalikuwa nikipenda, iä) Hebte. ^
§ 232. \ nalikuwa sipendi, iä) Hebte nidjt.
n-ali-ki-penda, iä) Hebte. § 233. )
nikali nikipenda, unb idj Hebte, nikali sipendi, unb iä) Hebte
§ 232. nidjt.
^ßerfeftum.
a) einfaches :
ai-ine-penda, iä) fjabe geliebt, si-ku-penda, iä) fyabe. nidjt ge=
§ 26. Hebt. § 56.
si-ja-penda, iä) b,obe nodj nidjt
geliebt. § 178.
b) umfdjrieoene§:
nimekwisha penda, iä) tjabe (be= niraetoa kupenda, iä) f)dbt nidjt
reit§) geliebt. § 235. geliebt. § 208.
^Iu§quamperfe!tum.
a) nilikuwa nimependa, iä) batte ge= | $eblt. ©afür ettüa:
Hebt. § 232. I nilikuwa nimetoa ku-
b) nalikuwa nimekwisha penda, iä) [ penda ober einfadj : si-
Jjatte (bereits) geliebt. § 236. j kupenda.
$öttjunfctt0ttAl:e Tempora*
■Snt^erfeftum.
a) (Sinfadjer KonjunftionaltS (2lböerbtali§).
ni-ki-penda, inbem iä) Hebte. $eblt. ©afür ber neg. $onjunf=
§ 33. titi: ni-si-pende, inbem iä)
nidjt Hebte.
b) ßonjunftiona!i§ mit -po-.
ni-li-po-penda, al§ iä) Hebte. § 112. * ^
n-ali-po-ki-penda, ttmljrenb iä) Hebte. I ni-si-po-penda. § 112,
§ 233. J
sßerfeftum.
nikiwa nimependa, föenn iä) ge= nisipokuwa nimependa, loenn
Hebt ))aU. § 232. iä) nidjt geliebt fyaU.
Sualitli $ottto.=©vammatif. 15
226 öeitiort 32.
$Iu§c|uam£etfeftum.
nikiwa nimekwisha penda, nctcbbem td) Bereits geliebt batte.
§ 236.
lUlatiitt Stempora.
ni-li-ye-penda \ id), her id) si-li-ye-penda, id), ber id) nid)t
n-ali-ye-penda / liebte. liebte.
Yii. Xtmpova ttttb SÄofct ber ^ttiunft.
futurum I.
a) ni-ta-penda, id) werbe lieben, si-ta-penda, id) werbe niefit lieben.
§ 56. ' § 57.
b) nitakuwa nikipenda, iÖ) sitakuwa nikipenda, id) Werbe
toerbe lieben. § 232. nid)t lieben.
c) nitakuwa niliyependa, • id) sitakuwa niliyependa, id) Werbe
werbe lieben. § 232. nid)t Heben.
futurum II.
a) nitakuwa nimependa, id) sitakuwa nimependa, id) Werbe
werbe geliebt !)aben. § 232. nid)t geliebt fiaben.
b) nitakuwa nimekwisha pen- sitakuwa nimekwisha penda,
da, id) Werbe (bereits) ge= ober nitakuwa sijaisha penda,
liebt I)aben. § 236. id) Werbe (nod) nid)t) geliebt
fiaben.
ni-taka-ye-penda, ber id) lieben nitakayekuwa sipendi1.
Werbe. § 189.
$0ttiitttkii0ttal£s; Srrntpus.
ni-taka-po-penda, wenn id) lieben werbe. § 112.
Till, eonbitiottftlig.
S)er ©egentoart:
ni-nge-penda, id) Würbe lieben, si-nge-penda, id) Würbe nid)t
§ 204. lieben. § 104.
®er Sergangenljeit:
ni-ngali-penda, id) Würbe geliebt si-ngali-penda, id) würbe nid)t
fiaben. § 205. geliebt fiaben. § 205.
ÜBcmerfungen unb Sujä^e.
a) $ür eine Stnja&t oon formen, bte mit bem $ro=
nomen ni- gebilbet finb, befte&en Nebenformen, nämlid)
1 SSergt. Steere, Swahili Tales, ©. 60 : maneno yatakaokuwa
hayakupendezi.
©ejamtüberftdjt ber Konjugation. 227
miapenda=ninapenda(id)Hebe); ebenfonna=nina(id) ^aoe).
hapenda = nikapenda (unb id) liebte) x.
hipenda = nikipenda (inbem idj Hebe)2.
ntapenda ober t'apenda = nitapenda (id) tnerbe lieben).
hapende = nikapende (unb baf id) liebe)3.
b) S)tc ^Jerfonatpräft^e a- unb wa- toerben mit fo(gen=
bem e ober i ntdjt feiten 31t e- unb we-, mit folgenbem a
gu a- unb wa- äufammenge^ogen, 3. 33. killa endapo
(= aendapo).
c) SDafj bie einfitbigen unb bie bofalifd) anlautenben
gtoeifilbigen Serben unter Umftänben baZ Sflfinitibbräfir,
ku- bei ber $ormenbilbung beibehalten, ift früher fdjon er=
toäfat (§ 139 ff.).
d) 5H§ ©ettenftficf 3U ben formen nikapenda unb nika-
pende finbet fidj audj eine 3torm Imkapenda (unb mau
pflegt gu lieben).4
e) Dieben ben oben beqeidjneten uegatiben formen
fommeu mitunter audj einige anbere oor, nämtidj
shnependa (id) f)dbt nid)t geliebt)5.
si ninapenda (id) Hebe nid)t)6.
nisijapenda ftcttt sijapenda (id) bctbe nod) nid)t geliebt)7.
f) Sßeun ber ^onjnnftib unabhängig gum SluSbruä
einer 5lufforberung gebraust mirb, fo fc%t man üjm meiftenS
na oor, 3. 23. na aje (er foE fommen), na tungoje (tafjt
un§ toarten) u. f. xo.
g) ©ine häufige äufammengefeijte $0™ ift aud) ba§ in
ber Stählung übliche ikawa nikapenda, mörttidj: unb e§
gefdjah, unb id) liebte = infolgebeffen liebte id).
Sefefiutf*
Hekaya ya Muhammadi Mtepeteru.
(gorife^ung.)
Akatoka nje akaenda akala chakula. Walipokwislia kula,
akamwambia Muhammad mtepetevu: Mimi sina idhini ya8
1 S&etgl. Steere, Swahili Tales, 6. 184 u. a.
2 ©behba ©. 14, 64 u. a.
3 ©oenba ©. 40, 100 u. a.
* (Sbenba ©. 172.
5 SSergl. simekujibu, ebenba ©. 92.
6 SSergl. si nnakwambia, ebeuba ©. 94.
7 SSergl. Steere, Swahili Tales, ©. 168: tusijaisha = hatu-
jaisha.
8 „äu" natf) einem §au£th)ort toirb im ©uatjili ftet§ burdj ben
©enitiö au§gebrüdt.
15*
228 Seftton 32.
kukaa siku mbili, na leo situ yä pili, hü, bassi fanya safari
twende zetu.
Akamwambia, ningoje * siku ya leo ishi 2 kwani natoka
bägbala wa 3 kupakia zawadi zangu nitakazo kumpelekea kha-
lifa. Akamwambia, nimekupa4 rukhsa ya leo. Akafanya
sbugbuli zake, mchana kutwa. Siku ile ikawa kustarebe 5
hatta jua likacbwa. Akaingia katika bamami waziri yule
Masruri Saiyafi. Alipotoka akapelekewa kama zile 6 za kwanza
akavaa. Na killa nguo anazovua, bukunjwa zikatiwa ndani
ya kasba na mfuko wa dinari kbamsi mia. Na nguo bizo na
fedba hizo zake mwenyewe Masruri Saiyafi.
Wakakaa batta assububi wakafanya safari yao. Wakaletwa
bägbala äroba mia 7, mabägbala hao kupakia 8 baja zake Mu-
bammadi mtepetevu. Wakapakia, akaamrisba kutandikiwa9
bägbala wake wawili, kwa seruji ya 10 cbababu, na lijamu
zake za dhababu, na vigwe vyake vya bariri. Mmoja aka-
panda yule mwenyewe Mubammadi mtepetevu, na mmoja
akapanda yule waziri Masruri Saiyafi. Na liwali Mubam-
madi Zabidi, wakaingia katika safari11, kusafiri kwenenda
kwa kbalifa, incbi ya Bagbdadi. Wakasafiri jesbi k'uu12.
Wakaenda njiani.
Jua likicbwa wakafanya khema zao, wakalala. Na kbema
ya Muhammadi mtepetevu, kbema yake bariri, na miti yake
ya udi, wakalala, yeye na waziri Masruri Saiyafi.
Assububi wakaamka wakatoa vyakula vyao na vinywa
vyao, wakala wakinywa. Wakaisba wakatandikwa nyama
zao, wakapanda. Ikawa bali biyo 13, jua likicbwa wakalala, na
usiku ukicba wakaenenda. Na katika safari mle, yule waziri
Masruri Saiyafi akawaza ndani ya moyo wake, akanena: Mimi
nitakapofika kwa kbalifa nitamwambia, . amuulize sababu yake
ya kupatia mali mengi bivi14. Nami namfabamu14 babaye,
alikuwa muumishi katika bamami.
i = ertoarte mitf). — 2 So bei ©teere; tdj bermttte iishe. —
3 ©enitib be§ 3toede§ („pt"). — i ©a§ 5ßerfeft ift f»ter foIgenber=
mafjen ju faffen: „tdj ^aoe bir (hiermit) (Erlaubnis für bleute gegeben".
®ie §anbhtng — ba§ 2tu3jbretf)ett ber ©rtauomS — ift mit bem
StugenbticEe boüenbet, too fie auSgefprodjen totrb. £>tefer ©ebraudj
be§ 5ßerfelt§ ift befonber§ im Slrabifdjen Jjäufig, — 5 SöörtlidE»: „e§
raar 9tub,e" = e§ ttmrbe geruht. — 6 Stgänje nguo. — 7 — arba
mia. — 8 trmren (beftimmt) 31t tragen. — 9 Skrgl. im ©nglifcfjen:
he ordered his two mules to be saddled. — 10 ©enitib be§ ©toffc§:
bon. — 11 = fie traten bie Steife an. — 12 „mit" großem ©efolge.
Slbberbialer SlHufattb. — 13 ltnb e§ ioar ber eben gefdjitberte (hiyo)
guftanb. (Ergänze: „autf) fernerhin". Slttemal toenn it. — 14 „<§o".
„®iefe" müfete natürlidj haya Ijeifeen. — 15 -fahamu mtu (2ttt.)/ fttfj
j§. erinnern.
©efamtücerfidjt ber .Konjugation. 229
Wakaenda wakafika kwa khalifa, wakatoa * salaniu nabele
yake khalifa. Naye khalifa amekaa na mawaziri wake pale.
Akamkaribisha. Akaanguka chini ya 2 miguu yake 3 khalifa
yule mtepetevu. Akaniwambia: Nataka4 msamaha kwako"5,
nna6 maneno nataka kwambia. Akaniwambia: Seina. Bassi
akainua uso wake, akatazama juu. Akatikiza midomo yake,
zikapasuka7 juu ya nyumba, yakatoka kama8 majumba, na
bustani, na miti ndani ya bustani, na miti ile majani yake
ya9 lulu, na matunda yake ya9 marijani.
Khalifa akastaajabu nino. Akamwuliza: Mali haya10
umepata wapi wee11? Nawe hatukufahamu illa12 Muham-
madi13 mtepetevu, na baba yak"o alikuwa muumishi katika
hamami. Bassi ilikuwaje hatta 14 ukapata mambo haya weye X1?
Akamjibu akamwambia: Ukiniamuru, ntakupa15 hadithi yangu.
Na haya pia sikukuletea kwa kwogopa16, lakini nimetazama
haya bayafai illa kwako weye mfalme17. Bassi kama wataka,
nikupe hadithi yangu, ntakwambia. Mfalme akampa amri
akamwambia: Lete hadithi yako.
Akamwambia: Zamani za kwanza nilipokuwa mdogo, na
baba yangu alipokufa, nilikuwa mvivu sana, hatta 18 chakula
akinilisha mama yangu. Na nijapolala, siwezi19 kugeuka ubavu
wa pili, sharti aje mama anigeuze. Ikawa20 mama akienda
kwomba, akipata kitu akanilisha. Nikakaa hali hiyo21 miaka
khamstashara katika uvivu.
Hatta siku moja akaenda mama, akaenda akaomba, aka-
pata dirhamu tano, akinijia kule nyumbani kwangu nilipolala
akanambia22: Leo nimekwenda omba23, nimepata hizi dirhamu
t'ano, bassi, twaa hizi dirhamu t'ano umpelekee Sheikh Abal-
mathfär. Naye Sheikh anasafiri, anakwenda katika inchi ya
Sini. Bassi twaa dirhamu t'ano hizi umpelekee, labuda huko
aendako 24, atakununulia bidhaa, uje upate fayida hapa, kwani
Sheikh ni mtu mmoja mtaowa, apenda maskini, bassi ondoka
1 -toa salamu, einen ©rufe bon fidj geben, b. f). ctu§fprecljen. —
2 §ter nid)t = unter, fonbern „nieber ju". — 3 — ya. — i £ytf) er=
Mite. — 5 35on bir. — 6 — nina. — 7 $u ergänzen: sakafu, bie
SMdjer. — 8 @tttm3 toie, eine 9Irt Oon. — 9 = Don. — 10 mali toirb
fiatb al§ ©ing. ber III., balb ar§ 9#ur. ber V. klaffe befjanbelt. --
n — Wewe. — 12 SJHd&t .... aufjer = nur. — 13 Sßir erinnern un3
beiner nur „aU" 50t. — 14 Sßie tft e§ gefomnten (tüörtlicfj : getoefen),
bafj. — i5 = nitokupa. — 16 2tu3 gurcfit. — 17 %ä) t)aoe bteö cm=
geferjen (al§ etttm§, bci§) nur (eigentlich : nttfjt .... aufeer) für
bidj, ben -König, Stufen tjat. Weye oerftärft bie (Snbung -ako.
— 18 ©ogar. — 19 Seb^afte ©djüberung. Saf)er ba§ $räfen§,
ftatt sikuweza. — 20 Unb e§ gefdjafj. — 21 Slböerfiiater 2IItufatiö:
in btefem guftanbe, fo. Skrgt. § 280 ff. — 22 = akaniambia. —
23 == kwomba. SSergl. § 22 2lmn., bie fyiernad) 31t ergäben tft. —
24 2öot)in er getjt.
230 ßeftion 32.
ukampelekee hizi dirhamu t'ano. Nikarnjibu: Mamangu, kwenda
siwezi 1, wala usiniambie tena maneno haya. Akaniambia:
Kana hutaki kwenda, bassi nami nitakutupa, sikupi chakula,
wala sikupi maji. Wala ukilala 2 juani, sikuondoi, nita-
kuacba kufa njaa3 yako. Akaniapia na kiapo. Nikaona4 tena
ntakufa mimi.
Nikamwambia : Kama huna buddi, nisogezee vyatu vya-
ngu. Akanisogezea, nikamwambia: Nivike miguuni ; akani-
vika. Nikamwambia: Nipe na kanzu yangu; akaniletea.
Nikamwambia: Nivike. Akanipa na nguo ya kujitanda5.
Nikamwambia: Nipe na gongo langu, mkongojo, nipate kuji-
gongojea. Akanisogezea. Nikamwambia: Niondoe bassi, nisi-
mame, akaniondoa. Nikamwambia: Kaa kwa nyuma ukani-
sukume, nipate kwenda. Bassi ikawa bali hiyo, akinisukuma,
hiinua6 mguu mmoja, batta tukafika pwani. Tukamtafuta
Sbeikb Abalmatbfäi\ Yu katika 7 kupakia.
Aliponiona akastaajabu, akaniambia: Vilikuwaje8 leo,
batta ukafika pwani buku? Nikampa dirbamu zangu t'ano
zile, nikamwambia: Amana yangu. bii, nicbukulie buko wen-
dako, uninunulie bidbaa, ndilo jambo nililokujia9 pwani.
Akazipokea Sbeikh Abalmatbfär.
Nami nikajirudia nyumbani kwangu, ikawa bali yanga
ileile, kulala na kulisbwa, na kunywesbwa maji.
Sbeikb akasafiri yule, akaenda zake katika incbi ya Sini.
Wakafanya10 biasbara zao batta wakaisba. Wakasafiri, waka-
enda mwendo wa siku mbili, dirbamu zangu zile akazisahau,
asininunulie11 kitu. Akazikumbuka baada ya siku mbili.
(^ortfe^ung folgt.)
$8öttet.
idhini* = rukhsa. lijamu*, ©ebifj.
-fanya safari, aufbrechen. kigwe, Sügef.
kwani, benn. jeshi*, |>eer, £rof$.
bäghala* (III.), Faultier. udi*, 3XIoet)otä.
zawadi* (III.), ©efcfjenf. kinywa, ©etränt
-starehe*, rufyen. -cha, aufgeben (bon ber ©onue),
-chwa, untergeben. fidj erretten (bon ber 9kd)t).
mabäghala, grofje SOlauIttere. -waza, benlen, überlegen.
haja*, 23ebürfni§; 5JJI. j§. ©adjen. muumishi (I.), ©djröbfer, SSaber.
•tandik(i)a, fatteln. -karibisha, nähertreten r)et§en,
seruji*, Sattel. beluiHfomutnen.
i (Statt siwezi kwenda, toetl ein fiarfer £o%auf kwenda liegt.
— 2 §ier nur „liegen". — 3 SIböerbialer 3llfufatiö: in beinern,
junger. — 4 Itnb iä) füllte (micb, att ob). — 5 gum fid) einf)Men
= ein Umfdjlagetudj. — 6 ©ine tjäufige gorm, bie hträ) 3ufammen=
3tet)ung au§ nikiinua entftanben ift. — 7 ©r roar beim Saben (feiner
©üter). — 8 Sßte ift eö gefommen, hak? — 9 kujia jambo, roegen
einer ©adje fommen. — 10 2). fj. ber ©djeitfj unb feine ^Begleiter. —
11 Dtjne ba% er mir et)na§ laufte.
©efamtüberficfjt ber Konjugation.
231
rasamaha, Seräeüjung.
-inua, aufgeben.
-tikiza, betoegen.
mdomo, Si^pe-
jumba, !ßalaft.
bustani*, ©arten.
maja-ni, SSläiter.
lulu*, $erle.
tunda (V.), grudjt.
marijani, Korallen.
-staajabu, erftaunen.
hadithi*, ©eft^ii^te, ©rääljutng.
zamani za kwanza, f ruber.
-lisha, füttern.
-geuka, ftäj umbreben.
ubavu, «Seite.
eharti = sherti.
-geuza, umbreben.
-omba, betteln.
uvivu, ^aulbeit.
dirhamu*, ein S5tr|ara, Steine
ajtünge.
Sini, ©fjina.
mtaowa, fromm,
-ondoa, entfernen, fortf Raffen,
-apia, jm. eiro. fdjtoören.
kiapo, @ib.
-sogezea, (jum ©ebraudji) fertig
machen (für in.),
-vika, anhieben,
gongo, ©tocf.
mkongojo, ©tab pro Stufftüfeen.
-ji-gongojea, fidj aufftüfeen.
-ondoa, jm. aufhelfen,
-sukurna, flogen,
amana, Sepot, anoertraute§ ©ut.
-ji-rudia = rudi.
-nywesba, gu trinfen geben,
•kumbuka kitu, an etro. benlen.
(Söefteigen eine§ ©äjiffeS. 2luf ber ^aljrt. Sanbung.)
Nataka kwajjiri chombo; niaj-
jirishe chako.
Kwenda Unguja kupakia mta-
ma na mchele.
Maji yakijaa, tutaondoka. La-
kini uniambie kwanza, safari
kwenda na kurudi kiasi
gani?
Magunia mia ya killa namna.
Walakini nitatia watu wangu
kupakia na kushusha. Wa-
tafuatana nami.
Ghali sana, nitakupa jumla
rupia khamsini; usipokubali,
nitatwaa chombo kingine.
Vipo tele sana.
Rukhsa. Sasa nataka mashua
kupanda choniboni mwako
nikitazame.
Bassi, twenende. Sherti upe-
leke mashua nabele kidogo.
Umwite nitu anichukue mabe-
gani.
Kwenda wapi na kupakia
nini?
Vema. Nikae tayari lini?
Wataka kupakia magunia man-
gapi?
Bassi, unipe rupia tisaini.
Bassi, nimekubali, lakini sherti
unipe rukhsa ya kuvusha
abiria wangin e tena.
Venia, bwana. Nitakwenda
kwajjiri mashua. Uningoje
hapa, nitarudi sasahivi. —
Mtu huyu ana mashua, naye
ataka kutupeleka chomboni.
Haiendi tena. Hapana maji
• mengi hapa.
Mtu wa baharia wangu ata-
kuchukua mashuani.
232
ßeltion 32.
Vema, lakini mwite mtu aliye
na nguvu, mimi mzito sana.
Chombo mali yako?
Mwenyewe anakaa wapi?
Chombo chako si kipya, ni
kibovu sana. Tanga lime-
pasuka. Sherti kutengeneza
killa kitu kabla ya kwon-
doka.
Yema! turudi sasa tukashuke
pwani !
Nataka kushuka kule. Kesho
assubuhi na mapema nita-
tuma watu wangu kupa-
kia. Nataka twondoke adh-
dhuhuri.
Vema! nitaingia cbomboni
baada ya adhdhuhuri maji
yakianza kujaa.
Mmekwisha pakia mali yangu
yote ?
Nimekaa tayari tangu zamani.
Ukija kuniambia yakwamba
mizigo iliyobaki imepakiwa
yote, nitarudi bapa niingie
cbomboni. M"paka wakati
ule nitakwenda kumwaga
ndugu yangu.
Yote tayari sasa?
Bassi, ng'oeni nanga twon-
doke!
Abiria wangapi cbomboni?
Watu gani?
Abiria wamepakia kitu?
Wasbika mäjira ipi?
Ee Mubammadi, njoo hapa
umcbukue bwana masbuani.
Hapana, si changu, bwana.
Mimi nakboza tu.
Anakaa Tanga. Yeye mtajiri
Mubindi, jina lake Mwinyi
Kondo.
Juzi tumepata dbaruba baha-
rini, twalikuwa tumepungu-
za matanga yote illa moja,
lakini dbaruba yalikuwa
k'ali sana, tanga likapasuka.
Nitalisbona, si kazi k'ubwa.
Tusbuke wapi?
Adhdhuhuri siwezi kutoka
bandarini, kwa sababu maji
yatakupwa wakati ule ; maji
yakijaa, tutaondoka.
Hatujapakia magunia matano.
Tutakuwa "tumekwisha kazi
karibu. Kaa tayari, tuta-
toka sasahivi.
Vema, bwana! Lakini usi-
chelewe. Hatuna buddi ku-
toka maji yakijaa.
Tayari, bwana.
Nanga imekwisha ng'olewa.
Watatu, bwana.
Wawili ni Waarabu na mmoja
Muhindi.
Chakula chao tu.
Nashika mäjira ya jaa. La-
kini ninaogopa, kwa upe-
pepo huu hatutafika banda-
rini leo.
©efamtüb erficht ber Konjugation.
238
Takipata p'epo za ubavu,
sherti mpindue matanga.
Huna dira?
Kwa sababu gani tunakwenda
polepole sasa?
Iko khatari?
Upepo umekuwa mkali sana;
nadhanni tutapata dhäruba.
Afadhali tupunguze matanga
yote.
Nataka kwenda kulala sasa.
Tutafika lini kesho?
Bassi, tafadhdhali, uniamshe,
tukija karibu na pwani.
Upi mlango ulio niwerna?
Tutatia nanga wapi?
Unietia nanga?
Hapa mahali pazuri pa kutilia
nanga. Nanga ikishika sana,
kasbusßeni mashua mkani-
peleke fordbani.
Siwezi kukupa kitu kabla
mali yangu yote bayajaisba
sbusbwa.
Sina dira, kwa sababu sion-
doki mbali pwani.
Kuna mafungu na miamba
tele.
Hapana kbatari, akijua mtu
vema maji.
La, bwana. Hatutapata dhä-
ruba. Upepo mkali hapa
siku zote.
Upepo ukiwa mzuri, tutafika
assububi na mapema.
Sitasabau, bwana.
Uko mlango buu mmoja'tu.
Lakini sasa batuwezi kwin-
gia, maji yamekupwa sana.
Maji yakijaa, tutapata pima
tano, lakini yakipwa batu-
wezi kupita.
Sberti nitie nanga nje kabisa.
Karibu na pwani siwezi
kutia nanga, kwani pana
mawimbi makubwa.
■Ee walla, lakini haijasbika
bado.
Vema, bwana, lakini kwanza
nataka koodi ya cbombo
cbanena.
39ßö*tct*
-pakia, (cin)Iaben.
mchele (II.), 0tei§.
-kaa tayari, bereit fein,
maji yanajaa, e§ ift Erlitt.
-oadoka, auf Bremen, abfahren,
kwanza, bort) er, jubor, erff.
kwenda na kurudi, fjin unb
Surüct.
gunia (V.), ©a&
namna (III.), ©orte, 2Irt.
-tia, ftetten.
»shusha, au§Iaben, löfdjen.
-fuatana na mtu, jn. begleiten.
tele, biet.
-vusha, jn. überfeinen.
abiria*, ^affagtere.
chomboni, an SSorb. .
bega (V.), ©djutter.
baharia*, ©djiff§mannfd)aft, 2Je=
fafeung.
-bovu, faul, morfdj.
tanga (V.), ©eget.
234
Seftion 33.
dharuba*, ©türm.
-punguza, einrieben, reffen.
-shuka, lanben.
pwani, am Ufer.
bandari, §afen.
-pwa, falten (SGSaffer), ebben.
-baki*, übrig fein.
-aga mtu, bon jm. SIbfdjieb
nehmen, jm. SIbieu fagen.
-chelewa, ftcfj berfbäien.
-ng'oa, Itctjtert (Sinter).
nanga (III.), 2tnfer.
majira* (III.), $ur3.
-shika, (einhalten,
majira ya jaa, ^Jtorbfurg.
-ogopa, fünften,
upepo, äßinb.
ubavu, ©eite.
p'epo za ubavu, SBinb bon ber
©eite.
pindua, umbretyen, übergeben
laffen.
dira (LR.), ßombafc.
fungu (V.), ©anbbant
mwamba (IL), Utiff.
khatari* (III.), ©efafjr.
miango, ©urcfjfafjrt.
p'ima, $aben (^Jlafe).
-tia nanga, 2Inf er Werfen, [bung.
mawimbi, Söeften, SSrectjer, 5Bran=
-sbika, faffen (bom Sinter),
bado, nocfj (ntdjt).
-sbusha, betablaffen,
fordna*, 3ottfjau§.
koodi (III.), SKiete, harter,
kabla, et)e, bebor.
©reiunbtircifsiöjle IMtinn* Somo la the-
lathin na matatu.
Die tPortbitbung.
A. $ie SlWeiiung ber §aupttoövkt.
I. Don Perben.
14. £$eber ^ynfintttt) eines 23erbums fann fu6ftan =
ttbifd) gebraust toerben unb begettfinet atsbann fdjtedjtljin
bte §anblung, ben 3uflnnb, bas ßetben, bas ©efapeljen,
roeldje burcr) bas SSerbum attsgebrücft roerben, 3. 23.
kufa, bas «Sterben; kwaga, ber $lbfd)ieb; kwogopa, bte
guräjt u. f. h).
23gl. I, § 121 ff.
15. häufiger totrb ber abftxafte 23erbalbegriff in
fubftantiöifdjer 3?orm (bas fogenannte 23erbalnomen)
burd) eine ber folgenben Slbteitnngen be;jetdjnet:
a) 2)er 23erbalftcunm ertjätt bte Qsnbung o (ftatt a).
2)as fo gebtlbete §aupttt>ort nrirb als (Singular ber V. $(affe
betjanbelt^ 3. 25.
somo, ba§ Sefen, bon kusoma, lefen.
pendo, ba§ Sieben, bte Siebe, bon kupenda, Heben.
kato, ba§ ©djnetben, ber «Schnitt, bon kukata, fdjneiben.
apizo, bie 33efd)ttiörung, bon kwapiza, 6efd)roören u. f. tt).
Sie äöortbilbung. 235
b) ®er ©tamm auf o erhält baS ^rafij ma- ber'
V. klaffe. 2)te§ ift bie bei toettetn !t)äuftgfte 23ilbung.
gab/treibe Seifbiefe fierje unter § I, 110 b.
c) Mitunter toerben aud) bie ^rafige ki- unb m- (ber
IV. unb IL ßlaffe) gut 23tlbung bon 23erbalnominibu§ öer=
menbet, 3. 93.
kilio, ba% ©freien, ber ©djrei, Don kulia, fd^reien.
^•kicho, bie Sfurdjt, bon kucha, fürdjten.
kickeko, ba§ Saüjen, bon kucheka, ladjen.
kifiko, bie 5Inhmft, bon kufika, anfotnmen.
mchezo, bais ©biet, bon kucheza, fbielen.
mshono, bo§ Diäten, bon kushona, näfjen u. f. tu. •
d) ©ine 9tngat)I SSerfien bitbeu ba$ sugerjörige 25erbat=
nomen aud) mit bem ^räfi£ u- (VI. klaffe). 35er ©tamm
enbigt teils auf -o1, teils auf i, -zi (-ji ic.) tüte bei ber
Silbung beS nomen agentis (§ 18 unb § 19); arabtfdje
Serben bleiben unberänbert, 3. SB.
ujio, kommen, bon kujia, fommen gu.
uchukuzi, fragen, bon kuebukua, tragen.
ugomvi, ©treu, bon kugomba, ftreiten.
usemi, ©efbräet), bon kusema, fbredjen.
utumi, ©ebraud), bon kutuma, gebrauchen.
ujuvi, 93effertr>ijjen, bon kujua, roiffen.
ulaji, ©efräfjigfeit, bon kula, effen.
unenyekeo, ©emut, bon kunenyekae, betnütig fein.
wozi, Ipetrat, bon kwoa, rjeiraten.
upaji, $reigebigfeit, bon kupa, geben u. f. tt>.
5lber bon arabifd)en ©tämmen:
ushukuru, ©anf, bon kuskukuru, banfen.
ukubali, 93iÜigung, bon kukubali, bittigen,
ufahamu. ©ebäcf)tni§, bon kufahamu, fidj erinnern.
16. 3)on iebem 23er batftü tum fann burdj baS^räfijm-
ber I. klaffe ein fogenannteS nomen agentis abgeleitet
toerben, b. tj. ein <£)aubttoort, toetebeS eine ^Jerfon bejeitfinet,
toeldje bie burdj baZ 3ettroort auSgebrüdfie Stjäügfeit ober
(Sigenfdjaft ausübt ober Befitjt, 3. 33.
msifu, ©djmeidjler, bon ku-sifu, (oben.
mshtaki, 5lntläger, bon kushtaki, antfagen.
mnywa, Printer, bon kunywa, trinfen.
mfua, ©djmieb, bon kufua, fdjmieben.
1 «Seltener bleiben fie unöeränbert, tüie ukumbuka, Erinnerung,
bon kukumbuka, fitf) erinnern; woga, fjetgtjeit, bon kw-oga (unge=
bräudjlidj = -ogopa), fürchten.
236 ßeftion 33.
mfuma, SBeber, bon kufuma, mUn.
mnena, ©predjer, bon kunena, fbredjen.
®tcfc 23itbung tft bereits früher unter bem tarnen
etne§ ^ßartiätptum§ beljanbett morben (I, § 74), ben fie in
ber Stijat berbient, toeit fie gleidjermeife an ber -ftatur eineS
©uoftanttbS unb eines 2>erbumS teilnimmt. Dbtootjt biefe
Ableitungen im übrigen gan^ als <£>aubttt)örter betjanbelt
werben, fo Jjaben fie bod) nod) bie ßraft beibehalten, ein
Dbjeft im Affufatib ober ein Abberb 311 ftdj gu nehmen, 3. ?d.
mfua dhahabu, einer, ber ©olb ft^miebet, ($oIb|d)mieb.
•mfua chuma, einer, ber (Sifen fdjmiebet, ©ifenfd)mieb.
tntenda kazi, einer, ber Arbeit tfjut, 9Irbeit§mann.
mngoja mlangö, einer, ber bie Stljür t)ütet, Süjür-ljüter.
msifu mno, einer, ber feljr lobt, ein @d)meid)Ier.
mfanya biashara, einer, ber §anbel treibt, Jpanbeltreibenber.
mcka muungu, einer, ber ©Ott fürdjtet, frommer 9Jlann.
• Sin m er!, mkulima, ber 2lder§mann, Behält ba§ ku- beS $n=
ftnüib§, jum Unterfdjiebe bon mlima, ber 23erg.
Aud) bon bafftben ©tämmen tonnen berartige <Subftan=
tibe gebilbet toerben, 3. 23, mtumwa, einer, ber gefdjicft toirb,
= ber «StTabe; mshtakiwa, ber Angesagte.
SCnmerf. ©erartige §aubttoörter to erben r)äuftg burd) mwenyi
ober burtf) relatibe Söenbungen umjajrieben, 3. 23. mwenyi kuehta-
kiwa ober aliyeshtakiwa, ber Slngeflagte; mwenyi kushtaki, ber
Äläger; mwenyi kudai, ©laubiger; mwenyi kuwiwa (ober kudaiwa),
©äjulbner.
17. Söeniger jjaljlreidj finb bie Ableitungen, bie bon bem
unberänberten Sßeroalftamm mit bem ^räfij ki- ber IV. klaffe
gebilbet toerben, um nomina agentis 311 formen, meldje leb lofe
2Befen beaeidjnen, benen bie Ausübung ber burd) baS 2ßer=
bum auSgebrüdten SEljätigfeit, begietjungStoeife ber 23efi£
einer (Stgenfd&aft äugefd)rieben toirb, g. 23.
kifungua mlango, ein ©egenfianb, ber bie %f)üx öffnet =
Xpröffner1.
kifungua kanwa, etttmS, toa§ ben SJiunb öffnet = ^rürjftücE.
vifaa, SDtnge, meldje nützen = nüfelidje ©inge.
- — • kinwa, ein 2)ing, toeldjeS trintt = 2Jtunb.
kiosha mguu, ein ©ing, tbeld)e§ bie güfje mäfd)t = 23raut=
ge|d)enf. 2
kipingwa, ein SDing, metd)e§ borgelegt toirb = Stieget. <Vl<Wu-
1 unb 2 ©e|Ä)en!e, meiere ber Bräutigam bei feinem erften 23efuü)
ber kungwi, ber ßeljrmeifterin fetner S3raut, macfit.
Sie Sßortbübung. 237
kipwa, ein ©mg, tt>eldje§ trotfen fällt = flippt.
kisima, ün ©ing (SBaffer), n>eld)e§ fietjt (nidjt fliegt) =
^Brunnen.
kitana, ein ©ing, tbeldje§ fämmf = $amm.
kiuma, ein ©mg, roelcf)e§ beifst = ©abel.
kiuma mbuzi, ein ©ing, toeldje§ 3^9eJ^ faifjt = eine $rt
Keiner, bunfelfarbiger ®ibed)fen.
18. ©tQentlidje nomina agentis toerben ferner ge=
bitbet burcfj bie (Snbungen -i (-e) ober zi. -©ie gehören
nteift gut I. klaffe, nehmen alfo ba3 ^Präfij m- an, fettener
gur IV. klaffe (ki-). ©ic finb reine £aubttoörter, rönnen
atfo ntc&t tote bie unter § 16 unb 17 ertoäfjnten Salbungen
ein Dbfert im 3Iifufatib ju fid) nehmen. üftur in einigen
feftftetjenben SSerbtnbungen fomtnt bte§ bor1.
$m einzelnen ift gu merfen, bafc -i (fettener -e) oer-
roenbet wirb, wenn bor bem fdjtiefjenben a be§ 3}erbatfiamme§
ein ^onfonant ftefyt, fonft -zi, 3. 23.
a) msemi, Sprecher, bon kusema, fbredjen.
mlishi, £nrt, oon kulisha, m freffen geben, treiben laffen.
mneni, @bred)er, bon kunena, fagen.
mgoni, Sfjebredjer, öon kugona2, fcfjlctfen.
mnyang'anyi, Räuber, bon kunyang'anya, toegnetjmen.
mpatanishi, $rieben§ftifter, bon kupatanisha, mitemcmber
auSfötjnen.
mshoni, ©djneiber, bon kushona, näfjen.
mngoje, 2Bäct)ter, bon kungoja, toacfjen.
kifani, etroa§ 2tt)nlid)e§, bon kufana, cüjnlict) fein,
künimacho, einer, ber bie 9tugen nieberfcfjlägt3 = ein 9iönle=
fäjmieb, Skrfdjtuörer.
2lnmerf, Sftitunter Ijat btefe Sttlbung, obtoo^t bom oftiben
«Stamm gebilbet, baffiben ©inn, 3. £8.
mpambi, jemanb, ber mit ©tfimud: bedangt ift; mturae, ein
©efanbter, ' ein SIboftet; kipendi, ©eliebter, ©ünftling;
kiumbe, ©efipfcf, Kreatur.
1 3. 58. mshiki shikio, ber ba§ ©teuer rjält = ©teuermann,
©teere giebt aucfj mfanyi biashara.
2 3m ©uafjiti ungebräudjüdj, aber im $ao ganj getbölnliet).
3 £>ter ift ba§ ^räfij ki- gur 58eäei(finung einer ^erfon ge=
braucht, um bem 2tu§brutf ben $ftebenbegriff ber 33eratf)tung 3U
geben. Sludj ift bie§ Seifbiet infofern intereffant, al§ e§ geigt, ba&
in ber älteren ©bradje autj) btefe formen nocf) $raft gehabt t)aben,
ein btretteS Objeft p fitf) gu nefmten. S)a§ 95erbum -ina ift in ber
beutigen ©bradje nidjt meljr gebräudjliclji.
238 Seition 33.
b) mjuzi, Kenner, üon kujua, miffen, rennen,
mkimbizi, $(ücr)tling, öon kukimbia, entlaufen,
rokwezi, Kletterer, oon kukwea, rjinaufftettern.
mlezi, $tnme, öon kulea, aufteilen,
mpagazi, Präger, öon kupagaa, tragen,
„jnpekuzi, etn.Stfjarrer, Don kupekua, fcfjarren. 1
mrmnuzi, Käufer, oon kununua, taufen,
msimamizi, 9Iuffer)er, öon kusimamia, beauffidjtigen.
mpelelezi, ©öion, öon kupelelea, föionieren.
muuguzi, Pfleger, Don kuugaa, pflegen,
irrwamuzi, ^icrjter, öon kwamua, rtcrjten.
mwangalizi, 5luffer)er, öon kwangalia, beauffict)tigen.
mwokozi, Befreier, öon kwokoa, befreien,
mwombezi, gürfüredjer, öon kwombea, für iemanben Bitten,
mzazi, (S-r^euger, SSater, öon kuzaa, erzeugen,
kinyozi, SSarbier2, öon kunyoa, rafieren.
kiongozi, $ür)rer, öon kwongoa, führen2,
kizuizi, ein ®ing, iöeld)e§ tjtnbert, £nnberni§, öon kuzuia,
binbern.
®ie Serben, toetdje auf -ba, -ka, -ta unb -nda enben,
bilbert bct§ nomen agentis btefer 5lrt auf -vi, -shi, si,
unb -nzi, roetdje an bie ©teile ber erftgenannten ©nbungen
treten, 3. 23.
a) mgomvi, ein ftreitfüdjtiger 9ftenfdj, öon kugomba, ftreiten.
mwivi3, ©ieb, öon kwiba, [teilen.
b) mcbeshi, luftiger 9ttenfdj, öon kucheka, ladjen, frörjticr)
fein,
mpishi, ®otf), öon kupika, fod)en.
mtumishi, ©teuer, öon kutumika, gefdjidt ober benutzt
roerben.
mwandisbi, ©djreiber, öon kwandika, fdjreiben.
mzishi, 33eerbiger, öon kuzika, begraben,
mwashi, DJkurer, öon kwaka, bauen.
c) mtesi, ein fireitfücr)ttger 9ftenfd), öon kuteta, ftreiten.
mwokosi, 5Iufrjeber, $inber, öon kwokota, aufgeben, finben.
. mfuasi'^adjfolger, 5lnt)iinger, öon kufuata, folgen,
kiokosi, $inberIor)n, öon kwokota, aufgeben, finben.
d) mlinzi, 2Bäcf)ter, öon kulinda, bemalen,
mpanzi, ©äer, öon kupanda, fäen.
mpenzi, Siebrjaber, ©ünftling, öon kupenda, lieben4.
1 2Öie eine §enne; mpekuzi nennt man eine neugierige ^erfon,
bie xtjre 5ftafe in atte§ ftetJt.
2 ®a§ $räfi£ ki- at§ geidjen ber ©ertngfdjäijung.
3 3)aneben audj unregelmäßig mwizi.
4 3) od} auä) kipendi, ftetje oben.
©ie Söortötfbung. 239
19. (Sine anbere 5lrt ber nomina agentis toirb burdj
bic bem 23erbatftatnin angehängte Snbung -ji gebitbet. ©ie be=
geic&nen bie ^Jerfon ober ©adje, foetdje oft ober getoorjnt)eit§=
tnäfeig eine SEpttgfeit ausübt; häufig Ijaben fie einen
tabelnben üftebenfinn ; fie gehören natürlid) fämtlitf» ber
I. klaffe an, 3. 23.
mpaji, einer, ber üiel giebt, ein freigebiger 9ttenfd), üon kupa,
geben,
mtendaji, einer, ber öiel ttjut, ein tätiger SQcenfd), üon
kutenda, tf)un.
muuaji, ein 9Dcörber, üon kuua, töten,
mwandikaji, ein 2Iuftt)örter (bei Xifd)), üon kwandika, fer=
üieren.
mwibaji, ©etooi)nt)ett§bieb, üon kwiba, ftetjlen.
mchekeshaji, einer, ber oft tad)en maä)t, ein ©üafjmadjcr,
üon kuchekesha, lachen matten,
msomaji, SSorlefer, üon kusema, lefen.
mchungaji, Jpirt, üon kuchunga, treiben,
mwombaji, Settier, üon kwornba, betteln,
msemaji, Üiebner, ©djttiäfeer, Oon kusema, füredjen.
2£udj einige SBörter ber IV. klaffe ftnb in biefer Sßeife
gebitbet nnb be^etctjnen bann uidjt eine ^erfon, fonbern eine
©actje, 3. 23. kiuwaji, ettoaS ÜDcörberifdjeS, unb in paffibem
©inn: kinywaji, ein beliebtes ©etränü.
(Sinige Söörter tjaben bie 2lbleitung§fitbe vi ober fl in
berfelben 23ebeutung tüte -ji, 3. 33.
mjuvi, ein Sßieltüiffer, üon kujua, toiffen.
mlafi, ein gefräßiger 9Jcenfd), üon kula, effen.
mvuvi, ein $ifd)er, üon kuvua, fangen,
mlevi, ein Strunfenbolb, üon kulea1, beraufd)en.
20. (gnbigen bie nomina agentis auf -i, fo enbigen bie
nomina patientis auf -u. ©ie brüten bie 5|}erfon ober
©ad)e au§, an ber bie burdj baZ 23erbum ausgebrühte
£>anbtung borgenotntnen toirb. 2)od} finb fie fyeute äietnlidj
feiten, ©tatt berfelben toirb meift bie unter § 6 ertoärjnte
Sitbung bom baffiben 93erbatftamm (3. 23. mtumwa) ober
einfad) baZ nomen agentis gebraucht. 23gl. bie oben an=
geführten 23eifbiele: mpambi, mtume, kipendi, kiumbe,
mpenzi.
1 ltnge6räuc£)Itd). Sagegen finbet fic^ ba§ 5ßaffiü kulewa, Be=
raufet toerben, unb ein $aufattü kulevya, berauben; ba%- Söort
kileo, etttm§ SeraufdjenbeS, beutet aber auf einen ©tamm -lea.
240 Settton 33.
(Sdjte nomina patientis finb 3. SB.
^mtu, ber 5Iufre$tgefieEte = ber ÜEftenftt), Don kuta1, auf=
retf)tfteEen.
^kitu, bct§ gnngefleEte, ba§ Dbjeft, ber ©egenftcmb, ba§ SDing,
bon kuta1, cmfredjtfteEen.
mfu, ber ©eftorbene, Stote, bon kufa, fierben.
mkulu, ein in bie §öt)e (gehobener, ein grofjer 9ttenfä), bon
kukua2, in bie |>ö|e fjeben.
/kisu, bo§ fbiij gemalte 2)ing = 9Jieffer, bon kusa3.
msu-meno, ettoa§, ba§ in 33e-mg anf bie 3ä1&ne fptij gemalt
ift = <8äge, ebenfaE§ üon kusa.
■giterfjer gehört bermutlidj autf) bie ©nbung -vu (-fu)
ber Slbjefttoe, tr>eld)e nidjt§ toeiter bebeutet, als jemanben,
ber mit ettoaS betreibet toorben ift (üon kuva-la = kuva-a,
cmf leiben)4.
21. Slufjer ben bi§r)er beb>nbelten SBilbungen, a) bem
SJerbatnomen unb ben b) Nominibus agentis unb
c) patientis toerben folgenbe Slrten bon §aUbth)örtern Oon
SSerbalftämmen abgeleitet:
d) SBörter gur 23e3eidjnung be§ (SrgebniffeS einer
üHjätigfeit (Nomina rei confectae).
c) SSörter gur 23e;$eicb,nuttg be§ SDUttelS ober 2öer!=
3eug§ gur Ausübung einer £b,ättgfeit (Nomina
instrumenti).
d) Sßörter pr 23egetc^nung be§ £)rte§ ober ber Seit,
an bem begto. gu ber eine SEfjattgfeit ftd) öottäte^t
(Nomina loci aut temporis).
22. SDie £>autottt)örter, bie ba% Ergebnis einer 5£b,aitg=
fett beseitigen, toerben berarttg oon Setttoörtern abgeleitet,
bafj ba§ ftfjliefcenbe -a be§ SßerbatftammeS in -0 toertoanbelt
unb bem fo gewonnenen -ftomtnatfiamm je nacfj bem ©fcrad}=
gebraudj eines ber 5J)räfi$e ber IL ober V. klaffe (fettener
ber III. ober IV.) öorgefetjt toirb, 3. 23.
1 llngebräudjltäj; in ber heutigen ©brache ftnbet fidj nur noä)
bie objeftibe $orm kujtfa, J)inftcÄen. SSexgl. hierüber meine 2lb$janb=
lungrßtljrjmologtfä^e gorf jungen auf bem ©ebiete ber SSantufbradjen.
I. Sie Söurgel ta.
2 Sa§ Snberfibum ju kuka- (l)a, fidj nieberfetjen.
3 ungebröudjlitf) ; etgentüdj ßaufattb bon kuta, aufrecfjtfteu'en,
aufredjtfteljen, unb baljer machen, ba£ ettoa§ aufregt fteTEjt, lang unb
foifc ift-..
4 Über bie 25ebeutung ber 95erbalenbung -la bergl. meine in
Slnmerf. 1 erü)afjnte Slbbanblung.
Sie SBortbübung. 241
II. M. mwandiko, Ergebnis be§ Scr)reiben§; @efcf)riebene§, Bon
kwandika, f^reiBen.
mlirao, (£rgebni§ be§ £anbbau§, üon kulima, acfern.
msazo, OBriggcIoffciicä, 9teft, ton kusaza, übrig [äffen,
inshono, ©enäf)te§, yiafyt, Don kushona, näfjen.
2tnmert. ©iefelbe SSÜbung beäeidjnet, toie oben ermähnt,
Ijäufiger ba§ Skrbatnomen (.§ 15).
III. 81. ndoto, ©eträumte§, Strautn, üon kulota, träumen.
IV. tl. chuo, @efd)riebene§, Vucr), üon kuua (üerattet), fcfjreiben.
kiapo, (§efdjtt)orene§, (£ib, üon kwapa, fdjtoören.
kilimo, (£rgebni§ be§ 2anbbau§, üon kulima, acfern.
kizao, ©ingeborener, üon kuzaa, erzeugen.
V. 81. mapatano, Ergebnis einer Vereinbarung, Vertrag, üon
kupatana, üereinbaren.
neno, @rgebni§ be§ @:precr)en§, 2öort, üon kunena,
fbredjen.
jambo, (Srgebni§ be§ <Sagen§, Sßort, üon kwamba, jagen,
masazo, ttbrtggetajfene§, üon kusaza, übrig (äffen,
mazao, 5)3robuft, $rud)t, üon kuzaa, fjerüorbringen.
$gl aud) bte SSeifatele gu § 110.
23. Sie £>cuiptrüörter, loeldie ba§ Mittel ober 2öer! =
gcug gur 2tu§übung einer SUjätigfeit oejetcfmen, merben in
gleicher SBetfe tote bte öortgen gebttbet, 3. 23.
II. 81. mtego, bittet -ntm fangen, $atle, üon kutega, fangen.
raifuo, SBerfjeug jum SBlafen, Sßlafebalg, üon kufua,
bfojen (ungebr.).
moto, Mittel jum ^Brennen, geuer, üon kwota, brennen1.
mpiko, Snftrument junt fragen, Stragftange, üon kupika,
tragen (? ungebr.).
III. 8lvnyundo, Snftruntent jum Vootbau, §amtner, üon kuunda,
23oote bauen.
• nguo, DDiittel jum kaufen, 3eug, üon kugula, taufen2.
IV. 81. chambo, 50tittel jum 2(ntocfen, Jobber, üon kwamba, fjeran=
■jietjen3.
kioo, Snftrument gum ©etjen, ©Siegel, üon kwoa, fefjen*.
1 SSerattei. S3on bemfelben ©tamme^nyota (©tern) al§ „ber
S3renner".
2 $m ©uabili ungebräuctjlidji, in anbern oftafrit'antfdjen ©brauen
ba§ getoöfuilidje äßort für taufen. 3m ©ualnii finbet ftöfj üon bem=
felben ©tamme nodj gulio,, 9Jtarft, unb (mit SSerluft be§ g) -uliza*>
(eigentlich ßaufattüum == taufen machen ==) bertaufen.
3 ttngebräuäjtict). SSergt. -ambaa, narje tjeranfommen; -ambata
anfangen u. f. to.
4 Snt ©uafjüt ungebräuctitict), aber im $ao: kulola.
©ualjiU $onö.=©ramntattf. 16
242 Seition 33.
chango, üftagel gum $uft)ängen, üon kwanga, aufhängen \
/kifungo, Mittel gutn knüpfen, $noüf, üon kufunga,
binben.
kinoo, Snfirument jutm ©äjleifen, ©tfjleifftein, üon kunoa,
fdjleifen.
kipimo, SBerf-jeug jum DJteffen, Wla$, öon kupinia, meffeu.
kizibo, SDtittel gum Serftobfen, pfropfen, üon kuziba,
üerfiobfen.
kielezo, Mittel gum (Srflaren, $robe, SRufter, bon kwe-
leza, erklären,
kifuniko, SDftttel §um Rubellen, ©e<M, bon kufunika,
•utbecfen.
kipambo, Glittet junt ©umliefen, ©djmucf, bon kupamba,
fdjtnücfen.
kizuizo, ÜJlittel jum 33ert)inbern, §inbernt§, bon kuzuiza,
berf)inbern.
V. 81. majengo, 9JMtteI jjum Sauen, ^Baumaterial, bon kujenga,
bauen. #
umbo ober maumbo, SBerfgeug gum formen, $orm, öon
kuuniba, formen,
sikio, SBerf^eug gum Sporen, £)t)r, bon kusikia, t)ören.
Slnmerl. (Einige SCßöxter btefer 2trt gehören audj jux VI. klaffe,
3. Sä. ufagio, 23efen, öon kufagia, fegen, unb ufunguo, ©djlüffel, öon
kufungua, öffnen.
24. S)xc SBörter gut SSegeidmung be§ Orte§ ober ber
Seit, too begib, toanu eine Snjättgfett fttf) öoffjieljt, fjaben
getbörjnttd) ba§ 5ßiuraitoräft£ ma- ( V. ßlaffe) unb bie ßmbung
-0; einige toentge gehören auä) gur II. unb IV. klaffe.
23eiftotele ber erfien 2trt finb auf @. 66 gu § 110 retdjiid)
aufgeführt; 31t ben letzteren gehören 3. 33.
■•' kifungo, Ort be§ §effeln§, @efängni§, üon kufunga, binben,
feffeln.
kituo, Ort be§ 91ieberlegen§ (ber Saften), 9tafiort, Sager, bon
kutua, nieberlegen.
kivuko, Ort ber Überfahrt, $urt, S^re, bon kuvuka, überfeinen,
kikao, Ort be§ 2öot)nen§ ober (5ifeen§, SBotjnort, ©itjblafe,
bon kukaa, fitjen, motmen.
kifiko, Ort be§ 5Infangen§, 2lnfunft§ort, Sftcife§tcl, bon kufika,
anlangen.
/ mlango ober mwango, Ort be§ §ettfein§, Xr)ür, bon kwanga,
$ett fein.2
1 SSerattet; tjeute fagt man kwangika.
2 Sie %i)üx läfjt ba§ Siäjt ein. Kwanga ift Ijeute ntc^t mefjr
gebräitdjllä), üergleiäje aber bie SCMeitungen -angaza, -angalia,
mwangaza.
Sie Söortbübung. 243
IL Don auoeren Hauptwörter«.
25. £>ierb>r gehören 3unäd)ft bie Vergrößerung^ unb
23erHeinerung§tt)örier, öon benen in § 107 f.*be§ I. Seiles
bie fRebe getoejen ift. <£>ier ift nur nodj ber $aE gu be=
trauten, bafj baS £>auptroort, öon beut eine 23ergröJ3erungS=
besm. Verkleinerungsform gebilbet toerben fott, bereits ber
V. ßCjjiD. IV. klaffe angehört. S)te erfteren fügen in biefem
Stalle ba§ ^rdfij ji bor ben ©tamm, bie legieren gttifien
baS $räfi£ ki- unb ben 6tamm, 3. 23.
V. Äl. chupa, $Iafdje: jicliupa, grofje Slafdje.
III. „ kifuniko, ©edel: kijifuniko, fletner ©edel.
26. «mit bem ^räfij u- (ftfoffe VI) fönnen öon 6u6-
ftantiben aller aubern «klaffen Slbfiratta abgeleitet toerben;
baS urfprünglidje ^ßräfir, toirb aisbann abgeworfen, 3. 33.
tifu, ba§ Stotfein, öon mfu, ber Sote.
ugauga, ärjtlicfie $unft, öon mganga, tyx$.
ubwana, Jperrfdjaft, öon bwana, §err.
ufalme, ^ömgättmrbe, öon mfalme, $ömg.
wizi, ©iebftabt, öon niwizi, ©ieb.
ujinga, 3^or|eit, öon mjinga, %f)OX.
ujana, ^ugenb, öon kijana, Jüngling,
ujurnbe, ipöupttmgfdjöft, öon jumbe, Häuptling.
25ergl. aud) einen Seit ber 23eifptele 311 § 115 (I. Seit).
27. 23efonbere 23eadjtung beanfprudjen bie §auptmörter,
ioeldje geograpljifdje (Sigennamen bejeidjneu. hierbei
gilt als Siegel, bafc bie ßänbernamen baS Sßräftj u-, ber
Üftame beS 23etool)nerS baS «ßräfir m- (I. klaffe) on=
nimmt, 3. SB. Ugogo, ba§ ©ogotanb: Mgogo, $1. Wagogo,
ber ©ogomann.
3Jlit bem «Präfis ki- (IV. klaffe) begegnen foldje
<£>aupttüörter einmal bie ©pradje, bann aber aud) allgemein
bie «Sitte unb 2lrt, 3. 23. kigogo, bie ©ogofpradje, ©ogo=
fitte, ©ogoart.
$m ©enitib btenen biefe ©ubftantibe 3um (Srfaij für
bie feljtenben Slbjeftibe, 3. 23. mavao ya kiarabu, arabifdje
Reibung.
Slnmerf. 1. ®er ©uroöäer ift Mzungu, ©itroöäerj'öratfie unb
=fitte kizungu; (guroöa toirb bagegen metft Ulaya, feiten Uzungu ge-
nannt.
SCnmerf. 2. Sie euroöäifcfjen Nationen geigen teilroeife ab=
toeicljenbe SSilbungen, bie metft au£ bem 5traciftf>en übernommen finb:
Dachi, ein S)eutfcr)er, ®eutftfje (aber aucf> Mdachi, Wadachi);
Kidachi, beutfcrje (Sprctdje, beutfctje ©itte; barra ya Dachi, ober barra
16*
244 Settiort 33.
Dachi, ©eutftf)lanb; Mf(e)ransa, ber Sfranjofe; Waf(e)ransa, ober Blofc
F(e)ransa, ^rangofen; Kif(e)ransa, ^rangöfifi^; Uf(e)ransa, $ranfreitf) ;
Mgreza, dmglänber; Ingreza, ©nglänber ($1.); Ki(i)ngreza, ©nglijcfj;
Ung(e)reza, (ümglanb u. }. to.
28. ®ie ertoäfjnte Ableitung mittels be§ ^räfijeg ki-
gur 23eäeic£)nuTtg öon 2ltt unb Sitte fommt auclj bei anbern
£>auöttoörtern ntc6)t feiten cor, bie in gleicher SBeife gum
(£rfa| öon SlbjeÜiben öertoenbet toerben, 3. 23.
kiungwana, eble Strt, eble Sitte: -a kiungwana, ebel, abiig.
kifaume, föniglidje Sitte: -a kifaume, föniglidj.
kikale, alte Sitte: -a »kikale, altertümlid), alt.
kimashamba, lättblidje Sitte: -a kimashamba, lö-nblid).
kishenzi, ttrilbe Wct: -a kishenzi, toilb.
St^nltd) toirb bon kwetu, bei un§, in ber Heimat,
kikwetu (tjetmatltc^e Slrt, Ijeimatticfje Sitte unb Storaaje)
gebilbet.
29. 23on ben Saumnamen, toetdje meift ber II. «klaffe
angehören, toerben bie tarnen ber $rüd)te in berSBeije ge=
bilbet, ba$ man ba§ betreffenbe Subftantiü in bie britte
ober fünfte klaffe (je nadj bem Sfcradjgebraud)) bringt, 3. 23.
mtende, ©attelpafate: t'ende (III), ttrilbe ©attel.
mkindu, trübe ©attefyalttte : k'indu (III), ttrilbe ©attel.
mnazi, $of 0§üalme : nazi (III), ^ofoSnufj.
mpera, ©utiaöenbaum : pera (V), ©uttaben.
mwembe, Mangobaum: embe (V), SDiango.
Slrtmerf. mkwaju (ber SamaiittbenBatttn.) bilbet aBtoeicfjenb
ukwaju tmb mgoroba (bie SSartanenfiaube), Ijat »ort anberem (Stamm*
ndizi.
III. Von 2tb|efth>en unb abjeftirii^en 3at}\wövUvxi
abgeleitete 'feauphrörter.
30. Slbjeftibe mit ben *J)räfirm ber- I. klaffe toerben
häufig fubftantiüifd) gebraucht, %. ÜB. mkubwa wangu, mein
älterer (23ruber).
31. 9fudj mit anbern üprftftjen toerben §tn unb toieber
©igenfdjaftsroörter gu Subftantiöen, 3. üß. kidogo, ein toenig;
pauyamavu, ein ftitter tylafy.
2>iefer ©ebraudj ift burdj (SEifcfe ber SBörter mtu,
kitu, mahali ?c. 311 erflären. Studj penyi toirb Jjäufig
fubftanttöifdj obne mahali gebraust, 3. 23. penyi kisima,
ein tylafy mit einem 23runnen. Mtu toirb bei mwenyi
faft ftctS au§gef äffen, 3. 25. mwenyi choDgo, ein (£in=
äugiger.
Sie Söortbilbung. 245
32. 23on jebem Abjeftio lann ferner mit bem Sßräfij:
u- ein ©ubftantio gebitbet werben, ba§ bie burd) ba§ 5Xb=
jeftio au§gebrücEte digenfdjaft in abstracto begeid^net, 3. 23.
uzuri, ©djönljeit, üon -zuri, fd^ört.
ukubwa, @rö^e, üon -kubwa, grofj.
udogo, $leüu)cit, üon -dogo, flein.
urefu, Sänge, üon -refu, lang.
upana, ^Breite, üon -pana, breit.
ukarimu, gfretgebigfett, üon -karimu, freigebig.
Slnmert Mitunter tritt gum ^räfij; u- in folgern Sfatte nodj
bie ©nbung -vu (-fu), fofern baZ 2tbjeftib fie mäjt Oexeit§ fjat. ©0
lönnen SDoüüetformen entfielen: ukali unb ukalifu üon kali.
33. 2ludj bie Beiwörter finb gleicher Ableitungen färjig,
3. 23. umoja, ©intjeit; wingi (im 9corbfuar;iti ungi), 23iel=
|eit, -3Jcenge.
B. 2>te SlWeitung ber <$igenftfjaft§toörter.
34. (Sine grofje Stnja^l öon Abjeftiüen wirb mit ber
(ümbung -vu (ober -fu) öon Serben abgeleitet. ©ie tjaben
etwa bie SSebeutung eine§ abjeltioifd) gebrauditen afttöen
Partizipiums, 3. 23.
-pumbafu, bumm, üon kupumbaa, bumm fein,
-tepetefu, fdjlaff, faul, üon kutepetea, fdjlaff fein,
-chovu, tnübe, üon kuchoa (ungebr.)1, mübe fein,
-kharibifu*, -jerftörenb, öerberbltü), üon kukharibu*, gerftören.
C. $ie Ableitung ber SBerBeit.
35. SDtc abgeleiteten 23erba finb bereits im erften
Seite, § 249 — 255, bie faufatioen nod) befonber§ in
§ 84 unb bie objeftiöen in § 41—43 betjartbelt Warben.
D. Sie SIBteitung ber Stbüerfiten.
36. 3)a§ Nötige über biefe ^rage finbet fidj in ben
§§ 269—278 be§ erften Sttife.
37. SötSljer ift nur bie Ableitung burd) ^räfije ober
(Snbungen berjanbelt worben. Surdj 3ufammenfe|ung
fönnen rjeute im ©uarjiti feine 2Börter meljr gebilbet werben.
£>odj Ijat bie ©üradje früher bie 3?äfjtgfeit ber 2Sortbilbung
burd) Bufammenfetmng, wenigften§ in gewiffem Umfange,
gehabt, tt)ie 3. 23. mjakazi (©ftabin) beweift, ba§ au§ mja
(©Itctb, beraltet ftatt mtumwa) unb kazi (SBeib, oeraltet
ftatt mke) 3ufammengefe^t ift.
1 ©afiir Ijeute kuchoka.
246 Seitton 33.
Sefeftutf*
Hekaya ya Muhammadi Mtepetevu.
(Sortierung.)
Akawaambia matajiri wenziwe, kama1 hatuna buddi na2
kurudi, amana3 ya Muhammadi mtepetevu nimeisahau. Wa-
kamjibu matajiri wenziwe, wakamwambia: utarudi kwa sababu
ya dirhamu t'ano, naswi tumepakia mali mengi ndani ya
merikebu? Akawaambia: kana hamtaki kurudi, mkamfanyizie
killa mtu kitu maalum. Wakakubali wale matajiri.
Bassi wakaja safiria wakaenda hatta wakawasili katika
kisiwa. Na kisiwa kile kimekwitwa aha Sunudi, ndio4 jina
lake. Wakashuka pale, ili5 kwenda kupumzika kwa6 taabu
ya bahari ile. Wakatembea mjini mle.
Yule Sheikh niliyempa amana yangu, akapita mahali
dukani7, akaona kima wamefungwa, pana8 na mmoja mdogo
wao amenyonyoka manyoya pia, na wale wenziwe humpiga.
Bassi Sheikh alipomwona, akamwonea huruma, akamtaka kwa
mwenyewe, akamnunulia9 kwa dirhamu zangu t'ano. Naye
Sheikh nia yake kuniletea kuchezea10, kwani amenijua ni mtu
sina11 kazi.
Wakasafiri wakaja zao hatta kisiwa cha pili. Kisiwa
kile kinakwitwa kisiwa cha Sodani, kwani wenyewe na, watu
wenzi wao hula nyama za waana Adamu. Walipoona meri-
kebu imefika pale, wakaipandia wakaenda wakawafunga watu
waliomo pia wote, wangine wakachinja, wakala nyama zao.
Akasalia Sheikh Abalmathfär na jamaa zake watu wawili, na
nuss ya baharia. Wakafungwa, ili kuchinjwa assubuhi.
Hatta ilipofika12 usiku akaondoka yule kima, akafungua
yeye13 kwanza, akaisha akafungua Sheikh Abalmathfär, akaisha
akafungua na wale jamaa waliosalia, hatta akawaisha pia yote.
Sheikh alipoona wamefunguliwa, wakakimbia wakaenda zao
merikebuni kwao, wakaiona bado nzima, haijavunjika, waka-
tweka, wakakimbia. Wakaenda katikabaharikulekatikakujazao14.
1 kama leitet aud) bie birefte £ftebe ein. — 2 Seltenere $on=
firuttion; getoöl)nlitf) folgt ber Mofse ^nfinttiü ober her $onjunf=
ttb. — 3 Stofoluter ^lominattb. SSergl. § 41. — * ßorrefter: ndilo.
— 5 ttm ju. — 6 2tu§ruf)en tion. — 7 Slbüofition ju mahali: einen
Ort (nämlidj einen Saben). — 8 Praesens historicum. — 9 3u w
gangen: mir; bat)er bie objettibe ^orm. — 10 Um „bamit" ju ftoielen.
— X1 (Statt ber SSerbinbung burtf) ein Stelatibtoronomen toätjlt ber
©uaJjilt oft bie einfache •ftebeneinanberftettung. 9laü) beutfc^em ©toratf)=
gebrauch) ertoartet man übrigens ana. 95ergl. im ^ranäöfifc^en: Moi
qui ai £crit cette lettre etc. — n 3Qlan ertoartet ulipofika, 35ocij
tritt bei SSoranfteÜung be§ 5präbi!at§ nidjt feiten ein neutrales,
grammatifajes Subjett auf (toie im Seutfäjen: e8 tarn bie S'ladjt). —
13 Slflufatiö: fttfj. — 14 SCßörtadö : in htm kommen üjre§ 2ßege§ —
3ur £etmfafjrt.
Sie Söortbilbimg. 247
Na watu katika merikebu mle huzamia lulu. Alipoona
kima yule watu wanazamia lulu, naye akajitosa pamoja nao.
Sbeikb akasema, nimekwisha potea kwa bakhti ya yule mas-
kiui ya Muungu1. Hatta zamani waliporejea watu, naye aka-
rejea nao. Amecbukua na lulu, na lulu zake njema kuliko
za2 watu. Akamtupia3 bwana wake miguuni pake.
Bassi akawaambia jamaa wale, kama sisi batungepona4
illa kwa sababu ya kima huyu, bassi killa mtu na atoe dinari
tbenasbara mia, tumpelekee bwana wake, killa mtu dia ya
robo yake. Wakatoa, akazikusanya Sbeikb Abalmathfär,
akacbanganya na lulu zile alizopata kima. Na fayida ya dir-
bamu t'ano zangu akatia ndani ya makasba akafunga, akaan-
dika5 alama ya Mubammadi mtepetevu.
Bassi wakasafiri batta wakafika incbi ya Bäsara, wakapiga
mizinga, wakasbuka.
Mama yangu akasikia kama Sbeikb Abalmatbfar amekuja,
akaja akaniambia, toka wenende ukamtazame Sbeikb Abal-
mathfär, ukampe mkono wa salama6. Nikamwambia: siwezi
kwenda, njoo niondoe. Akaniondoa, akanivika viatu vyangu
na nguo zangu. Bassi nikamwambia, nipe fimbo yangu, aka-
nipa fimbo yangu. Nikamwambia, kaa7 nyuma ukanisukume.
Akakaa nyuma akanisukuma, nikainua mguu mmoja, akanisu-
kuma, nikainua mguu mmoja, batta tukafika.
Nikaonana naye nikampa mkono. Akaniuliza bali8,
akaisba akaniambia, amana yako itakuwasilia nyumbani.
Tulipokwisba onana, tukatoka, na mama yangu akanisukuma,
batta nikafika nyumbani kwetu. Nikafika, nikarejea mabali
pangu, nikalala.
Kitambo kidogo nikaona mtu akaingia, akaja akinipa
kima. Yule akaniambia: Salam9 Sbeikb Abalmatbfar. Nika-
pokea kima yule, nikamwacha, akatokea yule mtu alioleta kima.
Nikamwita mama yangu, akaja, nikamwonyesba nikam-
wambia: kitu kikubwa alicboniletea Sheikb Abalmatbfar, bapa
petu10 kima wanakuzwa11 kumi kwa12 dirbamu, na dirbamu
t'ano13 ameniletea kima moja.
Sijadiriki kwisba kusema maneno baya na mama yangu,
nikamsikia14 mtu, akibisba. — Hodi15! Nikamwambia: ka-
ribu16. Akaingia na funguo, akanipa funguo zile. Naona
1 SSergl. mittelrpcfjbeutfd) : gotesarm = fefjr arm. — = 2 zile
za, bie ber. — 3 (ürgänse: fie, nämlid) bie perlen. — 4 = hatun-
galipona. — 5 9läm(itf) barauf, auf bie Giften. — 6 S). Ij. beglück
hmnfdje \t)ti ob tooblbebaltener §eimlebr. — 7 = tritt Ijtnter (mtä)).
— s „üftad)" htm Seftnben. — 9 ©rgänäe anapeleka. — 10 SSet un§.
— 11 = wanakuuzwa. — 12 für. — 13 = na kwa dirhamu K. —
14 §ier beginnt ber 9lad)fa£: fo borte ttfj k. — 15 Ser SRuf, mit bem
man (Sinlafs begehrt. — 16 herein! tritt näfjer!
248 Seitton 33.
na mahammali nyuma yake, wakaingia wanachukua rnakasha
makubwa mno ajabu1. Akaniambia: hizi funguo za rnakasha baya.
Nikamwuliza, rnakasha hayayanini kunileteamimi2? Akaniam-
bia: bii ndio amana yako uliompa kwenda kukununulia bidbaa.
Nikamwambia: bana haja Sbeikb Abalmatbfär ya3 kuni-
dbibaki, mimi maskini ya Muungu. Mimi kijana mbele zake4,
na yeye mtu mzima mbele yangu. Hana haja ya kunidhi-
baki. Ni kitu gani nilicbompa batta5 kuniletea makasba baya?
Mimi nalimpa dirbamu t'ano, na tbamani ya dirhamu t'ano
huyu kima alioniletea. Bassi, bana baja ya kunifanya dhihaka6,
mimi maskini ya Muungu.
Na yule aliopeleka amana ile, makasba, akaniambia: ba-
kudbibaki, wallabi, si mtu wa kukufanyizia dbibaka. Na yee
mwenyewe atakuja sasabivi.
Tusijaisha kusema maneno yale, marra nasikia — bodi!
Nikimtazama, ni Sbeikb Abalmathfär. Nikaondoka mwenyewe7
nikakaa kitako, nikamkaribisba.
Akakaa kitako akanieleza kbabari yake, toka mwanzo
batta mwisbo iliowapata tangu kusafiri kwao. Akaniambia,
na baya makasba ndiyo fayida yako, na viliomo ndani; na
buyu kima, ndio ras-il-mali yako. Akanitaka radbi sanas,
akaniambia, mimi si mtu wa kukufanyizia dbibaka wewe.
Tukaagana, akatoka, akaenda zake.
Tukafungua kasba, tukatazama tukaona mali mengi.
Mama yangu akaniambia: walikuwa mvivu, bukuona kitu
na sasa Mwenyi ezi Muungu amekupa kberi. Bassi on-
doka ukatafute nyumba ilio njema, ukae. Bassi nikaon-
doka nikaenda nikatafuta nyumba, nikanunua nyumba ilio
njema, nikanunua na pambo la nyumba, nikanunua na wa-
tumwa wa nyumba, vijakazi, na wazalia, na Habasbi, nikatia9
katika nyumba yangu. Na killa kilicboibtajia nyumba, nika-
nunua nikatia. Nikanunua na bidhaa, nikafanya duka.
Na mimi mwenyewe bukaa dukani, na nyani wangu hu-
kaa nami pamoja. Hatta assububi nyani akaondoka, akaenda,
barudi illa jioni, na anapokuja bucbukua mfuko katika kinwa
chake, akaja batta nilipo, akaniwekea mbele yangu, nikausbika
mfuko ule nikaufungua, nikatazama, ndani mna dbababu, ni-
kazimimina dbahabu10 zile, nikabasibu kbamsi mia, nikazitoa
nikaziweka 1 \ nikakaa batta assububi. Zamani12 nilipokula,
1 £ter aböerbiat, ettoct: aufeerorbentlid). — 2 Qux Shrftarlung
öon -ni-, toergl. § 183. — 3 ©ettttio, abhängig öon haja. — 4 2öir
jagen: gegen ifjn, aupres de lui. — 5 = ili, um p. — 6 9JUd)
(3um) ©ejpött 3U macfjen. — 7 S5on jelbft. — 8 SSJtan jagt niwie
radhi, ober (arabijdj) kun radhi, jei mir wob,tgejinnt. Niwie ift fiter
3« ergänjen. — 9 ©teilte „ jte" an. — 10 ^lural = bte ©olbftücfe. —
11 §ier: bei (Seite legen. — 12 zamani ober wakti mit folgenbem
nilipo-£embu§ erjefeen bie geitltdEje ßonjunltion: roenn (td) afj).
Sie Söortbübung. 249
akaja hula sote1, nikakaa hali hiyo hutoka assubuhi, hukarudi
akatoa mfuko. Hatta siku nyingi zikapita.
Hatta siku hiyo usiku, ninielala katika orofa yangu,
yule nyani akanijilia, akanipa salamu, nikamwitikia. Lakini
moyo wangu nimefadhaika2, nikafanya khofu Sana, kwa sa-
babu kwona3 nyani kusema. Akaniambia: Muhammadi, usi-
fanye khofu, mimi, Mwenyi ezi Muungu amenijalia kuwa
nyani, lakini si nyani mimi, mimi ni Jinni il Maradi. Mwenyi
ezi Muungu amenijalia kuwa iftahi yako, kukutoa katika umas-
kini, nawe usifanye khofu. Nna4 maneno nataka5 kukwambia.
Wewe walikuwa mtu mmoja fukara, huna mbele huna nyuma6.
Mwenyi ezi Muungu amefanya mimi kunigeuza kuwa nyani
kwa sababu yako, ya kupatia mali. Na sasa ulinayo haya-
jawa7 mali, kwani huna mke. Bassi nimekupatia mwanamke,
nataka nikuoze, na ukipata mke huyu, utastarehe nafsi yako,
na mali utapata zayidi.
Nikamwuliza: ni yupi mke huyo? Akaniambia: kesho
assubuhi fanya uzuri8, uvae nguo borabora, na bäghala yako
utandike matandiko9 ya dhahabu, ufuatane na vitwana walio
wema miongoni mwa watumwa wako, wenende hatta soko il
aläf10. Wenende hatta baraza ya fulani, utamwona sherifu
amevaa nguo za kitaowa. Bassi mkaribia huyu, mpe salamu,
mweleza khabari yako ya11 kutaka mke, ya kuja kuposa binti
yake. Atakwambia, huna äsili wala fäsili12. Mwambia, äsili,
ni dinari elfu, na fäsili dinari elfu. Bassi ukamwambie na
kulla utakalo, na ukiisha, mpa äsili na fäsili, atakubali, lakini
atakuihtajia mali mengi. Atakachotaka cho chote mpe, wala
usione choyo, na ukiisha oa, mali yako hayo utakayoyatoa,
utajilipa13 na zayidi. Tukaagana nikalala.
Hatta kulipokucha14, nikafanya kama alioniambia. Nikafa-
nya uzuri mimi, na watumwa wangu, na bäghala yangu, nikaoanda,
nikaenenda hatta katika soko ile, nikaenda nikamwona sherifu,
nikampa salam15, akaniitikia. Nikamwambia: jongelea, nikamwe-
leza khabari yangu, akanijibu maneno kama yale aliyonena nyani,
akanambia: huna äsili wala huna fäsili. Nikampa denai'i elfain16,
elfu za äsili, na elfu za fäsili. Akakubali, akanipa shuruti zake.
i §ier = hnr beibe. — 2 S>aä ©anje (ni-) unb ber %tit
(moyo wangu) in bemfelben ßaftt§, appofttionell berbunben. ©o fieljt
fiei ßörbertetlen, 3. 58. amenikata mkono wangu, et fifjneibet mid),
b. f). meine §anb u. f. to. — 3 Sergl. ©.159, k. — * = nina. — s ©tatt
niliyotaka. — 6 ©bridjtoörtlidj für „arm tote eine $irdjenmau§ fein,
fernen §effer beftijen, avoir ni sou ni maille." — 7 äSon kuwa. — 8 ©. f).
fdjmiicie bttf). — 9 Figura etymologica, bergl.§286. — 103trabtfc(je©ent=
tibberbtnbung fiatt soko ya . . . — » ©rflärenber ©entttb : Sege tljm beine
llmftänbe bar, bie barin befielen, ba& bu eine 3fraufud}ft unb fommftu.f.to.
— 12©bri$toörtItä)eDfteben§art. — 13@rgän3e: bafür. — 14©ubjeit: „e§".
— 1S 9tetn arabif ä) = salamu. — 16 = elfen, arabijib, er 3)ual = elfu mbili.
250 Seition 33.
Akaniambia: dinai'i elfu mabari, na dinari elfu nguo, na
dinari elfu kilemba changu. Nikampa dinari khamsi alafu1,
nikatoa na dinari elfu, nikawapa waliohudhuria, nikaoa. Nili-
pokwisha oa, nikaenda nikamwambia nyani kama nimekwisba
kwoa2.
Akaniambia: ulimwengu wako utakufanikia, bassi ka-
take3 saa ya kwingilia4 nyumbani, nina khabari, nataka5 kuja
kukupa. Nikaenda nikataka saa ya kuingilia nyumbani, ni-
kaisha nikamwambia: nimepata.
Bassi akaniambia, usiku utakaoingia nyumbani, ukipita
mlango wa kwanza, tezama katika bebewa, utaona mlango
upande wa sboto, pana na p'ete katika mlango ule, katika
p'ete mna ufunguo, fungua wingie ndani, utaona sanduku
kubwa limejaa katika gbala, juu ya sanduku pana sufuria,
na juu ya sufuria pana tasa, na ndani ya tasa mna maji, na
mkono wa kusboto wako pana jogoo mwekundu, na mkono
wa kulia wako pana kisu kimeandikwa talasim.
(Sfoxtfefctmg folgt.)
%&öxttv+
amana* (III.), 5)ebofitum, ant>er= nuss = nussu.
trautet ©ut. -salia, übrig bleiben,
kana = kama, wenn, -zima, tooblbebalten, unbefd)äbigt.
maaldm, beftimmt. -tweka, listen (bie ©egef).
kitu maaldm, ettt>a§ 33eftimmte3. -zamia kitu, nadj etto. tauten,
-safiria* = safiri. lulu (III.), $erle.
-wasili*, = -fika. -tosa, oerfenfen.
kisiwa, ,5nfel. -potea kwa kitu, ettt). ber=
taabu*, 3)rangfal, SJtüljfal, 35e= Iteren.
fdjttierbe. -rejea = -rudi.
kima, 2tffe. -pona, baoonfommen.
-nyonyoka, gerupft, ber §aare dia* (III.), ßöfegelb.
ober Gebern (Slffuf.) beraubt roho* (III.), (Seift, Seele, Seben.
Werben, -kuzanya, fammeln.
manyoya, $ebern, lange §aare. fayida* (III.), D'httjen; 3üt§-
huruma*, -Dtittetb. alama* (III.), 3ei<|en.
-onea, für jn. füllen. salama* (III.), 3öo£)toefjaItcrtf)eit.
-taka kitu kwa mtu, jn. um ettt). fimbo (III.), ©tocf.
bitten. kitambo, ein 2ßetld)en; kitambo
mwana Adamu, 2lbam§fobn, kidogo, !urj barauf.
9Jtenfä). nadiriki* kwisha, e§ gelingt mir
-pandia, befteigen. 3U öoEenben (je r^ussis ä
jamaa* (III.), Sertoanbte, 3lnge= achever).
börtge. -bisha, dinlaf} begehren.
1 Slrabifdj) = elfu t'ano. — 2 ©etoöljnlidjer ftefjt nadj kwieha
ber 3nftnitto ob,ne ku-. — s fjrage nadj, fuäje 3« erfahren. — 4 Söegen
ber objeftiben $orm öergl. § 181. üftatürltä) ift ba§ §au3 be§ S3raut=
oater§ gemeint. — 5 Otelatibe SSerbtnbung otjne Stelaitbbronomen:
üftadjiridjtett, toel^e täj ttmnftfie (ju fommen) unb bir 31t geben (b. Ij.
feiner 3eit).
Sie Söortbilbung.
251
er=
ber
hammali*, Safiiräger.
ya nini, toogu.
sina haja*, itf) fjabe fein 35ebürf
nt§, idj brause nidjt.
-dhihaki*, öerfüotten.
rubele za = mbele ya.
-zima, erttmdjfen.
dhihaka*, ©polt.
wallahi* (arab.), -6ei 9Wafj!
-karibißha, eintreten laffen.
-eleza (mit bereitem Mit),
tlären.
räs-il-mali*, ba§ Kapital,
-taka mtu, bitten,
-agana, tum einanber Stbfdjieb
nehmen.
Mwenyi ezi, ber JBeftijer
ÜJJtatfit, ber Stttmäcftttge.
pambo la nyumba, §au§rat
mzalia, §au§fflat>e.
Habashi, Slbeffrjnier.
-ihtajia*, nötig fein für.
nyani = kima.
-mimina, au§fd)ütten.
-hasibu*, jagten,
orofa*, gtmmer.
-jilia mtu, gu jm. fommen.
-itikia mtu, jm. antroorten.
-fadhaika, erftfjrocfen fein,
khofu*, $ur<rjt.
-fanya khofu, fidj fürchten.
-jalia* mtu, jn. 3U ettt>.
ftimtnen.
Jinni, ein Sfctjinn, ein ©eift.
iftahi*, ©IMbringer.
umaskini, Strmut.
fukara*, arm.
A. Watoka wapi?
A. Wewe nakhoza ao mwenyi
chombo!
A. Bassi,mwite mwenyi chom-
bo?
A. Jina lako nani?
A. Umeleta nini?
-oza, jn. terrae traten, [fein.
-starehe*, rufjig fein, aufrieben
borabora, fetjr üornerjm, au§ge=
fudjt fein.
bäghala*, Sütauttier.
miongoni mwa, unter,
ilalaf*, baZ $utter(gra§).
fulani*, ber unb ber, ein ge=
roiffer.
sherifu* Sbelmann.
kitaowa, fromme «Sitte, geiftlidEje
2trt; -a kitaowa, geiftlict).
-karibia mtu, fiefj jm. nähern,
binti*, Softer.
äsili*, JBSurjel (büblid) Slbtunft).
fäsili*, 3^eig (büblid) ätertoembte).
-ihtajia mtu kitu, oon jm. etto.
öertangen. [fein,
choyo, ©eij; -ona choyo, geizig
-ji-lipa, fitr) bejaht machen.
-jongolea, nätjer treten,
shuruti* (III.), SSebingung;
ßontraft.
mahari*, SJhtgift.
-hudhuria*, zugegen fein,
ulimwengu, 1. bie-Sßelt; 2
äußeren llmftänbe, bie
tuatton.
-fanikia mtu, jm. günftig fein,
bebewa*, £>of.
-a shoto = -a kushoto, Iinf§.
p'ete, Kling,
ghala*, ©peiäier.
sufuria*, Sopf.
tasa*, SSecten.
-andika taläsim*, mit 3&uber=
fpriidjen betreiben.
(Stuf bem 3oKamt.)
B. Natoka Daressalama.
B. Mimi nakhoza tu.
be=
«PI.
bie
6i=
B. Yumo chomboni, atakuja
sasahivi.
C. (mwenyi chombo) Mimi
jina langu. Muhammadi,
ninakaa hapa Pangani.
Nataka rukhsa kushusha
mali yangu.
C. Mtama tu. bwana.
252
Seftion 33.
A. Umeleta abiria wangapi?
A. Watu gani?
A. Abiria wanao watumwa?
A. Watumwa wangine chom-
boni?
A. Abiria wamepanda wapi?
A. Mali yako utashusha lini?
A. Umekwisba lipa usliuru na
kupata khatti yako?
A. Andika hesabu ya gunia,
alama zao na mambari
yao, tena namna ya mali
na thamani yake. Sberti
kwandika kbatti ya mali
kidacbi ao kiingreza.
A. Namna za taarifu huuzwa
bapa katika fordha.
A. Twaa bii kaandike killa
kitu. Lakini usiandikema-
neno ya uwongo, ao utala-
zimishwa kama mwenyi
kwiba usburu wa fordha.
A. Bassi, andika kwa lugba
yako. Ukiisha andika
killa kitu, wakili wa
fordha ataangalia mali
yako. Utapata kwake
(üon ifitn) khatti ya he-
sabu ya mali yako.
D. (wakili wa fordha) Mali
yako wapi? Bado chom-
boni aoumekwishashusha!
D. Askari, hesabu gunia hizo !
D. Vema, upime gunia 'moja!
gunia zote sawasawa?
D. Bassi, apime mtama wake
mbele yako.
A. Hukusema thamani ya
mtama yako.
A. Sasa killa kitu barabara.
Fanya hesabu ya ushuru
usikasahau kufanya na
hesabu ya ushuru wa
matumio.
B. Watu kumi.
B. Waarabu, bwana.
B. Hakuna, bwana.
B. Hapana hatta mmqja.
B. Daressalama, bwana; ha-
tukwingia popote njiani.
C. Wakati unaponipa rukhsa,
bwana.
C. La, bwana, sikwandika ta-
arifu ya mali yangu.
Niandike nini?
C. Namna ya taarifu nitapata
wapi?
B. Vema, bwana, nakwomba
unipe namna ya taarifu.
G. Si rukhsa, bwana, kuian-
dika taarifu kwa lugha
yangu ? Sijui kidacbi wala
kiingreza.
G. Bwana, hiyo khatti yangu,
nakwomba, wangalie mali
yangu.
C. Imeshushwa yote. Ni gu-
nia miteen.
E. (askari) Ni miteen, bwana.
C. Ni sawasawa, bwana.
JE. Nimeangalia uzani, ni ba-
rabara.
C. Unipe khatti, bwana, nitie
tena. Nimesahau.
C. Kiasi gani ushuru huu?
3ur ©gntaj be§ §au}ntoorte§. ÄafuSle^re.
253
A. Ushuru wa fordha ni ru-
pia mia na ushuru wa
matumio ni pesa moja u
nussu katika (auf) pesa
inia ya thamani ya mali.
A. Usipoyachukua mali yako
leo, uyapeleke bandani,
yasipate maji; itakunya
mvua usiku.
A. Ngoja, huoni kama nina
shughuli? Killa mtu, ato-
aye ushuru, hupata cheti
cha wusuli. Hiki cheti
chako !
C. Nataka kulipa ushuru sa-
sahivi nichukue mtaroa
wangu leo ao kesho.
C. Vema, bwana; tena na-
taka cheti cha wusuli.
C. Ahsante, bwana.
-shusha, au§Iaben, löfdjen.
-panda, etnfteigen.
-ingia, anlegen (©djtff).
popote (mit neg. äkvbum),
genb§.
khatti* (III.), @<$em.
taarifu* (ob. khatti) ya
3ottbetlaration.
alama* (III.), Qiifytn.
nauabari (III.), Kummer,
thainani* (III.), Söert.
namna (III.), Formular,
-lazimisha, beftrafen.
ushuru* (wa fordha), 3oß-
lugha* (III.), ©prudje.
wakili* (V.), «Beamte.
-angalia, nacfjfeljeu.
uzani (IV.), ©ettudjt.
nir= kuwa barabara, ftimmen, über=
ein fein,
-sema, angeben,
mali, -tia, Ijtnfäjretben.
hesabu ya ushuru, 3oHbered)=
nung.
ushuru wa matumio, bie 33er=
brautf)§fteuer.
-chukua, fortftfjaffen.
banda (III.), ©puppen,
cheti cha wusuli, Quittung.
-toa, bejahten,
ahsante*, baute!
©ienniööreif3igjl:e ICEßtiuti- Somo la the-
lathin na manne.
qi\x Syntaj bcs f^aupttuortes. Kafuslcfyre.
A. $om (Btbtauty bet $nfu§.
SSorbetnerfung: 2)ie fotgenben Regeln gelten (mit
ben an geeigneter ©teile angegebenen Stbtoeidjungen) auch
bon ben fubftantibtfdj gebrausten SBortflaffen, namentlich ben
^ürmörtern.
254 ■ Seition 34.
a) Dom (bebvanfy bes ftoimnaiiüö.
38. ®er ^ominatiö ift her ÄafuS be§ ©afcj üb jeft§
unb be§ *ßräbifat§, fofern e§ ein ©ubftantiö (bejto. $ür=
tuort1 ift, 3. 33.
©UÖjeft: muungu anaweza yote, (Sott öermctg alle§.
^räbifat: mimi si dada yako, id) bin ntd)t beine <8d)tt)efter.
Slnmext 1. 3)a§ ©ubjeft fteljt meift cor bem SSerbum, fann
aber aud) batjinter treten, wenn fein Soppelfinn entfielt.
Slnmerf. 2. SBenn ba§ ©ubjelt hinter bem SS erb um ftet)t, fo
nimmt ba§ letjtere rjäufig eines ber neutralen (oergl. § 98), SSerbal^
£räftx,e i-, li- ober ku- (wie im beutfdien „e§") ftatt be§ ber Maffe
be§ ©ubjeft§nomen§ entfbreäjenben 5ßräftr,e§, 3. 33. yalikuwa zamani
za khalifa Haruni Rashidi, e§ toaren bie Reiten be3 Kalifen §arun
(Srrafäjib; ilipofika usiku, al§ bie Sftacljt tarn; kumepiga ratu kiban-
dani, eS f)at jemanb an bie §ütte geflopft.
39. a) SSttandje Serbct regieren im Slftibum 3roei51ffu =
fatioe, beren jiociter im präbifattoen Serrjältntä 3um
erften fteht (bergt. § 84). SBenbet man <5ä|e mit berartigen
Serben paffibifd), fo merben beibe ^tlufaiibe in ben
•ftominatib berroanbett, 3. 23.
kufanya mtu punda wa dobi, jememben für einen 2Bäfd)er=
efel Balten (üergl. Swahili Tales, @. 4).
Stn Spaffiö : mtu amefanywa punda wa dobi.
b) 2lnber§ roirb bie ßonftrulttion betjanbett: namkata
mkono wake (id) fdjneibe irjm ben 2lrm ah. Sergl. § 62).
<Sie lautet im $affib: anakatwa mkono wake (mkono
bleibt Stffufatib).
c) S)ie taufatiben Serba regieren 3. 2. gleichfalls jjroei
2tftufatibe (fotoeit fte nämliä) bon traufitibeu Serben ob=
geleitet finb). S)iefc beiben Sllfufatiöe fielen logifd) im 25er=
tjältniffe be§ 6ubje!t§ 3nm DbjeEt, 3. 33.
ninanywesha kondoo maji = id) Joffe bie <8d)afe 2ßaffer
trinlen.
S)a§ Serl)ältni§ 3toifcBen ben beiben Slffufatiben kondoo
unb maji roirb burefj ben @Q^: kondoo (©ubjeft) wana-
kunywa maji (Dbjeft) erläutert.
Sei ber Serroanblung be§ obigen €>a£e§ wirb ba^er
kondoo 3roar in ben üftominatib berroanbett, maji bleibt
bagegen 5lfEufatib: kondoo wananywesha maji.
1 SDie folgenben SSeifpiele finb größtenteils ben Swahili Tales
bon ©teere (ßonbon 1889) entnommen, auf beren ©tubium bie ©t)n=
tai r)auptfä(^Ii(^ beruht.
3ur @t)ntQ£ be§ £auöttoorte§. ^afu§Ie^te. 255
d) ©te obieftitten Serben1 föjliefjlidj, bie ^mei 06=
jette im SlKufattö gu ftd) nehmen, beren 25er^ältni§ gu ein=
anber meber präbifattö ober appofttioneff (töte unter a unb b)
nod) als <Subjeft=£)bieft (c) aufraffen ift, üertoanbeln bei
ber pafftoen ßonftruftion baS entferntere Ofijeft in ba§
©ubjeft (Sßommatib), toätjrenb ber gtoeite Slftufatiö audj im
«Paffiö bleibt, g. 23.
3lftiü: ninamnunulia ndugu wangu kisu.
Sdj taufe ibm, meinem ©ruber (entfernteres Dbjett) ein
Keffer (näheres O'bjeft).
^krffiü: ndugu wangu (©ubjett) ananunuliwa kisu (Dbjett) =
meinem SSruber mirb ein SDteffer getauft.
2$n ben Ratten unter c) unb d) bleibt alfo bie tran=
fittoe $raft beS 23erbumS im ©egenfatj -jutn ©eutfdjen fetbft
im ^ßaffiö ftarf genug, um ein Dbjeft im 2It1ufatiö ju re=
gieren 2.
40. 3)aS ©ubjeft eines «SatjeS fann inbeffen in ge=
rciffen fallen audj im 5l!!ufatiö fielen, 3. 33.
Akaamuru Sultani kutandikwa frasi, unb ber Sultan be=
fabl, bafj bie Spferbe gefattelt mürben (roörtüä) : bie ^ferbe
gefattett jw werben. 23ergl. im (Englifdjen: and the
sultan ordered the horses to be saddled).
®aS hofiere fielje § 79.
41. ©er midjtigfte 23egriff eines ©atjeS ift nia)t
immer jugteicr; baS grammatifefie ©ubjett, fonbern häufig
in 2lbt)ängigfeit öon einem 23erbum ober einer *JMpofition
(atfo audj im ©enitiD).
©0 fagt man 3. 23. im ©eutfdjen: ,,©ie Slbfidjt beS
©c&eidjs mar es mir 3U bringen".
©tefe SluSbrudStoeife liebt ber ©uafiili nidjt. „©djetdj"
ift ifim ber §auptbegriff beS ©atjeS; biefen [teilt er
im 9cominatiö abfolut (b. I). aufjer ber engeren ©a|öer=
binbung) an bie ©jjttje beS <Sa|eS unb ftellt burdj
Süßieberaufnafime beSfetben Dermittelft eines geetg=
neten $ürraortS bie gelöfte grammatifdje Be^ieljung
3U ben übrigen ©abteilen lieber fier.2 $m üortiegen=
ben $atte mürbe er batjer fagen:
1 Gsbenfo natürlidj kupa unb anbere, bie fotooJjt ba§ nähere
toie ba§ „entferntere öfijeft im Slffufatiö ju fidj nehmen (cf. § .43).
2 SfrjnltdjeS finbet fiäj auäj in anberen ©fcraäjen, 3. 58. im 2tra=
fcifdjen.
256 Seitton 34.
Shekhi, nia yake .kuniletea, b. f;. mörtlid): ber ©djeid),
je ine SIbfidjt tvav u. f. id.
Stnmeri SOßir Ijeben in aijnlifyn SOÖetfc ein Söort burdj bie
Sßenbung „toa§ .... anbetrifft Ij erbot. 2Iuä) im ©uaJjüt fann man
ftatt ber obigen SÖenbung bie ^ßtäbofitionen katika ober kwa ge=
brausen: Katika shekhi, nia yake k. 2öa§ midj betrifft: kwa
mimi, kwangu mimi. 2öa§ bie§ anbetrifft: kwa (ober katika)
jambo llle.
SBeitere Seifbiele btefer ^onftruftion ftnb:
Na miti ile, majani yake ya lulu — unb bie 33Iätter
jener 53äume maren bon perlen.
Mimi, nitu akipaka miguuni, hupita juu ya bahari =
toenn fidj jemanb mit1 mir an ben Süfjen einreibt2, fo
fann er über§ ÜBJeer geljen.
Mimi, jina langu Jani Shab == mein 9?ame ift $ani
©djatj.
42. Slbbofitionen gum ©ubjeft ober 3um nominalen
^räbtf at fteben in bemfelben ÄofuS tote jene, b. f). im
9eominatib (im $alle unter § 40 aud) im Slffufattb), 3. 23.
Yule, sultani akaniambia, unb jener, ber (Sultan (nämlid)),
fbratr) gu mir.
Akazaliwa mtoto wa saba, kitinda mimba, mwanamume,
unb ein fiebente§ $inb mürbe geboren, ba% 9?efü)äf<r)en,
ein $nabe.
Tutawasili wageni wenu, mir merben anfommcn (al§) eure
©äfte.
b) Vom @ebrau4) be& (genitibs.
43. 2)er ©eniiib fann im ©ualjtlt nur bon einem
.^aubitoori ([ubffantibierien @igenfd)aft§toort ober Bafltoort)
ober einer (uneigentlidjen) ^räbofttion abhängen3, 3. 23.
Nyama ya rnbuzi, ba§ $Ieifcr) ber 3tege. -
Mkubwa wa ndugu zangu, ber ältere meiner 23rüber.
Wawili wa watu hawa, gtoei bon biefen Seuten.
2Son einem 25er 6 um fann ber ©enitib im ©ua^tlt
ntc^t abhängen. ®ie beut|d)en Serben, toeldje ben ©ent=
tib berlangen, toerben im Suatjtli mit bem 2lffufa =
tib berbunben, toenn nid)t übertäubt ttmfdjreibungen not=
1 3)ie pronominale 2öieberaufnab,me be§ abfohlten JlominatibS
unterbleibt häufig, fo bafj bie SSe^ietjung nacb, btm ©inne ergänzt
roerben raufi,
2 @§ fbridjt eine mebiginifcrje ^ftange.
3 ®iefe finb urfbrüngltd) gleichfalls ©ubftantibe. $ergl. § 263.
3ut ©$ntct£ be§ £aubtmotte§. ßafu§lel)re. 257
toenbtg finb, »eil ein 3etitoort gleiten 99egriffe§ im 6uarjilt
Mit, ä- 33.
-fahamu, gebenfen (einer <Sad)e). -sab.au, bergeffen (einer ©adje).
-ngojea, Ijarren Qb§.). -ona, mafjmerjtnen (einer <&aü)t).
-dbibaki, fpotten (jb§.). -kumbuka, fidj erinnern (einer
-taka, bebürfen (einer <Sad)e). ©acfye).
-tamanni, begehren (einer &ad)t). -kosa, entbehren, ermangeln (einer
-burumia, fefonen (jb§.). ©adje).
üftur ücrmtttclft Umfdjreioung fönnen beityiel§meife fol*
genbe Serben toiebergeben toerben. 2)te ßonftruftton ritztet
fidj natürlich im einzelnen $aUt nadj ber etgentlicrjen 29e=
beutung ber Umfdjreibung :
en traten (fönnen), kujizuia na kitu, kujitenga na kitu, ku-
tokuwa na lazima na kitu. %&) fann beffen ent=
raten: sina lazima nacbo kitu hiki.
lachen (einer <5acfje); iäj tadtje feiner ©rofjungen, utisho wake
si kitu kwangu.
fpotten (imb§.), auefj: kumfanyizia mtu dkihaka.
ad)ten, 3. 33. er acfjtete ber ©efufjr nidjt, bakwona khofu kba-
tari ijapokuwa nyingi = er füllte feine §urcf)t, ob=
mofjl bie ©efafjr grofj mar.
bebürfen, andj: kuwa na lazima na kitu, kuwa na baja na
kitu.
begefjren, audfj: kufanya1 tamaa ya kitu, kufanya1 pupa ya
(ober na) kitu.
genießen: kufurabi na kitu, kufurahiwa na kitu, kuwa na
furaha na kitu, kuwa na faida na kitu.
44. 2tud) Slbüerbten fönnen fuoftantioiert toerben unb
bann in ben ©enitiö treten (bergt. -I, § 278).
45. Ser ©enitib folgt in ber Siegel unmittelbar auf
baZ regterenbe SBort; bod) treten mitunter einzelne SBörter
(tote 25ofatibe, befi^anjetgenbe ^ürtoörter u. bergl.) ba=
ätntfdjen, 3. 23.
Ule wali uliomwekewa wa Jana = jener 3foi§ bon geftern,
ber bei «Seite geftettt mar.
Ni inboni yake ya jicho =,,er ift fein Augapfel.
Sina amri mimi ya kukaa kwako = id) fjabe feinen Auftrag
bei bir %u bleiben.
Mweleza khabari yako ya kutaka mke = erfläre ü)m
beine Sage, fjeiraten -m motten.
Njia i wapi ya kwingilia ndani = mo ift ber 2Beg be§
Eintretens?
1 Ober kuwa na.
©uaf)ili $onb.=©rajmnattf. 17
258 ßettion 34.
Maneno yamekuwa mengi ya watu = ba§ ©erebe ber
Seute, ift biet geworben.
Saa saba ikipiga ya usiku = menn e§ fieben Wjr nad)t§
ffpgt.
Nipe maana, waziri, ya mafungu manne haya = gieb
mir bie Deutung, SBefier, biefer biet Seile.
Haina dawa moja ya ulimwenguni = e§ giebt feine 5lrje=
nei ber SBelt.
Sagegen barf bie ©enitiölpartifet nie oon bem fotgen=
ben dornen gelrennt roerben.
46. $n getotffen fällen bleibt bo§ regierenbe ^>aubt=
roort geroöynlidj fort, befonber§ bie SBörter kitu, jambo,
manibo, neno, mtu, mahali, ober audj einige anbere, 3: 33.
Sina la kunena == sina neno la kunena, td) fiabe nid)t§
, 8" fagen.
Kukwonya (kitu) cha sirri na (kitu) cha dhahiri = um
bir bo§ Verborgene unb ba§ Offenbare j$u geigen.
Hawajui (neno) la kumjibu = fie ttuffen ibm nid)t§ ju
antworten.
(Kitu) cha kula (gemötmlid) in einem SBorte gefdjrieben) =
etma§ %u effen, ©peife.
(Mahali) pa koga = Sßabeblatj.
(Mahali) pa nabele (geir>ör)nlid^ pambele gefdjrieben) •= ber
Ort ber Sßorberfeite, bie $?ront.
Sijui (mambo) ya muungu, id) meifj nid)t§ Oon ©Ott.
Wewe (mtu) wa kati, bu, ber mittlere.
Tule (mtu) wa tatu, jener brüte.
(Mtu) wa kuchukuliwa ni huyu bwana wetu, ber 2Jtann,
ber getragen merben mufj (mörtlid): be§ ©etragenroerben§)
ift biefer unfer iperr.
hierher gefrören aud) ya kwanza it., erften§; ya kwamba,
ya kunena (nadj einem Serbum be§ ©agen§), bafj; ya nini,
loo^u?
(Seltenere 23eift)iete ftnb:
Akauza (nyama) ya mbuzi, er berfaufte 3tcgertf(eifd£).
Niponye (jambo?) lajua, nikuponye la mvua, errette mid)
bor ber Sonne, bamit id) bid) bor bem Stegen rette.1
47. ®er Siegel nadj bleibt ba% regierenbe £Jauptmort
fort, roenn e§ in bemfetben @a|e bereits einmal borfam.
Sm ©eutfdjen erfe^en mir e§ in biefem $atte weift burdj „ber=
1 Slutfi bie ^Prätoofttion kwa ift nidjt§ aU eine ©enitit>bartiM,
abhängig öon bem beratteten unb ju ergänsenben kuntu = mahali.
3ur ©tjntaj be§ Qaupttooxtei. ftafuSld&re. 259
ienige" ober „ber"; im ©uarjili fielet fetten ein 2)emonftratib=
Pronomen, 3. 23.
Rafiki zake yeye wala (rafiki) wa babaye, (Weber) feine
grcunbe nodj bie feines 93arer§.
Akajua kazi ile ya kofia ni (kazi) ya bwana wake, unb
er tnerfte, ba| bie Arbeit ber 9Jiü|e biejenige feine§
Jperrn war.
Na miti yake (miti) ya uudi, unb feine (be§ 3^te§) Sßfoften
toaren (Sßfoften) üon Snoetyolj.
Manenoye yamekuwa (maneno) ya uwongo, feine SCßorte
finb (SBorte) ber £üge.
Kama kbofu yako (kbofu) ya kufa, tnenn beine $urdjt
(eine $urd)t) t>or bem Stöbe ift.
48. Umgeferjrt toerben mtu, kitu, neno, jambo hinter
ber ©enitibpariifet mitunter fortgelaffen, befonber§ bor fol=
genbem DMatibbronomen, 3. 23.
Hali ya (watu) waliomo katika mji, ber ,3uftanb berer,
bie in ber ©tobt finb.
49. (Statt ber ©enittbbartifet lann audj bo§ 6efitjan=
3eigenbe $ürtoort ber brüten ^erfon eintreten, 3. 23.
Bwana wake paa1 = bwana wa paa, ber §err ber ©ajefle.
Mamaye sultani = mama wa sultani, bie 9Jiutter be§
@ultan§.
Babaye mchumba wake = baba wa mcbumba wake,
ber S3oter feiner ©eüebten.
50. S5er ©enitib ift enttoeber fubjefttb (b. fj. er ift
ba§ logifdje Subjeft 31t bem im regterenben Söorte liegenben
begriffe) ober objeftib (b. f). er ift beffen logif$e§ 06=
je!t), 3. 23.
Subieftiö: mapendo ya wazee, bie Siebe ber GSltem (benn:
bie (altern lieben).
Ob je! üb: khofu ya muungu, bie §urd)t ©otte§ (benn:
mir fürdjten ©Ott);
Stnmert 2)er ©enitib be§ ©uafjili, befonber§ ber objeftibe,
tcmn im Seutfdjen nidjt immer burdj einen ©enitib toiebergcgeben
toerben; häufig ift eine Umfdjreibung bermittelft einer Spräbofition,
roie ju, gegen, an, für, naclj, in, öor u. f. tr>. nottoenbig, 3.35.
njia ya Bagamoyo, ber 2Beg uadj 33agamot)o; sahani moja ya baba,
eine ©djüffet ift für ben äktter u. f. to.
51. ®er ©enitib ift enttoeber attributio, 3. 23. bus-
tani ya sultani, ber ©arten be§ Sultans — ober bräbt=
1 äBörtliäj: iljr §err, bie ©asette, Slljnlitfj im butgären
SDeutfdjen: ber ©ajette iljr §err.
17*
260 ßefitoit 34.
!atiö, 3. SB. ya nini mapesa hayo, toeffen ift jeneg ©elb?
(SSergl. aud) bie SSeiftriele j$u § 53.)
52. 2)er ©enitiö fann beseicbnen:
a) bie ?ßerfon ober ©adje, ber ettea§ gehört ober sufommt
(©enitiö be§ 29efi£er§. § 53);
b) bie $erfon, toelcfje ettoct§ fieröorbringt ober öerurfad)t
(©enttiö be§ Ur&eber3. § 54);
c) bie ©adje, burdj toeldie etmag öeranlafjt ober öerttr=
fad)t toirb (©enitiö ber Serantaffung unb ber
Urfadje. § 55);
d) eine (Sigenfdjaft, treibe eine ^erfon ober ©adje befi^t
(©enitiö ber @t genf c^af t. § 56);
e) ben Btoecf, bent eine *J)erfon ober ©adje bient (©eni=
tiö be§ Blechs. § 57);
f) ben ©toff, ou§ bem ettoa§ Befielt ober öerfertigt ift
(©enitiö be§ ©toffeS. § 58);
g) ben 2Bert, ben ettoa§ fyat, ober ba§ 9ftaf3, mit bem
e§ gemeffen mirb (©enitiö be§2Berte§ ober SttafjeS.
§ 59);
h)Nbe§ SnljaftS, mit bem ettoaS erfüllt ift (©enitiö be§
3nBatt§. § 60);
i) ba$ ©an^e, öon bem ber burdj ba$ regierenbe SBort
au§gebrüäte 23egriff ein Seit ift (©enitiö ber £ei=
lung. § 61);
k) eine nähere 23eftimmung be§ im 0tegen§ tiegenben 33e=
griffe (©enitiö ber Erläuterung. § 62);
1) eine Ergänzung nadj öräöofitionalen 2Iu§brücfen (©e=
nitiö nadj öräöofitionalen StuSbrücfen. § 63);
m) bie 5}3erfon ober ©adje, auf toeldje bie im regierenben
dornen bezeichnete ^anbtung q!§ auf ibr ß&jeft über=
gei|t (©enitiö ber DbjeltSergän^ung. § 64);
n) einen engern Bufammenfjang gtüifd^en gmei ©ubfiantiöen,
beren gtoeiteS im ßofatiö fte|t ober mit einer $räöo=
fition öerbunbenift (©enitiö ber SSerbinbung. §65).
53. SDer ©enitiö be§ 23efi£er§, 3. 23.
Moyo wa kima, bct§ §erg beä Riffen.
Nyumba wa Muhindi, ba§ §au§ be§ Snber§.
Akapaka sahani t'atu, saliani moja ya mumewe, sahani
moja ya mtoto wa mumewe na sahani moja ya
mwanawe, unb fie trug brei Setter auf, einen für irjren
9ttann, einen für ba§ $inb ü)re§ 2Jcanne§ (i^re ©tiefe
tödjter) unb einen für ibr $inb.
3ut ©lmtas be§ §aufcttoorte§. ®afu§lef)re. 261
Ngozi ya simba, ba^ gell be§ Sömen.
Nuru ya ujana, bie 931üte (mörtlid): ba§ 2id)t) ber ^ugenb.
Mizizi ya mti huu, bie SBurjeln biefe§ 93aume§.
Amri ni ya sultani, bie SSerfügung r)at ber Sultan.
Stnmer!. ^räbtlattö gebraust (in SSerbinbung mit kuwa)
bient btefer ©enitiö jutn 2tu§brucf be§ beutfdjen 3ettroortä „gepren",
3. S. shamba hiJi la nani, toem gehört biefe ©djamba ? «Statt beffett
gebraust man audj) eine llmfdjreibung mit mali ober mwenyi
(rnwenyewe): mwenyi shamba hili nani? ober shamba hili mali
ya nani?
54. 3)er ©entttt) be§ Urhebers, 3. 23.
Shauri ya baba yako, ber 3ftat betne§ 93ater§.
Kosa la ndugu yangu, ein Sßerfetjen meine§ 23ruber§.
Wizi wa mtumwa, ber ©iebftaljf be§ ©Hauen.
Maneno ya watu, ba§ ©erebe ber Seute.
Akajua kazi ile ya kofia ni ya bwana wake, unb er er=
fannte, bafj bie Arbeit ber 9Kü|e üon feinem §errn tjer=
rührte.
55. 2)er ©entttb ber 2)eranlaffung unb ber Ur=
fadje, 3. 23.
Maumivu ya kidonda, bie (Sdjmerjen ber SBunbe.
Mwisho wa maneno yako atakasirika, ber (Erfolg betner
2Borte mirb fein, bafj er ärgerlid) mirb.
56. £)er ©entttb ber (Stgenfdjaft. S)er ©enitto
ber (Sigenfdjaft erfefct ein Slbjeftiö unb läjjt fid) in ber Siegel
burd) ein foldjcs überfein, 3. 23.
Maneno ya uwongo, = Sßorte ber Süge == 2öorte, meldte
Süge finb = tügnerifdje 2Borte.
Mambo ya miujiza, ®inge ber SBunber = Singe, toeldje
SBunber finb = rounberbare ©inge.
Si jambo la kupatikana, ba§ ift feine @üd)e beä ®rpltlid)=
fein§ = leine <&aü)t, bie man f)abm rann.
23efonber§ rjäuftg ift ber fubftcmttoierte ^nftmtib int
©enitiö ber (Sigenfdjaft, 3. 23.
Maneno ya kukasiri, 2Borte be§ 3trgern§ == beleibigenbe
2Borte.
Paa huyu si wa kutendwa mabaya = biefe ©ajelle ift
feine be§ ^JJifjfjanbeltroerbenS = bie mifjbanbett föerben barf .
Yeye si mtu wa kukufanyizia dhihaka == er ift fein
9Jiann be§ £>id)üerf|)otten§ = ber fo geartet märe, bafj
er bid) üerfüottete. 1
1 Serartige ©enitiöe muffen, mie tjier, bei ber Überfettung oft
burdj Iftclattüfä^e aufgelöft toerben.
262 Seition 34.
Mtu wa kwomba, ein SSettler.
Mtu wa kwenda kazini, ein ÜJJlann, ber gur Arbeit getjt1,
ein Arbeiter.
Mchele wa kutosha, 9?ei§ be§ ©enügen§ = genug 9iei§.
hierher finb audj bie OrbnungSjafolen unb bie ©e=
nitiba fubftanttt)tf(f) gebrauster 21b ber bie n 3U rennen (bergt. I,
§§ 156 unb 278).
57. ®er ©enitib be§ 3ioeife§ unb ber $8eftimmu.g,
3- 33.
Maji ya kunywa, 3B off er jutn Strinfen, £rinftoaffer.
Sina (neno) la kunena, icf) f)abe fein SBort §u fügen.
Mahali pa kulala, ein tyla% 3 um Sdjlafen.
Taji ya kuvaa, eine $rone 3 um $uffe|en.
Mashairi ya kumsifu, %yfe ju feinem 8obe.
Slnmert 1. Chakula (Steife) ift entftanben ou§ (kitu) cha
kula, eitoa§ gum (Sffen, gehört dfo autf) fyitxfyx. Stucb, ya nini,
tt)03U? ift ©enitib be§ 3mecfe§.
2lnmeri 2. ®er ©enitib be§ 3toedeä toirb meift öon 3Mtni=
üben gebübet; ber Sßerbalftamm nimmt babei tjäufig bie objeftibe
gorm an (bergt. I, § 181).
Slnmerf. 3. 9ftan fagt: akampa maji ya kunawa unb. maji
kunawa. $m sroeiten ^atte ift kunäwa reiner ^nfmitib beä S^ecteS
= „um äu roafcijen".
58. 3)er ©enitib be§ Stoffes, 3. 33.
Seruji ya dhahabu, ein Sattel öon ©olb, golbener Sattel.
Na miti ile majani yake ya lulu, unb bie 33Iätter biefer
93äume waren Don perlen.
Na miti yake ya uudi, unb feine (be§ 3elte§) Sßfoften
toaren öon SHoetjoIj.
Matandiko ya dhahabu, ©efctjirr öon ©olb.
Mitunter toirb ftatt btefe§ @enitib§ bie 2lbbofition ge=
toäfitt, ober im 5J}räbi?atib ber üftominatib, 3. 58.
Nguo hariri, $eug, Seibe = $eug öon Seibe, feibeue§ 3eug.
Khema yake hariri, fein 3elt ift Seibe = ift öon Seibe.
59. ©er ©enitib be§ 2Berte§ ober 9Jla£e§, 3. 33.
% Mudda wa kitambo, ber Zeitraum eine§ 2ßeilc(jen§.
Mudda wa miezi mingi, ein Zeitraum öjejer gftonate.
Kito cha thamani, ein Sutoet öon Söert.
Sodj fugt man 3. 35. lieber: utepe urefu wake mi-
kono miwili, ein 33anb bon ätoei ßtlen ßänge.
1 2). b,. nicbt je£t, fonbern uberbauöt; ein 2Kann, ju beffen
toefentlieben ©tgenfcbaften e§ gehört, jur Arbeit ju geben, ein Arbeiter.
3ur Srjntar, be§ ^ctupttoortes. $afu§Iel)re. 263
60. ®er ©entttö be§ 3nrjalt§, 3-33.
Kikombe cha kahawa, eine Stoffe Kaffee.
Bakhsha ya nguo, ein 23ünbel 3eug.
Sahani mbili zile za wali mwema, jene Beiben Steuer ent=
t)ielten guten 9iei§.
Vyuo vya dawa, 33iicb,er, bie ^eneien entgolten, rrtebt3t=
nifcrje SBüd^cr.
Bilauri ya maji, ein ©la§ SBaffer.
Mzigo wa masa^igo, eine Saft ^tö^t.
Gora kumi za merikani, je^n ©tüd 9fterifani u. f. to.
61. Ser ©entttö ber Teilung, 3. 35.
Sehemu ya urithi, ein Steil ber (Srbfdjaft.
Idadi ya watu, eine 5Jn§af)I bon Seuten.
Wingi wa watu, eine 9ftenge Seute.
Baadhi ya askari (ein Steil öon =) einige ©olbaten.
62. ®er ©enitio ber (Erläuterung ift befonber§ in
5toet Ratten beliebt, einmal um ben 3n$alt eine§ 23e=
griffcS anzugeben bep. ju erläutern („toorin er befielt"),
ober einen allgemeineren begriff auf eine befummle
©tobäre etnäufdjränfen, 3. 23.
Kazi yangu ya kupika vyakula, meine Arbeit (befielt borin)
(Jffen gu lochen.
Mweleza khabari yako ya kutaka mke, erfläre ü)m beine
Sage (bie barin befteljt), bafs bu heiraten tmttfi.
Nipe maana, waziri, ya mafungu manne haya, gieb mir,
SBefier, bie Erläuterung ber üier Steile.
Sina idhini ya kukaa siku mbili. ict) Ijabe nierjt bie (Sr=
laubni§ (bie barin befielt), jtpei Stage §u bleiben.
Wakati wa kurudi, bie ßtit ber 3äidfel)r.
Unb fo ftet§, toenn im SDeütfdjert ein ^nfinitio mit „gu"
einem Ijmutottoort gur Erläuterung beigefügt ift, tote: bie
Slbfidjt gu fommen (nia ya kuja), ber (Sntftfjlufj abgreifen
(kusudi ya kwondoka), bie 2Irt ftcfj beliebt ^u machen (njia
ya kupendeza), bie $unft 3U malen (kazi ya kwandika
sajaamu) u. f. m.
(Stgentlidj ift biefer ©enittö eine befonbere 2lrt be§ ob=
jeftiöen, unter § 64 bejubelten ©enitiö§.
63. S)er ©entttö natf) öräöoftttonalen 3lu§=
brütfen. 2Jergl. barüber I, § 262.
64. Ser ©entttö ber DbjeftSergängung, 3. 23.
Mcbayi wa muungu, einer, ber ©ott fürchtet.
Una chofu ya nini, moüor fürdjteft bu biet)?
264 Seftion 33.
Chofu ya kufa, $urdjt bor bem 3£obe.
P'endo za kwetu, Siebe 3 um 33ctterlanbe.
Maclrakio ya Waarabu, §aJ3 gegen bie Araber u. f. m.
65. ©enttio her SSerbinbung. SStrö ein ©ubftan=
tio burd) ein anbere§ im Öofatib ober mit einer *J}rätoofition
nä^er beftimmi, fo tritt getoölmlidj bie ©enitibbartitel gnüfdjen
beibe, g. 23.
Njia k'uu ya katika ule mji, bie Jpaufctftrafje in jener
©tobt. ' *
Haina dawa moja ya ulimwenguni asiyoijua, e§ giebt
feine ^Irjenei in ber SCßelt, bie er nidjt fennt.
66. 9ludj gange @ä|e !önnen, in ben ©enittb ge=
(teilt, öon einem |>auöttoort (begto. einem fcräfcofitionelten
2lu§brutf) abhängig gemalt werben. ®a§ 23erbum
tritt habet in ben ^nftnitio, ba§ ©ubjeft (bor ober
nodj häufiger hinter ba§ SBerbum tretenb) in ben 2Hfufa=
ttö, %. 33/
Siku ya kwenda mwanangu, am %üQt, mo mein <5ob,n
fortgebt.1
Baada ya kwisha msiba, nad)bem bie Trauer tiorüber mar.
Mädäm ya kufika huku wewe, ba bu Ijierljer genommen bift.
c) Vom ®ebvauty bes ©bjeftefafu* (Datit) unb ^(ffufatit?).
SBe^etc^net ber üftomtnatb auSfcbliefjtidj bie Regierung
eine§ Körnens al§ ©ubjelt auf ein SSerbum, fo bient ber
Dbjeft§fafu§ im ©uatjilt gum2lu§brucf aller übrigen
Regierungen gnnfdjen dornen unb SSerbum. Serfelbe
l)at alfo ertjeblid) roeitergretfenbe $unfttonen al§ ber beutfdje
Slffujatiö. (£r öertriit öielmeb,r audj btn beutfdjen ®attö
unb ben ©enitib, fotoeii b.tefe öon Seittoörtern ab=
gängig finb2, begeidmet aber aud) oiele allgemeine 23e=
gtefjungen, bie im ©eutfdjen burdj *J}rätoofittonen tote
gu, nadj (= Ijm), an, für, gegen u. f. tt>. ober burdj
^Beübungen toie „gu ©unften öon, gum ©djaben öon,
gum 3^ad)tetle Oon, mit Regierung auf, im £tnbltd;
auf" unb äljnlidje au§gebrüdt werben.
67. £>er O&ieftSfafuS fteljt gunädjft, toie im ©eutfdjen,
auf bie $ragc toen ober toa§?, um ben ©egenftanb gu be=
1 SDafür aucf) eoenfo gut: siku anapokwenda ober aendapo
ober anayokwenda ober aendayo mwanangu.
2 Unb nidjt ettoa im einaelnen gälte bitrc^ ^räpofittonen um=
fc^rieoen toerben.
3ur ©gntaj beä ^aupttoorteg. ßafu§Ief)te. 265
getanen, ber bou her Strjätigfeit be§ 23erbum§ unmittelbar
betroffen roirb. ®er DojeftSfafuS Reifet in biefem fjattc ba§
nähere Dbjeft ober fd)led)trjin ba$ OBjelt, 3. 23.
Akachinja mbuzi nibili, unb er fdjfadjtete jiüei Riegen.
Set ber Sernmnblung in bie baffibe Äonftruftion
roirb ba§ nähere £)&jeft 3um (SubjeÜ:
Mbuzi mbili wakachinjwa naye, unb §ft)ei 3iegw mürben
üon ü)m gefdjfadjtet.
68. $m S)eutfc6en fteljt ba§ nähere DBjeft getoöljnudj
im TOufatiü, 3. !£. aud) im SDatib (id) nü^e bir) ober
im ©enitib (gebeufe ber 3trmen).
Sfcidjt immer entfpridjt nun aber einem beutfdjen 3eit=
roort im ©uarjili ein einfaches Serbum, ba§ biefelbe 23ebeu=
tung ftat. ^n öieten Ratten mufj ber Segriff be§ beutfcEjen
3eitroorte§ bei ber Söiebergabe im ©uarjiti bietmerjr um=
fcfjrieben »erben, 3. 23. cttoaS begejj.ren = kufanya pupa
ya kitu. •
3m folgeuben ttürb ba§ erftere borauSgefetjt, b. 1). roerben
nur folcbe einfache Serben beiber ©brad)e betrautet, bte
rjinfidjtlidj ber Sebeutung übereinftimmen.
SJcit biefer (Sinfdjranfung ift e3 gu öerfiefjen, toenn mir
jagen, bafj bie ben beutfdjen 3eitlt)örtern, bie ben $IHü-
fatiö regieren, entfbred)enben Serba im ©uarjili getoörjnüdj
bie gleidje ^onftruftion Ijaben, 3. 23.
Nitajenga nyumba, idj tterbe ein §au§ bauen.
SJcüffen beutfdje tranfitibe 3eittoörter im ©uaJjtlt burdj
ttmfcbreibung roiebergegeben roerben, fo änbert fidj natürltd)
bie Äonftruftiott. 3#an fagt 3. 23. im ©eutfdjen: $dj fürchte
ben £ob(5tuufatib) ntdjt; aber im «Suarjili: Sina khofu ya
kufa, roobei kufa im ©enitiö fteljt, toetl e§ öon einem @ub=
ftontib abfängt. SBürbe man benfetben <5atj mit bem 2$er=
bum kwogopa au§brütfen, fo toürbe er genau roie im
Seutfdjen !onftruiert toerben: siogopi kufa.
@ine 2trtäQr)t 23erba, bie im ©eutfdjett mit ben ©eni=
tib berbunben toerben, finb bereits in § 43 aufgeführt; fo=
toeit fie im ©uarjili burdj einfädle 3eittoörter bertreten
loerben, regieren letztere ben 21ft'ufatiö, 3. 23.
$dj entfinne tmdj feines 25ater§ = namfahamu babaye.
Seutfdje Seittoörter, bie ba§ Dbfeft im Satib 3U fidj
nehmen, regieren im ©uatjüi ben TOufattb. |>ierrjer ge=
Ijören 3. 23." bie folgeuben, oiel gebrauchten 3eittoörter:
266 Seitton 34.
-amuru, befehlen, -tosha, genügen,
-faa, nüfeen. -tii, -sikiza, gefyordjen.
-jibu, antmorten. -kuta, begegnen,
-sayidia, Reifen, beiftefjen. -tumikia, bienen.
-pata, tt>iberfar)ren. -tisha, -ogofya, brofyen.
-shukuru, banlen ((Sott). -dhurru, fcfyaben.
-sifu, -bembeleza, fdjtneidjeln. -nasihi, -shauri, roten,
-to-ogopa, trofeen. -elea, einleuchten,
-konyeza, minien. -pendeza, gefallen,
-fuata, folgen. -sikiliza, gu^ören.
69. SBtele 2Serba formen im Suarjüi fomorjt tranftttt»
afs cmd) tntranfittb fein, 3. 23.
Akacheka akamwambia, unb er lachte (intranf.) unb fprad)
aber: Wakamcheka yule mtu, unb fie öerladjten (tranf.) jenen
5mann.
Akatoka mjini, unb er ging f)erau§ (intranf.) au§ ber
©tobt;
aber: Anatoka damu, er berliert 33Iut;
ober: Na machozi humtoka, unb frönen pflegten tr)m gu ent=
ftrömen (tranf.).
Wasema polepole mno, bu fjmdjft (intranf.) ju leife.
aber: Wasema kiarabu, fpridjft (tranf.) bu arabifdj'?
über: Baadhi ya watu wanamsema, amba huyu maskini ana
wazimu, manche fagten oon iljm: „biefer $rme ift
öerrücft".
70. ^ntranftttöe 3eittt>brter merben tjäufig tranftttb
bittet) bie Anfügung ber objefttben (£nbung (bergt. I,
§ 41 ff.). S)od) berfäljrt bie ©brad)e Sterin oft ganj rött(!ür=
Itd). Sttan fagt 3. 23. ftatt be§ in § 69 erroärjnten kumcheka
mtu cmd) (mit objeftiber fönbimg) kumchekea mtu. (Einige
ber rjäufigften SBetfptete finb:
(-amba1, fagen): -ambia mtu, fm. fagen.
(-ela1, ftar fein): -elea mtu, fm. einleuchten.
-tumika, brauchbar, nüfelid) fein: -tumikia mtu, jw. nü|=
lieb, fein, ü)m bienen.
-fanyika, it)unlicr) fein: -fanyikia mtu, }tn. gebeten,
-lia, meinen: -lilia kitu, um (ober über, megen) ettt>. meinen. 2
-ja, lommen: -jia mtu, ju im. !ommen.3
-enda, getjen: -endea mtu, ju fm. geb^en.
1 -JUdjt mefjr geüräudjliö).
2 3- &• Unalilia nini, um toa§, me§megen teeinft bu?
3 SDlit bot>t>eIter objeftiüer (Snbung -jilia, gu jm. toegen einer
6adje fommen, 3. Sä. -wanijilia nini, toe§megen fommft bu ju mir?
3ur ©tjntoj be§ §aupttt)orte§. ÄafuSlefjre. 267
pota, öerloren gefyen1: -potea, jm. berloren geljen1.
-fa, fterben: -fia, pn. fterben.
-pwa, trotfen merben: -pwea, pn. trocfen merben2.
fika, anlangen: -fikia, ettua§ erretten.
-wa, fein: wia, pn. ober für }n. fein.
-ngoja, märten: -ngojea, märten auf3, bemadjen.
Snbeffen tann bei t>telen berartigen Serben aud) bte
©runbform in 23erbinbung mit einet ^räfcofition gebraust
roerben, 3. 23. -enda kwa mtu, 31t im. geljen.
71. 3ebe§ 23erbum (audj ein intranfitiüe§) fann fdjltefc
ltdj ein bitefte§ Dbjeft ^u fid) nehmen, ba§ üon betnfelben
Stamme, roie ba§ SSerbum, ober Don gleitet 23ebeutung,
ift. SDiefe Äonftru!tton roirb figura etymologica genannt,
(toergl. I, § 286), 3. 23.
-adhibisha adhabu k'uu, eine grofje (Strafe ftrafen = ftrenge
firafen.
-lala usingizi wa mchana, einen Stagfdjlaf fcrjlafen == einen
ganjen %aq, fdjlafen.
Wakampenda yule paa mapenzi yalio bora, nnb fie liebten
jene ©a^ette eine auf$erorbentlid)e Siebe = liebten fie aufjer=
orbentliti).
72. 2Bir rjaben ben OBjeftSfafuS bisher in feiner 23er=
toenbung gum ShtSbrud be§ bireften DbjeftS (audj bie
figura etymologica gehört rjierfjer) betrachtet. @r roirb
ober aufjerbem nodj gebraucht:
a) q(§ 2l})öofition gu einem bireften Objelt (§ 73).
b) als aböerbiater $afu§ u. 3. roar:
a) 3ur 23e3eidjnung allgemeiner aböerbiater 25er=
iftltntffe (§ 74).
ß) 3ur 23e3eicfmung be§ £)rt§ (§ 75).
7) sur 23e<$eid)nung ber 3ett (§ 76).
8) gur SBegetdmung einer Gnnfcfjränfung (§ 77).
e) bei ben Serben ber gülle unb be§ 9flangel§ (§ 78).
c) jur 23e3eidjnung be§ ©uBjeftS in ber Äonfttultion
be§ SßfufatiöS mit bem Snfinitto (§ 79).
1 2>a -pota nidjt mefjr gebtäuc&Iidj ift, fo totrb -pötea glet(^=
geittg auü) al§ Sntranfitiöum getrauet, 3. 2J. kisu changu kime-
potea, mein SDteffex ift öerloren gegangen.
2 3. 58. eauti imenipwea' = i(f) bin Reifer.
3 $m Seutftfien finb bte entpprecfjenben äkrba freilich jum
großen Seil (ttne erftdjtlidj) intranfittü.
268 Seitton 34.
73. (Sine Slpfcofition gum OBjeftSfafuS fterjt in bem=
fetben ^tte, 3. 23. ninaniwona mtu, idj fetje irjn, ben
9Jtonh.
74. Sie SSertoenbung be§ DbjeftSfafuS gum 2tu§brud:
abberbtaler SSertjältntffe tft bermtttelft ber figura ety-
niologica ju erflären. «Statt gu fagen:
Kukaa makazi ya matanga, ein <Si|en ber Stauer1 fiijen
= in Trauer fitjen, trauern
fagt man unter SBeglaffung be§ übcrftüffigen unb leidet ^u
ergängenben makazi ya tebigtidj: kukaa matanga.
analog finb 3. SS. 51t erflären:
-la karamu, ein ©l)renfeft effen = ein gefimabl galten.
-kaa kitako, einen ^intern (itjen = fid) fefeen.
-kaa msiba, eine Trauer fifeen = trauern2.
-patana mashauri, fid) rjinfidjtlicf) feiner 3ßtäne einigen.
-zaliwa tumbo moja, bon einem Seibe geboren fein3.
Tufanyeje mambo haya, löo§ füllen tt)ir unter tiefen ttm=
ftänben ttmn?
Wakamkatakata vipande vidogo vidogo, unb fie jerrjadten
ifyn in gang f leine @tüctti)en.
Nikakaa hali hiyo miaka khamstashara, unb in biefer 9trt
tierbradjte id) 50 Saljre.
Wakasafiri jeshi k'uu, unb fie reiften mit großem ©efolge.
Nimekaa kukumbuka, id) fafj im ©ebanfen an bid).
Akapiga mwango konde, er fd)Iug (an) bie Xpr mit ber
Sauft.4
Akampiga makucha, er fd)Iug ir)n mit ben flauen.
$m legten SBeifyiele !ann e§ übrigens ebenfogut kwa
makucha beiden, toa§ überhaupt ftatt be§ ObjeftSfafuS tu
biefem $aUt häufig eintritt.
SCftan bergleicfie übrigens auct) bie grofee 3afit öon
Setfoteten, bie im SlapUd über bie 3tböerbien (I, § 280 ff.)
aufgeführt finb.
STudj (ginsi) -vyo- (tote, @. 159, h, 2) ift a(§ abberbtaler
£)bje!t§lafu§ gu erflären (= in toctcfjer Sßetfe).
75. ©ine Unterart biefe§ abberbialen ©ebrauc&S be§
£)bjeft§fafu§ tft bie SSertoenbttng be§fetben gur SBe-jeidjnung
be§ £)rte§ (auf bie Otogen roo, tootjin unb toorjer?), 3. 23.
1 Ser ©enitib ift aU ©enitit> ber Gstgenfcbaft aufraffen.
2 Um feine 9Jluttet = wa mamaye.
3 ©etoäfjltet 2Iu§brucf für: ©efdjtoifter fein.
4 Unb fo häufig bei kupiga. IBergt. bie trafen in Seit. 37.
3ur S^ntoj be§ §aut>ttoorte§. Äafuäteljre. 269
Yule Hasibu amekaa mahali pekeyake, §afibu f)Qtte fid)
altem an eine ©teile gefegt.
Akakaa njia ya Mnazimoja, unb er toobnte auf bem üffieqe
nad) 2R.
Wakakaa mashamba, unb fie toobnten auf ib,ren ^flanjungen
(= auf bem Sanbe).
Kisimani alipotupwa yule paa, im 33runnen, tootjtn bie
©a§ette getoorfen toorben mar.
2Inmerf. Sodj befctjränft fid) biefer ©ebraudj auf ©igen*
namen, bie SCßörter mahali, pahali unb einige allgemeine £)rt§fie=
Seidmungen tote kando, ngambo, njia, fotoie f djliefjlidj bie Sßötter
auf fni.
76. 2Iudj pr .93e3et(f)ttung äettttdjer 23errjältniffe tnirb
ber aboerbtale DöjeftSfafuS Oerroanbt (auf bie fragen wann
unb tote lange?), 3. 25.
Akakaa mudda wa miezi mingi, unb er blieb toäbrenb
eine§ 3eitraum§ bon fed)§ 9flonaten.
Killa siku ali^okwenda1 katika bustani, an jebem Stage,
an toelcbem er in ben ©arten ging.
Usiku utakaoingia nyumbani, in ber SJtädjt, in toeldjer bu
ba§ §au§ betreten toirft.
Kitambo kidogo nikaona, in einem Sffieildjen fat) id) ....
77. £)er aboerbtale ObjeJt§fafu§ bient ferner gut 23e=
3etd)nung einer 23efd)ränfung, bie an einer fonft oll=
gemein gehaltenen 2lu§fage borgenommen totrb, g. 23.
Gissi ulivyotakata uso, toie rein bu btft, t)infid)tlid) beine§
2Inttrfee§.
£>ter totrb burd) bie SBorte gissi ulivyotakata gunäc^ft
eitoa§ oon ber gangen 5ßerfon au§gefagt, ba§ aber burd)
ben 3ufa£ uso roieber eingefdjränft totrb. @§ tft alfo gu
überfeinen: Sßte rein betn 5lntlt^ tft!
2lnbere 23etftotele fittb:
Huyu ni paa umbo, bie§ ift eine ©a^eHe (aber nur mit
Sejug auf), bie ©eftalt, bem Sltufjern nad) ift bie§ eine
©adelte.
23efonber§ häufig tft biefer ©eoraud) be§ DBjeStSfäfuS
bei kutoweza, franf fein (an ettoaS) unb kuponda, genefen
(oon etroa§), 3. 23. ;
Siwezi homa, id) leibe an lieber; kupona madonda, Oon
feinen SBunben genefen.
1 Ober alipokwenda.
/
270 ßeltion 34.
(Sine -gmnblitng, bie fidj auf ein einzelnes ©lieb be§
Körpers richtet, wirb öom Sualjtü ftets ^unädjft auf bte
gange *ßerfon belogen unb bann erft burtf) ben Sufat^ be§
abüerbtaten D6je!t§!afu§ auf ba§ befiimmte ©lieb einge=
färänft, 3. SB.
Amemshika bawa, er ergriff tt)n (nic^t ganj, fonbern nur ben)
gtüget (= am f^Iügel).
Akamkata kitwa, er fc|nitt tyn ab (nidjt gonj, fonbern nur)
ben $o|)f = er ftijnitt üjm ben $opf ab.
Umeniinua uso mbele za watu, bu Ijaft miä) erhoben,
(niü)t gan-$, fonbern mein) 5tntli| bor btn Sttenfdjen1.
Akamshika mkono yule mtoto, unb er ergriff ben Knaben
bei ber §anb.
Akamfunga mikono na miguu, unb er banb if)m 5Irme
unb Seine.
Tukamjua sauti yake, unb mir erlannten tr)n an feiner
(Stimme,
-ji-nyonyoa nyele, fid) bie §aore angreifen.
2Iu(f) ber Sftame toirb al§ Seit ber *ßerfon betrautet :
Jina lake mwite Hasibu, mit tarnen nenne t^n Ipafibu2.
78. 2)te Serben ber ^ülle unb be§ Mangels roerben
gleichfalls mit bem £)bje!t§!afu§ oerbunben, 3. SS.
Baraza imejaa tele watu, bie 5tubien§ mar öotl tion Dielen
9ftenfdjen.
Robo yarigu imejaa gbadbabu sana, mein Iper-} ift üon
$orn erfüllt.
Kinwa kimejaa maji, ber 9Jlunb ift öott SBaffer3.
Jaza bilauri maji, fülle ba§ ©lo§ mit 2Baffer.
Nakosa sabani, id) fjabe 5Jlanget an Vettern.
79. 3n ber bereits in §§ 40 unb 66 ermähnten $on=
ftruftion be§ 5lffufatiö§ mit bem ^nfinitio bekämet ber £)b=
je!t§!afu§ au§nafjm§roeife baZ ©ubjeft. (25ergt. bie bort
gegebenen 23eiftnele.)
80. 2>tele Serben lönnen mit ^roet (ober felbft bret)
£)bje!t§!afu§ ju gleicher Seit Oerbunben roerben.
1 3). I). bu fjaft bie ©äjanbe toon mir genommen; idj barf „ba§
§aupt toieber Ijotfjtragen".
2 S)a§ 9telatit>um in ©ä|en toie hunijibu naliokutuma fdjeint
mir gleidjfcttt§ Ijterf)er ju gehören: bu anttoorteft mir nidjt bcgüglic^
beffen, raeStoegen iä) bid) gefanbt Ijal&e.
3 ©. t). ba§ Söaffer läuft mir (bor Kummer) im SQlunbe ju=
fammen.
3ur S^ntaj be§ §aupttoorte§. ßafu3lef)re. 271
23on ben mögtidjen Kombinationen foffen inbeffen Ijter
bic abüerbialen £)bieft§!afu§ au§gefdjloffen tocrben.
2)iefelben fönnen in ben meiften ftäUm nodj neben einem
bireften Dbjeft im <Sa|e auftreten, %. 33.
Siku ile akamkata inkono, an Jenem Stage fti)nitt er iljm
bie §anb ab (brei ObjettSfafuS !).
<£>ier fotten öietmec)r nur fotgenbe ^ätfe närjcr erörtert
loerben:
a) ein bire!te§ unb ein inbirefteS Dbjelt finb öon
einem einfachen SSerbum abhängig (§ 81);
b) ein birelte§ unb ein inbire?te§ Dbjeft finb Oon
einem objeftiben $erbum abhängig (§ 82);
c) ein £>bje£t unb fein ^räbüat finb bon einem 25et=
bum abhängig (§ 84);
d) ein sObjeüt unb beffen Dbjeft finb oon einem 2>er=
bum abhängig (§ 85).
81. (£§ giebt eine Heine 3arjt oon Serben, toefcfoe au&er
bem birelten £>bjeft audj ein inbirette§ (im SDeutfdjen
meift ber SDatib im ©inne Oon „ptn ^ut^en be^to. pm
©ctjaben jmbs.") Dbfe!t im £)bje!t§!afu§ gu fidj nehmen
!önnen. £>ierr)er gehören:
-pa mtu kitu, jnt. ettt). geben. -nyang'anya mtu kitu, \m.
-tenda mtu vema, \m. ©ute§ ettoa§ luegneljmen, rauben.
(33öfe§) (vibaya, maovu) tt)un. -leta mtu kitu, \m. ettt)a§ brin=
-uliza mtu kitu, }n. nadj ettt). gen.
fragen. -kabidhi* mtu kitu, [m. ettt)a§
-fanyamtuvema,j[m.©ute§tt)un. ehüjänbtgen.
-lipa mtu maovu, jn. 33öfe§ -kama mbuzi maziwa, ber 3iege
oergelten. bie 9JliIü) ab^ieljen (melfen).
-kosa mtu kitu, fid) in etroa§ -akifu* mtu kitu, im. ettoa§
gegen jn. öerfer)Ien. einbringen, abmerfen.
-fanya mtu uji, für jn. <SuJ)J)e -bandika mtu dawa, jm. ein
bereiten. 2Kebifament auflegen,
-paka udongo vyambaza, bie -karidhi* mtu kitu, jm. ettt>a§
SCßänbe mit Sefym betreiben. borgen,
-samehe* mtu kitu, \m. et». -iba mtu kitu, [m. ettr>a§ fielen.
öergeil^eix.
82. <Sdjon ein Zät ber im Oorrjergerjenben *)kragrabrjen
aufgeführten Serben bertoenbet in Serbinbung mit groet
Dbjeften ftatt ber einfallen S^m häufiger bie objeftibe,
nämüdj -tenda, -fanya, -lipa, -leta, -iba.
272 Seitton 84.
$ür alle übrigen 3eittoörter ift aber bte 33ertoenbung
ber objeftitten $orm ftrenge Siegel, fobalb fie neben
bem näheren nodj ein entfernteres Öbjeft gu ftdj nehmen
(bergt. I, § 41 nnb II, ßeft. 38), g. 33.
Tafute natu anichukue mashuani, fud)e einen 9)iann
(näheres Objeü), ber mid) gum Söoote trägt,
aber: Mtafutie mtu :c, fudje mir (entfernteres Dbj;eft) einen 9ftann
"* (näheres Dbjeft) u. f. to.
83. ®a§ nähere nnb baZ entferntere Dbjeft toerben
burd) bie Stellung unterfdjieben ; baZ letztere fteljt öor bem
erfteren.
84. ©tnige Serben fönnen neben bem btreften Dbjeü
mit einem fetten £)bjeft§fafu§ oerbunben »erben, ber gu
bem erfien im togif&ien 33erljättni§ eine§ ^räbtfats gu benfen
ift, g. 39. wamemfanya mtumwa, fie Ijaben iijn (gum)
©Hauen gemacht (ba§ logtfdje 2>erljattnt§ gmifdjen „irjn" unb
„©Itaöen" ift: er (©ubjelt) tourbe ©Habe («ßräbifat).
3tm SDeutfdjen rüirb baZ toräbifatibe Dbjeft meift burdj
„al§", „gu", „für" eingeführt; aud) im ©uatjili rairb mit=
unter kama gebraust:
Kitu kidogo hufanya kitu kikubwa, er pflegt eine fleine
©ad)e gu einer grofjen ©ad)e gu mad)en.
Kujifanya mgonjwa, fid) gum Traufen madjen = fid) !ranf .
ftetten.
Kujifanya bwana mkubwa, fid) gum großen £>erm mad)en,
ben grofjen §erm fbielen.
Wanamsema mwongo, fie erflären ü)n für einen Sügner.
Hurofanya paa kama mwanao, bu tofiegtefi bie ©QgeHe tnie
bein $inb gu galten.
Twakuita mama yetu, rair nennen bidj unfere Butter.
Fanya mtu punda wa dobi, jn. gum S&äfdjerefel madjen.1
Twamwangalia kama mwivi, mir betrctdjten tt)n als einen
©ieb.
©tatt be§ groeiten ©ubftantib§ fielet oft ein 5lbje!ttb
(mit ober otjne kuwa), g. 23.
Nimekuacha hurru, id) r)oJ6e bid) frei gelaffen.
Mke umwonaye (kuwa) mwema, bie ftrau, meld)e bu für
gut rjäifft.
85. $aufattbe Serben, bie öon tranfittben abgeleitet
finb, fönnen gtoei ObjeÜe gu fid) nehmen, bie gu einanber im
1 3«* ©rflärung öergt. bie GüxiafytxmQ punda wa dobi in ben
Swahili Tales bon @. ©teere.
3ur ©^ntaj be§ $au:pttoorteS. ^afuälefjre. 273
logifcben SöerljältmS be§ ©u&jefts 3um Dbieft fielen, g. 58.
Unyweshe kondoo maji, la£} Irinlen bie ©djafe SÖßafjer.
(ßogifdjeg Verhältnis ber beiben Dbjette: bie ©cfyafe trinlen
SBajfer.) §ier batf .bie objeftttoe ^orm nidjt öer=
roenbet roerben.
^aufatioe 3eitroörter bagegen, bie oon tntranfititoen
geitroörtern abgeleitet finb, nehmen meifi bie objeltiöe ^orm,
wenn fie neben bem näheren Dbjeft ein entfernteres re=
gieren, 3. 33.
Ananielezea mambo hayo, er erflört mir biefe ©inge.
-ongezea mtu mshahara, jm. ben Sobn erböbjen.
-zungushia shamba boma, bie ©cbamba mit einer Voma
umgeben.
Slnmert Soct) finben fidj) auä) -eleza, -ongeza, -zungusha u. a.
mit ätoei ©bjeften.
d) Dom ©ebuau# bes £ofatit><3.
86. Sem, roa§ bereits gu I, §§ 31, 130—133, 280
unb II, §§ 74 unb 75 über ben ©ebrauef) be§ ßofatiüS ge=
fagt roorben ift, ift Ijter nid&ts mefjr bjin3ii3ufügen.
e) 25efonbe*r;eiten im ©ebrauef einiget? Subftantbe.
87. ©ie ^auptroörter mtu, Mtu, mwenzi, roho,
nafsi, kadiri (kadri) unb ginsi tjaben einige 33efonber=
fjeiten.
88. Mtu roirb als ©rfo^ für ba§ ferjtenbe unbeftimmte
gürroort „jemanb" gebraucht, 3. SS.
Nasikia mtu anakuja, idj r)öre jememben fommen.
©a§ arabifdje fulani (aud) felani) roirb in ber 35ebeu=
tung „ein ©eroiffer, 91. 91." gebrauirjt.
3n Verbinbung mit einer Verneinung rjat mtu bie
Vebeutung „niemanb":
Pana mtu nyumbani, ift ba jemanb beim §aufe? — ha-
pana mtu, niemanb.
Mitunter roirb not!) hatta jur Verhärtung rjin3uge=
fügt, 3. ».
Sikuona hatta mtu ober mtu hatta mmoja, icf) r)abe burd)=
ou§ niemetnben gefeben.
89. $n ä^nlidjer SBeife roirb kitu für „etroa§" unb
mit einer Verneinung für „ntd)t§" angeroenbet, 3. V.
ümeona kitu, rjafi bn etttm§ geferjen? sikwona kitu (ober
hatta kitu) idj ba0e nidt)t§ geferjen.
©ltafjüt ßonb.=©ratnmattf. 18
274 Seitton 34.
9tterfe: kitu chema, etma§ @ute§; kitu kibaya, etwa§ 23öfe§.
«Sie t)aben ettua§ miteinanber = wana maneno, yako ma-
neno beina yao.
„(£twa§" in ber 23ebeutuug „(um) ein Wenig", befonber§
in 23erbinbung mit bem ^omparatio wirb burd) kidogo ge=
geben, 3. 23. zayidi kidogo, etwa§ metjr.
90. Mwenzi (©enoffe) bient gur Umfd)reibung be§ 23e=
griff e§ „einanber" (pteonafitfc^ felßft in SJerbitibung mit ber
re^ipro!en $ot:m be§ '2Serbum§), 3. 29.
wakapigana sana natu mwenziwe, unb fie prügelten ein=
anber tüdjtig, ein Wlann feinen ©efcujrten.
91. Roho (©eift, «Seele, §er^) unb nafsi (Seele) in
Sßerbinbnng mit beftian^eigenben Fürwörtern werben einmal
3um 5lu§brud* be§ 5urwort§ „fclbft" gebraust: nafsi yangu
ober mimi nafsi yangu, idj fetbft.
2(nbererfeit§ treten fie gern an bie ©teile ber einfachen
^erfönltdjen Fürwörter, wenn üon feetifdjett Vorgängen bie
IRebc ift, 3. 23.
Koho yake inasikitika sana, meine <5eele ift (= id) bin)
fer)r betrübt.
StljnUdj wirb uso (ba& ©eftdjt) häufig gebraust, wo e§
ftd) um jemanbeS 2lu§fef)en rjanbett, 3. 23.
Uso wako mbaya, bu ftetyft fdjledjt cw§.
Uso wake uniekunjika, er fiet)t ftnjter au§.
Uso wake uso wa mwivi, er fiet)t tt)ie ein SDieb au§.
92. Kadri* ober kadiri* bebeutet eigentlich eine be=
ftimmte „9ttenge, eine Quantität, ein SJhfj"; kadri gani,
kadiri gani Jjeifjt batjer „wieoiel?" ober audj „wie teuer?"
9Jltt folgenbem ©enitiö bient e§ sum 2tu§bruä* be§
beutfdjen „etwa, gegen, ungefähr, circa" bei Statt-
gaben, 3. 23.
Kadri ya watu kumi, gegen geljn Scanner.
Kwa kadri ya ober kadri ya ift ein ^röpofitiottaler
3lu§bruc! mit ber Sebeutung „gemäfj, nadj, etttfaredjenb",^^.
Muungu atatubukumia kwa kadri ya kazi zetu, ©Ott Wirb
un§ ridjten nad) unfern Sßerten.
Mtapata ujira wenu kadri ya vikapu mchumavyo, if)r
werbet euren Sofjn nadj SJiafjgabe ber $örbe erhalten, bie
ifjr pflixät
Killa mtu atapata pesa kadri ya kazi yake, jeber Wirb
nctd) feiner Arbeit bejaht werben.
3ur ©btttas be§ §aufctmorte3. $afu§Ief)re. 275
3n 23eroinbung mit bem 9Matioum -vyo ober -yo- (in
ber 23ebeutung „tote") feebeutet e§ „fobiel", >g. 23.
Kula kadri utakavyo, ifj foöiel (mie, al§) bu totttft.
Kadri nitakayochukua, nitalipa ushuru, je nad)betn (in
bem 9ttafje als, foüiel) id) (au§ bem 3oE) berau§neljmen
merbe, merbe id) oerfteuem.
Kadiri hivi Reifet „fo uttb foüiel" = kadhäwakadhä*,
Nina fedha kadiri hivi, fungu lako kadiri hivi, fungu
langu kadiri hivi = id) tjabe fo uttb fobiel ©elb; beiu
Anteil beträgt foüiel uttb ber meinige foüiel.
Kadri mit folgenbem -ki-£embu§ I)at bie 23ebeutung
„fo oft at§, jebeSmal toemt", 3. 23.
Kadri nikienda kumwona = killa nendapo küniwona,
fo oft id) iljn befuge.
Kadri bient überfiaufct 3ur 23erallgemetnerung in
ben öerfd)iebenften SSerbinbungen mit ÜMatiben, 3. 23.
Kadri utakaokuwa, mer bu aud) fein mögeft. ,
Kadri utakapofanywa maovu, mann bir aud) immer ttnredjt
gefcßtel&t.
Kadri umfunzavyo, mie bu tyn aud) immer belefjrft.
93. Crinsi ober gissi fieiftt urfprünglid) bie„2Irt unb
SBeife". Tjrinsi gani ober gissi gani? = tüte? auf welche
SBeife? tntotefern? toiefo? ttmrum?
3n 23erbinbung mit -vyo- entfürictjt e§ bem Otetatibum
„toie" '(oergl. @. 159 h# 2), 3. 23.
Unajua 'ginsi alivyonitendea, bu meifjt, mie er ftd) gegen
mid) betragen tiat.
Hekaya ya Muhammadi Mtepetevu. *
(gortfefeung.)
Bassi twaa kisu kile, umchinje jogoo juu ya sanduku;
ukiisha kumchinja, utoe maji yale ndani ya tasa ile, woshee1
kisu. Bassi ukiisha fanya amri hiyo, utaona sanduku ita-
funguka, na ndani ya sanduku utaona khazina, na khazina
hiyo mwenyewe haijui Sherifu, nawe ukiisha ipata utastarehe.
Kwani mimi, Mwenyi ezi Muungu amenifanya nyani kuja2
kuwa iftahi yako. Nawe utastarehe nafsi yako, nami nta-
1 SDte objettiüe ^orm toegen be3 au§ bem 3itfammetu)ang 51t
crgättäcnben maji. — 2 Snftmttü be§ 3toetfe§ = battttt iä) tarnt unb
toäre *c.
18*
276 Setttott 33.
kwenda zangu. Lakini sharti ufanyize kama hayo, na usipo-
fanyiza, hutaona mema1, illa utaona2 mabaya tu.
Nikamwambia : Nitafanya kama haya uliyoniambia. Ni-
kaenda nikaingia nyumbani kama aliyoniagiza3 kufanya, nika-
fanya. Katika kufungua4 mlango knie nikamsikia yule kijana,
binti ya Sherifu, mke wangu niliomwoa, akanena : Amekwisha
nichukua Jinni5. Hatta nilipokwisha ingia nilipotoka6, nika-
enda chumbani kwa mke wangu, hako. Jinni amekwisha
mchukua. Bassi nikawa hali yangu7 kama mtu mwenyi wazimo.
Khabari akaipata babaye Sherifu, marra akaja nyumbani,
akija kwa kulia na kujipiga makonde, na kupasua nguo.
Hatta akifika pale, akaniambia, haya ndiyo aliyoyatakas,
kwani mimi, Jinni9 nalimwona zamani kutaka kuniiba10 mwa-
nangu, nikamfunga -kwa haya matalasimu, uliokuja11 kuya-
funguaH Nayo yale ni madawa yaliomfunga hatta12 geuka
nyani. Na wewe umekuja umemfungua, kunipotezea mwa-
nangu. Bassi na sasa ni kheiri13' uniondokee machoni pangu,
kwani mwanangu nimempenda, namwonea uchungu, bassi ni-
sitake kukudhurru.
Aliponiambia vile, nikaona ndiyo yalio14. Nikaondoka
nikaenda nyumbani kwangu, nikakaa kitako nikawaza, nikata-
fakkari, nikaona nyumba hainiweki, nikatoka kwenda mtafuta
mke wangu. Nikaenda wala sijui niende api. Nikaleniea
njia, nikafuata msitu.
Nikaona nyoka wawili mweupe na mweusi. Na mweusi
yule akaja na kinwa wazi anamfukuza yule mweupe. Nikaon-
doka mimi, nikampiga nyoka mweusi, nikamwua. Yule
mweupe akatoka akaenda zake. Akaenda nikamwona akirejea
na nyoka watatu weupe kana yeye. Wakamshika yule nyoka
mweusi, wakamkatakata vipande vidogo vidogo," wakaisha wa-
kavitupa. Wakaniambia : Jamala yako haipotei.
Wakaniuliza, weye siye Muhammadi mtepetevu? Nika-
waambia: Mimi ndiye mtepetevu. Wakaniambia tena: Ja-
mala yako • haipotei, nawe" twalijua15 liliokutoa kwenu. Sa-
1 ©rgänje mambo, gute Singe = ©ute§. — 2 -ona, rjier fo=
tiiel rote „erleben". — 3 kama -yo- == kama -vyo-. — 4 SÖörtltd) ;
SSetm öffnen bte X'ißt k. = aU tdj bie Sfjür öffnete. — 5 Jinni tft
©ubjelt. — 6 $m SDeutfcfjen fügen roir öor nilipotoka „unb" ein. —
7 ^onfiruiere: unb idj, b. b- mein guftanb roar tote ber eine§
2Jtenf<$en «. — 8 ©ubjelt tft Jinni. — ■ §ier ©bjelt. — 10 SSergL II,
§ 81. — ll 2)a§ Steiatioum tft bem »erbum kuja, ba§ ben ßofu§
be§ 9teIatio§ besetirjnenbe ^erfonalpronomen bagegen bem regierenden
$erbum -fungua eingefügt. — ]2 §ter = fo ,ba%, mit folgenbem $n=
ftnittb otjne -ku. (£§ fönnte audj akageuka fielen. — 13 Überfeine:
am beften. — u S)afs e§ roar, roa§ e§ roar == bafj e§ in ber 23jat
fo roar. — 15 2Bir fennen e§ (baZ), roa§ Mir) Don euer) (b. r). au§ eurer
£eimat) oertrieben rjat.
3itr ©tjntaj be§ £>autott»orte§. $afu§tel)re. 277
babu ni mwanamke, binti Sherifu, naye mwanamke huyu
zamani Maridi yule akitaka kumwiba. Naye yule si nyani,
ni Jinni, na yale1 aliokwambia yakuwa2 kuna khazina, si3
khazina, vile na vifungo alivyofungwa4 yeye, akageuzwa kwa
nyani na Sherifu. Na sasa, wakaniambia, inshalla, utam-
pata mkeo.
Akaenda akarudi na -natu mmoja mkubwa mno ajabu5.
Akamwuliza: Fulani wamjua? Na fulani huyu ndiye Maridi
yule aliokuwa nyani. Akamwambia: Namjua, na sasa ame-
geuka, amekuwa hau yake ya kwanza na mwanamke amem-
pata amemchukua aliyekuwa akimngojea. Na sasa amekwenda
yuko mji wa Nuhas. Ameona ulimwengu wote haumweki.
Bassi wamemwambia : Mchukua bwana wako huyu, wende
naye hatta mji wa Nuhas, aliko mkewe. Akamwambia: Nasikia.
Bassi wamemwambia: Inama, akainama, wakanitwaa wakani-
pandisha juu yake. Akaniambia: Huyu ni Maridi, bassi hapo
ulipo juu yake usidhukuru ismu ya Mwenyi ezi Muungu,
kwani- ukidhukuru ismu ya Mwenyi ezi Muungu, atayeyuka6
huyu, kwani huyu ni Maridi. Nikawaambia, sitadhukuru.
Akaniambia, jizuia sana juu yangu. Nikajizuia sana.
Nilipokwisha nizuia, akaruka, akaenda juu, nami nili hau7 ya
kuwa juu yake. Akapaa hatta tangu ulimwengu8 nilipokuwa,
inchi nikiona9 hatta nisione tena, nikaliona hewa tu. Hatta
tukaenda, tukasikia tasblh za Malaika katika mbingu, naye
ana ghadhabu ya kupaa.
Bassi katika kupaa kule, nikamwona mtu kijana, sura
njema sana, amepiga na10 kilemba cha shali akhdhar, amechu-
kua na kimwondo cha moto11. Akaniita kwa jina langu, Mu-
hammadi mtepetevu!
%&öttet.
khazina* @d)at$. -tafakkari*, nacfjbenfen.
-starehe*, rufyen, in IRu¥)C unb nyumba hainiweki, e§ leibet mtdj
a5equemticf)!eit leben. nidjt im §aufe.
illa*, fonbern. api = wapi.
-pasua, jerrei&en. -lemea njia (toörtltdji: auf bett
-poteza* machen, ba|j ehna§ ber= 2Seg brütfen =) ficf beeilen.
loten geljt. wazi, offen,
-onea uchungu, ©djmers um in. -fukuza, berjagen, berfolgen.
fügten. -rejea* = -rudi.
-dhurru* mtu, im. IXbleö tfywt. jamala* (III), äöo^lt^at.
1 Überfeine: unb toa§ ba§ anlangt, toa§ er it. — 2 = bafj. —
3 £iet beginnt ber üftadjfaij: (So toiffe) e§ ift fein ©dja£, (fonbern) e§
(vile) toaren u. f. tu. — i ßcrgänäe: navyo, mit wehren er gebunben
war. - — 5 ajabu ift abberbiater 3lf!ufatiü = aufcerorbentüdj. —
6 §ier = berfdjhrinben. — 7 2tbberbtaler 2lffufatib. — 8 ®er freie
SCßeltenraum. — 9 -ona kitu, tjier =y nacfj ettoa§ fernen. — 10 Stu$.
— n ©en. be§ (Stoffes.
278
Seftion 34.
kifungo (IV), Sfeffel.
-inama, ftd) biitfen.
-dhukuru, ertoöljnen.
ismu* = jina.
-yeyuka, fäjmelaen.
-zuia* feftb,alten.
-paa, in bte §ölje ftetgen.
bewa*, Suft.
tasbih* (III), bct§ ßobpreifen.
raalaika*, (Sngel.
ghadbabu* (III), 3orn, SDBut.
-piga kilemba, einen Surbcm an=
legen,
shali, ©fjatol.
akhdhar (arab.), grün,
kimwondo, ©ternjcljmLppe.
(bieten eine§ §aufe§.)
Nataka kupanga nyumba, B. Sijui, bwana, nitatuma
mtumwa wangu kukuta-
futia khabari.
B. Wataka kwingia lini, sasa
hivi ao khalafu?
inapatikanabapa nyumba
ya kupangisbwa?
A. Absante, lakini umwambie,
nataka nyumba ndogo
tu, iliyomo vyumba- vi-
tano sitta. Sitaki kulipa
koodi nyingi.
A. Nadbanni, mwisbo wa
mwezi buu.
B. Vema, bwana. Akirudi mtu-
mwa nitakupa kbabari.
A. Bassi, umepata nyumba
nzuri na rakbisi?
A. Twende twangalie nyumba
zote mbili. Tafadhdhali
ufuatane nami kunipa
shauri lako.
A. Absante, kwanza twangalie
iliyo karibu. Kutoka bapa
kwenda kwake mbali?
A. Vema, tangulia, rafiki,
kanibisbie mlango.
C. (Mtumwa) yuko sebuleni,
bwana.
C. Nalijua, bwana. (Baada ya
kurudi) Tafadbdbali, win-
gie.
B. Tuna wageni wengi sasa,
bwana. Ndiyo sababuwa-
ona sbidda ya kupata
nyumba rakbisi. Lakini
mtumwa wangu ameni-
ambia, ziko mbili, moja
mjini, moja nje pwani.
N-awajua wenyewe.
B. Ni tayari kukutumikia
*kadri naweza.
B. Hapana, bwana, karibu,
tumekwisba fika. Hiyo
ndiyo nyumba naliyo-
kwambia.
B. Hodi! bodi! bwana yuko?
B. Mwambie bwana nipo hapa.
Wajua jina langu?
3ur ©t)ntar, be§ §aupttoortes. ßafuslefire.
279
D. Karibuni, mabwana!
D. (mwenyi nyumba) Sina
sbughuli nyingi leo. Urne-
kuja kufanya nini?
D. Nyumba yangu ina vyumba
vitanu, ni ndogo tu.
D. Mudda wa miezi mingapi
wataka nyumba? Ukii-
panga mudda wa mwaka,
nitapunguza koodi.
D. Ikiwa bivi, koodi ni mwezi
rupia tbelatbini.
D. Si lazima, bwana; killa
mwezi nitakuja kutwaa
koodi. Sasa bivi nitaan-
dika mkatuba. Leo ny-
umba itakuwat'upu. Kes-
bo nitaisafisba kwa uzuri.
JB. Starebe ! Naogopa mimi ya
kuwa nakuzuia katika
sbugbuli yako.
B. Bwana b'uyu anataka ku-
panga nyumba, naye
mtumwa wangu ameni-
ambia ya kwamba wewe
una nyumba ya kupan-
gisbwa, tukajakuiangalia.
A. Vyumba vitanu vyatosba
kabisa. Koodi yake ni
kiasi gani?
A. Nataka nyumba mudda
wa miezi mitatu tu.
A. Bassi, nitatwaa nyumba
hü. Yapasa kutoa koodi
mbele?
A. Nami nitabama kesbo kut-
wa, insballab.
Sßättet*
tafuta kbabari, fid) erfunbigen.
-ingia, einstehen.
ndiyo sababu, bes^alb.
-ona shidda, 90tüf)e Mafien.
tayari, bereit. •
-tumikia mtu, jm. nütdiäj fein.
kadri*, fooiel.
kutoka hapa, bon Ijier.
kwenda kwake, biß jlt üjm.
-bisha mlango, an bieSfjür ftopfen.
hodi, Ijeba!1
sebule*, (Sntpfangsäimmer.
karibu*. fjeretn!1
starehe, lafj biä) nid)t ftören!1
kufanya nini, ju toeldjem S^ede?
mudda wa siku mbili, auf ätoet
Sage.
-punguza, üerminbew, etto. ab=
laffen öon.
ikiwa hivi, roenn es fo ift; bann,
-pasa, obliegen, ^füd)i fein,
rnbele, im Doraus.
lazima*, nötig.
-hama, umgießen.
inshälla(h), fo ©oti tüilt, f)offent=
üä).
1 öeber äSefudjer mufe na$ ©uarjüifitte feine Stnfunft burä) ein
laute© «bodi» anfünbigen, bamit bie grauen &tii fjaben, fiä) 3urüd=
juäie^en. Sie ©inlabung jum SRä^ertreten erfolgt buräj bie Formel
karibu (begto. karibuni), toorauf man ertoibert: starehe = lafe bid)
nidjt ftören!
280 Seition 35.
3Fünfunüöteif3i0fte lEefftion. Somo la the-
Jathin na matano.
gur Syntaj ber ^ürtoörter.
94. 3unädjft ftnb an btefer Stelle einige feltenere formen
nad^utragen, bie im erftert Seile nod) nidjt beftoroc&eumorben
finb. <£>ierl)er gehören aunädjft bie Nebenformen ber toer=
fönlidjen ^ürtüörter, bie au§ ben ©tämmen berfelben
bnrdj bie 5lbleitung§enbung -ye ober -e gebilbet finb:
miye ober mie — mimi, td);
weye ober wee = wewe, bu;
nyie = ninyi, tljr.
SDiefelben finb urfbrüngltd) gteidjbebeutenb mit ndimi,
ndiwe, ndinyi, merben bann aber aud) in ber 23ebeutung
einfacher fcerfönlidjer ^ürmörter gebraust.
2}on felteneren $o*wen ber rjintoeifenben $ürroörter
feien ermähnt papo hapa (eben rjier) nnb humuhumu
(ebenba).
■ftur einmal ift mir bie folgenbe SBenbung begegnet:
Maneno yayo kwa yayo siku zote = alle Stage biefelben
SBorte.
3)a§ 9Matiö})ronomen ioirb mitunter aud) anberen <®on=
junftionen mie na in ber 23eb«utung be§ ^erfönttc^en ^ür*
morte§ angehängt, 3. 23. karnazo1 (mie fie).
$ur «S^ntay ber Jierfönltdjen ^ärtoörtcr.
95. Über ben Itnterfdjteb ber» felbftänbigen unb
ber Oerbunbenen toerfönlidjen $ürmörter bergt. I, § 183.
96. $ür bie (Stellung ber felbftänbigen berfönlidjen
$ürroörter al§ ©ubieft ober £)bje!t gelten biefelben Otegeln
mie für ba% §aubtmort.
97. ©tatt be§ ©enitib§ ber felbftänbigen toerfönlidjen
$ürtoörter gebraust man gemörjnlidj bie befitjangeigenben
$ürmörter, 3. 23.
Nguo zako (Kleiber öon bir), khabari zao ORad)rtd)tett öon
üjnen).
®odj fönnen fie audj einen regelmäßigen ©enitiü nad)
3lrt ber £>aubtmörter bilben, 3. 23.
»ergl. Swah. Tales, ©. 42.
3ur ©tintaj; ber ^ürlDörter. 281
Amri ni ya wewe, ber 23efet)I ift Don bir (=. gehört bir,
ruf)t bei bir).
98. S)o§ beutfdje neutrale g-ilrtoort „e§" (fofern e§ fidj
alfo nid)t auf ein fäd)üd)e3 £au})troort besteht) roirb im
©uafjili al§ felbftänbigeS ^ürtoort burdj hiki, kile, hü,
ile, hili, lue, ober bie bagu gehörigen ^(urale: hivi, vile,
hizi, zile, haya, yale rotebergegeben.
$n unmittelbarer Sßerbinbung mit bem ÜBerbum ge=
brauet man bie üßerbalbraftje ki-, vi-; i-, zi; li-, ya-; ku-;
pa-. (Sbenbiefetben roerben audj im £)bjett§fafu§ angeroanbt.
S)a§ datiere ergeben bie fotgenben 23eif:piete:
Itayamkini kulia burre wee = füllte e § möglid) fein, bafj
bu ot)ne (Srmtb roeinft?
Talikuwa zamani za kbalifa, e§ toar ju ben 3etten be§
Raufen.
Tilikuwaje leo, tüte ift e§ Ijeute getoefen?
Hatta ilipofika usiku, al§ nun bie 9?ad)t fam.1
Kumejengwa nyumba, e§ ift ein £mu§ gebaut toorben.
Likatanda wingu kuu la mvua, e§ breitete fid) eine grofje
9iegenft)Dlfe au§.
Tufanye sbauri, kungali na rnapema bado, lafjt un§ be=
raten, fo lange e§ nod) friib, ift.
Kumepiga mtu kibandani, e§ rjat jemanb an bie glitte
geflotft.
Sikuyasikia, id) fyabt e§ nidjt gehört.
33efonber§ rjäufig ift ku bet£)rtsunb Settbeftimmungen
foroie bei SBetterbe^eidjnungen.
Kxilipokucba, at§ e§ tjett mürbe.
Kumekuwa kweupe, e§ ift ]c)eH getoorben.
Hatta ussubuhi (== assububi) kulipopambauka, al§ e§
morgen§ fielt rourbe.
Stber aud):
Hatta ussububi walipopambauka, al§ ber borgen tieft
rourbe.
Kuna matope bapa, e§ (=?= ber Ort) rjat t)icr @d)u|.
99. 3)ie Söenbung ikawa (aud) na kumekuwa) = unb
e§ tuar, rotrb oft gur Fortführung ber (gräärjtung ge=
brauet, 3. 29.
Ikawa mama akienda kwomba = unb e § begab fid), (bafj)
bie 9Jcutter betteln ging.
&ier fättt im $eutfä>tt ba§ „e§" fort.
282 Seftion 35.
100.- 2Benn baS ©ubjeft eines folgenben @a|eS burdj
bie $onjunftion na eingeführt toirb, fo pflegt man, roenn
basfelbe ein §auptroort ift, mit ber $onjun!tion gleichzeitig
baS .betreffenbe £erfönlid)e (bezm. bezügliche) $ürmort zu oer=
binben, 3. 33.
Kaye shekhi nia yake ni . . . ., unb ber <Sd)etd), feine 9JM=
nung war ....
SDaS fotgenbe <£>au})ttt>ort ift bann als Stypofition ^um
tooraufgerjenben perfönlicrjen $ürroort anzufeilen.
101. 23on ber Sßertoenbung beS DbjeftSfafuS ber pn=
fönlictjeu f^ürtübrter zur 23eftimmung eines folgenben
§au^ttöoxte§ ift bereits im erften Steile, § 184, bie 9tebe
getüefen.
102. SJHt 5prä^ofitionen fönnen bie perfönlicrjen
^ürroörter rmr in befdjränftem 3Jtafee oerbunben roerben.
€>ie fönnen fielen:
a) nadj katika,
b) nadj kwa,
c) nad) -a,
bodj gebraucht man in SSerbinbung mit ben beiben testeten
lieber bie poffeffiben $ü*toörter ftatt ber perfönlidjen, 3. 23..
kwangu, 3u mir; wangu, t>on mir.
SJlit ber 5J)rä})ofition na derben teils bie perfönlidjen gür=
mörter in öoHer ober abgefürzter $orm, teils bk bezüglichen
^ürlüörter oerbunben, roie bereits früher errcälmt (I, § 259).
S5a bie $)rä> optionalen 2iu§brücfe teils mit -a, teils
mit na zufammengefetjt finb, fo finben bie letzteren Regeln
au$ auf jene SInroenbung, 3. 23. baada yake (ftatt baada
ya yeye), nadj itjm.
Jöemerfungcn 311m ©e&riwtfj be§ riitflicjiigttdjcn ^ütmottcg.
103. ©ie meiften 3eittt)örter, bie im ®eutfctjen rücf=
bezüglich finb, toerben im €maf)iti burdj einfache Serben ober
oerbale Söenbungen miebergegeben. £>ierf)er gehören 3. 23.
-kumbuka \ ^ erinnern> -kasirika \ ^ fi ;
-fahamu / ' ' -fanya hasira / ' ' °
-ona huruma, fidj erbarmen. -farahi \ r-* freuen
-ondoka, fid) entfernen. . -pata furaha / ' ' '
-ona haya \ f^ ^ -kosa \ ^ •
-wa na haya / ' ' ' ' -danganyika / ' '
3ur ©tjntaj ber Süttoörter. 283
-taajjabü ] -sikitika |
-sangaa > fidj ronnbern. -huzunika r.^ *■
-ona ajabuj . -fanya sikitiko (ober ) frAcn"
■wa na khofu, jid) fürchten, huzuni, ghammu,
ficf) ängfiigen. majonzi). j
104. Beittcörier, bie nur reflerjö roären, giebt e§ im
©uarjitt überbauet nicfjt, melmebr fönnen 3eitroörter, bie im
©uarjilt mit bem rücfbeäügticben $ütroort toerbunben finb,
ftatt beffen audj mit einem anberen Oojeft öerbunben »erben.
SQBär)renb man im 3)eutfd)en nur jagen fann „ftdj fdjämen",
aber ntdjt „einen anberen fdjätnen", fe|t im «Suabüi 3. 25.
ein 5lu§brutf roie «-ji-ponya» (f td& retten) ftetS öorau§, bof}
man audj fagen fann -ponya mtu (einen 23cenfdjen retten).
£iert>on finben ftdj nur ferjr roenige 9Iu§nabmen roie -ji-
gamba (fid)* rühmen), -ji-inika (fidj auf bie «Seite legen).
S)er ©ebraudj be§ rücfbegügiicben O^rroorteS ift baber
fe!jr oiet mefir befdjränu at§ im 25eutfd)en. Einige befonberä
häufige rüdbeäügtidje SÖerben finb 3. 23.
-ji-ficha, fidj berbergen, fid) berfteden.
-ji-ponya, fid) retten.
-ji-penda, fid) (felbft) Heben.
-ji-tenga, fid) entfernen = au§ bem Sßege gefjen.
T^nf . ) fid) lehren = lernen,
-ji-rundisha / '
u. f. W.
105. 29efonber§ ift gu Beamten, bafj baZ rüdbegügtidie
$ürroort im £)eutfdjen nur in ber brüten ^erfon bie §orm
„fid)" bat unb im übrigen mit btn entfürec&enben formen
be§ perfönudjen ^ürroorteS gteidjlautenb ift.
Sra ©uarjili fteljt für aüe $erfonen unb Bebten immer
nur -ji-:
na-ji-ficha, id) berberge mtd), —
twa-ji-ficha, mir berbergen un§.
wa- ji-ficha, bu berbirgft bid), —
mwa- ji-ficha, ü)r berbergt eud).
a-ji-ficha, er berbirgt fid), —
wa-ji-ficha, fie berbergen Jid).
(Sine $onn roie nikanilevya (unb id) beraufdjte mid)),
bie einmal in ben ©teere'fdjen Swahili Tales oorfommt, ift
at§ unforreft angufe^en.
106. 2)a§ beutle „fid)" ift nid)t blofj Tücfbegügtidieg,
fonbern audj regiprofeS (gegenbe3ügüd)e§) ^nrroort. „©ie
lieben fid)" fann bebeuten: ©ie (b. rj. jeber toon ibnen) lieben
284 Seftion 35.
fidj fetbft, fie finb fetbftfücfjttg, ober ober: «Sie ließen ein=
anber, jeber öon irjnen liebt ben onbern unb toirb bon
irjm löieber geliebt. %n ber letzteren SBebeutung fcmn im
©uarjili natürlid) nidjt baZ rüdbepgtic&e $nrtoort öerroenbet
roerben; btelmerjr tritt at§batm bie re^iprofe ^orm be§ 3ett=
roorte§ ein: wanapendana.
Statt ber regitorofon $orm rotrb ntcftt feiten eine llm=
fdjretbung mit mwenzi gebraust, 3. üß. killa mtu ampenda
rnwenziwe (toörtlid): jeber Sftenfclj« liebt feinen ©enoffen).
Killa mtu hamwoni mwenziwe (jeber einzelne fiet)t feinen
©efärjrten nidjt =) fie fetjen fidj (= einanber) nidjt.
Über ben ©c&raudj ber Ijtnttteifenben ^ürtoäricr.
107. Über ben Itnterfdjieb ber einzelnen Strten ber tjin=
roeifenben $ürroörter ift baZ -Kotige bereits im erften Seite,
§ 240 ff., gefagt.
108. Sitte 5trten ber rjinroeifenbcn $ürroörter tonnen
fotoot)t fubfiantioifdj roie audj abjeftiöif et) gebraudjt
roerben. 2lu§genommen ift bie mit ndi- (be^ro. si-) gebitbete
9teüje, bie nic^t abjefttbifdj gebraust toerben fann, ba fie
baZ 2)erbum „fein" einfdjtieftt.
109. S)ie abjeftibifdj gebrausten rjtnroetfenben $üv
roörter fielen getoöfjnlidj hinter bem zugehörigen <£aupt=
toort, lönnen aber auefj baüor fterjen. 3m leideren ^atte
ift baZ folgenbe £>aubtroort alz 2lbbofition jn f äffen : yule
mtu = jener, nämücr) ber -Uttenfd).
110. ©in Seil ber rjinroeifenben $ürroörter !ann audj
abberbiat gebraust roerben. $ergl. Seil I, §§ 245 — 247
unb 275.
Jll. 3ft e^n tjintoeifenbeS $ürroort (fubftantibtfdj* ge=
brauet) ©ubjeu eine§ ©a|e§ unb baz ^räbifat ein §autot*
roort, fo fteljt baZ $ürroort vn 2)eutfdjen im Dteutrum ber
©ingot)!, im ©uatjiti muft e§ ftd) in klaffe unb 3öt)t nadj
bem ^räbilat rieten, 3. 33.
huyu ni mtu, bie§ ift ber Wann.
hawa ni watu, bie§ finb bie 9ttcmner.
hizi ni nguo zako, bie§ finb beine Kleiber.
112. ^m neutraten ©inne (alfo fubftantibifdj oljne S3e=
gug auf ein fäd)tid)e§ ^auOttoort) roerben „bie§, jenes, eben-
bieg, ebenjene§" iz. gemöcjnlictj burdj ben ©ingutar ober ben
Plural ber V. klaffe 6e3etcr)net :
3ut ©tjntaj ber $ürtoörter. 285
hili, haya, bie§, ba§.
lile, yale, jene§, ba§.
hilo, hayo, ba§ (Srmärjnte, ba§.
hilihili, yayahaya, ebenbie§, ebenba§.
lile lile, yale yale, ebenjerte§, ebenba§.
3.33.
hili linalokuliza, bieg, ttm§ bicf) meinen macbt.
Seltener werben audj bie $ürmörter bn III. unb
IV. klaffe in biefer SBeife oermenbet, 3. 39.
hivyo, anavyokula, vyangu, ba§, Idq§ er if$t, gebort mir.
9JUt borgefeijtem kama feofien tiefe formen bie 23ebeu=
iung „fo" (in btefer, jener ic.SBeifc).
kama hili j {n ^ ^
kama haya / ' '
£ama H1t 1 in jener Sßeife. .
kama yale j * '
kama hilo \ ^ bfir ertüä^nten gg^
kama hayo / ' '
U. f. tt>.
$m Seutfcben pflegen mir ba§ neutrale „e§" nidjt mit
^räfcofitionen 3U oerbinben, fonbern benutzen ftatt beffen 3u=
fammenfe|ungen mit bem 2lbt>erb ba (bar=), 3. 23.
(Sei bamit aufrieben, ftatt: fei mit ibm (S)atiü bon „e§")
aufrieben.
3m ©uarjili finb biefe 3lu§brütfe burd) $rä$)ofttionen
mit einem ber oben ermähnten rjinmeifenben ^ürmörter
mieberjugeben, 3. 23.
Uwe radln kwa hili nalionena, fei bamit (ober „mit öem")
•jufrieben, ma§ id) fagte.
113. SDte beutfdjen Binfoeifeuben fjürtoörtet „ber, bie,
ba§; berjenige, biejenige, ba§jenige" merben burdj
huyu 2C. Be^m. yule je. miebergegeBen.
Sie neutralen 2Ku§brüdfe „ba§" unb baSjenige" merben
eBenfo mie „bie§, jenes" (§ 112) überfeijt, 3. 29.
Hili linalokuliza, ba%, ma§ bid) toeinen macBt.
Nisamehe kwa haya naliyoyafanya, öerjetrje mir megen beffen,
ma§ id) getrau rjabe.
Macho yamefanya kiwi kwa haya ninayoyasikia, bie 91ugen
finb mir trübe geraorben, toegen beffen, tDa§ id) bore.
SBenn bie SQBenbung „ba%, ma§" ben <§aij beginnt, fo
mirb im Suarjilt nodj ni (es ift) baoor gefefet, 3. SB.
286 Settton 35.
Ni lile mpendalo, nami nimependa, ba§, rt}Ct§ tt)r liebt,
r)abe cmd) id) geliebt.
Ni lile unambialo, ndilo nitafuata, ba§, roa§ bu mir fagft,
ba§ werbe idj befolgert.
114. 2)te rjinroetfenben $nrroörter ber klaffen II — VIII
biencrt audj gum (£rfa| ber für biefe «klaffen fefjtenben felb*
ftänbigen perfönltdjen $ürroörter, 3. 23. td) Ijabe fie (bte
Söffe) 3erbrodjen: nimekivunja kile.
Ü6er ben ©cbroudj ber Bezüglichen §ürtoörter.
115. 2)a§ be;$üglidje f^ürroort roirb ntdjt feiten qu§=
•gelaffen. häufig rotrb aud) ba§ -ki-2;emmt§ angeroanbt, roo
rotr einen ^Mattöfai? ermarten, 3. 23.
Nina khabari nataka kuja kukupa, id) Y)<xbt S'ieuigfeiten,
bte td) bir mitzuteilen lommen roiE.
Wakaona mahali pana pango, unt fie fetten einen tytafy,
ber eine §öt)Ie Ijatte (= roo eine £>öf)le mar).
Akaona mtu akiomba, er far) einen 9Jtann, inbem er bettelte
(= roeldjer bettelte).
116. 2lnbererfett§ rotrb ba§ be3ügüdje O^rroort in 2ßer=
btnbung mit bem 23erbum „fein" rjauftg gur SSerfnüfefung
eines 2lbieftirj§ mit feinem ^auptroort gebraust, roo rotr
etnfadj bie attributive ^lebenetncmberfteüung betber anroenben
mürben, 3. 23.
Jesbi iliyo nyingi, ein ©efolge, welche» gatjlretcr) ift == ein
■$ar)Iretd)e§ ©efolge.
Kä*ramu iliyo k'ubwa, ein geftmeu)!, roeld)e§ grofj ift = ein
gro^e§ §eftmar)I.
3)tefetbe Söenbung wirb befonberS aud) gebraust, roenn
ba§ augetjörtge ©ubftantio au§ bem 23orrjerger)enben 3U er=
gänjen tft:
Asipate iliyo k'ubwa, ob,ne ein§ ju belommen, roetd>e§ grofj
tft = otjne ein grofje§ (Suroel) p bekommen.
117. 2Ba§ ben £)bje!t§!afu§ be§ bejügtic^en $ürroorte§
angebt, fo ift barauf 3U adjten, ba$ er, rote beim @ubftan=
ttt) (öergl. § 74 ff.), in manntgfaltigfter SSetfe aböerbtot ge=
brauet roerben !ann, rooburdj für un§ Ijäuftg $onftrufttonen
entfielen, bte burd) $rä£ofittonen aufgelöft merben muffen, 3. 23.
Hunijibu naliokutuma, bu anttoorteft mir nid)t (r)inftd)tlid)
beffen), roegen beffen id) biä) gefdjtdt rjabe.
■£>terb,er gehören befonber§ bte ^ürroörter -po-, -ko-,
-mo-, roeldje entroeber „roeldjer, meldte, roeld)e§, ber, bte,
3ur ©tjntaj ber gürtoörter. 287
baZ (b*esto. to^tdjen, ben je.)" in 33e^ug auf bte -§auj)ttoörter
„Ort, ©teile, ©egenb, inneres ic." bebeuten, ober aböerbiat,
unb ätoar:
a) örtlich in ber 93ebeutung: too, tooljer, tooljin, too=
hinein, toorau§, ober
b) gettlid& als: wann, toenn, als, inbem, aufgefaßt toerben
fönnen, 3. 33.
Mahali pale, twalipoona Jana, pana miti mingi, ber Ort,
ben mir geftern faljen, i>at oiclc 33öume.
Nitokako kwema na hapa nijapo perna, (bü) lüolfer td)
tommt, ift e§ gut, unb r)ier, moljin id) fomme, ift e§
(oit$) gut.
Nilipofika, 1. mof)in id) fomme, 2. ot§ id) antam.
118. 3n neutralem ©inne („toaS")« gebraust man
geroöt>nttcr) -lo- ober -yo- (V. $&.), feltener -vyo- (ober -cho-),
natürlich aud) baZ allgemeine Ütelatiopronomen -o- (oergl.
§ 186).
33eifyiele fietje unter § 113.
119. ©ätje mit ben $ragetoörtern nani (toer?), -pi
(toeld)er?), ndirni (ndiwe ic.) toerben im ©egenfatj gum 35eut=
fdjen getoörjnlidj relatioifd) getocnbet, 3. 33.
Nani aliyekuja, mer ift e§, ber gelommen ift = mer ift ge=
tommen?
Über ben ©e&raudj ber fiefi^anjeigenben $ürmbrtcr.
120. ®ie befi^an^eigenben Sürroörter fönnen abjeütioifd)
unb fubftantioifä) georaudji toerben, 3. 23. kitwa changu
(mein Äopf) ober blofj changu (ber meintge).
121. Slbjeftibifd) gebraust, ftetjen bie befi^anäeigonben
$ürtoörter getoörjnlidj hinter bem zugehörigen £>aupttoort,
fie fönnen aber aud) baoor treten, 3. 33. changu kitwa,
mein $opf. .
3n legerem $atle ift kitwa als 3tyj)ofition gu changu
in faffen: ber meinige, nämlidj ber <®opf.
122. $ft ein £>aupttoort burd) ein befi|an;}eigenbe§ $ür=
toort unb aufjerbem nodj burd) ein rjinroeifenbeS $ürtoort,
einen ©enitib, ein- 3at)ltoort ober ein SlbjeÜio ober mehrere
foldjer 3ufä|e beftimmt, fo toirb l)infid)ttid) ber Stellung
nad) folgenben SDcuftern öerfaljren:
a) ni mboni yake ya jicho, er ift fein 9lugctofel;
b) mfuko wangu huu, biefer mein 33eutel;
288 Seition 35.
c) mfuko wangu mkubwa1, mein großer 99eutel;
d) mifuko yangu mitatu, meine brei SBeutet;
b. rj. baZ befi^attäetgenbe ^ürtoort -fte^t bor aßen anbeten
23eftimmungen; bod) fommen mitunter aud) 2lbtoeid)ungen
bon biefer IReget bor.
123. 9flerfe ben ibiomatifdjen ©ebraud) be§ befi|an=
geigenben O^rloorte? in bei SBenbung:
Waziri ana mtoto wake, ber SBefier t)at einen @of)n.
Dobi alikuwa na punda wate, ein SMfcfjer fjatte einen (£fel.
124. Sie $ürlbörter zangu, zako iz. fielen oft allein
in ber 23ebeutung „weg, babon, feine§ 2Bege§".
2lugenfd)einlid) ift ba§ <£>aubttbort njia au§gelaffen, j$. 23.
Twende ze,tu, lafj un§ tt>eggef)en.
Stnmetf. ©iefe #orm ift. bittet) ben ©eorautf) in iljrer ur=
fbrünglidjen SBebeutung fo üertoij^t, ba|j man fie mitunter at§ $m=
■ jperatio auffaßt, unb, ba bie Slufforbertmg an mehrere gerietet ift,
bie fönbung -ni anfängt: twendezetuni ! SOjnlidj bitbet man bon
kwa kheri: kwa kherini.
$te fragenben gürtoörter.
125. ©ätje mit ^ragefürtoörtern tnerben getoölmtid) re=
latibifd) getnenbet (bergt. § 119).
126. 9fterte bie ibiomatijdje Sßertoenbung bon nani in
jina lako nani? 2ßie ift bein üftame?
3)o§ Pronomen ber ©eraflgememerung -o -ote.
127. Um ben ©ebraudj biefe§ $ürtoorte§ gu iftuftrieren,
feien fiier einige 23eifbiele öeräeidtjtiet:
Sikupata kumwona awe yote katika mji hurt, id) fjabe
niemanben gefefyen, mer e§ aud) fei, in biefer €>tabt (=
burd)au§ niemanben).
Kwa jawabu fcwe lote, über einen ©egenftanb, e§ fei, meldjer
e§ fei = über irgenb einen ©egenftanb.
Kitu akionacho cho chote, eine @ad)e, bie er fielt):, fie fei,
meufje fie fei = irgenb eine <&atf)t.
ebo ebote kitu kinäebopita katika njia, irgenb eine <&a(fye,
bie am SBege borüberrommt = ma§ aud) immer am SBege
borüberfommt.
utakapokwenda pote, ttiof)in bu aud) immer gefjen ttrirft.
Safür häufiger mfuko wangu ulio mkubwa (oergt. § 116).
3ur ©jjntctj; ber $ürtoötter. 289
Hekaya ya Muhanimadi Mtepeteyu.
Aliponiita, nikamwitika. Akaniambia : Dhukuru isrnu ya
Mwenyi ezi Muungu, ao usipodhukuru, nitakupiga kimwondo1.
Nikadhukuru. mu^>
Kadiri ya2 kudhukuru, ^jinni aliniacha, nalitoka juu ya3
maongo yake. Marra kijana aliponiacha4, akampiga5 kile
kimwondo1 alichochukua mkononi, akayeyuka kama risasi.
Bassi nikawa kujijia6 zangu hatta nikafika chini. Nikaan-
guka katika bahari. Kwangukani7 kwangu nikaona chombo
cha wavuvi. Waliponiona, wakaja wakaniokota, wakanipakia
katika chombo chao. Wakanitolea8 samaki, wakaniokea, ni-
kala. Nilipokwisha kula nikaona9 sijambo punde. Ikawa ku-
sema10 nami na ile lugba yao hatusikizani. Wakanichukua,
wakaenda nami hatta kwa mfalme wao. Yule mfalme wao
ajua kusema kiarabu na inchi yenyewe katika inchi ka ki-
hindi.
Bassi yule mfalme akasema nami kwa lugha ya kiarabu,
akaniuliza khabari zangu, nitokako, nilivyokwenda11, hatta
nikaokotwa katika bahari. Bassi nikampa khabari zangu zi-
lionipata. Yule mfalme akamwita waziri wakwe, akanitwaa
mimi, akampa waziri wakwe, akamwambia umweke kwako,
ukamtende vema hatta arudi hali. Bassi nikaenenda nikani-
fuata. Akaenenda akanipa nyumba njema, malalo mema, ma-
kula mema, kwa killa jambo la wema1'2 akanitenda.
Nikakaa siku nilizokaa kwake. Na katika nyumba ile
naliokaa ina bustani, nikakaa siku hiyo nikafungua dirisha
ile iliolekea bustani, nikatezama, ikanipendeza mno bustani
ile. Nikaona mto wa maji ndani yake, nikapenda kwenda
kwoga katika mto ule. Nikashuka, nikaenda nikaingia ndani
ya maji, nikaoga. Bassi nikaufuata mto ule, ukanitoa mji. 13
Nikatahammaka, sikujua nitokako, wala nendako, nikawa
kama mtu wa kupigwa14 na bumbuazi. Bassi marra ile, ni-
kamwona mtu amepanda frasi, akanijongelea hatta nilipo.
Akaniita kwa jina langu. Akaniambia: Jamala yako haipo-
i Slbberb. SHfuf. „mit" einer 6t. - 2 Sftctä) «fltafegabc, in bem
SOtafee tüte. — 3 2Bie ba§ fransöf. de dessus = totm . . . Ijerab. —
4 ©ubjeit ift jinni. — 5 ©ubjeit tft kijana. — 6 Xlmfc£)reibung für
nikaja, — 7 SBei meinem fyctÖe. — 8 SSerb. ooj. ton -toa. — 9 $m
©eutfdjen: fidj füllen. — 10 Slbfoluter ÜJtominatib : llnb e§ begab fidj,
(bajj) mir — (toa§) ba§ ©brechen mit mir in ifjxtx ©toraäje angebt —
einanber nidjt b. — n Unb toie iä) gereift märe, bi§ ic. — 12 ®ing
ber ©üte = jambo jema. — 13 -toa totrb ebenjo mit bem ctbü. 3llt.
berbunben, tote ba§ babon abgeleitete -toka. — u ©enitib ber ©igen=
fäaft. !
©ualjttt ßonö.=©ranimatif. 19
290 SeMon 35.
tei. Akaniuliza: Wanijua mimi? Nikamwambia : Sikujui.
Akaniambia: Yule nyoka mweupe ndimi nduguye. Na sasa
nimekuja kulikhatimisha jambo letu. Akaniita, akaniambia:
Njoo, tupande frasi. Tukapanda wawili frasi, tukaenenda.
Akaniambia: Sasa tumekaribia mji wa Nuhäs. Nami
sijui nitokako, wala sijui nendako. Sijui mbele, sijui nyüma,
nimekuwa mtu tu1. Tukaenda, tukafika pahali pana2 jabali,
na chini3 yake mto unapita. Bassi tukashuka pale juu ya4
jabali. Niliposhuka nikamtafuta, nisipomwona5 tena.
Bassi nikarejea bali yangu ileile ya kwanza, nikakaa ki-
tambo kidogo hivi. Nikamsikia mtu, akanipa saläm6, nikam-
witikia. Akaniuliza: Wanijua mimi? Nikamwambia: Sikujui.
Akaniambia: Mimi ni nduguye nyoka mweupe, naswi watatu,
kulla mmoja amekutendea awezalo, bassi na mimi nimekuja
kukutendea niwezalo. Akaniambia: Tumekaribia sasa mji wa
Nuhäs, tumefika, ni ile unayoiona pale.
Nikamwambia, nimeiona, nitaiingiaje kule? Akatoa
upanga akanipa, akaniambia, chukua buu upanga. Na upanga
ule umeandikiwa talasimu, wote. Nikaushika upanga. Ni-
kamwuliza: Njia i wapi ya kuingilia ndani? Nao ule mji wa
Nuhäs, mtu mmoja hawezi kufungua mlango, wala wawili,
wala watatu, na mlango wake umefungwa, nitapitia7 wapi
mimi? Akaniambia: Fuata mto wa maji, na mto huu unaingia
ndani ya mji wa Nuhäs.
Nikafuata mto ule na upanga wangu mimechukua mko-
noni. Nikafuata mto, hatta nikaingia ndani ya mji. Nikiin-
gia, nimeona mambo ya miujiza, kulla launi ya vitu nika-
viona, nivijuavyo nisiovijua. Nikaenenda na upanga wangu
mkononi, haingia8 katika mji, hatembea katika mji. Nami
haona nao9, lakini wao hawanioni, kwa sababu ya upanga
wangu ilioandikiwa na talasim10.
Nikazunguka hatta nikamwona mwanamke, mke wangu.
Nilipomwona, marra nikamtambua, naye akanitambua, nikam-
jongelea, tukaonana tukaulizana khabari. Nikamwuliza: Aliye-
kuleta huku nani? Akaniambia: Alionileta huku ni yule nyani.
Ulipokwisha kufanyiza amali ile, naliona mtu akanichukua, bassi
hatukukaa mahali illa huku. Na killa mahali atakapo kukaa, hapa
kumweka11, illa huku, kwani huku mwana Adamu hana tamaa
ya kufika huku. Bassi sasa amekuja aniweke huku. Naye
amekwenda tembea, bassi huku12 haji isipokuwa13 kwa siku
1 3). f). nur ein ßßr^er oljne äkrftcmb. — 2 = palipo na. —
3 §ter: unterhalb. — * £>ter: Ijerab bott. — 5 = nisimwone, ofyrte
iljn p fe^en. — 6 = salamu. — r = -pita, öergl. Seit. 27. —
8 = nikaingia. — 9 Studj fte, nämliä) bte Seute. — 10 SCraö. =
talasimu. — lx Säetjagte itjnt nic^t. — 12 §ierr}er. — 1S Söenn e§
ntäjt tft = au^er.
3ur ©tjntaj; ber gürtoörter. 291
zake. Na sasa usifanye khofu wewe, madam ya kufika huku
wewe tukaonana mimi nawe, na kwetu tutakwenda.
Bassi akanieleza khabari zake. Akaniambia, amri zote
za1 raajinni ya2 katika mji huu wa Nuhäs, amri3 zake, zina
yeye. Naye ana amali hufanyiza za kuwafunga majinni4.
Nawe sasa enenda. Akaniagiza: Utaona mtaimbo, una5 na6
p'ete, pana na chetezo, pana na bukhuri. Utwae bukhuri,
utie ndani ya chetezo, ufukize mtaimbo, usome na azma zake,
utwae p'ete hü, ugonge na mtaimbo ile p'ete, iliomo na mta-
imbo. Bassi watakutokea7 majinni, kulla namna, kulla mmoja
kwa fazaa ya nafsi yake. Na watakapokuja, watakuambia: Sisi
tu watumwa wako, na amri amri yako, tuamru utakalo, tuta-
fanyizia. Bassi wakiisha kuja, amri ni ya wewe, lile utakalo
kumtenda8, nadhari yako tena.
Na maneno haya mke wangu amenieleza. Nikaondoka,
nikaenda upesi palipo mtaimbo, nikatenda kama alivyoniambia.
Nalipokwisha kwa kugonga9 mtaimbo ule, marra naona waana
wanitokea, wangine jicho moja10, wangine mkono mmoja, wan-
gine mguu mmoja, kwa kulla namna wakanitokea. Waka-
niambia: Neno gani utakalo? Sisi watumwa wako, na amri
ni yako. Nena utakalo! Nikawaambia mimi: Yuko wapi
Maridi aliokuja na mke huku, ndiye aliogeuzwa nyani11?
Wakaniambia : Hako12, amekwenda tembea, lakini mwezi wa
pili ametoka kwenda kutembea, na huu ndio wakti wake wa
kuja. Nikawaambia: Upesi mfungeni, mleteni. Marra ile ni-
kamwona ameletwa mbele yangu, naye mikono nyuma. Ni-
kamwuliza: Wewe ndiye uliomchukua binti yule? Akaniam-
bia: Ni mimi. Bassi nikamwambia: Kama Sherifu aliokugeuza
nyani akakutupia13 ulimwenguni, mimi nitakutia ndani ya
chupa la shaba, nitakutupa baharini.
Bassi nikamtwaa yule, nikamtia ndani ya chupa la shaba.
Nikamchukua kwa binti yule, tukamtupa baharini. Bah,si ni-
kawaamrisha majinni, killa kitu cha tunu, cha hedaya, ku-
vichukua. Na mimi na mke wangu tumekaa juu ya ulili, na
mtaimbo, na chetezo, na bukhuri yake, na kulla kinipendezacho.
Nikawaamrisha majinni kutuchukua.
"Wakatuchukua majinni hatta tukafika mji wa Bäsara,
wakanitia ndani ya nyumba yangu. Nikamwita mkwe wangu,
i Objeftiöer ©enttiö: SSefeW über. — 2 »ergl II, § . 65 —
3 ^räbifat. — 4 ßonfiruiere: unb er tjat SBerfe, (bie) er ju tfjun
bflegt (unb bie be3toecten, öergl. II, § 62) bie Sämonen 3U binben. —
5 Statt ulio na. — 6 2tudj. — 7 -tokea = erfdjeinen. — 8 2)a§
Pronomen bebtet)* fit^j auf ben ©tnn Maridi. — 9; Ungetoöfjntttfie
^onftruftion ftatt be§ einfachen gonga. — 10 ©tti^fe tum wenyi,
öergl. II, § 136. — M £n einen Slffen. — 12 Keffer: hayuko. —
13 = akakutupa.
19*
292 ßeftion 35.
Sherifu, assubuhi, akaja na mama yangu na jamaa zangu, na
nipendao. Wakaja, tukaonana kwa furaha, kwa kusema, na
kwa kueheka. Ikafanywa harusi vingine tena, tukafanya harusi
k'ubwa na furaha, na babaye binti yule akafuraha mno.
Bass, tukakaa kitako kwa furaha, kwa kusema na kucheka.
Na haya, usinene mimi kukufanyizia1 kwa sababu ya
kuogopa, lakini nimeona vitu hivi havinisulihi mimi, bassi
nimeona ni kheri nikupe wewe, wewe khalifa, mtu mkubwar
na mimi mtu mdogo.
Khalifa akamwambia: Ahsanta, nawe kaa kitako papa
hapo, usiende tena Bäsara. Wakatolewa watu kwenda Bäsarar
kwenda kuhamisha vyombo vyake. Wakaja navyo inchi ya
Baghdadi, akakaa kitako raha mustarehe.
%8öttev+
kimwondo, ©ternfcfjnutotoe. amali*, Sßerf.
maongo, Etüden. tamaa*, Söunfcfj.
-yeyuka, fdjmeljjen. madäm* ya (mit 3fnf.), ba.
risasi*, SMei. -agiza mtu, jm.2Intt)eifungen geben,
-jijia = -ja, fommen. ifjn tnftruieren.
-oka, röften. mtaimbo, ©ifenftange.
lugha*, ©toradje. chetezo, Söeibraudjgefiif}.
-sikizana, einanber berfiefjen. bukhuri*, 2öeib,rautfj.
-weka mtu, jn. unterbringen. -fukiza, räudjern.
-rudi hali, genefen. azma = bukhuri.
makula*, Steife. -gonga, ftobfen, fdjlagen.
-lekea bustani, auf ben ©arten fazaa*, ^urdjt, 3lngft.
geb,en. -fanyizia = -fanyiza = -fanya.
tahammaka, irre »erben. nadhari*, SMieben.
bumbuazi, äSertenrrung. binti*, Softer,
-jongelea } . fifi . äfi shaba*, Tupfer.
-karibia J mtU) m ,m' m^xn- tunu, ©eltenbeit; kitu cha -,.
jamala*, SBoljItljat. etma§ 2tu§erlefene§.
-khatimisha*, ju @nbe bringen. hedaya*, ©efdjenf.
jabali*, »erg. ulili, S&ettftette.
-rejea = -rudi. harusi*, §od)3ett.
-andikia talasimu, mit $a.ubtx= -sulihi* mtu, für jn. paffen.
fbrüdjen befd^retben. -hamisha, tion einem Ort gum
mu(u)jiza*, SOßunber. anbern beförbern.
launi*, Sfarbe, 2trt. mustarehe*, ruljig, aufrieben.
-tambua, erlernten.
(Söttet en eine§ 2)iener§.)
A. (kitwana) Nataka rukhsa B. Wataka nini?
ya kusema na bwana N.
1 SlHufatiü mit bem ^nfintttb, folgenbermafeen anfjulöfen: ya.
kwamba mimi nimekufanyizia haya etc.
3ur ©tjntaj ber $ürtoörter.
293
A. Watu wameniambia ya
kwamba unatafuta mtu-
mishi.
A. Nataka, bwana.
A. Ndio, bwana.
A. Kwanza nalikuwa miezi
minne katika nyumba ya
wageni, kbalafu nime-
fanya kazi kwa bwana
A. mudda wa mwaka
mnioja na miezi sitta.
A. Kwani amekwenda Ulaya.
A. Ndio, bwana, tafadhdhali
uzitazame.
A. Umri wangu miaka as-
herini na mmoja, bwana.
A. Ndio, bwana, nimetwaa
mke tangu miaka minne.
A. Mke wangu anakaa mjini
na watoto watatu, mwa-
namume mmoja na waana-
wake wawili.
A. Absanta, bwana! msba-
hara gani wataka kunipa?
A. Waweza kuniamini mimi,
bwana. Waamru nianze
kufanya kazi lini?
A. Ziko mjini, bwana.
A. Nakuomba, bwana, uni-
tangulizie rupia t'atu.
A. Usifanye basira, bwana.
Nataka kujinunulia kanzu
na viatu.
B. Ndio, wataka kufanya
kazi kwangu?
B. Wajua kufanya kazi zote
za nyumbani?
B. Zamani umefanya kazi
wapi? '
B. Sababu gani umetoka ka-
zini kwake?
B. Una barua?
B. Vema, ngoja kwanza! Jina
lako Sindano ; umri wako
wapataje?
B. Una mke wako ?
B. Mkewo yu wapi? Una
watoto wangapi?
B. Bassi, nimekubali uwe mtu-
misbi wangu.
B. Mwezi rupia kumi; lakini
chakula juu yako; sberti
. ule mjini, watu wangu
wote bawali nyumbani.
Ukifanya kazi vema, uta-
pata rupia kumi na mbili
mwezi wa pili.
B. Waweza kuja sasabivi.
Nguo zako zi wapi?
_B. Lete hapa vitu vyako
vyote; ukirudi, unipe kha-
bari nijue.
B. Hujafanya bado kazi ka-
bisa nawe wataka ujira
sasahivi?
B. Ndizo bapa rupia t'atu.
294 Seitton 36.
nyumba ya wageni, §oteI. barua, $eugni§.
-toka kazini, eine ©teile aufgeben, -kuhali OPerf.), etnberftanben fein.
juu yangu, e§ liegt mir ob; idj ujira* Sobn.
babe bafür ju forgen. -fanya hasira, jornig toerben.
-amini mtu, fttf) auf jn. öertaffen. kanzu, ba§ §emb (ber @inge=
-tanguliza, borfd^ie^en. borenen).
^?cfj£imböreif3igfle 1Fc¥fti0n, Somo la the-
lathin na sitta.
gur Syntaj bes <Eigenfd?aftstr>ortes.
128. ®a§ mfefttö ift entroeber Attribut ober $rä=
bifat, 3, 33.
Ana mzigo mzito, er f)at eine feinere Saft;
aber: Mzigo wake mzito, feine Saft ift fänoer.
129. 5ll§ Attribut fiet)t e§ hinter bem gugetjörtQen
§auOtroorte; nur marehemu (üerftorben, feiig) ftetjt Oor, 3. 23.
Marehemu mumewe, ir)r üerfiorbener 9ttann.
130. ©in 2Ibje!tib tann aud) ^räbifat 31t einem Db =
jeft fein; getoorjnticr) tütrb e§ bann mit kuwa ober kama
oerbunben, 3. 23.
Mke umwonaye mwema, ba% 2öcib, toeuf)e§ bu für gut tjctltft.
2)afür QitcE) «kuwa mwema».
Namdhanni kuwa mwaminifu, id) rjatte il)n für guberlöffig.
Anawaängalia kama wabaya, er f)ält fie für fdjlecfyt.
131. ©tatt ein 2lbje!tto unmittelbar 3U einem ©ub=
ftantit) 3U fe^en, roärjlt baZ <Suat)iIi häufig eine 23crbinbuug
bermittelft be§ be3üglidjen ^i'^toorteg (oergl. § 1 16), 3. 93.
Jeshi iliyo nyingi, ein ©efolge, rr>elcr)e§ gar)Ireid^ ift = ein
i5ar)lreicb,e§ ©efolge.
132. $n einigen Ratten fann ba§ jugebörige <Subftan=
üb als fetbftberftän blieb fortbleiben, fo bafj ba§ (Hgenjdiaft§=
roort al§bann al§ fubftantioifd) gebraucht erfdjeint (oergl.
II, § 31).
Sft baS £>aubttoort nnmittetbar oorber ermähnt, fo roirb
e§ Ijäufig bei einem fotgenben @igenfd)aft§roort au§gelaffen;
barauf tritt bann bie in § 131 erroäfmte relatioe Sßenbung
ein (oergl § 116).
3ur ©tjntoj bc§ @icjenfdjaft§toorte§. 295
133. S)te 3at)t ber eigentlichen @igenfd)aft§rt)örter tft
im ©uarjiti ntd&t feljr grofe; ber 23egrtff toteler bcutfdjcr
(£igenf<f)afi3tüörter mufe bafjer burd) ttmfdjreibung toieber=
gegeben toerben. 3n ben folgenben ^aragrapben finb bie
Perftf)iebenen Strien ber ttmfdjreibung nät)er erörtert.
Slbjeftiöe fönnen erfetjt roerben:
134. SDurtf) ©ubfiantibe in STppofition, 3. 33.
Mtu kipofu, ein Wann, ein SSIinber = ein blinber 9ftann.
$n biefer 2Beife tnerben befonberS gebraust:
a) bie Nomina agentis (üergt. II, § 16 ff.);
b) biete Hauptwörter ber IV. klaffe, tnelcbe ßranfljettett
unb ©ebrecben bezeichnen, rote kipofu (ber 23ünbe),
kilerna (ber Krüppel), kibiougo (ber gebred)lid)e ©rei§),
kiziwi (ber .Sroerg) ^c;
c) einige <£>aupth)örter anberer filaffen. tote shujaa (ber
§elb), hurra (ber $reigetaffene), bubu (ber ©tumme),
thäbit (ber 23raöe), ungi (bie 9D7enge) ?c.
©tebjt ba§ £aupttoort im Plural, fo tritt natürltcb aud)
bie 2lppofition in ben Plural: watu vipofu, blinbe ßeute;
askari mashujaa, tapfere ©olbaten.
135. ®urcb ©ubftantiöe im ©cnititt ber ®igen=
fcfjaft (bergt. II, § 56).
®iefe 9trt ber ttmfdjreibung ift befonber« beliebt. £>ier=
tjer gehören 3. 33.
afya, ©efunbljext: -a afya, gefunb.
akili, 3}erftcmb: -a akili, fing, berftänbig.
baridi, l?älte: -a baridi, fair, frijct).
chumvi, <&alft: -a chumvi, faltig.
giza, SDunfelljett : -a giza, bunfel.
hakki, ©ercd)tigfeü : -a hakki, geregt.
hila, Stfi: -a hila, liftig.
kikale, alte 2Irt: -a kikale, alt, altertümlid)1.
kike, roeiblicrje 5trt: -a kike, ttetbltd); linf.
kuume, männliche 2Irt: -a komme, männlitir, rect)t.
kuuke, küke, voet6liä> 3lrt: -a kuuke, rüeiblict); linf.
kuishoto, tinfe (Seite: -a kushoto, lint.
kweli, 2Lßarjrr;ett : -a kweli, ttafn*.
moto, §euer: -a moto, rjetjj.
mwituni, im 2ßalb: -a mwituni, rtilb (%m).
sirri, ©erjeimniS: -a sirri, fjeimud), geheim.
thamani, 2ßert: -a thamani, tüertöott n. f. tt).
1 S3ergl. I, § 117 unb II, § 28.
296 Seftion 36.
SDtefe ©enitioe fönnen iebocö nur a ttrtButtt) tf cb ge=
braucht werben. 3lt§ ^ßräbifat gebraucht man teil§ biefelben
©ubftantioe im üftominatio ober in Slbrjängigfeit bon -enyi
(ftabenb), kuwa na (fjaben, befitjen), ober überhaupt eine
anbere SBenbung, je nad) bem ©pracbgebraud), 3. 23.
Mimi mzima ober si jambo, id) bin ge[unb.
Ana akili sana, er ift feljr flug.
Nyumba yake baridi, fein J£MU§ ift falt.
Nguo zake baridi, feine Kleiber finb feilt (= feidjt).
Nyaina hü ina chunivi sana, biefe§ $Ietfd) ift fefjr fedgig.
Pana giza katika chumba biki, biefe§ 3inuner ift bunfel.
Maneno yako yana giza, beine Söorte finb bunfel.
Yeye mwenyi bakki na mcha Muungu, er ift geredjt unb
gotte§fürd)ttg.
Ana werevu, er ift liftig.
Mfumo buu ni kikale, biefer «Speer ift altertümltd) (alte
Arbeit).
Maneno yake si kweli, feine Söorte finb nid)t toctfjr.
Jua li moto, bie Sonne ift fjeifj.
Tabia yake moto, fein Temperament ift biijtg.
Saa bii ina tbamani sana, biefe Ui)x ift fefjr mertboE.
u. f. tu. u. f. 10.
<£>ierfoer gebort ctudj bie SBenbung yu macho, er ift
toad) (tüörtUd) : 2Iugen); attributiD mtu aliye macho, ein
tt)ad)enber 9Dlenfd).
136. 5lud) -enyi toirb §ur Umfdjreibung öon (£igen=
fdiaftSinörtern fiäufig benutzt unb mecbfelt babei in Dielen
fällen mit bem ©enitib, 3. 23. -enyi hakki = -a liakki,
geredet.
3m übrigen bergt I, §§ 67 unb 68.
3n einigen Rotten toirb -enyi getoörjntid) auSgclaffen,
fo bafj äbnlidie SSerbinbungen entfteben, toie bie in § 134
ermähnten, 3. 23.
ajabu (2Öunber =) hmnberbar. mpaka rnmoja, cmgrenjenb.
kitwa kiwazi, barhäuptig, sura moja, gtetdjgeftaltet.
uchungu (23ttterfett =) bitter.
Sei präbifatiöem ©ebraud) tritt für biefe SSerbinbungen
getoöfinlid) kuwa na (haben) ein:
Mtu mwenyi mali, ein reidjer 9!Jlann;
aber: Mtu buyu ana mali, biefer 9ftann ift reid).
137. S)ie relottöen SBenbungen aliye na (ber, toeldjer
bot) unb asiye na (ber, toeld)er ntdjt bat) bienen gleichfalls
3ur Umfdjreibung attributiver 6igenfd)oft§tt)örter, 3. 23.
3ur <&t)tita£ be§ @igenfdjaft3toorte§. 297
Mti ulio na matunda, ein frud)ttragenber 33aum.
Mti usio na matunda, ein frud)tfofer 33cmm.
^rabüatit) gebraust man ba§ $räfen§ bon kuwa
na, 3. «8.
Mti huu una matunda, nnb
Mti huu hauna matunda.
138. Über ben (Srfafc bon ©tgenfdjaftswörtern burdj
Scittoörter bergt. Seit I, § 69.
139. ®urd) ben ©entttb [ubftanttbtfdj gebrauster 2lb=
berbten lotrb gteidjfatfs eine Stetbe oon Slbjeftiöen Umtrieben;
bergt. I, § 278.
Einige 3tbt>erbtert fönnen aber aud) unmittelbar mie
(StgenfdjaftStoörter gebrannt merben. £>terber geboren befon=
ber§ barabara, genau, rtdjttg, fitmmcnb, 3. 33.
Mizani barabara, rid)tige SBage; maneno barabara, treffenbe
SBorte; akili barabara, fcfiarfer SSerftanb.
mbalimbali, berfdneben, %. f&,
Namna mbalimbali, üerfd)iebene DJlufter.
sawa, sawasaAva, gtetcb, äbnlid); glatt, eben, %. 33,
Hali sawa, ber gleite ^uftanb; moyo sawa, bie gleidje ©e=
finnung.
vilevile, gteid), berfetbe, 3. 99.
Nguo vilevile, ein gleicher 91it3ug.
140. Über bie 23ettt>enbung ber Slbiettiöe aU 9tbberbien
bergt. I, § 279.
Sefeftütf»
Mulianunadi.
Sura I.
TJzazi na utoto.
Khabari za Muhammadi, mtume wa Waaslimu, ndizo hizi.
Mahali alipozaliwa ndio * Makka, mji wa Arabuni, upande wa
maghrebi, karibu na bahari ya Shäm. Na wakati alipozaliwa,
ndio mwaka wa kbamsi mia na sabwini baada ya kuzaliwa
kwake 2 Bwana wetu Jsa Masiya. Naye Mwarabu, na kabila
lake ndilo Wakoreishi, waliotawalla katika Makka zamani
zile, wakapalinda patakatifu pake panakwitwa3 Kaaba. Na
babaye, jina lake Abdallah bin Abdalmuttalib, akamoa* mwa-
1 S3eäief)t fitf) auf Makka. — 2 (Statt kwa. »ergl. II, § 49.
— 3 Ütetatibe Skr&inbung ofjne Pronomen. II, § 115. — 4 =
akamwoa.
298 Seition 36.
namke jina lake Amina. Alikpokwisha kumoa, Abdallah ali-
funga safari ya kwenda incki ya Shäm kufanya biaskara
akarudi akafika Medina, mji ulio karibu na Makka, akafariki
huko. Akamwachia mkewe urithi, ndio nyumba moja, na
ngamia t'ano, na mjakazi mmoja. Marra Amina akazaa mtoto
mume, akampasha khabari mkwewe Abdalmuttalib, naye aka-
furahi akampeleka mtoto Kaabani, akamshukuru Muungu.
Mtoto akaitwa jina lake Muhammadi, maani yake Aliyehi-
midiwa.
Ni desturi ya waanaake1 Wakoreiski, wakizaa watoto,
kuwatoa kwa Mabedowini, ndio Waarabu wakaao jangwani,
kuwanyonyesba, watoto wapate afya na nguvu, kwani hewa
ya2 jangwani nzuri kuliko Makka. Bassi mamaye Muham-
madi akamtoa kwa mwanamke, jina lake Hatima, wa kabila
la Beni Sad, mwanamke akamchukua mtoto kwao, akamnyo-
nyesha akamlisha miaka miwili akamrudishia mamaye, mwenyi
afya sana. Hatta mamaye akapendezewa sana akamwambia
Hatima, «Mchukue tena kwenu vilevile, kwani hewa ya hapa
Makka mbaya sana». Akamchukua akakaa miaka miwili,
mtoto akaugua kidogo kama akipatwa na p'epo, yaya akaogopa
akamrudishia mamaye, hataki kumlisha tena. Lakini mama
alimshurutisha sana, akakubali kumchukua jangwani akakaa
mwaka mmoja, mtoto akaugua vilevile, akamrudisha. Ndio
mwaka wa tano wa umri wake mtoto.
Mwaka wa sitta mamaye akamchukua kwenda Medina
kuwaamkia jamaa ya babaye, wakapanda ngamia wakaenda
wakafika, wakapaona mahali babaye alipofariki akazikwa. Mtoto
akacheza na nduguze, kuwinda ndege\ na kuogelea mwezi
mmoja. Kiiska wakarudi Makka, nao bado kufikia3, mamaye
akaugua sana akafariki pale. Mjakazi akamtwaa mtoto akam-
peleka kwa babuye Abdalmuttalib. Abdalmuttalib akawa
mzee sana wa4 miaka themanini, akampenda sana mtoto.
Mtoto akampenda mzee, hamwogopi, marra humjia, humchu-
kulia mkeka, watu humfukuza mtoto, mzee hukataa, husema,
«Umwache kitoto changu». Hatta mzee akilala, mtoto hum-
wacha yaya humwingilia chumbani, hucheza humo. Miaka
miwili ikapita, mzee akafariki, mtoto akalia sana, mwanawe
mzee, jina lake Abu Tälib, akamtwaa mtoto akamtunza sana.
Mtoto akakua akapata akili.
Alipokuwa umri wake miaka tkenashara, Abu Tälib aka-
fanya safari ya kwenda Shäm kufanya biashara, mtoto haku-
kubali kwachwa akaambatana naye akimsihi sana. Akam-
chukua. Wakaenda wakafika Shäm, wakakaa siku nyingi,
1 ®o fjäixfig ftatt waanawake. — 2 äßegen ber ©enttibberoin=
bung bergl. II, § 65. — s Unb fie ttiaren notf) nidjt angefommcn,
ba . . . 93ergL ßeft. 37. — 4 ©rgänje mtu, ein Sütann öon . . .
3ur ©ijntaj be§ <£igenftf)aft§tt)orte§. 299
wakifanya biashara wakitazamisha Wamasihiya wa huko,
makanisa yao na ibada ya dini, isiyolingana kabisa na dini
ya Kiarabu ya zamani.
Sura II.
Ujana na Arusi.
Muhammadi akawa kijana. Killa mwaka huenda sokoni
katika Okatz, mwendo na siku t'atu tangu Makka, akawaona
watu wakipigana bei, na Waarabu wakishindana kwa kutunga
mashairi na kubishana maneno. Hatta na Wayabudi na
Wamasihiya alikutana wao, akamsikiliza askafu mmoja Mma-
sihiya, jina lake Koss, askafu wa Najran, akiikhubiri imani
ya Ibrahimu na anjili.
Palikuwa na vita ya Wakoreishi siku nyingi, Muhammadi
akaenda vitani, kazi yake kuiokota mishale kuwapa wenziwe,
na kupiga upindi. Palikuwa na uthia mwingi Makka siku
zile, watu huonewa hudhulumiwa burre, wakubwa wa Wa-
koreishi wakafanya karamu, Muhammadi akawamo, wakapis-
hana ya kuwa: «Hatutakubali watu wathulumiwe. Killa
mtu apewe bakki yake.» Naye Muhammadi akaapa. Mji
ukatulia kidogo.
Tena Muhammadi kazi yäke kuchunga kondoo vilimani.
Siku moja alipozichunga, alimwambia mwenzake: «Kae hapa
wee, nami nakwenda zangu mjini kujizungumza kama vijana
wote majira ya usiku». Akiingia mjini, marra akaona harusi
inafanyika akaenda kutazama, khalafu usingizi ukamshika.
Vilevile na siku ngine alikwenda mjini, akasikia sauti ikiim-
baimba juu, akasimama kusikiliza, akasinzia hatta kucha.
Baada ya haya hakutaka tena kufanya yasiyofaa. Tena katika
shughuli zake zote alifanya sawa na hakki, watu wakamwita
«Amini».
Alipopata miaka asherini na tano kwa umri wake, Abu
Talib alimwambia siku moja: «Kheri utafute kazi ya kuchuma'. f
Bassi kuna mwanamke tajiri 1 naye wa 2 jamaa yetu, Khadija,
ndilo jina lake, anasafirisha watu kwenda Shäm, safari ya
biashara nyingi. Nenda kwake, labuda atakutuma kwingia
msafarani.» Akakubali, Abu Talib akamwendea Khadija,
akamwambia: «Kama ukitaka mtu kwenda kutenda shughuli
zako, yuko mtu Muhammadi tayari, naye ndugu yetu, bassi
ataka mshahara 3 ngamia wanne». Akamwambia: «Hatta*
kwa mgeni ningetoa, sembuse ndugu5». Bassi akatumika,
akaenda palepale Shäm, alipokwenda zamani. Na mtu wa
Khadija ndiye mkubwa 6 wa msafara, na Muhammadi kazi
yake kupigana bei, akapata fayida nyingi ya biashara kwa
1 Sfleid&. — 2 »ort unferer gamüie. — 3 „21I§" ©e^alt.
Sogar. — 5 §ter nur „SBertoanbier". — 6 ®er fjü^rer.
300 Seitton 36.
akili zake akarudi. Alipofika karibu na Makka, mkubwa wa
msafara akamwambia : «Tangulia peke yako, karnpashe khabari
ya safari na fayida yake». Naye mwanamke ameketi x juu
darini na wajakazi wake akitazamia msafara utakaporudi.
Marra akamwona Muhammadi anakuja amepanda ngamia.
Akamwita upande pale juu alipo. Akapanda, akamwarrifü
khabari zote za safari, na fayida yake, na vitu vyote alivyo-
mnunulia. Naye bibi akapendezewa sana, si kwa fayida kuwa
nyingi sana tu2, illa3 kwa yule kijana alivyo4 mzuri na
mwenyi adabu. Na huyo bibi umri wake miaka arobaini,
marra mbili ameolewa, akazaa watoto watatu, akafiwa na
mume. Naye mwanamke mzuri hatta bado5 na tajiri na
mwenyi cheo kikubwa, akaposwa na wengi, asitake kuolewa
tena. Hatta aliponitazama Muhammadi, akampenda sana, aka-
tuma nduguye kusemesana naye na kumtaka. Akaenenda
akamwambia Muhammadi: «Naona 6 afadhali uoe». Akam-
wambia: «Nioe wapi? sina kitu mkononi». Akamwambia:
«Bassi, ukitakwa na bibi mzuri mwenyi cheo na riziki nyingi,
utamkataa?» Akasituka, akauliza: «Nani huyo?» Akajibu:
«Siye huyo ndugu yangu Khadija» ? «Nipate wapi kumwoa
yeye?» «Hapana khofu, kama ukikubali mwenyewe.» Marra
akamwambia: «Mimi tayari». Akaenenda kumjibu Khadija.
Na baba yake Khadija mtu mkorofi sana, Khadija aka-
dhanni atakataa kumwoza, akamfanyizia karamu nzuri. Bassi
babaye, alipokwisha kunywa sana na kujifurahisha roho, wa-
kachinja ngombe wakavikä wageni kwa mavazi ya7 harusi
wakawanyunyizia marashshi, hivyo harusi ikatimmia. Mzee ali-
poamka, akawauliza khabari za karamu na mavazi na marashshi
na ngombe aliyechinjwa, wakamwambia : «Aliyekuvika vazi
la harusi, ndiye mkwewo Muhammadi». Akafanya ghadhabu
nyingi, akisema: «Jambo gani hilo? binti wangu aliyeposwa
na wakubwa wa Wakoreishi aoane na kijana huyo masikini?
Sikubali mimi.» Wakaleta selaha wakataka kupigana. Aka-
sikia ya kwamba siye Muhammadi aliyemtaka binti wake,
illa 8 binti wake ndiye aliyemchagua kuwa 9 mumewe. Roho
yake ikamtulia.
Bassi Muhammadi na mkewe wakakaa naha 10 siku nyingi,
na mkewe ndiye mwenyi madaraka ya nyumba, na yeye sasa
amepata utajiri, hasafiri tena, hujishughulisha kwa mawazo
mengi na kufikirifikiri11. Akazaa watoto sitta, wa kwanza
1 ®a§ einzige ©uaf)iliberb (aufeer -li) auf i. — 2 ■JHd&t nur
(si-tu) barüber (kwa), bafe ber ©etoinn fe^r grofj toar. Übet bte ßon=
ftruition bergt. Seit 37. — 3 ©onbern au$. — 4 2ßte er . . .
toar. — 5 Hatta bado, immer no$. — 6 §ier: galten für. — 7 ©e=
nttib ber ©tgenf^aft. — 8 §ter: fonbern. — 9 SSergl. II, § 84. —
10 Stböerotater Stüufattü. — « »ergl. I, § 255.
3ur ©tjntctr, be§ (£igenfcb,aft3toorte§.
301
jina lake Kasim, kwa hiyo Muhammadi akatajwa Abu-1-Kasim.1
Wakapendana sana yeye na mkewe.
Na huyo Muhammadi ni mtu mrefa kidogo, na mwem-
bamba, na umbo lake jema. Kifua wazi, kipana. Maungo
makubwa mema. Shingo refu, ya mviringo. Kitwa cbake
kinene. Kipaji kipana marithawa, cba heshima. Nyele nyeusi,
nene, zimemshuka 1 masikioni. Macho meusi, manene, ya
nyota. K'ope zimesokoteka, na nyushi zimemjaa 2 tele. Ma-
chavu membamba, mekundu. Pua k'ubwa imeinama, nzuri,
nyembamba mwisho. Ndevu nyingi, zimemshuka 2 kifuani.
Umbo lake na namna yake nzuri, lakini mwenyi umbo la
fikara. Akiona hasira, mshipa wa pajini humfundikia, na
macho makali. Mwenyi moyo mwepesi kwa yote, lakini aji-
wezaye na kujisetiri nafsi, nia zake zisitambulikane nje. Neno
lake halianguki chini. Maneno machache na yenyi njia sana.
Mnyamafu, mwenyi adabu, mkarimu, mtu wa shauko, mwema
kwa rafiki, mjipendekeza kwao2 wasiompenda, mlipiza kasasi
kwa adui.
Sßötftet*
sura*, $a£iteL
uzazi, ©eburt.
utoto, $inbf)eit.
mtume, Sipofiel.
Waaslimu, 3ttu§Iim§.
maghrebi*, Söeften.
bahari ya Shäin, ba§ Otote 9!Jteer.
Jsa Masihiya, 3efu§ <£!jrtftu§.
kabila* (V.), ©tamm.
-tawalla*, fyerrfdjen.
-linda, befctjü^en.
patakatifu, Heiligtum.
-oa heiraten.
•funga safari ya kwenda, eine
9teife unternehmen nadj.
inchi ya Shäm, ©tyrieti.
-fariki*, toerfcljeiben.
ngamia, Hantel.
-pasha khabari, üftadjridjt fenben.
mkwe,@c£)tDiegerüater; ©d)ttneger=
foljn.
-himidi* = hemidi*, loben.
Wabedowini, SBebuinen.
jangwa, SMfte.
-nyonyesha, fäugen.
-pendezewa, aufrieben fein.
böfen
-patwa na p6po, bon
©eiftern befeffen fein.
yaya, ^Lmme.
-shurutisha, jn. nötigen.
-amkia, begrüben.
jarnaa*, Familie.
-winda, jagen.
-ogelea, fdjunmmen.
mkeka, ÜJJiatte.
-fnkuza, fortjagen.
-tunza mtu, für jn. forgen.
-kua, grofj to erben.
-ambatana naye, fidj an jn.
{lammern.
-eihi*, anflehen, inftänbig bitten.
-tazamisha, aufmerffam betracf;=
ten, ftubieren.
Wamasihiya, (Stjrtjlen.
kanisa* (V.), ßirdje.
ibada ya dini, ©otteSbienft.
-lingana na, gleiten.
ujana, Jünglingsalter,
arusi — harnsi, Verheiratung,
-pigana bei, miteinanber Ijanbeln.
-shindana,miteinanber Wetteifern,
-tunga mashairi, bieten.
1 SIrabifdj SBater (Abu) be§ (1) K. — 2 Sn biefen SBenbungen
immer ba§ einfache SSerb. — 2 ©tdj angenehm macfjenb bei benen,
bie . . . — 3 ©ettöluitttf) Masiya gepprodjen.
302
ßeltton 36.
-biehana maneno, miteinanber
ftreiten (mit Söorten).
-sikiliza natu, jm. aufmerffam
3uf)ören.
askafu*, 58ti<f)of.
-khubiri (mit bobb. 2tff.). unter=
rieten über,
imani*, ©laube.
anjili*, ba.% ©bangetium.
-piga upindi, mit bem SSogen
fdjieften.
uthia*, Itnrüfje, S3ebrängni§.
-onea, ftrafen.
-dhulumu* mtu, jm. Unrecht tljun.
-apishana, einanber fcfitoören Iaf=
fen.
-kubali, julaffen.
-tulia, ruft, ig tb erben,
-ji-zungumza, fidj unterhalten,
majira*, 3^it.
usingizi, ©djtdfrigfeit.
-sinzia, fdjlummern.
-safirieha, reifen laffen.
msafara*, ßarabane.
sembuse, um fo mefyr.--
-keti = -kaa.
dari*, ba§ obere ©tocfroerf.
arrifu*, tüiffen laffen.
cheo, Slnfefjen.
-posa, jur @lje begehren,
-semesana naye, mit jm. füretfjen.
-kataa, auflagen,
riziki*, Vermögen,
-situka, erftaunen.
-korofi, arm, etenb.
-nyunyizia, befbrengen mit.
marashsbi* tooIjlrie<f)enbe§ 2ßaf=
-timmia, bottjjogen fein. [fer.
vazi, $Ieib.
ghadhabu*, 2öut, gorn; -fanya
— , in SGßut geraten,
rnadaraka, *ßrobiant.
utajiri, Iftctc^tum.
-ji-Hhughulisha, fi$ befdjäftigen.
mawazo, ÜJlacfjbenten.
-taja, nennen.
■embamba, bünn, fdjlanf; fbife.
umbo, ©eftalt.
shingo, §a(§.
kifua, SSruft.
maungo, Pudert,
-a mviringo, runb.
kipaji, ©tirn.
raarithawa, aufserorbentücb, (abb.).
ukope, 2tugenbraun.
-sokoteka, gefdjtoungen fein,
ushi, §aar ber Slugenbrauen.
chavu, Söange.
-inama, gebeugt fein.
ndevu, SSart.
namna, 3rigur.
paji, ©tirn.
msbiya, Slber.
-fundikia, anfdjtoeü'en.
-ji-weza, fid) befyerrfdjen.
-setiri*, berb,ütten.
-tambulikana, erkennbar fein,
-chache, ttienig.
-enyi njia, überlegt,
-nyamafu, fdjroetgfam.
-karimu, gro|mütig.
ehauko, Suft, ©eljnfudjit, ßiebe.
-ji-pendekeza, fidj angenehm
machen,
-lipiza kasasi kwa, fidj rächen
an.
A. Nnakwenda kulala sasa,
ninao usingizi.
A. Sikulala vema usiku. wa
Jana, usiniamshe kesho
assubuhi kabla ya saa pili.
A. —
C^ienft im Traufe.)
1. äöecfen.
JB. Nikuamshe lini, bwana?
JB. Sitasahau, bwana, lala vi-
zuri!
JB. Amka, bwana! ni wakati
wa kwondoka.
3ur ©tjntaE be§ ©tgenfdjaft3toorte§.
303*
A. Sitaki kwondoka bado, njoo B. Lakini, bwana, mtuanabis-
kaniamshe khalafu! ha hodi, nimwambie nini?
nifangue mlango?
A. Mwache apande juu kam-
peleke sebuleni. Nita-
ondoka sasahivi.
A.
A
2. »abcn.
B. Wataka nini, bwana?
B. Wataka maji ya moto ao
maji ya baridi?
B. Nitalichukua leo kwa fun-
diwabati, alehemu tun du.
A. Nataka koga, maji tayari ?
A. Lete maji ya moto. — Bi-
rika la kogea linavuja,
lataka kutengenezwa.
A. sabuni i wapi? Siku zote B. Lakini nimeileta, bwana;
tazama, imeanguka chini.
B. Ndio hapa, bwana.
husahau kuileta.
Sasa lete maji ya baridi,
nataka kunawa uso na
mikono.
kitambaa cba kupangusia
uso ki wapi?
A. Ninawie miguu, michafu
sana.
B. Nimekiweka tayari, sijui
amekitwaa nani? ndicbo
hapa.
A. Mwite kinyozi!
A. Nataka unyoe ndevu uka-
kate nywele.
A. Maji yana moto mno.
A. Wembe wako haufai, si
mkali, angalia, usinikate.
Mkono wako mwepesi, la-
kini nyembe zako mba-
ya, sherti uzinoe.
Ndio, lakini usikate mno.
Ukate tu, lakini utwae ma-
kassi yalio makali. Ukiisha
kata unioshe kichwa.
Hakuna ! twaa kitana
changu, chako ni kichafu.
3. SSarbte
B.
C.
Anangoja nje, bwana.
Tayari, bwana.
Nitafanya baridi kidogo.
Usiwe na khofu, bwana!
Wataka nifupishe kidogo
ndevu za mwomo?
Nikate nywele tu, ao ni-
nyoe kichwa kabisa?
Nitie mafuta nyweleni?
C. Tayari, bwana.
A. Nguo zote tayari?
4. 5lnUeibcn.
B. Dobi ataleta sasahivi nguo
safi. — Tazama, sasa ana-
kuja.
304
ßeftion 36.
A. Dobi ametatua nguo ny-
ingi; afadhali tufue nguo
zetu nyumbani siku za
mbele.
A. Umehasibu nguo.?
A. Leo nitavaa nguo ya sir-
kali.
A. Bassi, katika hayo unipe
viatu.
A. Viatu vyeusi, havijasafish-
wa?
A. Sorwali hii imepasuka.
A. Sorwali hii hainifai, yani-
kaza.
A. Kisibao hiki siwezi kuvaa;
kifungo kimoja kime-
potea.
A. Usisabau kutia leso safi
mfukoni.
B. Lakini, bwana, hapana
natu nyumbani ajuaye
kufua.
B. Ndio, bwana. Nikupe nguo
gani?
B. Abdalla katika kuisafisba
bado.
B. Viatu gani, vyeupe ao
vyeusi?
B. Tayari, bwana, na huku
anakuja Abdalla akileta
nguo.
B. Nitakupa nyingine, bwana.
B. Siyako, bwana; dobi ame-
badili sorwali.
B. Nitatia cningine.
B. Sitasahau, bwana.
5. grül)ftü(l
Uniletee chakula cba as- B. Wataka kitu gani leo?
subuhi.
Kikoinbe
cha cbayi na
mayayi mawili yaliyo-
tokoswa na rnkate na
siagi.
A. Hapana. Mkate huuhaufai.
A. Kiasi gani umenunua ma-
yayi haya?
A. Sasa waweza kutandua
meza: nimeshiba kabisa.
B. Wataka tena maziwa na
sukari?
B. Nitaleta mwingine.
B. Pesa mbili mbili.
äödttet*
-ameha, roetfen.
-bieha hodi, i Köpfen unb Gütnlctfe
begehren,
koga = ku-oga, baben.
birika* la kogea, ääctbetücinne.
-vuja, leden (=ein ßerf fjaben).
fundi wa bati, Klempner,
-lehemu*, löten,
tundu, ßo<r).
sabuni*, ©eife.
-nawa, toafcrjen (nur Dom ©efidjt
unb bcn §änben gebraust).
-pangusa, abtrocfnen.
-weka tayari, bereitlegen.
-chafu, jdjmufeig.
kinyozi, SBarbier.
ndevu, Sart.
nywele, §aar.
wembe, Ülajtermeffer.
-angalia, fiel) in ct(f)t nehmen.
-noa, fdjärfen.
-fupisha, oerfürsen, turger fdjnet=
ben.
ndevu za mwomo, Schnurrbart.
3«r ©tmtar, be§ 2Serbum§. 305
-nyoa, rafieren. -kaza mtu, jm. %u eng fein.
makassi*, ©djere. -badili*, r> erlaufenen.
kitana, .Ramm. kisibao, 3fto&
dobi, Söäfcfier. leso, Saftfientud).
-tatua, jjerretfeen. mfuko, iafdje.
-fua, roafdjen (Söäfdje). chakula cha assubuhi, fjxüfjftücf.
siku za mbele, tunftig, in 3"= -tokosa, fieben.
fünft, yayi, @i.
hasibu* jaulen. siagi, SSutter.
nguo ya sirkali, Uniform. sukkari*, gucfer.
katika hayo, inätotfcfien. -tandua, abräumen,
sorwali*, §ofe. -shiba*, fatt fein.
^ieöcnuntititeif3t8fl:E IMtion, Somo la the-
lathin na satm.
§ur Syntaj bcs Perbums.
I. ©eliraudj ber fetten unb Slusfagetoeifen.
t)et? Jnfinitit».
141. 3eber ^nfinitit» fann al§ <£)auptmort gebraust
toerben unb toirb bann, rote befannt, gur VI. klaffe ge=
rennet, 3. 23. .
Mwaka huu kuzaa kwake ni sana kuliko miaka yote,
biefe§ Satyr ift fein (be§ 23aume§) (Srtrag reifer al§ aEe
Satyre (bortyer).
Kufa ku karibu kuliko kupona, ber £ob ift näljer al§
bie ^Rettung,
142. 2)er Snfimtib ift häufig ©ubjeft eines <5afy§,
Maradhi kwondoa tumboni mwana asiofaa mtu ulim-
wenguni, e§ ift ein ttnglücf, ein $inb 3U erzeugen, ba§
niemanbem in ber SBelt nü|t. (SSergl. aud) im §ranaö=
fifdjen: Avoir un enfant qui n'est utile ä personne
dans le monde, c'est une calamite.)
3l6tDeic^eTib bom ®eutfd)en unb ^ran^öfifc^ett fann ber
Snfinitib in einem foldjen $atle aud) mit feinem Subjeft
berbunben fein, ba§ in ben 2tftufatib gefegt toirb unb bor
ober hinter bem 3ttftnttib ftefyt, 3. 23.
Si vema kutoroka mngwana, e§ ift nid)t anfiänbig, wenn
ein ©beimann ftiefjt.
Mitunter fdjeint ber ©ubieftsinftnitib im ©entttb gu
ftetjen, 3. 23.
©uatjüi Äonfc.=©ramntatif. 20
306 Sektion 37.
Haya nalioona si haba, ya wewe, paa, kunena = ba%,
was td) gefel)eu fjabe, ift nichts ©ertnge§ (nämlid)), bafc
bu, eine ©adelte, ftmd)ft.
£ier ift tnbeffen baS %ubftantib mambo bor ya gu er=
gönnen (oergl. § 46).
143. ©er Srnftnitio als ©ubjeft ftefit oft nad) untoer=
fönlidjen SIuSbrMen lote:
yamkini, e§ ift möglid).
hayamkini, e§ ift unmöglid).
huwezekana, e§ ift möglid).
haiwezekani, e§ ift unmöglid).
vema, vizuri, e§ ift gut.
si vema, e§ ift nit^t gut, nic^t anftänbig, fdjidt fid) nidjt.
afadhali |
akhvtri- * iftbeffer.
m kheri ' "
ni vema zayidi j
vema mno, e§ ift am beften.
yafaa, e§ ift nüijrid), e§ k>I)nt fid), e§ töfyht ber SCRü^e.
haifai, e§ ift unnüij, e§ lo^nt fid) uid)t.
sherti, sharti I
lazima i „~ ■« mSK.
i. , ,v } e§ tt nötig,
hapana buddi ' D
imepashwa J
ni, e§ getjört fid), e§ gebührt fid)1.
si lazima, e§ ift uunötig.
yanipasa, e§ liegt mir ob (= id) mufj, id) fott).
si haba, e§ ift nid)t§ ©eringe§, u. f. ro.
desturi, e§ ift ©ittej ya nini, foOjU bient e§? tt)eld)en 3wed
bat e§?
3- ».
Ni kheri kunyamaa, e§ ift beffer gu fd)tt)eigeu.
Sm 2)eutfd)en ftebt in biefem ^atte enttoeber ber 3n=
ftnitio mit „j$u" ober, toenn baS ©ubjeft beS folgenben 33er=
6um§ auSgebrücft ift, ein ©a| mit „bafj", 3- 33- e§ ift beffer,
bafc bie SBeiber fdjtoetgen (©uat). ni kheri kunyamaa
waanawake).
ij£[@tatt beS ^nfinittbS fann übrigens audj ber $onjunutit),
feltener aud) baS -ki-STemtouS gebraud)t toerben, 3. S3.
Ni kheri waanawake wanyamae ober:
Ni kheri waanawake wakinyamaa.
1 3' S- ni kuulizwa mke, e§ gehört fid), baf$ bic {Jrau ge=
fragt totrb.
3ur 6t)ntO£ be§ S3erbum3. 307
SlnmerL DJtitunter finbct man auä) ba§ futurum, 3. 33. sharti
utakufa, bu mufct fterben.
144. ®er Snfinitirj fann ctudj 5J)räbiJat eines ©atje§
fein, 3. 35.
Nia yake kuniletea nguo, feine Stbfidjt ift, mir Kleiber ju
bringen.
©djeinbar fteljt ber ^nfinitiö in biefem %aUz nidjt
feiten im ©enitit), 5. 23.
Kazi yangu ya kupika vyakula, meine 33efd)äfttgung ift
Qsiffen ju fodjen.
2)ie§ erHärt fidj inbeffen burdj 2lu§Iaffung be§ eigent=
ticken *J}räbitat§nomen§; ber <&a% fottte nämlich üoüftänbig
lauten: kazi 'yangu kazi ya kupika vyakula, meine 23e=
fdjöftigung ift bie 23efd)äftigung be§ ©ffenfodjenS.
145. 2)er ©enitiö bes Snfinitiö§ fteljt enttoeber
nadj §QUpttt)örtern ober nadj präpofitionetten 2lu§brüd;en.
üftadj §auj)tttjörtern bient ber ©enitiü be§ ^nfinitiöS
311m 2(u§brucf berfelben üßerrjäHniffe wie ber ©enitit) eine§
anbern <2ubftantiö3 (oergl. § 52). 23efonber§ häufig ift
ber ©enitiö be§ 3nfinitiü§ jur 23e3etdjnung einer ©igen*
fdjaft, einer (Srflärung, einer Söeftimmnng, eine§
3toetfe§, 3. 23.
Maji ya kunawa, 2,'ßaffer -jutn SBafdjen.
Wakati wa kurudi, Ötxt jmrüctäufetjren.
Maliali pa kulala, eir; Ort jum ©djlafen.
Mweleza khabari yako ya kutaka mke, feije tfjm beine
ttmftänbe au§einanber, (bie barin befielen), bafj bu biet)
berljeiraten roittft (©enitiü ber (Erläuterung).
Ana wazimu ya kumlilia paa wake, er tmt bie üftarotte,
(bie barin befielt), feine ©ajeEe gu beweinen.
Kisu kikali cha kukatia tawi la tende, ein fd)arfe§
Keffer, um einen SDattefyatmjjmeig abjufdjneiben.
Si jambo la kupatikana mimi la kukaa kitako == e§ ift
feine erreichbare ©adje, bafj iä) midj fe|e.
Stnmerf. 1. 33e3eiä)net b'er ©enittti be§ SnfinitibS ben 3toect
ober bie 23eftimmung, fo toirb meifi bie objef-tiöe Srorm getoäfjtt
(bergt I, § 181).
Slnmer!. 2. 3ft ba$ ©ubjeft be§ Sfnjtnitfog au§gebrücft, fo
tritt e§ im SUfttfatÜ) ijinju: kuraekuwa wakati wa sisi kwondoka,
e§ ift 3«ü getoorben, bafj mir aufbredjen (im 2>eutfd)en ift in biefem
$affe ber ^nfinitib urnnögliäp.
Slnmerf. 3. ®er ©enitiö be§ 3nfinitib§ lann natürlich auä)
in bräbifatitier ©teltung borfommen, 3. 23. paa huyu si wa kutend-
wa mabaya, biefe ©a-jeffe ift fein SBefen, bem Sä)Iimme§ gettjatt
Werben bttrfte.
20*
\ü) mufj getyen.
308 ßeftion 37.
3jl bo§ ^aupttoort, oon bem ber ©enitio be§ SnfinitioS
abfängt, Objeft eines SetttoorteS, fo bilbet e§ mit bem
leiteten nidjt fetten einen ^Begriff, £yn biefem ftatte tritt
nitfit ber ©enitito, fonbern ber Sttfufatttj be§ 3nfinitio§ ein.
£>ft treten beibe «^onfiruftionen nebeneinanber auf: akampa
maji kunawa ober ya kunawa (er gab if)tn Söaffer ^um
SBafdjen). Nikafanya shauko kumwona, idj feinte mid)
banacb, i^n ju feb,en.
$laä) kuwa na buddi fteljt feiten ber ©enitio, getoölm*
lidj ber 2tffufatio (mitunter mit na ober illa) be§ 3nfinitio§
ober ber $onjunftto, bi§toeiten audj ba§ futurum; bie mög=
liefen 9lu§brutf§toeifen finb alfo:
sina buddi ya kwenda
sina buddi kwenda
sina buddi na kwenda
sina buddi illa kwenda
sina buddi niende
sina buddi nitakwenda
146. ^räpofitionefte 2lu§brütfe mit fotgenbem ©enitio
be§ 3nfimtb§ bienen oft gur Umfdjreibung eine§ fonjunftio=
netten DfobenfatjeS, 3. 23.
Kwa sababu ya kwogropa, au§ $urcfjt, tüeif er gurdjt fjatte.
Kwa sababu ya kukosa kula tende, meil er feine SE)atteln
ju effen befommen fjatte.
Baada ya kwisha msiba, nacfjbem bie Trauer beenbet mar.
Kadiri ya kudhukuru jinni aliniacha, in bem -Dtajje, toie
tä) betete, He| mid) ber ©ämon Io§.
Mwaka huu hazikuanguka mapooza mengi, kwa ginsi ya
mtende kuperuka sana, in biefem ^ai)x finb nidjt biele
fdjledjte §rüd)te abgefallen, meil bie Dattelpalme fo fefyr
au§gemadjfen ift.
Slnmerf. -Wad) (kwa) sababu ftefjt efcenfo häufig ber Stftufa-
titt be§ £$nftnüit)3 : akakasirika sana baba yake sababu yule kukaa
kwa waanawake, unb fein Skter toar fel)r äorntg, bajj jener Bei ben
Söeibern fafc.
147. 23efonber§ häufig toirb ber Snftnitio im Db|e!t§=
fafu§ gebraucht, unb tfoax:
I. Slbfjängig:
a) üon einem SSerbum:
a) ftatt eine§ bireften ObjeftS (§ 148);
b) 35on einem SSerbum ober einem 2tb|e!tiöum:
3ur ©üntctr, be§ SöerbumS. 309
ß) jur Seaeidjnung be§ 3toetfeS, ber Seftimmung,
ber ^olge ober beS ©runbeS (§ 149);
Y) jur S3eäeidjnung einer (Sinfdjränfung (§ 150);
c) öon $räpofitionen (§ 151).
IL Unabhängig, ftatt eines finiten 2)er6umS, unb jtüar:
a) ftatt eines temporalen üfteBenfatjeS (§ 152);
b) ftatt eine§ SebingungSfa^eS (§ 153);
c) ftatt eine§ er^äbtenben Tempus (§ 154);
d) ftatt beS SmperatiöS (§ 155);
e) ftatt beS ßonjunftibS (§ 156).
148. 2)er ^nfintttö als birefteS DBjeft ftefet nad)
einer Reifte tranfitiüer Betttnörter, wie 3. 33.
-pata, erlangen; fönnen. -kataa, fid) meigern (3U).
-thubutu, mögen (ju). -anza, anfangen (ju).
-taka, motten, münfdjen (ju). -ambia, fagen (bafj ober ju).
-jongea mtu kupigwa, jn. ba= -tahayyari, fid) fdjämen (ju).
flin Bringen, bafj er gefdjtagen -tuliza mtu kufanya, jn. au§=
mirb. • rutyen laffen (bom).
-isha, bottenben. sina buddi, muffen (fief)e § 145).
-ogopa, fürd^ten (ju). -diriki, e§ juftanbe bringen (ju) ;
-tangulia, etm. guerft tfyun. gelingen,
-weza, tonnen. -kasirika, fid) ärgern (barüBer,
-pa, geben, gemäßen (ju). bafj).
-zidi, mefyr tBun. -kosa 1
-taajjabu, fid) mnnbern (bafj). -toa ; nid)t ttyun, üerfer)Ien.
-amru, Befehlen (j$u). -tosha j
-kithiri, öiel ttmn. -acha, anfrören.
-amini, fid) getrauen (§u). -kaza, etma§ in Ijöljerem ©rabe
-penda, gern tBun. tl)un.
23eifpiele :
Hathubutu kunena kwa yule mwanamke, er magt nict)t
ju jener $rau ju fpredjen.
Kwambia babangu naogopa, id) fd)eue mid), (e§) meinem
Sßater ju fagen.
Muungu akupe kukua, ©ott geBe bir (laffe bid)) grofj ju
merben.
Sultani akaamru kupiga mizinga, ber (Sultan Befahl, bte
Kanonen ju (öfen.
Si tahayyari kuniambia, fdjäme bid) nid)t, (e§) mir ju fagen.
Anapotuliza ulimi wake kunena, menn er feine 3unge 00m
$eben au§ruB,en läfjt.
Sijadiriki kwisha kusema maneno haya, nikamsikia mtu
akibisha, e§ mar mir nod) nid)t gelungen, biefe SBorte
■ju oottenben, als id) einen 9Jlann flogen työrte u. f. m.
310 ßenion 37.
Slnmert 1. S'ladj -taka toirb häufig, naäj -isha meift ba§
ku- be§ 3Snfinitib§ fortgelctffen. 2)odj behalten bie einfilbigen ©tämme
ba§ ku- immer.
Slnmerl. 2. Stuf -isha folgt mitunter cuttfj kwa mit bem
$nfinitib.
Slnmerf. 3. Stuf -arnru folgt ftcttt be§ aftiben oft ber toaffibe
$nfimtib, toenn berfelbe mit einem Objeft berbunben ift, 3. 23. akaa-
muru sultani kutandikwa frasi, unb ber ©ultan befahl bie ^ferbe
3U fatteln.
2tnmerl 4. -taka mit folgenbem b<*ffiben ^nfinitib ^at bie
33ebeutung „muffen": wataka kutiwa pingu, bu mufet (bu fofttefi)
in f^effeltt gelegt toerben.
Stnmerf. 5. -fahamu (ftä) erinnern) mirb im ©eutfcfjen mit
htm. Snfinitib be§ $erfeft§, im ©ualjiu mit tem einfallen ^nfinitio
berbunben.
®ie meiften tiefer SSerben toerben auä) im 2)eutfc(jeu
mit bem Snfinitiü (mit ober ofyne „31t") berbunben, aber
nur, toeun baZ ©ubjeft be§ 3nfinitiü§ ba§felbe ift, toie baZ
be§ regierenben $erbum§. SBedjfelt ba§ ©ubjett, fo mufj
im £)eutfd)en ein @at} mit „bafe" eintreten; im ©uafjili
Bleibt aud) in biefem ^alle bie Snfittitibüon.ftruftion
befielen, inbem ba§ neue ©ubjeft im 5t!!ufatiö 311 bem
^nfinitib gefegt ttnrb, 3. 39.
Sikatai kwenda intoto, id) §abt nid)t§ bagegen, bafj ba§
$tnb gef)t.
Nakuogopa kwona hasiri nyingi, id) fürdjte, baft bu fet)r
gürnft.
3tnmerl. 2Jtantf)e ber aufgeführten SSerben fönnen ftatt be§
3nfinittb§ audj) ben ^onjunftib.naclj fid) fyahm, 3. 23. -taka, -ogopa,
-amru, -penda, -ambia (in ber 23ebeutung befehlen), sina buddi u. f. tt>.
2tud) onbere ßonftruftionen lommen bi§h>eilen bor, hrie naogopa ata-
kuja leo (idj fürchte, er toirb beute lommen), hataki nikija kwako
(er fieljt e§ nicf)t gern, toenn id) gu bir lomme).
SSefonbere §ertoorf)ebung berbienen bie Sßerbct -isha,
-tangulia, -zidi, -kithiri, -kosa, -toa (-tosha), -kaza u. Q.,
bie ben 23egrtff beutfdier 3Ibberbien umfdjreiben, 3. 39.
Nalitangulia kukuambia, id) f)abe (e§) bir borget gefügt.
Mtende huu umekithiri kuzaa, biefe SJMnte b>t reid)lid)
getragen.
«Bergt. I, § 285.
S)ie Söerba be§ @ogen§ (-ambia) unb 3)enlen§
(-dhanni, -dhaimia) fönnen äfjnttdj ttrie im ®eutfd)en fott*
ftruiert werben, 3. 29.
Mwambie kama nimetoka, fage ü)m, bafc id) ausgegangen fei.
3ft aber bo0 Dbjeft be§ £auptfa£e§ ibentifd) mit bem
3ur ©tjntaj be§ 33erbum§. 311
(Subjctt be§ ^ebenfatjeS, fo ift auä) bie Snfinttiofonftruftton
3uiäffig, 3. 23.
Mwambie kuwa mwongo, jage ib,m, bafj er ein Sügner ift.
Slnmett. 3m ©tnne oon „Befehlen" toirb -arnbia mit bem
^nfinttiü ober bem ßonjunftib oerbunben: amekwenda kumwambia
kufanyiziwa paa uji ober afanyiziwe paa uji.
$m 2)eutfd)en werben ctud) bte 23er6a ber f in nützen
SBafjrnefjmung mit bem ^nfmitttt oerbunben, 3. 58. tdj
rjöre ttjn fommen. ®ie§ ift im ©uarjili nid&t jjuläfftg; man
fügt öielmefjr namsikia anakuja ober alrija (ober fettener
audj: akaja).
149. ®er aboerbiale Slffufatiö be§ SnftmtiöS ffcefjt natf)
einem Seittoorte, um einen 3toe(f, eine 23efiimmung,
einen ©runb (eine Urfadje) ober eine $olge 3U be3etdb=
neu, 3. 29.
Akatoka kwenda zake, unb er ging Jjtftau§, um feine§
2Bege§ gu geljen.
Hawaua kula, fie tjübm nid)t§ gu effen.
Anasikitika kwona mwenziwe ana rnwerna naye kula
ukoko, fie mar Betrübt ju feljen (= meil fie fafj), bafj
itjre ©efäb,rten guten (9iei§) tjdtten, unb m eil fie (feloft) bie
SRcfte im £oöf ajs.
Anasumbua nafsi yake kupiga kelele, er müt)t fid) ab ba=
burd), bafj er fdjreit.
Amenigeuza kuwa nyani, er Ijaf mid) bertoanbett, fo bafj
iä) (iefet) ein 9Iffe bin (== in einen Riffen oerwanbelt).
Hapana mtu anayomwamini kumpa nguo zake, e§ giebt
niemanben, bem er (fotoeii) traute, bafj er ifjm feine
Kleiber gäbe.
SInmerf. 1. ®er ^nfimtiü be§ 3toecfe§ fann autf) burd) ili
(um äu), kusudi (in ber 2lbficfjt ju), rnwisho, mwisbo wake, kha-
'tima, khatiina yake (3U bem ©übe, um p), kwa (gu), kwa kutaka
(in ber 2Ibfid)t 3U) eingeleitet toerben.
Slnmerf. 2. ©er iSnfinitiö be§ QtoiütZ ift befonberä häufig
nacT) ben Sterben ber 33etoegung. ©tefelben fcr)ieben oor bem $n=
finitib rjäufig nocfj kwenda ein, felbft toenn boJ regierenbe 3}erbum
-enda felbft ift, 3. 35. arnekwenda huko kwenda kwiba, er ift baljin
gegangen, um ju ftcrjten. 3m 2>eutfcf)en toirb ftatt be§ 3«finiti0§
naä) 3}erben ber 33etoegung fjäufig bie Konjunftion „unb" mit fo!gen=
ben SJerbum finitum gebraust, 3. 33. nimekaa kukujpbuka, itf)
fetjte miclj nieber unb fann nadj.
Slnmerf. 3. Statt be§ 3nftnitio§ be§ 3toecf§ fann ftet§ autf)
ber ßonjunftio mit ober ofjne. eine ber finalen Konjunktionen ge=
brauet toerben.
150. Um ben ©eltungSbereitf) eines $tbjeftiü§ einau=
fcfjränfen, fann 3U bemfelben ber Stüufattb eineä ^jnf i=
nitit>§ gefegt toerben.
312 Seftton 87.
SDaSfelbe gilt oon folgen Serben, toeldje eine (£igen=
fdjaft ober einen Buftanb bekämen, 3. 93.
Mimi tayari kwondoka, id) bin bereit (nidjt in jeber Söe^
•jietyung, aber) abgreifen.
Amechoka kuwafanyizia kazi wangine, er ift (e§) mübe
für cmbere jju arbeiten.
151. ©er mifatiö eine§ 3nfinitiö§ fie&t audj nadj
ben $rä:pofitionen kwa, na, katika, tokea, tangu, fotoie
ben arabifdjen bila unb hatta.
kwa mit folgenbem ^nfinitiö bejjeidjnet enttoeber eine
Slbfidjt (§ 149, 5tnm. 1), ober einen ©runb, eine Ur =
fadje, aud) ein bittet, 3. 25.
Na watu wa mjini wanataajjabu udogo wako na akili
zako kwa kuwa nyingi, unb bic Seute in ber <Stobt be=
nmnbern beine Sugenb unb beinen 33erftanb, megen (feine§)
33ielfein§ = roeil er grofj ift.
na mit bem ^nfinitio totrb Ijdufig flott be§ -ka-Sem^uS
gebraucht, nm bie ©teid^eitigfeit gmeier £>anbtungen ju be=
jjeidjnen, 3. 25.
Akafikiri na kuwaza, unb er fann unb badfjte nad).
Akasikitika na kulia, unb er mar betrübt unb meinte.
Slnmerl. Slud) bie prttyofttioneHen Sßenbungen, bic mit na
jufammengefet$t finb, fömten einen Snftnitiü regieren, 3. 25. karibu
na kwiva, bem Otetftoerben nalje.
katika mit bem ^nfinitib begeidjnet ben Beityunft einer
<£>anbtung, 3. 25.
Katika kufungua mlango, nikamsikia akija, beim Öffnen
ber Xtiür borte idj iljn fommen.
Katika kuja zao, auf i|rer Jpeimreife.
SCRtt ben $o*roen be§ 23erbum§ kuwa oerbunben bient
biefe SBenbung jur 35ilbung einer umfdjreibenben $oniu=
gation, toeldje bejeidjnet, ba$ jemanb mit einer SHjätigfeit
befdjöftigt ober in einem 3nftanbe befinblid) ift, unb biefe
£f)ättgfeit begto. biefer 3nftanb nodj fortbouert, 3. 25.
Yu «katika kupakia, er ift gerabe beim (Sinfoben.
Ni katika kupotea hatta sasa, id) bin immer nod) auf ber
Sßanberfäjaft.
Statt ber <J}räJ)ofition katika tüirb in berfelben 25ebeu=
tung aud) ber ßo!otiü be§ 3nfinitiö§ gebraust:
Kwangukani kwangu nikaona chombo, toäbrenb id) fiel,
falj id) ein ©d)iff.
3ur @t)ntas be§ JöerbumS. 313
tokea ober tangu mit bem ^nfinitto fielen titelt
feltfen ftatt ber 33erbinbung mit bem -lipo-Sem^uS, j. 33.
Tokea kufa mkewe, yule akatoa mali yake = tokea
alipokufa mkewe etc. = feit feine $tcm geftorben ift,
t)at er fein Vermögen üerfdjtoenbet.
bila mit bem Snfinittö entfpridjt bem beutfdjen „oljne
äu", 8. JB.
Bila kumwuliza, ofme tljn ju fragen.
3lnmert. «Statt bila gebraust man audj pasipo ober fcltcner
ghairi mit bem ^nfinitiö, ober ben negativen ßonjunüiü bej. baä
•sipo-£emfcu3 ; asimwulize = aeipoinwuliza.
hatta mit bem Snfimtto totrb mitunter für hatta mit
bem -ka-£empu§ gebraust:
Hatta kufika hapa ndipo == hatta nikafika hapa ndipo,
bi§ id) ^ierl^er tarn.
152. $n einigen fällen lann ber Snfinitib (im abber=
bialen Slffufatio) unabhängig, unb grcar an ©teile einer
abgetoanbelten SBerbatform gebraust toerben.
3n biefer 33ermenbung fielet ber ^nfiuitio 3unäd)ft ftatt
be§ XzmpüZ nilipopenda, 3. 33.
Siku ya tatu kuja, baba yake akashuka = siku ya
tatu ilipokuja etc. = al§ ber britte SLag tarn, flieg fein
Sßater fierab.
Kuja kwangu, bei meinem kommen = al§ td) tarn.
Mudda wa kitambo kupita, akashuka ndege, al§ ein
2öeild)en vergangen mar, fam ber 93ogel Ijerab.
Hatta mudda wa siku saba kwisha, a(§ nun (hatta) ein
Zeitraum oon fieben klagen öoüenbet mar u. f. m.
153. 35er unabhängige Sufinitiö fteljt ferner an "Stelle
etne§ 33ebingung§fa|e§ unb gtüar getoöbnlid) ftatt niki-
penda ober kama ninapenda, 3. 33.
Yule mama kusikia, hatanipenda, menn (e§) bie SOtutter
l)ört, mirb fie nid)t mit mir aufrieben fein.
Mtu yule kwondoka katika huu ulimwengu, sisi twalilia,
menn jener 9ttann bie SBett oerläfjt, fo meinen mir barüber.
Siku inoja mtu kwondokewa na watu watatu katika
dunia, bassi mtu huyu asifanye uchungu? 2Benn
einem Sttann an einem Sage brei Seute au§ ber 2Belt
genommen merben (= fterben), nun, fottte (ba) biefer
SDlann nid)t @d)merj empfinben?
Söenn' kama baju tritt, fo hat ber ^nfinitiö in btefem
ftatti bie 33ebeutung: „toenn e§ fid) fcanbelt um", 3. 93.
314 ßeftion 37.
Kama kulipa, ulipe wewe, menn e§ fid) um§ SBeja^Ien
■ ^anbelt, fo Bejahe bu. '•
Kama kufa, nitakufa, roenn e§ geftorben fein mufj, fo mitt
id) fterben.
(Seltener wirb ber abfotute Snftnitib für ben $onbt=
tiortaüs ningalipenda gebraudjt, 3. 23.
Mimi kuwa mzee, menn id) ein alter Uttann märek
154. Sn lebhafter ©rgäfjlung totrb mitunter ber 3fnfi=
nitit) ftatt be§ ergä^tenben SEemüug nalipenda ober nika-
penda gebraucht, 3. 23.
Hatta usiku ulipokucha, nramewe kwondoka, akamwam-
bia, al§ nun bie SRadjt tarn, ftanb ü)r -Kann auf unb
jürad) gu ifjr.
Akiisha kula, kwenda ndani ya mashamba, al§ er ge=
geffen fjatte, ging er in bie Sßftanjungen.
Na wangine kucheza na kutoa mashairi, unb anbere
fangen unb trugen Sieber öor.
derartige Sfnfimttoe »erben Ijäuftg burdj ikawa (unb
e§ gefdjaf)) eingeleitet:
Ikawa kuchukua asali kulla siku, unb e§ gefdjaf), (bajj)
fie jeben Stag §onig babontrugen.
155. 2)er ^nftnttib toirb mitunter jjum 2Iu§bru<f eine§
23efef)f§ gebraust unb 3toar fotoorjl in ber feiten tote in
ber brüten 5)}erfon, 3. 23.
Mngwana akitendwa jema, kulipa jema, menn einem eblen
9D?anne ©ute§ erliefen iuirb, foll er %\xh% bagegen tfjun.
156. S)er Snftnitto ftefit (ftatt be§ $onjun!tib§) nidjt
feiten in gtoeifelnben unb unmutigen fragen unb 2lus=
rufen,. 3. 23.
Ya nini mimi kwenda, trarum füllte id) gefjen?!
23efonber§ häufig ift biefer Snfinttib nad) gissi gani
(tote fommt e§, bah? toiefo?), 3. 23.
Gissi gani wewe kuwa mjinga, mie fommt e§, bafj bu ein
ftarr bift?
157. 2luä) anbere Sem^orct toerben 6t§toetfen burdj ben
Snfinitib erfeijt, g. 23.
Watu wakivaa nguo mpya, zile nguo k'ukuu kwenenda
wapi? SBenn bie Seute neue Kleiber angießen, mo bleiben
bann bie alten? (für zaenenda).
3«r Stattaj be§ SerßumS. 315
X)om parti3ij)!um.
158. 2)te ^Jarttgt^teTi mpenda, mpendwa unb
rnwenyi kupenda ober kupendwa (I, § 74 unb 237)
roerben häufig umfdjrieben, unb jjroar:
a) S)urd) retaiioe ^Beübungen: aliyependa, apendaye;
aliyependwa, apendwaye etc.
b) Surtf) bo§ -ki-£empu§ (BefonberS toenn ba§ tyaxtiiU
phim präbifatiö gebraust tft), 3. 33.
Akatoka nje akilia, unb er ging trauernb t)inau§.
Nina jino likiniuma, itf) r)abe einen f^merjenben 3arjn.
Wakatupa selaha zao wakikimbia, unb flier)enb föarfen fie
ir)re SCßaffen fort.
c) ©urd) ba§ -na- unb -me-!£em£u§ (oernetnt sipendi),
BefonberS neufj Serben ber ftnnficrjen äöa^rne|mung.
3m Seutfdjen ftetjt in biefent Statte meift ber 3fnfinittD;
ba§ Partizipium ftefjt 3. 23. nad) „fin ben, treffen" u.f.ro.
Tumemwona analia (amelala), ttrir fanben it)n toeinenb
(fdjlafenb).
Arnekaa kitako anawaza, er }ü$ nadjbentlict) ba.
Siku iie ulipokuwa huwezi, bamal§, ctf§ bu traut toarft.
Der 3nbifatio ber ©egenirartöformen.
159. Über ben 23ebeutung§unterfdjteb ber oerfdjiebenen
$räfen§formen oergl. Seit I, § 234.
160. ©q§ -na- unb ba§ -a-£empu§ roerben in lebhafter
@rgä^(ung gern ftatt be§ -li-(-ali-)£emj)u8. gebraucht (i)ifto=
rtfd&eS 5JMfen§), 3. 23. x
Na yule bwana wake paa katika ule mji watu wanam-
zoinea, na matu wanamcheka, na baadhi ya watu
wauaniguna etc., unb rüa§ ben §errn ber (SajeHe an=
langte, fo murrten manche in ber ©tabt über itjn, anbere
tierfpotteten ifyn, unb einige ärgerten ftcr) u. f. ro.
161. S)a§ -na-£empu§ ^at oft ooülommen bte 23ebeu=
tung be§ refaitoen £empu§ apendaye ober be§ aböeroialen
S£empu§ akipenda (inbem er liebt = liebenb). 23eifptete
fielje im § 158 c unb im § 148.
Der (gebraut bes j&on£unfitr><5.
162. ©a§ £>auptfäd)lidjfte über ben ©ebraud) be§ $on=
junftiöS tft Bereits im erften Seit, § 63, mitgeteilt roorben.
©rgangenb fei Ijter nodj oq§ $olgenbe angeführt.
1 Steere, Swahili Tales, ©. 72 f.
316 Seition 37.
163. 2)er ^onjunftib tann in bieten Rollen mit bem
atnftnttto toedtfetn; bergl II, §§ 148, 149, 151, 156..
2Benn ber $onjun!ttb unabhängig im (Sinne
einer 3lufforberung gebraust toirb, fo tbirb itjm
Kjäufig bie ^}artt!el na borgefe|t, 3. 23.
Na twenende, lafjt un§ gefjett; na aje, er fott fommen!
164. 2Benn ber $onjunftib in einem abhängigen 3lb=
fid)t§fa| fieljt, fo mirb er meift mit einer finalen ^onjunftion
eingeleitet (§ 149, 5lnm. 1).
£>äufig ift in biefem $afle audj bie ttmfd)reibung mit
-pata, 3. 23.
Sema marra ya püi nipate kujua nami, fage e§ nod) ettt=
mal, bamit id) e§ aud) oerftelje (ftott be§ einfadjen nijue).
165. 23efonber§ gu bead)ten ift ber ^onjunftib in
ätoeifetnben unb unmutigen fragen. 23ergt. asifanye
uchungu in II, § 153.
166. 3)er berneinte «ßonjunftib toirb t)äufig at§ 23er=
neinnng gu bem abberbiaten £embu§ nikipenda gebraucht
unb bann teil§ burdj „oljne ju, otme bafj", teils burd) „ba$
(ober töetl) nidjt" überfe|t, 3. 23.
Nimechimba chini sana nisipate maji, id) tjdbe feljr tief
gegraben, ot»ne SBaffer §u ftnben.
©tatt beffen totrb aud) ba§ -sipo-STembuS ober ber $n=
finitib mit bila ober pasipo gebrannt (II, § 151).
Hukufanya vema usiniambie kule, bit Ijaft nid)t tooljl ge=
u)an, bajj bu (e§) mir nid)t bort gefagt r)aft.
Stterfe aud) bie SBenbung:
Likiwika lisiwike kutakucha, twende zetu, ob (ber §cd)n)
träljt ober ob er nid)t freu):,* e§ tutrb (tro|bem) Xog
werben, (alfo) lafjt un§ aufbredjen.1
167. -ftadj Sterben ber 23etoegung (-ja, -enda) im «®on=
junftib toirb ein jtoeiter ^onjunftib nid)t burd) -ka- ange=
fd)loffen, s- 39.
Nije nikwambie, fott id) fommen unb bir fetgen?
(23ergt. aud) II, § 149, 2(nm. 2 unb fran^öfifd): vou-
lez-vous que je vienne vous dire, nid)t ettoa et vous dise.)
168. «Statt be§ fobutatiben ^onjunftibS (nika-
pende) toirb fjäufig ba§ !obutatibe Sftnberfeft (nikapenda)
gebrauch, •$. 23.
1 (Sin ©prtc&toort. ©idje Africäh Aphorisms t>on "W. E. Taylor
(London 1891) No. 222.
3itr ©bnia?; be§ 3}erbumö. 317
Umwache ukakaa kitako1, lafj ibn unb feije bid).
Twende tukatazaina2, lafjt un§ gefyen unb fefyen.
Utafadhdhali ukakaa kitako3, fei fo gut unb fe|e bid).
Na twenende tukamtafuta4, laftt un§ geb;en unb üjn fudjen.
©ebt?au# be* formen bes Jmpwfefte.
23on ben meifien formen ift früher fdjon erfcpbfenb
bie 9tebe getoefen, fo bafj bon einer SBieberljoIung be§ ©e=
fagtett f)ier 9lbftanb genommen toerben fann.
169. £)te ^wt nikapenda ift in ber Ü6erfid)t ber
SSerbatformen be§ ©uarjtlt (©. 223 ff.) unter ben iemtoori=
bu§ ber f)ifiortfd)en $ergangenb,eit, mit ber Söebeutung „unb
idj liebte" aufgeführt. %n ber SDjat wirb fie in biefer 23e=
beutung am Ijäufigften bertoenbet.
170. Sodj ift ifjr ©ebraud) ntd&t auf biefen £JaU
befdjränft; fie !ann bietmefjr audj pr Fortführung
jeber anbern 3ettform gebraust merben, toie bie fol=
genben 23eifbiele geigen:
Nakuogopa kuona hasira nyingi ukagomba na mkewo,
id) fürd)te, bafj bu jjürnen unb mit beinern SSetbe fireüen
toirft (ukagomba = na kugoinba).
ukitoka ukaenda kazini, Wenn bu au§gebft unb jur Arbeit
gefyft (ukaenda = na ukienda).
Walipokwenda kucheza bao ukarudi upesi, töenn bu 33ao
fjnelen gingft unb fdjnell jjurüdfefyrteft :c. (ukarudi =
na waliporudi).
Hatujapata kukaa mimi naye tukazumguniza, mir tyaben
nod) nid)t beieinanber fitsen unb blaubern fönnen (tuka-
zumgumza = na kuzumguinza).
Hushuki ukaenda kumtazama, fteigft bu nidjt f)tnao unb
get)ft ib^n cmjuifeben? (ukaenda = na huendi).
Naogopa watumwa watakula ao huja ndege wakala, id)
fürdjte, bie ©flctben roerben (e§) effen, ober e§ pflegen bie
SBögel ju tommen unb fr effen e§ (wakala = na hula).
SSergl. ferner bie SÖeifbiete gu II, § 168.
, 171. ®a§ -ka-£embu§ bftegt ferner ätemltd) regelmäßig
im 9iad)faije ju gettiid&cn 2}orberfä|en angetoenbet p
toerben, 3. 23.
Walipokwisha mzika, wakanena, af§ fie ü)n begraben
Ratten, f|)rad)en fie.
1 Steere, Swahili Tales, ©. 254. — 2 gfienba, ©, 250. —
3 (Sbenba, ®. 256. — * ©benba, 6. 284,
318 Settion 37.
Sijadiriki kwisha kusema maneno haya, nikamsikia mtu
akibisha, id) ^attc nod) nid^t biefe Sßorte öottenbet, (ba)
borte id) ben 2ftann Hopfen.
$lviü) nad) ben Beitbeftimmungen, bie burd) eine $rä=
pofitton mit bem ^nfinitio gebilbet finb, ftebt ba§ -ka-£em=
l>u§. 23ergL bie Seifpiele 311 §§ 151 unb 152.
172. 2)a§ -ka-SemjmS ftetjt aud) (neben anbern $on=
firuftionen, öergt. I, § 268) nad) ber ^onjunftton hatta in
ber 23ebeutung a) bi§ (mit bem Smperfelt), b) fo bafj, be^to.
ba& (toemt e§ eine fjotge be3eid)net).
Hatta wakafika kwa simba, bi§ jie ju bem Sötoen gelangten.
Bassi ilikuwaje, hatta ukapata mambo haya wewe, tüte
ift e§ benn gelotnmen, bafj bu in biefe Soge gerteteft?
173. £)er ©ebraud) ber -ka-$orm nad) ben Serben
ber finntid)en SBabrnefimung ift bereits im § 148 ertoäbnt.
Sei? f&ebvaufy ber $ovm nikipenda.
174. SDte ©runbbebeutung ber $orm nikipenda ift be=
reits im erftett £eile § 33 erörtert toorben.
9ttan oergteid)e ferner ßeftion 24 unb in biefer ßeftion
bie öoraufgetjenben §§ 148, 153, 158 b, 166.
175. 3)ie <Jorm nikipenda ftnbet fid) oft gang gteid)=
bebeutenb mit nikapenda, 3. 23.
Hatta wakifika (= wakafika), bi§ fie anfamen.
Hatta yalipokuwa maghrebi, akija paa wake1, al§ e§
nun 9Ibenb ttmrbe, fam feine ©ereile.
176. 9tter!e befonber§ bie Söenbung: akiwa mdogo
akiwa mkubwa, mag er Kein ober grofj fein, ob er ftein
ober gro& ift (öergt. § 166).
Das perfeftum.
177. 2)a§ perfeftum toirb im allgemeinen ebenfo ge=
brauet töte im 2)eutfd)en; bod) ift ^u merfen:
a) Mitunter toirb baZ perfeftum ftatt unfere§ trafen §
gebraudjt, in bem fyafle nämud), bafj bie £>anbtung in bem
Momente boüenbet ift, too fie au§geftrod)en tüirb, 3. 33.
Nimekupa ahadi, id) fyabt bir (hiermit) berfürodjen = id)
berffcredje bir.
Nimekubali, id) fyabt mid) (hiermit) etnüerftanben erflärt
= id) erfläre mid) einberfianben.
1 Öteere, Swahili Tales, ©. 62.
3ur <S^nta£ be§ SJeroumS. 319
b) SSerba, bie im $rafen§ bie 33ebeutung fabelt „fo
unb fo toerben", Mafien im ^ßerfeft bte 33ebeutung „fo
unb fo fein", 3. 33.
Nimechoka, tdj bin tttübe geworben = idj bin mübe (Dergt.
I, § 69).
c) ©a§ ^erfe^t toirb oft gleitfibebeutenb mit ber $orm
niliyependa gebraust, 3. 23.
Twalimkuta amelala, mir fcmben ifyn fdjtafenb. 33ergl. § 158 c.
d) 2)a3 ^ßerfeft totrb oft an ©tetle unfere§ *ßlu§quam=
perfef t§ gebraust unb jtoar ftetS, toenn in ber (£r3ärjlung
eine früher gefdEje^ene §anbtung fpäter erjagt loirb at§ eine
anbere, bie erft banadj ftdj oott^ogen t)at, 3. 35.
Yule mtu akaingia uyurnba. Naye ameutoa upanga etc.
= Unb jener SDiann trat in ba§ £mu§. (Sr fyatte (fdjon
üor bem Eintritt) ba§ ©djtoert gebogen n. f. id.
178. Sie 3onn sijapenda in SSerbinbung mit kabla
pt bie 33ebeutung ber $orm nisije nikapenda (I, § 238).
Kabla hajaja == asije akaja, bebor er tarn.
%a$ piusquamperfeltum.^
179. Sie auf €>. 225 aufgeführten formen toerben
Ttitfjt gerabe tjaufig gebraust. 2)a§ 'ßtusquamperfeftum toirb
oiefmerjr meiften§ burd) Sie Qotm nitnependa beseid^net
(oergl. § 177 d).
S)ie $orm nilipokwisha mit folgenbem i^nfinitiö rjat
ftetS bie 33ebeutung: „at§ itfj . . . . rjatte"; ebenfo entfaricbi
bie Söenbung nikiwa nimekwisha penda immer einem
$Iu§quamperfeft in SlBIjftngtgfeit öon ber <®onjunftion „nadj=
bem" (nadibem tdj geliebt fjatte).
Das futurum.
180. $m Seutfdjen tütrb mitunter baZ $räfen§ ftatt
be§ Futurums gebraust; bie§ ift im ©uafjiU nidi)t übtidj,
3. 33. id) fomme morgen == nitakuja kesho.
181. Mitunter toedjfelt ba$ futurum mit bem $on=
junftiü ober bem ^nfinitio, 3. 33.
Sherti utakufa = sherti ufe = sherti wewe kufa, bu
mufjt fterben.
Naogopa atafika leo = namwogopa kufika leo, id) fürdjte,
bafj er tjeute fommen nürb.
320 Seition 37.
182. ©tatt ber einfachen $orm nitapenda ftttbet fidj
biStoetfen audj bie llmftfjreibung nitakuwa nitapenda.
Bewertungen 3um (Bebrau# ber übrigen fonjunftionalen
(abrerbialen), ber relatiuen unb ber fonbitionalen Tempora.
183. Über ben ©ebraud) ber fonbitionalen formen
be§ 3eittoorte§ ift bereits im erften Seil, §§ 206—208 au§=
füljrlid) gefjanbelt toorben.
£ier fei ;junäd)ft nod) barauf b,ingemiefen, bajj eine
23ebingung unter ttmftänben aud) burd) ben^nfinitib au§=
gebrüht toerben fann. 23eityiele fielje § 153.
3m 25orberfa|e irrealer 23ebingung§fä|e (I, § 207) toirb
oft kama mit folgenbem $räfen§ ftatt be§ -nge- ober -ngali-
gempuS gebraust, 3. 23,
Kama siwezi, singekwambia, menn iä) nid^t fönnte, mürbe
idj (e§) nicpt jagen.
Kama ana kitu, hangalinunua mtama, menn er etma§
fjätte, mürbe er nid)t 2tttama gelauft Ijaben.
3n mannen gälten toirb audj ber blofee ^nbifatiö
gebraust, wenn man nämtid) einen möglidjen fjall al§ feb,r
tüat)rfd^einltcr) fe^Jt unb barau§ eine Folgerung ätetjt, 3. 25.
Ninakwenda huko, bassi, ni sbugbuli yangu, gefegt ben
§afl, idj gefje (be§tt). ginge) fyin, nun, fo ift (märe) ba§
meine @a<|e.
©djliefclidj ift p bemerfen, bafj ba$ -nge-(-nga-)S;etn=
:pu§ aud) fon^effiöe 23ebeutung Kjat, 3. 23.
Wakamwona yeye bora angawa paa, unb fie fd)ä|ten fie
1)0(1, obmo^I fie eine ©ageHe mar.
Tungezaliwa tumbo moja, killa mtu ana robo yake, ob=
moljl mir üon einer Butter geboren finb, tyat jeber feine
(befonbere) ©emüt§art.
Slnmerl. Sie Äonjunlttonen „obtoof)I, obfä)on, obgleich" toerben
fonft autf) burä) japo, japokuwa, kwamba, -ugawa gegeben, 3. f8.
japo nimekataa, obtoot)! iä) (e§) abgelehnt fjabe.
184. Über ben ©ebraudj ber fonjunftionaten unb ber
relatiöen Serbaiformen (mit 2Iu§naljme ber -ki-gorm, bie
im § 174 — 176 beb,anbelt toorben ift) ift ba§ Nötige an ben
einzelnen ©teßen in ber {fannenlefjre bereits gefagt toorben.
23ergt. aud) I, §§ 265—267.
Das paffto.
185. 23ei ber 23ilbung be§ $affiö§ ift ftet§ bie ^eftion
be§ aftioen SßerbumS gu bead)ten, um gu toiffen, rote ba§
3ur ©t)ntct£ be§ SSerbums. 321
©ubjeft im 5JJaffiö 31t lauten jjat. 2Siele 3eittoörter, bie im 3)eut=
fernen ein unperfönlidjeS *})affiü Buben, Mafien im ©ualjili, her
$onftruftton im 2lr'ttt> entfpredjenb, ein })erfönlicrje3 Maffia, 3.33.
Tumeambiwa, e§ ift un§ gejagt toorben (im 2)eutfd)en ent=
fjmdjt etfoa: mir finb benachrichtigt toorben).
SBörtlid) laffen fiäj biefe formen im ©eutfdjen nidjt
roiebergeben; e§ bleibt meift nichts übrig als ben 23egriff 311
umfdjreiben, 3. 33.
bon -pa, geben. Sßaffib: -pewa, bekommen.
„ -fia, jm. fterben. „ -fiwa na mtu, in. burd) ben
%o b berlieren.
„ -letea, jm. bringen. „ -letewa, gebracht erhalten u. f. m.
II. $er ©efiraudj ber getten in ber mbtreften SRcbe.
186. $ür bie inbirefte Diebe gelten fotgenbe Regeln:
a) fie ttnrb burd) kama, kwarnba, ya kwamba ein=
geleitet; bodj tonnen biefe *J)artifetn auä) fortbleiben;
b) bie ^erfonen ber biieften fftebe merben nad) bem unten
fotgenben ©djema geänbert;
c) bie Xtmpoxa. ber bireüten Siebe roerben in ber
Oratio obliqua beibehalten; bod) !ann ftatt be§
Snbitatio be§ 5J3räfen§ audj ber Snfinitiö eintreten
(üergl. § 148).
187. SDte folgenbe ftoerftdjt geigt bie möglichen ^äffe,
roenn ba§ 33erbum be§ abhängigen @a|e§ ein futurum ift:
Sinti* Siebe: Snbirefte jReiie:
I. nitatoka nalimwambia (kama) nitatoka.
utatoka nalimwambia (kama) atatoka.
atatoka nalimwambia (kama) atatoka.
II. nitatoka ulimwambia (kama) utatoka.
utatoka ulimwambia (kama) atatoka.
atatoka ulimwambia (kama) atatoka.
III. nitatoka alimwambia (kama) atatoka.
utatoka alimwambia (kama) atatoka.
atatoka alimwambia (kama) atatoka.
3m allgemeinen betrugt baZ ©ualjiti inbeffen bie
birefte IR ehe unb giebt bie SBorte in ber $orm roieber, rote
fie gefyrodjen ronrben.
DI. $te SReftton ber fttittoovttv.
188. hierüber ift bei ber $afu§lebre be§ £>aufctroorte§
bereits auSfürjrlidj getjanbelt roorben (II, § 43—85).
©ualjili fionb.=©rantmattf. 21
322
Seftion 37.
IV. SSon bcn unjjerfönltdjm Seitmörtern.
189. (£igentlid)e mtperfönlidje 3eittt>örter gtebt e§ im
«Suctbilt wenige. ®ie beutfdjen 3eütoörter biefer Slrt toerben
tnetft cmberJ toiebergegeben (öergl. audj II, § 98).
e§ genügt mir, yanitosha.
e§ gefdjiefjt mir, napata (3. 53.
mambo mabaya) , inanijia
ober inanipata (3. 33. msiba),
napatikana na kitu.
e§ geziemt mir, yafaa kwangu,
heshima kwangu.
e§ gilt, lazirna, sberti.
e§ glücEt mir, nadiriki, napata.
e§ mangelt mir, sina.
e§ mifjghtdt mir, sipati, sidi-
riki.
e§ fdjaubert mid), naona fadhaa.
Aä fd)ttnnbelt mir, kichwa cha-
nizunguka, nina kizungu-
zungu, nina masua.
^e§ fdjmedt mir, nina pupa ya
cbakula.
e§ tränmte mir, nimeota katika
ndoto.
e§ tt)ut mir leib, nasikitika.
e§ fällt mir auf, naona ajabu.
e§ fällt mir ein, nafahamu.
e§ getjt mir gut, si jambo.
e§ lommt mir t>or, naona.
e§ liegt mir ob, yamenipasa,
imenipasa.
e§ befrembet mtd), nataajjabu,
naona ajabu.
e§ befällt mid), nasbikwa na,
napatwa na.
e§ betrifft mid), sbughuli yangu.
e§ "bauert mtd), nasikitikia.
e§ büntt mtd), naona.
e§ bürftet rttid), nina kiu.
e§ friert mid), naona baridi.
e§ hungert mid), nina njaa.
e§!ümmert mid), sbugbuli yangu.
/■e§ reut mid), natubu, najuta.
e§ fd)merjt mid), naona sikitiko,
nafanya ucbungu.
e§ regnet, mvua inakunya.
e§ gtefjt, mvua inamwagika,
mvua inakunya kwa nguvu.
e§ tröpfelt, manyunyu.
e§ tmnbet, (kuna) upepo.
e§ ftürmt, (kuna) dhäruba.
f e§ bli|t, imemeta.
e§ %ai gebonnert, ilipiga radi.
e§ bonnert, mvua inanguruma.
e§ §&t eingefdjlagen (in einen
58aum), radi imekata mti.
e§ ift fd)Ied)t SBetter, kumekuwa
vibaya.
e§ ift betoöfft, bebedt, kume-
fanya mawingu, mawingu,
kumetanda.
ttüeift e§ brausen? kumekuwaje
nje?
e§ ift fd)ön (Sßetter), kuzuri.
e§ ift f(ar, kweupe.
ß> t)at fid) auf geflärt, kumeanuka.
e§ mirb minbig, upepo unakuja.
e§ ift buntel, pana giza.
e§ iammert mtd) fetner, nam-
wonea huruma, nina huruma
naye, namburumia.
e§ baueri mid) (bafj), nasikitika.
e§ lotjnt fid)A yafaa.
e§ gelüftet mid), nafanya pupa
ob. tamaa (na ob. ya).
e§ atmt mir (baf;), naona, nad-
banni.
e§ bangt mir, naona kbofu.
e§ besagt mir, napenda.
^e§ efelt mir, nacbukia, nakiribi.
e§ fef)tt mir, nakosa, sina.
^§ graut mir, naona fadhaa.
e§ gebridjt mir, sina.
e§ gebührt mir, nastahili, ni
bakki yangu.
e§ gelingt mir, nadiriki, napata.
3ur ©gntaj be§ &erbum§. 323
e§ üerbriefjt midj, naona udbia, e§ Betrübt mid), nafanya siki-
nafanya basira ob. cbuki. tiko ob. nuzuni ob. majonzi
e§ bedangt mid), f. e§ gelüftet ob. gbammu.
mid). e§ fd)tbifet mid), ninafanya jasbo.
e§ rounbert mid), naona ajabu, e§ ift mir übel, rnoyo wanicba-
nataajjabu. fuka (ob. wanielea).
e§ ärgert mid), nafanya basira, e§ tt)Ut leer), chauma, waurna.
nakasirika. e§ ger)t mir beffer, ninafanya
e§ freut mid), nafurahi, naona ashekali.
furaba, rnoyo wangu una- , e§ fällt mir fä)tt)er, naona taabu.
furahi. mir ift nid)t taofyl, siwezi kidogo.
e§ blutet, damu inatoka.
Sefeftütf*
Muhammadi. (gortfefcung.)
Sura III.
Kaäba — Fikara.
Katika Makka palikuwa tangu zamani za kale mahali
palipobesbimiwa sana na Waarabu wote kwa kuwa patakatifu
kupita1 mabali pangine pote panginepo ulimwenguni pia, pame-
kwitwa Kaaba. Na Kaaba yenyewe ndiyo nyumba ya mawe,
na Waslimu wameihaditbia hivi. Aliyejenga kwanza, ndiye
Adam, akifuatisba namna ya nyumba ilioko mbinguni. Ika-
kharibika kwa gbarika. Ikajengwa tena na Ibi-abimu na Isb-
mail, wakataka jiwe la kutiwa pembeni, malaika Jibril aka-
waletea jiwe jeusi, wakatia, liko batta leo, ndivyo ilivyoha-
ditbiwa na Waslimu. Baadaye Waarabu wakaleta sanamu
nyingi za miungu yao, batta tbelatba mia na sittini, waka-
ziweka buko. Killa mwaka, wengi wakaja kwabudu kwenyi2
Kaaba, busalli, hulibusu jiwe jeusi, bunywa maji ya kisimani,
buebinja dbabibu, burudi kwao.
Bassi Mubammadi alipopata miaka tbelatbini na tano,
siku moja mvua nyingi ikanya, ikaigbarikisha Kaaba, Kaaba
ikabomoka ikataka kwanguka. Tena baina sakafu juu, wevi
wakapenya ndani wakaiba. Na Wakoreisbi ndio walinzi wa
Kaaba, wakafanya sbauri la kwitengeneza na kwiongeza kuta
kwenda juu zayidi na kuifunikiza juu. Wakasikia khabari,
kama marikebu ya Kiyonani imevunjika pwani ya babari ya
Sbäm karibu na bandari ya Makka, wakaenda, wakanunua
boriti na mbau, wamwajjirisha nakbodba kuja kuwasayidia,
kwani yeye fundi mstadi kbalisi. Wakaogopa kwanza, kwani
kwivunja3 Kaaba ndiyo baramu kabisa. Lakini bawana buddi.
Hatta mmoja wao akatwaa mtaimbo, akamwomba Muungu,
1 SlbberMaler StHufatib = mef)t als. — 2 = ben Ort, bie
©teile, too bie Kaaba ift. — s Kwivunja Kaaba ift ©ufcjeft.
21*
324 Seftion 37.
akapiga, akavunja kidogo, wote marra wakakimbia, wakakaa
hatta assubuhi ya pili. Wakamwona yule mtu hana mad-
harra. Wakaivunja Kaaba pia wakafukua chini, wakakuta
mawe meusi magumu sana, bayavunjiki kwa mtaimbo. Wa-
katia misinji wakajenga, k'uta zikaenda juu. Sharti1 kuweka
jiwe lile jeusi mahali pake. Nalo jiwe lenyi heshima kupita
yote. Wakabishana sana, nani atakayeliweka jiwe ukutani.
Wakasbindana , batta karibu kupigana selaha2. Siku nne
tano3 hapana4 kujenga. Wakakutana tena kufanya sbauri.
Aliye mzee, Abu Omeya, akaondoka akawaambia : «Nisikilizeni.
Sbauri langu ndilo bili. Awaye yote wa kwanza aingiaye
mlangoni mle, aamue.» Wakakubali wote. Marra Mubammadi
akatokea, akaingia mlangoni. Wote wakasema: «Amini huyo
ywaja5. Bassi atuamue.» Akaja, akafika, akavua jobo, aka-
litanda cbini, akaliweka jiwe juu yake, akawaambia: «Bassi
sasa wanne wenu6, kilia mtu kwa upande wake, kasbikeni
ncba za jobo». Wakasbika wote wakapandisba jiwe, naye
Mubammadi mwenyewe kwa mkono wake akaliweka sawasawa
mabali pake. Tena wakajenga wakamaliza, wakatia juu boriti
kumi na tano, wakafunika kwa pazia nyeusi.
Siku zile Mubammadi akafiwa na mtoto wake Käsim.
Akamwendea Abu Talib, kwani yeye ana watoto wengi, na
mali7 bana za kulisbia, na njaa iko, akamburumia kama ali-
vyoburumiwa naye zamani, akasema: «Nipe mtoto wako
mmoja kuwa8 wangu». Akakubali akampa mtoto jina lake
Ali, Mubammadi akamcbukua. Wakapendana sana.
Palikuwa na kijana, mtumwa wake9 Kbadfja, jina lake
Zeid, wa kabila la Bani Odzra, naye akiwa mtoto alikamatwa
na Waarabu akacbubuliwa utumwani. Mubammadi akampenda
sana mtwana, mkewe akampa. Ndugu zake10 mtwana wakaja
wakamtambua, babaye akataka kumkomboa kwa fedba nyingi.
Mubammadi akamwita akamwambia: «Cbague kutoka ao ku-
kaa». Akasema: «Nitakaa, sikuacbi. Wewe baba yangu na
mama pia.» Mubammadi akufurabiwa sana, marra akampe-
leka mtoto Kaabani kwenyi jiwe jeusi, akasema : «Sikilizeni
wote waliopo. Zeid ndiye mtoto wangu. Yeye mritbi wangu,
mimi mritbi wake.» Babaye akakubali akaitwa: «Zeid bin
Mubammadi».
Na buyo kijana, kabila lake wengi Wamasibiya. - Tena
jamaa zake 10 Kbadfja wangine Wamasibiya, ndio Otbmani na
1 9ßräfen§ in lebhafter ©rgäfjlung, ftatt ikawa sharti. — 2 2Ib=
berbtaler SCthtfattü = kwa selaha. — 3 $m Seutfdjen 4 ober 5.
— 4 Praesens historicum, ftatt häpakuwa. — 5 ©eltenere, im
3lorbfua^tIt gebräudjltclje ^orm für aja. — 6 35ier b o n eu<^. —
7 S)a§ DBjelt be§ %iaü)bTüä$ toegen bor bem regierenben 35erbuin
hana. — 8 ^nfimtib be§ QttizdtS: bamit e§ ba3 meintge toerbe. —
3ur ©tyntay, be§ 3}erbum§.
325
Waraka. Tena wakawa Wayabudi waliokaa Makka, tena wa-
tumwa na Wayabudi na Wamasihiya. Hivyo khabari za
Maandiko Matakatifu ikajulikana pale alipo Muhammadi.
Bassi alipopata umri wa miaka arobaini, alianza kwona
mashakka rohoni na kufadhaika, akifikiri Waarabu walivyo-
kharibika katika tabia zao kwa kwabudu sanarau na kushika
dini isiyofaa. Fikara zake zikamlemea, hatta hutoka mjini,
buenda pangoni penyi Mlima Hira peke yake, bupotea pale,
napo miamba mitupu na ükiwa pote, buenda buko na buko
kwa masbakka na uzito wä roboni.
SBöttet*
-heshimu*, efjren.
-takatifu, t) eilig.
panginepo, überall.
-hadithia, (mit %tf.). über ettoa§
berieten,
-fuatisha namna, nadjaljmen.
gharika*, ftlut, ©ünbftut.
Jibrll = ©abriel.
sanamu*, ©ötjenbitb.
miungu, ©öfeen.
-abudu*, anbeten,
-salli*, beten,
-busu*, füffen.
dbabihu*, Offer(tier).
-gharikisha, überfäjtoemmen.
-bomoka, baufällig toerben.
-penya, einbringen.
Wakoreishi, ßeute t>om ©tamme
Koreisch.
ralinzi, SMdjter.
ukuta, SDtauer.
-funikiza becfen, mit einem 3)ac§
berfetjen.
kiyonani, griec§ifcf)e 2lrt.
mstadi*, gefdjicft (§anbtn erler),
haramu*, ettt>a§ Verbotenes.
mtairnbo, 33re$eifen.
madharra*, ©traben.
-fukua, graben,
msinji, grunbament.
Undank, } miteinanber ftreiten.
karibu*, beinahe.
selaba*, ä'Öaffe.
-kutana äufammentommen.
-sikiliza, anhören.
-amua, entleiben (al§ IRi(f>ter).
-tokea erfdjeinen.
-tanda, ausbreiten.
ncha, ©bifee, 3ibfel.
-pandisha, fjotfitjebett.
-funika, bebecfen.
pazia, Sbrfjang.
-hurumia mtu, mit jm. 9JUtIetb
Ijaben, fic£) feiner erbarmen,
kabila*, ©tamm.
mtwana, ©Habe,
-tarnbua, ernennen,
-komboa, freilaufen,
-furahiwa, fictj freuen.
Mmasihiya*, (Sb/cift.
jamaa (0t. III.), Familie, S8er=
nuvnbtfdjaft.
maandiko, ©djrift.
-julikana, betannt fein,
-fadhaika, erf djrecfen.
-lemea mtu, bebrücfen.
pängo, §öt)te.
-potea, umwerte anbern.
ukiwa, ©inöbe.
C^ientl im Traufe.)
(gortfe^ung.)
6. Leittiere beforgen.
A. Tandika frasi, nataka ku- B. Frasi bawezi kidogo leo,
tembea. bwana.
326
ßeltion 37.
A. Bassi, mwambie sais atan-
dike punda upesi.
A. Lete matandiko nitandike
mwenyewe punda wangu.
A. Bassi nunua mpya ! — usi-
tupe matandiko cbini. —
Punda amepata chakula?
A. Umempa maji?
A. Umesahaukufungavikuku.
B. Nitandike seruji ao matan-
diko ya kiarabu tu?
B. Lakini khatamu imenipo-
tea jana.
B. Nimempa mtama na ma-
jani.
JB. Amekunywa sana.
JB. Sasa tayari, bwana.
7. Stuf bert SHtarft ge^en.
A. Nende sokoni kanunue ny-
ama ya ng'ombe.
A. Haidhurru, ikiwa hivi, nu-
nua nyama ya mbuzi.
A. Angalia, kiasi gani wa-
nauza leo k'uku na ma-
batta?
A. Yasipokuwa ghali mno.
Lete tena siagi kidogo.
A. Twaa ratli t'atu, ikiwa
ngerna.
B. Nisipopata nyama ya
ng'ombe, nirudi nisinu-
nue nyama kabisa?
B. Ninunue nini tena sokoni?
B. Wataka mayayi?
B. Nilete ratli ngapi za siagi?
B. Mboga nimenunua jana.
8. SBaffer fjolen,
A. Hapana maji wala k'uni.
A. Ndoo zote ziko hapa, mbo-
na hakuzitwaa?
A. Ametwaa nini kuteka maji ?
A. Ikiwa bivi, mtu mmoja
wa kuteka maji hatosbi.
Mpeleke mtu mwingine
tena. Nataajjabu kama
mpisbi mdogo bajarudi
bado, kisima kikiwa ka-
ribu sana.
A. Uliyempeleka kuleta k'uni
ni nani?
A. Sababuganikununua,bam-
wezi kucbenga wenyewe ?
$euer anmaßen.
B. Mpisbi mdogo amekwenda
kuteka maji kisimani, ha-
jarudi bado.
B. Ndoo zote zinavuja.
B. Ametwaa mitungi miwili.
B. Sberti aende kuteka maji
kisimani pangine leo; ki-
sima cbetu kimekbaribika;
bayatoki maji.
B. Mubammadi amekwenda
kununua.
B. Miti mikavu iko tele, la-
kini batuna faragba ya
kucbanja k'uni.
3ur <5t)tita£ be§ 33erfium§.
327
9. ©efdjtrr unb
A. Lete maji ya moto, tusa-
fishe vyombo.
A. Nani amevunja sufuria
hili?
A. Ziko sahani ngapi?
A. Hasibu tena mabakuli na
bilauri na vikombe; na-
taka kwandika killa nam-
na mbalimbali, nipate
kujua sana, ziko ngapi.
nikaone kitu kikipotea.
A. Hapana, nimezihasibu juzi ;
zote safi?
A. Kisu hiki si safi sana,
kimefanya kutu, sherti
kusugua sana visu, uki-
visafisha.
A. Sahani hizi zina taka.
A. Umeitia ufa bilauri hü.
Ukivunja chombo cho-
chote, nambie; usiponam-
bia, utakilipa.
©erat £utien.
B. Maji yatapata moto sasa
hivi.
B. Labda mpishi mdogo, ali-
yekimbia juzi.
B. Sahani ndogo ni kumi na
sahani k'ubwa ni t'ano.
B. Nilete na visu na nyuma
na vijiko?
B. Visu na nyuma nimesa-
fisha jana jioni, na vijiko
ni katika kusafishwa bado.
B. Sina jiwe la kusugulia
visu.
B. Ni kazi ya Muhammadi
kusafisha sahani.
B. Bilauri hiyo ina ufa tangu
zamani, bwana.
10. S)en %i\ä) becfen.
A. Leo wageni watatu wata-
kula kwetu, andika meza
vizuri.
A. Ndio! Tena angalia, sa-
hani ziwekwe sawasawa
na visu na nyuma na
bilauri vilevile.
A. Ndio ! Kitambaa cha meza
hiki si safi.
A. Chupa hizi tia ndani ya
maji.
A. Nambie,mpishialipokwisha.
B. Nilete maua tena, bwana?
B. Nitwae vijiko vya fedha?
B. Nitaleta chingine.
B. Niandike chakula lini?
11. SSett madjen, 8am£e oeforgen.
A. Weka meza karibu na ki- B. Nifunge madirisha usiku?
tanda katia taa na vibe-
riti juu.
328
Sektion 38.
A.
Moja wache wazi. Lakini
matandiko mepesi sana,
leta mengine.
Mtomniqjaunatosha. Chen-
darua ki wapi?
Agiza kipya kwa mshoni,
lakini inwambie, hapana
buddi, akilete leo jioni.
Kesho nitakwenda kunu-
nua jipya.
A. Nani ameuvunja?
A. Nunua mpya, kaangalie
taa iwe na mafuta, nita-
kaporudi nyumbani usiku.
B. Wataka mito mingapi?
B. Kimeraruka Jana.
B. Godoro lako lataka kuten-
genezwa, bwana; limepata
maji hatta kwoza kabisa.
B. Mnara wa taa umevun-
jika tena.
B. Sijui, bwana.
B. Nitatia tena mshumaa nda-
ni ya kinara. Killa kitu
kitakuwa tayari, utaka-
porudi.
S&qvUx*
-tandika, fatteln, auflegen.
saie*, ©fetjunge.
seruji*, ©attel.
tandiko, Seele.
khatamu* Sauwäeug.
kikuku, «Steigbügel.
batta*, ©nte.
ratli*, ^funb.
mpism" rndogo, Küchenjunge.
ndoo, ©imer.
mtungi, Krug.
-chenga, fcfilogen (§oIä).
-kavu, trocten.
faragha*, SDtuBe, 3ett.
-chanja, ppalten (|>ol5).
bakuli*, ©Rüffel.
bilauri*, ©lag.
uma, ©abel.
kijiko, Söffet.
kutu, fftoft; -fanya — , toften.
-sugua, reiben.
jiwe la kusugulia vitu, 3Jlefjer=
pu^ftein.
ufa, ©prung (im ©lafe jc).
ua, SMume.
kitambaa cha meza, Sifdjtudj.
chupa, ^lafdje.
-andika, auftragen (Steife).
kiberiti*, ©tfjtoefeltjolä.
mto, Kopffiffen.
chendarua, SDtoStitoneij.
godoro, 9Jtatra|e.
mnara*, _(Sani^en=)©öIinber.
mafuta, Öl.
msbumaa*, Kerge.
kinara*, ßeu$ter.
5EcötunöbrEif3igfitE ICtßtian, Somo la the-
lathin na manane.
Die Sebeutung unb ber «Sebraud? ber objeftinen getttr>örter.
190. <£>tnfic6tltct) ber 23ebeutung ber objelttben 3eit=
toörter fommt e§ barcmf an, ob btefelben
a) öon tntranfttiöett,
b) öon tranfittüen 3etttoöttern
abgeleitet ftnb.
SteSkbeuturtg unb ber ©ebrauäj ber objefttbert getttoörter. 329
191. ©bjeftirje 3etttt>örter, bie öon inttanfitioen Serben
abgeleitet ftnb, roerben baburd) trcmfittö, b. Ij. können ein
MrefteS Dbjeft gu fid) nehmen, ba§ burd) bie §onbtung ober
ben 3uftarib, roeldjen ba§ Betttöürt au§brüdi, unmittelbar
betroffen roirb. £>iert)er gehören 3. 33.
-lia, Weineu: -lilia mtu, jn. beweinen; -liiia kitu, über etw.
weinen,
-fa, fterben: -fia mtu, jm. fterben; Sßaff. -fiwa na mtu, jn.
burd) ben £ob öerlieren.
-ja, fommen: -jia mtu1, -nt jm. fommen.
-enda mbio, laufen: -endea mtu mbio, §u }m. laufen,
-ngoja, märten: -ngojea mtu (neben ngoja mtu), auf jn.
märten, jn. erwarten; aber meift -ngoja kitu, auf etwas
märten; bod) aud) -ngojea nyumba, ba% §au§ beWadjen.
(-pota, fid) öerirren2): -potea, jm. oerloren gefen; Spaff. -po-
tewa kitu, etm. üerlieren.
-ugua, franf merben: -ugulia mtu, jm. franf werben; Sßaff.
tumeuguliwa na (ni) ndugu, un§ ift ein 33erwanbter
franf geworben,
-pwa, troden werben: -pwea, jm. troden werben, 3. 33. sauti
imenipwea, bie ©timme ift mir troden geworben; Sßaff.
nimepwewa na sauti, ba§f.; -pwelewa, auf§ Strodene
gu Hegen fommen ((Sdjiffe).
-cha, Stag merben: (-chea, für jm. %aa, werben); fßaff. che-
lewa, fid) oerfüäten, bie ^eit üerfdjlafen.
-fika, anfommen: -fikia, gu jm. fjeranfommen.
-pita, burd)marfd)ieren : -pitia nchi, ein Sanb burd)3ier)en.
-simama, ftefjen: -simamia mtu, bei jm. ftefjen, ifjn beauf=
fid)tigen.
-angaa, ftarr bliden: -angalia mtu (kitu), aufmerffam auf
jn. ober etm. fefjen.
-fanyika, tfjuntid) fein, fid) mad)en laffen: -fanyikia mtu,
für jn. tpnltdj ober üorteilfjaft fein, 3. 33. biashara
imenifanyikia, ber Raubet ift mir vorteilhaft gewefen, id)
Jjabe gute ®efd)äfte gemad)t.
-tumika, bienftbar ober brauchbar fein: -tumikia mtu, jm.
bienen.
-dhanni, meinen: -dhannia, fjalten für, 3. 33. utanidhannia
sina haya, bu Wirft mid) für unbefdjeiben galten.
-wa, fein: -wia, jm. (ober für jn.) fein, 3. 33. niwie radhi,
fei mir geneigt, b. fj. üergeifje mir.
-anguka, faEen: -angukia mtu miguuni, jm. 3U ^üfjen falten.
1 SDafiir inbeffen f)äuftg -ja mit ber ^ßxäpof. kwa ober ber Mofse
€bjeft§fa|u§.
2 ttngebräud)Iic£).
330 Seitton 38.
(-ela, flctr merben1): -elea mtu, jm. Hat werben,
(lema, fdjwer merben1); -lemea mtu, j;m. fd)tt)er merben, iljn
bebrücten.
u. f. m. u. f. ID.
®iefe Serroenbung ber obieftiüen $orm ift inbeffen im
großen imb gangen auf eine beftimmte burdj ben ®prad)=
gebraut begrenzte ^Ingal)! bon Serben befd)ränft. ßann
fdjon bei mannen ber bort)er aufgeführten Seittoörter ftatt
ber objeftiben 3?orm ebenfo baZ einfädle Seittoort mit fot=
genber ^Jräpofitton ober einem aboerbialen Slüufattb öer=
roenbet werben, fo toerben biefe (enteren beiben üonftrultionen
in anbeten O'äöen mit Vorliebe ober auSfdjliejjItd) gemäht.
192. S)ie Ableitung objeftiber Beitroörter bon tranfi=
üben Serben ift bereits im erften Seite, § 41 , erörtert.
§tnftdjttidj ber Sßaffiübübung berfelben bergt. Seil II, § 185.
2lucfj bie Seitttörter, toeldje ber atigemeinen £Reget 3U=
roiber ü&erljaupt feine objettibe $orm bilben ober bie ein=
fac^e $orm neben ber objettiben in gleicher Sebeutung ge=
brausen, finb bereits im groeiten Seil, § 81, aufgeführt.
193. 3m § 181 be§ erften Seils ift bereits einer Ser=
roenbung ber objefttüen $orm gebaut roorben, bie aufjet=
otbentticfr beliebt ift. 3ftan fetjt nämlich ben ©enitib be§ $n=
finttibS ber obieftiüen 5orm etne§ 3eitroort§ gu einem
<£>aubtroott, um ben 3toec! ober bie Seftimmung be§ burdj
baZ letztere bezeichneten ©egenftanbeS anzugeben, häufige
Serbinbungen biefer Sltt finb 3. US.
makassi ya kukatia bati, eine ©cfiere jutn Sledjfdjneiben,
S3Ied)fd)ere.
sanduku ya kutilia (kuwekea) nguo, eine $ifte, um $eug
l^ineinjuttjun, ®leibertrulje.
gari la kulimia, ÜHkgen §um Widern, ^5flug.
ndoo ya kutekea raaji, «Schöpfeimer,
mahali pazuri pa kutilia nanga, ein fdjöner 9Infer|)Iats.
kikuku cha kupandia frasi, ©teigbüget.
kibanda cha kupikia, $ocfif)ütte, $ücfje.
harufu ya kwandikia, ©djreibfdjrift.
shimo la kukamatia nyama, SBilbfcmggrube.
uma wa kwanikia nyama, Sratroft.
mbuzi ya kukunia nazi, 9M6eifen gum Reiben ber ^ofoSnufj.
kitabu cha kusomea, Sefebuct).
kinu cha kushindikia mafuta, Ölmüble.
ubau wa kukatiakatia nyama, §leifdjf)CKf6rett.
1 Ungebräwä)Iitfj.
Sie 2?ebeutung urtb ber ©efcraucf) ber oBjeftiben getttoörter. 831
kinu cha kupondea bunni, ^affeemörfer.
kinu cka kusagia bunni, Kaffeemühle,
tandiko la kujifunikia, ©ecfe, um fid) äugubeden.
ubau wa kuvutia viatu, ©ttefelfnedjt.
kibakuli cha kuwekea sabuni, ©eifennapf.
zulia la kusallia, ©ebetstfeppid).
chumba cha kulalia, ©djlafjjinmter.
chumba cha kulia, (Stimmer,
fuo la kufulia nguo, SGBafd)pIa^.
kitambaa cha koshea sahani, %uä) ijum Stefleriüafdjen.
mahali pa kogea, 23abeölaft.
kitambaa cha kupangusia uso, igcmbtud).
birika la kogea, 23abett)amte.
jiwe la kusugulia visu, SDtefferpuijftetn.
sufuria la kupikia nyama, ^Ieifd)fod)topf.
jiwe la kusagia unga, ©tein 31ml 9)?ef)Imablen.
kung'uto la kuchujia nazi, SDurcbfdjIag, um $ofo§nufj
burd^äupreffen.
Mitunter fiefjt in btefen 23erbtnbungen ber ^nftntttü
audj o&ne ba§ 5ptäftj ku-, g. 25.
chumba cha andikia, ©djreibjimmer.
ndoo ya tekea maji, ©djöüfeimer.
9ttcm fagt aud) 3. 23. akawapa kulia watoto; Bier tft
öor bem ^nftnittt) kitu cha gu ergänzen.
2&te au§ ben gegebenen 23etfoieIen er[td)tüd), begctdjnet
ba§ regterenbe §aupttt>ort ftei§ enitoeber ein 2Berfgeug, ein
©erat u. bergt, ober eine £)rtlid)Cett. 2luf bieje ^ät£c
fdjetnt bie Slnraenburtg ber objeftiöen ^orm befdjränÜ gu fein.
23egetdmet ba§> regterenbe SBort ein te&enbeS Söefen,
ober btent ber ©enitio ntd)t gur 23efiuntnung be§ 3rc>ecfe3,
fo tritt bte einfache $orm be§ 23erbum§ ein, g. 23.
mtu wa kuteka maji, eilt ülftanit gum 2ßaffer[d)ö:bfen.
watu wa kufanya kazi, 91rbett§Ieute.
fundi wa kushona jamvi, ein 9ttattenf(ed)ter.
kazi ya kulima, bie Arbeit be§ $ßflügen§ (©enitib ber @r=
läuteruug).
ginsi (namna) ya kwandika, bie ©cbretbtreife, £)anbfd)rift.
Slber aud) in ben erftbetjanbetten Rollen finbet fitf) ntdjt
fetten bte einfädle $ortn neben ber objetttoen, befonberg nadj
mahali unb anbern £)rt§begetd)itungen, g. 58.
mahali pa kujenga nyumba, ein $J3lat; jUtm JpcmSbau.
mahali pa kufanya shamba, ein 5J}Ia| jur Anlage einer
Sßffanäung.
mahali pa kuvuka, ein ^Iq| jum ftberfetsen, $urt.
332 Seftton 38.
mabali pa kukaa, 238of)nort.
njia ya kupita, ©urdjgang.
nguo ya kujifunika, 3eug, um fid) äujubeden.
tanuu ya kwoka cbokaa, ^alfbrennofen.
dawa ya kusafisha sandarusi, ©äure gum Peinigen be§
®opa\Z.
194. Sq§ Dbjeft eine§ objeftiben 3eittoorte§ (befonber§
eines fotdjen, ba§ bon einem i^ntranfitibum abgeleitet) tft
mitunter au§ bem Stimmenfänge 3u ergangen, $n biefem
CJatCe toedjfelt bie objeütibe $orm mit ber einfädln, 3. 29.
aliondoka ober aliondokea mtu, ein ÜJJiann ftanb (üon ber
©teile, too er mar) auf1.
195. 3u mannen objeftiben 3eittt)örtern ift bte etnfadje
$orm in ber heutigen ©prai^e übertäubt nidjt mefjr ober
nur feiten gebräudjlidj ; Ijierfjer gehört 3. 23. -tia, fetjen,
legen, ftetten.
S)ie einfache $orm -ta !ommt in ber ©feradje nidjt
mefjr bor.2 ^Dlancfee $onfiruftionen bon -tia geigen aber
nod) bie objeftibe üftatur biefe§ 33erbum§, 3. 23.
umekitia ufa kikombe hiki, bu b,oft btefer Saffe einen
©^rung gefegt (= einen Sprung in biefe £affe gemacht),
kutiwa moto, an§ $euer gefegt merben.
kutia mtu miruba, jm. SSIutegel feijen.
kutia muburi mkatuba, ein ©iegel auf einen 23ertrag fet;en.
kutia kitu rangi, etma§ färben.
derartige Sßerben Ijaben gum Seil iljre objeftibe 9£atur
im ©pradjbetoufjtfein bereits eingebüßt unb toerben meift al§
einfädle 23erben betjanbelt. 60 fagt man 3. 23. tia nyama
ndani ya maji, lege ba$ $tetfd) in§ 2ßaffer!
%Jlan bilbet ferner bon -tia eine neue objeftibe $orm,
3. 23. mahali pa kutilia nanga.
2ludj toirb -tia in ber 23ebeutung „3U ettoa§ madjen"
mit einem £>bjeft nnb einem ba3u gehörigen präbifatiben
Slftufatib berbunben, 3. 23. -tia mtu askari, jn. at§ <BoU
baten anfteHen, 311m ©olbaten madjen.
196. SCRtt ber objeftiben $orm be§ 23erbum§ barf eine
anbere 2lbleitung nidjt bertoedjfelt toerben, bte auf bie gteidje
2Irt gebitbet toirb, aber ben ©inn eine§ ^ntenftbum§ be=
1 SBeltcTbtcr, bem Slrabtfdjen nadjgeMIbeter Anfang ber @r=
•jäfjlungen (bxeHeit^t fieffer naäj § 196 au'fäufaffen).
2 33ergletif)e meine „(Sttymologtfdjen ^orf^ungen im ©ebtete ber
«Bantufaradjen". «Berlin 1899.
S)ie SSebeutung unb ber ©efiraudj ber objeftiben 3eittoßtter. 333
ft|t. SDiefe SIbleitunggform1 ift in ber heutigen ©pradje
ätoar nid£)t metjr tebenbig, b. h. e§ roerben feine neuen 516=
leitungen biefer 9Xrt merjr gebilbet; ber öor&anbene Sefianb
foldjer Serben ift aber giemtid) bebeutenb.
häufig wirb bie inienfitoe (Enbung gu weiterer 2Ser=
ftärfung ber SBebentung öerboütoett unb erfcbeint bann in ber
$orm -üia, -elea, 3. *B.
-kumbuka, fid) erinnern: -kumbukia, fid) mit Sfaftrengung
ju erinnern berfudjen == nadjbenfen2.
-angaa, anferjen: -angalia, aufmerffam anfetjen.
-sikia, r)ören: -sikilia3, aufmertfam antjören, erhören.
-kawa, bleiben: -kawia, lange bleiben, jjögern.
9lud) öon objeftiöen Serben fann biefe ^orm abgeleitet
roerben, 3. 58.
-potea, berloren getjen: -potelea, gänglidj üerloren getjen, gum
% ... 1 gerjen.
-cheka, berlad)en: chekelea, fjeftig berladjen, üerfpotten.
-enda, getjen: -endelea, ftarf geijen, borroärt§ fdjreiten, roeiter=
fommen.
-penda, lieben: -pendelea, 31t fefjr lieben, begünftigen, be=
üorjugen.
-shinda, ftofjen: -shindilia, oft unb ftarf ftojjen, b. f). laben
(ein ©erceljr).
-kawa, bleiben: -kawilia, §u lange bleiben, fid) berfpäten.
-piga, fdjlagen: -pigilia, feftfdjlagen, ftambfen, einfdjlagen
(Mgel).
-fika, anlangen: -fikilia, bi§ an§ 3iet gelangen4.
197. «^aufatibe Seitroörter tonnen meift obne roeitere§
groei Dbjefte gu fid) nehmen, oljne bie objeftiöe ^orm ju
bilben, 3. 23.
nakiona kioo, id) ferje ben ©Siegel: namwonyesha kioo,
id) geige irjm ben Spiegel,
-tangulia, borangefjen : -tanguliza mtu mshahara, jm. ba%
©erjali öorau§bejat)Ien.
9ftand)e ^aufatioe5 roerben inbeffen roie einfache Serben
beraubet:, 3. 23.
kwongezea mtu mshahara, jm. ba§ ©efjalt erfjörjen.
kupangusia mtu miguu, jm. bie $üjje abtrodnen.
1 ©ie ift Bisher überhaupt nidjt erfanttt roorben.
2 ©t. 5PauI=3Itaite, ©uaj)ilt--©})ra(|fi^rer, ©. 358, 41.
3 §tercm trrirb bann roeiter bie intenfitte Gmbwtg -iza gefügt:
sikiliza, guljören.
* äkrgl. ©teere a. a. £)., ©. 152.
5 S3efonber§ fotdje, beren ©tammberfc imgebräudjlitf) getoorben ift.
334 Settton 38.
S3et einigen fdjwanft bcr ©ebraud); man fagt:
-eleza unb elezea mtu kitu, jm. etmo§ erflären.
-rudisha unb -rudiskia mtu kitu, jm. ettoa§ -utrücfgeben.
-zungusha unb -zungushia shamba boma, bie ^ftangung
mit einer §ede umgeben.
Sefeftütf*
Muhammadi. ($ortfefeung).
Sura IV.
FiJcara na Njozi.
Khalafu karna1 nuru ikammulikia Muhammadi kidogo
ndani, akafahamu2 Muungu alivyo3 Muumba peke yake,
Mwenyi enzi, Mwamuzi wa waana Adamu na malaika, tena4
ukafiri na kwabudu sanamu kusivyofaa5 neno, tena khabari
ya peponi na jehannum na kiyama na kuhukumiwa. Akatoa
maneno kama haya yaliyoandikwa katika Koran —
«Nawaapia frasi warukao watwetao,
Wawashao moto kwa kwato za kumetameta,
Warukao inchi6 alfajiri na mapema,
Wakitia kivuli7 kwa mavumbi,
Wakiangamiza adui!
Mwana Adamu ndiye asiyemwonea Bwana wake shu-
krani,
Ndiye ajishughulishaye kwa fayida ya dunia hü,
Asifikiri8 kama yaliyomo makaburini yatakapotawanyika.
Nayo yaliyomo mioyoni mwa watu yatakapofunuliwa,
Ndipo9 Bwana siku ile atapata khabari zake.»
(Sura 100.)
Na tena —
«Naapia mtini na mzeituni,
Na mlima Sayuni na inchi hü yenyi salama,
Sisi tuliyemumba mwana Adamu wa unibo10 ulio teule,
Tukamfanya mnyonge wa wanyonge,
lila waaminio watendao hakki, —
Ukijua haya, uikaneje siku ya kuhesabu?
Siye Muungu mwenyi hakki kuliko waamuzi?»
(Sura 59.)
1 §ier: ctl§. — 2 beginn be§ JtadjfafceS. — 3 2ßie er ift =
bafj er ift. — i 2)ajj ferner. — 5 Qnftnitib mit eingefügten negierten
9teIatit>:pronomen (in ber 33ebeutung „tote, bafj") ftatt be§ 5ßräfen3. —
6 Slbberbialer SHEufatib: toelcfje burcfjS Sanb emfjerftürmen. — 7 3fn=
bem fte ©Ratten Ijerborrufen burcfj ben (aufgetoirbelten) ©taub, $m
Original ftet)t fatfdjlid) mawimbi ftatt mavumbi. — 8 Öfjne ya be=
benfen, bafs, toenn it. — 9 Sann. — 10 ^räbttattber ©entttb.
Sie Sebentung unb her ©ebraudj ber objelttöen 3eittt)örter. 335
Na tena —
«Ole wao wote wasingiziao na wasengenyao!
Akusanyaye mali, aihesabuye !
Adhanni mali itakaa naye milele.
Hapana! atatupwa motoni upondao,
Nini itakapokujulisha khabari ya moto upandao?
Ndio moto wa Muungu uwakao utakaopanda juu ya
mioyo,
Utapanda juu yao kama pazia iliyotandwa juu ya nguzo
ndefu.»
(Sure 104.)
Na maneno haya, Muhammadi aliyotoa, yameandikwa
kama yawe maneno yatokayo katika Muungu Mwenyewe,
kwani alianza kujidhannia kuwa mtu aliyetumwa na Muungu
kwenda kuwaongoza ndugu zake, waache mabaya, wakapende
mema.
Na mwanzo1 wa kujidhannia vile, tumehadithiwa hiyi:
«Alitokewa2 na njozi nazo dhabiri sana, kama jua lipan-
dapo. Akapenda kukaa pasipo watu. Huenda mlima Hira,
busbinda pale siku nyingi, mchana na usiku. Khalafu hurudi
kwake kwa mkewe aliyempenda. Hatta siku moja alikuwamo
pangoni pa mlima Hira, akajaliwa kuyafabamu yaliyo kweli.
Kwani akitembea buko mlimani, malaika katika uwingu akarn-
lilia: «Ee Muhammadi, mimi Jibrfl3». Akaona khofu, killa
ainuapo4 kitwa amwona yupo malaika. Akaenda kwake mbio
kwa mkewe akamwambia: «Ee Kbadfja, nilizocbukia mno
ndizo sanamu bizi na makabini. Sasa naogopa nisiwe kahini
mimi.» Mkewe akamwambia: «Hasba! Muungu hakubali bivi.
Si wewe mwema na mtaowa sana, bassi utakuwa kahini?
Hapana.» Mwanamke akamwendea ndugu yake, jina lake Wa-
raka, akamwarrifu khabari hizi.
Marra mzee akamwambia: «Hakika yake asema kweli.
Mwanzo huo wa kuwa mtume. Atajiliwa5 na torati, vilevile
kama Musa. Umwagize tu asikate tamaa kabisa, atumaini
nafsi yake. Akijaliwa kuwa mtume, nami niwe bado mzima,
namtegemea.»
Bassi usiku ule Muungu aliopenda kumburumia, Jibrfl
akamtokea Muhammadi pangoni, akamwonyesha khatti aki-
sema: «Soma». Akamwambia: «Siwezi». Marra malaika akam-
nyakua mwili, hatta adhanni atakufa, akasema: «Soma», marra
ya pili. Muhammadi ameumia sana, hana buddi kujibu:
«Nisomeni?» Jibrfl akanena —
1 3l6|oIuter üftomtrtattti : tt>a§ . . . anlangt, fo. — 2 3m Seutfdjen
unpexfönlid): e§ erfäjtenen if)m SSifionen. — 3 ©abriel. — 4 killa...
-po, jo oft al§. — 5 5ßaff. öon -jia.
336 ßeition 38.
«Soma! kwa jina la Bwana wako Muumbaji,
Aliyemuumba Adamu kwa damu iliyoganda.
Soma! kwani Bwana wako mwenyi neema;
Yeye aliyefundisha kwandika kwa kalamu,
Amefundisha watu wasiyoyajua.
Kwani mwana Adamu mwasi,
Akijiona mali zinamzidia1.»
(Sura 96.)
«Alipokwisha, malaika akaenda zake.» «Nayo maneno
(alisema Muhammadi) kama yamechorwa kwa patasi juu ya
moyo wangu.» Akakaa siku nyingi, malaika asimrudie. Aka-
ona huzuni, adhanni labuda amepagawa na pepo, ataka kujiua.
Akitoka akitafuta mahali palipochongoka ajitupe chini huko,
marra akasimama, aona Jibrfl ameketi juu uwinguni, akim-
wita: «Ee Muhammadi, ndiwe mtume waMuungu, nami Jibrfl».
Akapata moyo2, asitake kujitupa tena, akarudi kwake. Pana
siku tena, mawazo yake yakamfazaisha sana, akamsihi mkewe
amfunike, akalala atetemeka, sauti ikaja ikinena.
«Ondoka, kakhutubu,
Kamtukuze Bwana wako,
Kajitakase nguo,
Katoke katika uchafu wote,
Wala usifadhilie watu kwa kujitukuza nafsi yako.»
(Sura 74.)
Ndivyo Bwana alivyomfariji mtume wake akamtia nguvu.
Baadaye akafunuliwa3 maneno yatokayo mbinguni marra
nyingi. Na kufunuliwa4 kule, mashakka humshika sana, uso
akafazaika. Jasho hudondoka katika kipaji, hwanguka hulala
chini kama amezimia. «Kwani kufunuliwa kule (asema)
kwanijia ginsi5 mbili. Pangine Jibrfl anitoleaye maneno,
kama mtu akisemezana na mwenziwe, ndiyo rakhisi zayidi.
Pangine kama kengele inalia, yapenya ndani ya moyo, yani-
pasuapasua. Ndio uchungu mwingi sana.» Ndivyo wali-
vyomhadithia.
njozi, ©rfcfietnuttg, SKfion. mwana Adamu, 2tbam§fof)n =
nuru*, Sttfit. Sttenfdj.
-mulika, leudjten. malaika*, Gcngel.
muumba, j g,«,»*.*-- ukafiri, ber Unglaube,
muumbaji, | ™ PT " neno (mit 5Tleg.), nichts,
ezi, enzi*, 9Jtatf)t. peponi, ba§ $arabie3.
mwenyi enzi, aEmäcfittg. jehännum*, bie §ötte.
1 2ßörtli$: wenn er ftd} fielet, (tote) ber Ütetdjtum fidj tljm üer=
tneljrt = toenn er feinen Üteidjtum toadjfen fier)t. — 2 9Jlut faffen. —
3 %v\ Seutfdjen unjperfönltd) : e§ mürben tljm entfjüttt. — 4 Slbfoluter
■ftotninatib, fiefje § 41. — 5 Slbberbiafer Stlfufattrj: auf jtoet Strien.
3)ie Sebeutung unb ber ©ebraud) ber objefiiöen Zeitwörter. 337
kiyama*, Stuferftebung.
kubukumiwa, ba§ ©erid)tetWerben
= ba§ ©erid)t.
-apia, Minoren bei.
-tweta, fd)nauben.
-washa mto, $euer angünben.
ukwato, §uf.
-metameta, $unfen ftorüben.
-a kumetameta, funfenflprübenb.
mavumbi, ©taub,
kivuli, ©Ratten,
-angamiza, bernidjten.
-onea mtu sbukrani, gegen jtt.
banfbar fein,
-ji-shughulisha, fid) befdjäfttgen.
kaburi*, ©rab.
-tawanyika, jerftreut Werben,
-funua, aufbecfen.
mtini, geigenbaum.
mzeituni, Ölbaum,
urabo, ©eftalt.
teule, au§erwäblt, boräüglid).
-nyonge, fd)Wad). ,
ole (mit folg. ©enitib), toebe!
-singizia, j üerIeumben
-eengenya, |
milele, menig.
-ponda, 3ermatmen.
-julisha, wiffen machen, lebren.
pazia, 1. äkirfjang, 2. ^toerdjfeu'.
-tanda, ausbreiten.
nguzo, ^foften, ©äule.
-ongoza, jn. beffern.
-tokea, erf feinen,
dhahiri*, Uax, beutlid).
-shinda, üertoeiten.
-jaliwa, begnabet Werben.
ee, ^artifel be§ StnrufS.
kahini*, gaubertoriefter, 9öab/r=
fager.
hasba*, ©ott behüte !
-taowa, fromm,
-arrifu*, mitteilen (m. gWeiStffuf.).
-kata tarnaa, bie Hoffnung auf=
geben,
-tumaini nafsi yake, fid) fetbft
oertrauen.
-tegemea mtu, fid) auf jn. lehnen,
toerlaffen.
-nyakua, berixbren.
-umia, ©djmerä emtofinben.
-ganda, gewinnen,
neema*, ©nabe, ©üte.
kalamu*, ©djreibrob/t:.
mwaei*, rebeßifd).
-chora, eingraben,
patasi, 3CTtetfeeI.
-buzuni*, üErauer,
-pagawa, befeffen Werben,
pepo, ein böfer ©eift.
-chongoka, abfdjüffig fein.
-keti, = -kaa.
uwingu, SöoIIe.
mawazo, ©ebanfen.
-fazaisba*, erfdjrecfen (tranf.).
-sihi*, anjteben.
-tetemeka, gittern,
-khutubu*, ürebigen.
-tukuza, t>erf)errtid)en.
-takasa, reinigen,
uchafu, Itnreinlidjfeit.
-fadhilia* mtu, jm. eine ©unfi
erweifen.
-fariji*, tröften.
-tia mtu nguvu, ftärfen.
-fazaika, erfdjreden (intr.),
jasbo, ©d)Weife.
-dondoka, b^untertrobfen.
kipaji, ©tirn.
-lala, liegen.
-zimia, obnmäd)tig Werben,
pangine — pangine, halb —
balb.
-tolea mtu maneno, für jn.
ftiredjen.
-semezana, miteinanber fbredjen.
(3JUt ©efd)äft§Ieuten unb §anbwerlern.)
1. 5ntit einem ©djnetber.
A. Nataka nguo. B. Nguo gani, bwana?
A. Nataka nguo nyeupe. B. Nitakuonyesha namna ; ndi-
zo namna za nguo zote
tulizo nazo.
©ualjttt ßoni3.=®ramntatif. 22
338
Sektion 38.
A. Lete nguo nene kidogo,
nguo hü haifai.
A. Nataka nguo ifulikayo.
A. Ikiwa hivi, vema. Naku-
saddiki. Utaleta lini nguo
zangu ? Nataka kuzivaa
. siku k'uu. Sherti uzilete
hatta siku pili.
A. Kiasi gani nguo moja, ki-
sibao na surwali ?
A. Hakuna, shona t'undu tu,
kutia vifungo.
A. Skona vifuko viwili tu.
A. Una surwali tayari? Na-
taka surwali nene za ku-
vaa wakati wa baridi, na
visibao viwili vyeupe.
A. Hakuna, hazinifai; ni ndo-
go, zanikaza.
A. Hizi ni ndefu mno, sherti
kuzipunguza sana.
B. Namna hü njema, bwana.
Mabwana wote huivaa.
B. Nguo hü waweza kufua
kadri utakavyo.
B. Bassi, nitatwaa cheo chako.
B. Ukitwaa nguo hü, kiasi
ni rupia khamsini tu. —
Nishone vifungo?
B. Wataka vifuko vingapi?
B. Wataka tena kitu chin-
gine?
B. Tafadhdbali, ujarribu sur-
wali hizi. Zakufaa?
B. Nitakupa nyingine.
B. Haidhurru, nitazibaddili.
2. SJltt einem
A. Umeleta viatu vyangu?
A. Vema, nitavijarribu sasa-
hivi.
A. Kiatu hiki chanifaa, lakini
hiki chanikaza sana.
A. Havina nyuzi.
A. Nataka nyuzi nyekundu.
Khatima yake lakini viatu
vyako havinipendezi. Ni
virefu punde na vizito.
©tf)itf)mad)er.
B. Ndio, bwana.
B. Ndio hapa ubau wa kuvu-
tia viatu.
B. Labda mguu wako wa kus-
hoto ni mkubwa kuliko
mguu wa kuume.
B. Nitatia nyuzi. Wataka
rangi gani?
B. Sherti vidole viwe na na-
fasi ndani yao usipate
sugu, na ngozi umeicha-
gua mwenyewe, si kosa
langu.
3. 2JUt einem ©clbroedtjSler.
A. Utaweza kuvunja rupia B. Kadri utakavyo, bwana.
mia?
A. Pesa ngapi (kadri gani, B. Sarifa ya sirkali ni pesa
thamani gani) rupia? arba u sittini.
^pijrafeotogtfdje 3citlDöxtcr. 339
A. Wewe utanipa ngapi? B. Nitakupa pesa themanya
u sittini.
A. Sikubali, Jana niinepata B. Labda utapata mvunja
pesa sabwini. fedha atakayekupa zayidi
ya mimi, roiye siwezi.
$&öxtet*
nguo, Sln^ug; ©toff. -baddili*, änbern.
namna, SJtufter. nyuzi (za viatu), ©djnürMnber.
-fulika, ftcfj toafcfien tajjen. khatima yake, fdjliefjlitf), atte§
cheo, %Ra% tool)I ertoogen.
t'undu (III.), } o0(j, nafasi*, fftaum.
tundu (V.), | ™" sugu, ©äjtoiele, §üljnerauge.
kifuko, I <$„*,*.. ngozi, Sebet.
mfuko, I ~a'a^- -vunja, toetfifeln (@elb).
-faa, gaffen. earifa*, ) «
-kaza, brücfen, 31t eng fein. sari'*, J
-punguza, lürger machen. in vunja fedha, ©elbtoedjSler.
j§eunutiööreif5igjte Xefititm. Somo la the-
lathin na kenda.
pfyrafeologtfdje geitroörter.
198. SSiete einfädle begriffe, bte im SDeutfdjen meift
burd) ein 3eitroort au§gebrücft tüerben, tonnen im ©uafcjili
nur burd) Umfcbreibung mittelft eine§ 23erbum§ öon
altgcmeiner SBebeutung in ÜBerbtnbung mit einem
dornen ober einer anbern Söortart gegeben merben, 3. 23.
<Std) bemühen: kufanya juhudi = 9Inftrengung tnad)en.
®te üBerben, tt>etd)e am fyäufigfien gu berartigen Um=
fd)retbungcn benutzt toerben, finb kuwa, kukaa, kufanya,
kapata, kutia, kupiga, kwenda, kutoa, kutoka, kwona,
kushika u. a.
(Sinige ber fjauptfddifidjfteit trafen biefer 5lrt feien
i)ter ^ufammengeftettt, raobei gleichzeitig aud) anbere mit ben
betreffenben Serben gebilbete trafen aufgeführt finb, um
ben tbiomatifdjen ©ebraud) biefer Serben ju üeranfdjauüdjen.
a) kuwa (kuwa na),
kuwa na usingizi, tnübe fein. kuwa na#njaa, ^ungern. •'
^ » na mimba, fdjföanger, » na khofu, fid) fürd)ten. -"
trädjtig fein. » na makengeza ya macho,
» hali hiyo, fid) in bem unb fdjielen.
bem 3uftcmbe Befinben. » na shoto, linfSIjcmbtg fein.
22*
340
Seftion 39.
kuwa na wazimu (mahoka),
üerrüdt fein.
» na taka, fdjmutsig fein.
» mali ya natu, |m. ge=
fjören.
«- hana mbele, hana nyuma, er
tft arm wie eine $ird)enmau§.
kutokuwa na shauri naye, nid)t§
mit im. ju fdmffen baben.
. kuwa na haya, befdjeiben fein.
' hana äsili wala fäsili, er t)at
/ meber SQßurgel nod) 3tr>eige,
b. f). er ift bon geringer £>er=
fünft unb 93ertt)anbtfc|aft.
kuwa macho, mad) fein.
kuwa na masua (kizunguzun-
gu)/fct)ttünblig fein.
» na tamaa ya chakula,
Sfypetit fyüm.
» na kiguru (kinyonga),
t)tnfen, lahmen.
» na kiu, bürften.
» na homa, fiebern.
» na nguvu, ftarf fein. -~
» na thamani, toertboH fein.
» na amri na (ya), [m.
etm. gu befehlen fja&en. ■
» na asili ya, I)erftammen
üon.
» na nuru, teudjteu (9Iugen).
b) kukaa.
kukaa kitako, fid) feijen. kukaa zamu, Soften fielen.
» inchi moja, 2anb§Ieute » tayari, bereit fein.
fein. » matanga, trauern (utn
» nyuma, gurüdbteiben. einen Verstorbenen).
» msiba (wa), trauern (um).
c) kufanya
kufanya tayari, fertig machen,
bereitftetten.
kazi, arbeiten,
shauri, beraten, überlegen,
hesabu, rechnen, gärjlen,
abregnen,
ubazazi, b,anbeln,fd)ad)em.
safi, reinigen,
kazi ya askari, bienen.
kigpsho cha mkono, einen
i^^peifen 5Irm befommen.
» marugurugu, eine 9In=
S fdjroettung befommen.
/
o
<T\
_.fu, ben <5d)tuden fjaben.
nJW^^-^ kiungula (cha moyo),
^lufftoften boben.
ashekali, fid) beffer be=
finben. •
dawa , mebijinieren , fid)
ärjtlicb bebanbeln laffeu,
biashara, !)anbeln (mit =
ya), ©efd)äfte machen.
^
(kufanyiza).
kufanya mkatuba, einen 93er=^"
trag fdjliefjen.
» kiapo, fdjföö'ren, einen (£ib.^
leifien.
» bei (thamani), ben ^3rei§ /
beftimmen ober feftfetjen.
» salamu mbele ya mtu,
jn. grüben (militär.).
» urafiki na, $reunbfd)aft ^
fdiliefjen mit.
» shauko, fid) fefjnen.
» uchungu, trauern, fid) be= s*
trüben, @d)merä empfin=
» khofu. fid) fürdjten. [ben.^
» kutu, roften.
» kishindo, fd)nard)en. .-^/U-c
» bidn, fid) bemühen, fleißig _^-*
fein,
kumefanya mawingu, e§ t)at ^
fid) bemölft.
kufanya upesi (hima), fid) be=
eilen, fdjnett matten.
^fjrafeologtfdjie gdütwrter.
341
kufanya nyungunyungu, ©e=
yd£)tuüre betommen ($ör-
nerteil). *?T*
3al)ne befomram.
^ » kiinirnacko. . ©aufelei tret=
» jasho, fdjtniijen.
» malengelenge, Olafen be=
fonfmen (|)änbe).
» kwikwi, röcfjeln, in ben
teften 3ügen liegen; ben
©d)luden $abWCL'4<f
^ » kelele, lärmen.
» (masharti ya) bima ya,
etina§ bcrfidjern (gegen
©d)aben).
L
kufanya nguvu, gmingen. ~- —
» shauri moja, gemeinfame .
©adje madjen.
» juhudi, fid) bemühen. <
» maskarti, tnetten. Uu^ /w*v-y^
pupa (na ob. ya), begehren,
tamaa (na ob. ya), be= ■— *
gelten,
mtu udhia, jn. betätigen. — -
kwiva, greifen beginnen1. - — "
uzuri, fid) fdjmüden, £oi= .-— H
leite madjen.
sadaka, ^Itmofen geben. — "\
kiwi, fid) trüben (üon ^-
frönen, bte 9Jugen).
hasira, jürnen, gorntg — ■
inerben.
kumfanyizia dhihaka, berfpotten.
» matanga makuu (msiba_rnkuu), fefjr um jn. trauern.
d) kupata (kupatwa, kupatikana).
/
f kupata moto, in arm (fjeifj) lner=
ben, fid) erfjifeen.
hakki yake, fein 9M)t be=
fommen.
adhabu, ©träfe befommen,
beftraft inerben.
kbasara, SSerluft (©d)aben)
erleiben,
baridi , $ug befommen,
fidj erfälten.
tundu, ein Sod) befommen.
fayida, berbienen, föemiun
mad)en.
kadri ya, ungefähr fo unb
foöiel betragen,
fimbo, ^rügel belommen.
khabari, erfahren,
akili, Vernunft annehmen,
taabu, ttnbequemlidjfeiten
fjaben.
amri, 93efet)l belommen.
kupata faragha, Ottufje finben.
» rukhsa, entlaffen inerben,
Urlaub erhalten.
» usingizi, ©d)Iaf finben,
einfdjfafen.
» rnvua, Stegen befommen,
nafj, burdjnäf3t inerben.
» daraja, eine Charge er=
langen, abänderen.
» jasho, in ©djmeifj fommen.
» moyo, 9ttut f äffen. --
» maji, nafj inerben. ~"
» biashara njerna, gute ©e=
fdjäfte madjen.
» riziki zake, fein Sorot
finben (berbienen).
» majibu,33cfdjeib befommen.
» afya, gefunb merben.
» nguvu, erftarfen.
» nafasi (ya), ©elegenfjeit
finben (gu).
Unb fo natürltdj audj mit anbern ^nfinttiöen.
342
Seition 39.
kupatikana na faradhi, bOttt
©cfjicffal erfaßt werben =
fterben.
s
. kupatwa na kifj^fa, bon (£bi=
lepfie befallen roerben.
kupatikana na ugonjwa, er=
franfen.
e) kutia.
kutia ufakikornbe, einen ©brung kutia summu1, bergiften (3. 33
^JW^v
in eine Stoffe fernlagen,
giza chumbani, ein 3im=
mer bunfel madjen.
pingo, ben Siegel bor=
fd)ieben. ^osvW»
kutüli, ein ©d)lofj bor=
legen.
0» mtu miruba, 33luteget
fe|en.
, » mtu usingizi, etnfd)läfern,
in ©djlaf bringen.
^» maji, gießen (im ©arten),
mit 2Baffer befpri|en.
^•» moto, anjünben.
» muhuri inkatuba, einen
^j^\ Vertrag ftembeln.
' si$£< ^ondo ' ftärten (2Bäfcr)e).
katika taa, unterwerfen,
äum ©etjorfam bringen,
mkono wake, unterjeicr^
nen.
pingu, feffeln.
chuoni, in bie ©d)ule
fd)tcfen.
adabu1, $nfianb lerjren.
A^,
»•*
einen $öi>er).
» nanga, anfern, $tnfer roer=
fen.
» boma, befeftigen.
» mtu askari, }n. al§ ©ol=
baten aufteilen, jutn ©ot=
baten madjen.
kujitia askari, ©olbat Werben,
kutia mtu ganzi la meno, jm.
ftumpfe 3ä'|ne madjen
(3. 23. foureä Dbft).
» mtu dawa, berbinben.
» rangi, färben, auftreiben.
» punda garini, ben (Sfel
bor ben äOßagen Joannen.
» mtu nguvu, jn. ftärten.
» mnadani, berauftionieren
laffen.
» gerezani, einfperren.
» utumwani, berfflaben,3Um
©flauen machen.
» mtu fitina kwa mtu, jn.
bei fm. anfdjroä^en.
» mtu katika matata, jn.
in Ungelegensten bringen.
.0-
O
o
s
.-■■
,
f) kupiga.
kupiga kengele, flingeln. kupiga mbizi, taudjen.
pasi nguo, Qma, blatten.
» durubini, ba§ gerngla§
// benutzen.
^s » kinanda, bie $. fpieten.
s » ngoma, trommeln.
j^Tilipiga radi, e§ b,at gebonnert.
.kupiga bandi, fäumen (©toff).
» fundo, einen knoten fd)lin=
s gen.
^ » maruiuku, etro. üerbieten.
» bomba, pumpen.
mikambe, untertauchen
unb fid) überfdjlagen.
» simm(u), telegraphieren.
» mistari, Sinien gieljen. —
» randa, fjobeln. __
» tupa, feilen. [fdjlagen.
» bapa, mit ber flad)en klinge
kupigwa na jua, einen ©onnen=
ftid) befommen.
moyo wanipiga mbio, ba§ §erj
fdjlägt mir rjefttg.
^ßaffib: kutiwa adabu, kutiwa summu.
*ßb,rafeoIogifdje geiitoörter.
343
O
kupiga ngumi (ob. konde), mit
ber gauft fdjlagen.
» kidoko, fdjnat-jen. '■ — '
» shoti, galoppieren.
uso na nchi, bie klugen
nieberfdjtagen.
__ » bildi, loten,
kupigwa risasi, eine ($ltnten=)
$ugel benommen.
,, kupiga kcfngo, ein ^fianjlod)
Ijacfen.
» chapa, ftempetn, flegeln ;
s^ brutfen.
» shabaha, nad) ber ©djeibe
fdjiefjen.
kujipiga Jdlemba, ben %\xt=
oan anlegen,
kupiga falaki, au§ ben «Sternen
mei§fagen.
» kelele, freien.
» mafungu, teilen.
y » mapindi, fidj minben (rote
/* eine ©djlange).
_...- » mbau, 93rett fpielen.
^ » mbio, laufen.
mt.akäso, raufdjen (mit
neuen Kleibern),
mvuke, räud)em {%. 53.
pigo, fd)lagen.
pua. fd)nard)en.
ramli, mei§fagen (au§ in
©anb ober 9tfcr)e gejeid)=
neten Figuren).
burashi1, bürften.
bunduki, fd)ie£;en.
mzinga, eine Kanone ao=
feuern.
» rutu konde la macho,
mit ber $auft in§ ©e=
fidjt fd)Iagen.
Stnmer!. 3/ritt ein gtDeite§
bietfit kupiga metft in ber einfetten
pigia Bimm(u), jm. telegraphieren
<?
/
kupiga moyokondej ben DJJut
kujipiga konde la > ^ufammen=
moyo j nehmen,
kupiga mtu kofi, ohrfeigen.
» magotie,1 fnieen.
» miayo (nyayo), gähnen.
» ukqge, mit ben klugen
toinfen.
» samaki munda, einen $ifd)
harpunieren.
» tarumpeta, trompeten.
» pigakitumsumeno, fägen,
•^erjagen.
» khatua ndefu, lange
(Schritte mad)en.
» maguu, fd)neE getjen.
kupigwa na bumbuazi, mit
©umnu)eit gefd)Iagen fein,
kupiga cbafya, niefen.
» feli, ein böfe§ SSorgetd^en
abgeben.
» mabawa, fliegen.
» krynwe
» yowe
» mawe, fteinigen. d ■ /P
» mbin^Ta, pfeifen. ^W^L-
» mbiu, auf bem 93üffeIr)orn
Hafen.
» mteu, auffodjen (9ttild)).
» pembe, burcfjboljren, auf=
fpie^n.
» pindu, einen Zürgelbaum
fdjlagen.
» teke, hinten au§fd)Iagen. -j. — —-"
» umeme, blitjen. —
» khema, ein 3elt auf fä)tagen. -,
• » sadaka, eine DpfermaM=
geit geben,
maji yakanipiga fundo, id) t)abe
mid) üerfdjludt.
kupiga zomari, $Iöte blafen.
Objeft 3U biefen SSenbungen, fo
$orm; nur fagt man 3. 95. kum-
um§ü(fefd)reien.
,?
3}om englifcfjen brush.
344
ßeltton 39.
kwenda kazini, gur Arbeit gefeit.
» mbweo^rütbfen. trj>i>Cij.J
» mwayo (miayo), gähnen.
s » kwa mashindo, traben
Oßfetb).
» kwa matiti, traben (©fei).
,-- » chafya, niefen.
, » upesi, fd)nett bon ber
§anb gefeit (Arbeit).
g) kwenda.
kwenda zake, feiner SBege gefjen,
mbio, laufen, [fortgeben,
mbiombio, fcfjnett laufen,
chooni, ju ©tufjle gefjen.
chopi, lafjmen.
sberiani, flogen, bor ©e=
ridjt getjen.
kwa kuruka ober kwa
shoti, galab.bieren.
kutoa moshi , raupen
©djornftetn).
» hadithi, eine ©efd)id)te er=
gär)Ien.
» maneno, f^rec^en.
» meno, bie 3äf)ne geigen.
» mashairi, bieten.
» sadäka, Umofen geben.
» utumwani, in gretfyeii
fefeert.
h) kutoa.
(3. 33. kujitoa katika maneno, fid) au§
einer 9Iffaire f)erau§;üef)en.
kutoa harufu, riechen (intr.).
» matumbo, auälueiben.
» vimulirnuli, f»l)o§pr)ore§=
gieren.
» salamu (mbele ya mtu),
(jn.) Begrüben.
» nuru, funfein (Sbefftein).
» mtu pepo, jnt. einen Böfen
©eift austreiben.
i) kutoka.
3öf)ne ber= kutoka jasho, fdjmiijen.
» m§iba, bie Xrauerjeit ab=
bredjen.
» u^aha, eitern.
» ulfmwenguni, fterben.
» katika akili, au§ bem
©inn fommen.
fidf) empören.
kutoka meno, bie
Heren.
» katika taa
» damu, bluten.
» ugonjwani ober katika
ugonjwa, genefen.
» njiani, bom SBege ab=
roeidjen.
k) kwona (kwonea).
kwona baridi, frieren ßßerfon).
» ucbungu, ©djmerg em=,
pfinben.
kujiona umbo la, fid) (fo unb
fo) füfjlen.
kwona kiu, bürften.
» yafaa, für geeignet er=
adjten.
» haya, fid) fd)ämen, be=
fcf)eiben fein.
» taabu , ©djmierigf eiten
fjaben; e§ fäEt mir fcfjmer.
kwona usingizi, fd)Iäfrig fein.
» wakati bora, bie ©elegen= •
fjeit für günftig galten.
» cboyo, fnaufern, fnicfern.
» buzuni, trauern.
» kwona mtu kama mboni
zake za macbo, jn.
mie feinen Augapfel p=
ten.
» hasira, jüraen, gornig
fein.
^rafeoiogtfc^e getttüörter.
345
1) kushika.
kushika kitu tayari, eittm§ be=
reit galten,
kushikwa na mafua (ya ka-
masi), na homa, bom
(Stfnuüfen, com lieber
befallen Kerben,
kushika saburi, \\ä) gebulben.
» kazi yake, an feine 21r=
beit geben.
» shabaha, fielen.
» mäjira, fteuern, einen $ur§
einhalten.
m) kutwaa.
kushika kiapo, einen @ib leiften.
» neno lake la kwanza, bei
feinem erften Sßorte fieben
bleiben.
» njia, fi<b auf ben 2öeg
maiben, einen 2Beg ein=
fotogen.
» shauri yake, an feiner
Infitbt fefümlten.
baridi inanishika, bie $ölte er=
greift miä).
kutwaa kisasi, rädjen (j;n. =
cha mtu).
» cheo, 9flaf5 nebmen Qm.
= cha mtu).
» kitu rehani, ettt). jum
Sßfanbe netjmen.
» silaha, bie Söaffen er=
greifen. [nefjmen.
» jina la, ben tarnen an=
usingizi unamtwaa, er toirb
ffläfrtg.
n) kutaka.
kutaka amani, um ^rieben kutaka rukhsa, um (Erlaubnis
bitten. bitten. [bitten.
» mke, beiraten rootten. » shauri yake, yn. um 9fat
» ugornvi kwa mtu, mit » kumtakia mema, jm.
|m. ©treit fucljen. motjl motten.
o) kuweka.
kuweka nje, l)erau§Iegen. kuweka pamoja, -mfammenlegen
kutwaa shabaha, fielen.
» mji, eine ©tabt einnehmen.
» bidhaa kwa mtu, Söaren
bon jm. belieben.
» karadha kwa mtu, ein
SDarlebn üon jm,. nehmen.
» mtu faragha(-ni) ober
kando, in. beifeite net)=
men.
» sura ya, bie §orm eine§
. . . annehmen.
legen
dhamana, ^ürgjdjaft ftel=
len.
» rehani1, bertofänben.
» amana, betonieren, r)inter=
legen.
» wazi, Hären (ein Terrain-).
p) kupa.
kupa rukha, 1. erlauben, 2. ent= kupa talaka, \\ä) bon einer $rau
laffen. fcl)etben (=kwachamke).
1 Slbex natürlicb -wekea mtu rehani shamba, jm. eine ©(bamba
berbfänben (brei Slffufatibe!).
(=fe^en, =ftellen).
hurru, freilaffen.
kitu tayari, bereit
(fielen).
akiba, jurücftegen , au
titben.
346
ßeftion 39.
kupa shauri, \m. raten.
» sadaka, 511mofen geben.
» dalili, isliara, ein 3eid)en
geben.
» mudda, $rift geben.
q) $erfd)tei)
kwandika meza, ben Xifdj beden.
» mtu mpagazi, jn. al§
Xräger engagieren.
» hurru, freilaffen (©Haben).
» cliokaa, mit kalt abbitten.
» mäjira, einen $ur§ ein=
ballen, fteuern.
» talasim (ein ©djttiert) mit
3auberfbrüd)en befdjrei=
ben.
kwacha mke, fid) Reiben laffen.
» Bje, branden laffen.
» hurru, freilaffen (©Haben),
kwachiwa mali, erben,
kwapa uwongo, faljdE) fdjtüören.
» yaroini, einen (£ib leiften.
kwangalia kwa makengeza,
fd)ieten.
kubaddili hawa, einen Sufttbedjfet
bornebmen.
kububujika machozi, in %l)xä=
nen au§breä)en.
kucheza guaridi, exerzieren.
» ngoma, %an$ abmatten,
kuchukua daraka (jukumu), bie
S3erantlbortung übernel)=
men.
kufariki dunia, fterben.
kufieka mwitu, SGBalb roben.
kufundisbwa baraa, Sefen unb
©cbreiben lernen.
kufuliga punda garini, ben ©fei
bor ben 2Bagen fbannen.
kujifunga asione buruma, fein
§erg bem SCftitleib ber=
fd)ltefjen.
kufunga msafara, eine $ara=
roane augrüften.
kugema tembo, ^almtbein ga))=
fen."*-
kupa (w)ahadi, ein 93erfbred)en
geben. [fprecben.
kupana (w)ahadi, einanber ber=
kupa salam(u), fn. grüben.
» kbabari, benachrichtigen. "
me trafen.
kwingia bandarini, einlaufen
(in einen ipafen).
» kumbini, befdmitten mer=
ben..
» mwezini, bie Siegel be=
fommen (9Jcäbd)en).
yaingia tofauti, e§ läuft ein
gebier unter,
ufa waingia katika sahani, ber
Seiler befommt einen
©prung.
kwingia katika taa, fid) (gel)0r=
fam) fügen,
kwingia katika safari, bie Steife
antreten,
kukama mbuzi maziwa, eine
3iege melfen.
kukata tamaa (ya), bie §off=
nung aufgeben.
» njia, einen 2Beg anlegen.
» mwitu, Söalb roben.
» maneno, ettb. entfd)eiben.
kukokota robo, fcrjuier atmen,
kukosa mguu, fehltreten, au§=
gleiten,
kula kiapo, einen Qüib leiften.
» karamu, ein $eftmal)t effen.
kulala usingizi, feft fct)lafen.
» zamu, ^often fielen.
» uzingizi wa mchana, bi§
jftttt b^en Sage fd)lafen.
kuleta dbamana, einen Bürgen
ftetten.
. » ushuhuda, ein Zeugnis
betbringen,
kulima shamba, eine 5ßflanäung
anlegen,
kulinda kingojo, 2Bacf)e fycdkn.
kwondoka katika huu ulim-
wengu, fterben.
^rafeologiftfie .3eittöörter.
347
kwondoka matanga, Strauer ab=
legen,
kwondokea machon i pake, jm.
au§ ben fingen geben,
kwota ndoto, träumen.
» meno, 3äbne befommen.
kupamba nyumba, ein £)cm§
einridjten.
kupanda frasi, reiten,
kupasha moto, aufttärmen, Ijeifj
machen,
kupatana maskaurvfid) einigen,
kupejjecha moto, $euer reiben,
kupeleka nje, ndani, r)inau§=,
hineinbringen,
kupita njia nyingine, einen
anbern Sßeg gelten,
kupotewa na nuru za uso =
nuru za uso zinampo-
tea, bie Speiterfeit ber=
fcbnnnbet qu§ feinem ©e=
w.
kupungu(z)a bei, bom greife
nachäffen,
kurudi mbio, gurüdlaufen.
» hali, genefen.
kusema kweli, bie Sßaljrfieit
fbrecben.
» uwongo, lügen,
kushindana mbavu, ringen.
» mbio, mettlaufen.
kusikiza harufu, ettt). rieben,
kuteketea moto, fid) öerbrennen.
kusonga; maji yanisonga, id)
I)abe mid) üerfdjtudl
kutupa macho, btnblicten.
kumtupia mkono usoni, mit
ber §cmb in§ ©efid)t
fdjlagen.
kutuma mtu maneno, \m. S3ot=
fdjaft (23efd)eib) fd)i<fen.
kuvunja fedha, (Selb medjfetn.
» ungo, mannbar merben.
» khema, ein 3elt abbrecfien.
kuvuta misono, fcbnarcben.
» makasia, rubern.
» tumbako, raud)en.
kuuliza rukbsa (ya), um @r=
laubni§ fragen.
» khabari, unterfud)en (einen
Dred}t§fatt).
» mtu hali, fid) nad) jb§.
33efinben erfunbigen.
kuzaliwa tumbo moja, leiblid)
öerfcbtuiftert fein,
siwezi kamasi, id) tjabe. <5d)nuü=
fen.
» homa, id) l^abe lieber.
» tumbo, id) r)a&e 2eib=
fd)mergen.
huwezi nini, ma§ feblt bir?
kuzuia ulimi wake, ben SOtunb
galten.
kuzulisha [f^ltS-^'
kuzungusha ben «otf Wttinb.
ö [ hg mad)en.
$><*£ £iefc> fcöttt ftent&en ©oft*
i.
Mgeni siku ya kwanza
mpe mehele na panza1;
mtilie2 kifuani,
mkaribishe mgeni.
1 S)e§ 3teime§ toegen für panzi; mehele na panzi ift ein be=
fonberer Secferbiffen. — 2 ^ntenfüntm: feftfe^en, =Iegen, =ftetten; t)ier:
feft an bie SSruft brücfen.
848 Seition 39.
IL
Mgeni siku ya pili
mpe ziwa na samli1:
mahabba yakizidia,
mzidie mgeni.
III.
Mgeni siku ya tatu:
nyumbani hamna kitu.
Mna zibaba2 zitatu.
pika ule3 na mgeni.
IV.
Mgeni siku ya nne
mpe jembe akalime.
Akirudi mwagane,
ende4 kwao mgeni.
V.
Mgeni siku ya tano
mwembamba5 kama sindano.
Hauishi msengenyano,
asengenywao, mgeni.
VI.
Mgeni siku ya sitta;
mkila6 mkajificha;
mwingie vipembeni
afichwaye7 yeye mgeni.
VII.
Mgeni siku ya sabaa
si mgeni8, ana baa.
Hatta moto mapaani
akatia yeye mgeni9.
VIII.
Mgeni siku ya nane;
njoo ndani, twonane.
Atapotokea nje,
twagane mgeni.
1 2Iutf) ein gute§ ©ffen, aber niäjtä befonbereg. — 2 ^oetifdj
für vibaba vitatu (näm-Uct) vya mchele). — 3 = ukale, üoit kula. —
4 Aende. — 5 SSom §unger, ben man ifjn leiben lafit. — 6 SSon kula.
— 7 Keffer afichiwaye, ber, tior bem man fiel) öerfteeft. — 8 3fr fein
©aft mefyr, fonbern. — 9 ©ogar ba§ Reiter auf bem ®atf)e fjat er an=
gelegt (rebet man ifjm naä)).
$£)rafeoIogiftf)e geittoörter.
349
IX.
Mgeni siku ya kenda ;
enenda, mwana, kwenenda !
Usirudi nyuma,
usirudi mgeni.
X.
Mgeni siku ya kumi
kwa mateke na magumi1
Hapana afukuzwaye,
fukuzwaye2, yeye mgeni.
SSötten
mchele, 9tet§.
panzi, füegenber $ifclj.
kifua, SStuft.
-karibisha*, einlaben, ncüjet ju
treten,
ziwa = maziwa, Slttilcr).
eamli, Butter,
mahabba*, Siebe,
-zidia, gune^men, roatfifen, für jn.
öertnefyren.
kibaba, ein SDtafj (ca. 7/io Stier),
jembe §ac?e.
-enda kwao, natr) §aufe geljen.
A.
Nataka kufanya
kwako. Watu wameni-
ambia mwitu huu ni mali
yako, bassi nataka kunu-
nua kipande.
Kwa nini hutaki?
-agana, bon einanber 2lbftf)ieb
nehmen,
sindano, üftabel.
msengenyano, ba§ gegenfettige
Sereben.
-sengenya, bereben.
kipembe, Sßinfel.
baa, Übel, Itnglüct; kuwa na
baa ein ©djeufal fein,
paa, 3)adj.
teke, ^ufjtrttt.
gumi, ganftfdjlag.
-fukuza, fortjagen.
(Sanbarbeit.)
shamba B, Bwana, siwezi kuza inchi
yangu.
A
Iko barua. Tazama, na-
taka mlima nie tokea
mto hatta mkwaju ule.
Kipande hicho utauza
kiasi gani?
A. Ghali; tazama, ardhi hiyo
si shamba, ni mwitu
mtupu. Nitakupa rupia
elfu na thelatha mia;
umekubali?
B. Hukuleta barua ya bwana
mkubwa.
B. Rupia elfu mbili, bwana.
B. Nimekubali, kesho twende
mjini twandike mkatuba
mbele ya bwana mkubwa.
1 SJtiemanb (anber§) ift e§, ber mit gujjtritten jc. fortgejagt
ioirb; fortgejagt tnirb (nur) er, ber $rembe. — 2 = afukuzwaye.
350
ßeftion 39.
A. Nataka watu wa kufanya
kazi. Waweza kunitafutia
kadri nitakavyo.
A. Kwanza unitafutie watu
kkamsini, watu wa msha-'
hara na vibarua.
A.
A. Twende zetu sasa, twanze
kazi. Kwanza tutakata
mwitu hapa.
A. Mahali hapa tutakapoweka
wasi sasa, patafaa. Mpe
killa mtu shoka lake. Uta-
fanyaje kazi yako?
A. Tujenge nyumba sasajum-
ba moja la mawe, tena vi-
jumba viwili vya udongo.
A. Tutazijenga kilimani juu,
zisikharibike kwa maji
katika masika. Mafundi
na watu wa kufanya kazi
nitapata wapi?
Waashi wanne na maser-
mala watatu.
A. Tufanye roatata ya ku-
panda mbegu.
A. Jengeni kibanda juu ya
killa tuta, lakini kijen-
geni juu Sana, mtu apate
kufanya kazi cbini yake.
A. Ziko nyumbani. Peleka
mtu azilete hapa.
B. Wataka watu wangapi?
B. Shidda kupata watu sasa.
Watuwengi wamekwenda
safarini. Lakini nitazun-
guka katika miji nita-
fute watu.
B. Umekwisha kuchagua ma-
bali pa kujenga nyumba,
yako?
B. Kwanza tutakata magugu
khalafu tutakata miti mi-
kubwa.
B. Kiwanja cba nyumba za
watu tutengeneze wapi?
B. Mafundi gani unaotaka?
B. Kesbo assubuhi nitakwenda
mjini kutafuta watu.
B. Unipe kamba, nipime urefu
na upana. Tujenge vi-
banda juu ya matuta?
B. Mbegu zi wapi?
B. Bunni hizi zimekauka sana;
hazitaota kabisa.
Sööttet*
mkwaju, Samctrtnbe.
ardhi*, Scmb.
mtu wa mshahara, 5!Jlonat§ar=
bettet,
kibarua, Saglöfjner.
shidda*, e§ ift fdjtoer.1
-zunguka, Jjeruntgefjen.
-faa, geeignet fei, fidj eignen.
magugu, Xtnterfjolä.
kijumba, fletne§ §au§.
udongo, ßefym.
kiwanja, 29anpla|.
-tengeneza, f)emä)ten.
masika, Steqenjeit.
fundi, §anbttier!er.
mwashi, SSJiaurer.
Söörtlitf): (e§ ift) eine ©djttnerigteit.
©ie beutfdjen ^JräfioTitiotten unb ifjte SGiebergaoe im ©ua^ili. 351
tuta, SSeet. ^^^V*^ kibanda, ©djutsbadj.
mbegu, ©amen. tÄnni*, Kaffeebohne.
-panda mbegu, fäen. -ota, leimen, aufgeben.
©iec5i0fte KCrfition« Somo la arbaini.
Die beutfefren präpofitionen unb ifyre XPiebergabe im Suafytlt.
199. 3)orbemertung. 23or allem ift $u berüdEfid^ttgen,
ba§ bte !ßräpofittonen jroifdjen groet £)auptiDörtern im ©ua=
rjtti geroöljnltdj burdj bte blofje ©enittoöerbinbung (objeftiöer
©enitiö) roiebergegeben roerben, 3. 23.
©ie $urd)t üor bem !£obe: khofa ya mauti.
®te Siebe ju ben (Altern: mapendo ya wazee.
Sie Siebe 3 um 33aterlanb: mapendo ya kwetu.
Sft oon bem erften £>auptn)ort bereits ein fubjeftiöer
©enitiü abhängig, fo gebrautfit man fiatt be§ objeftioen
©enttto§ bte *J3räpofition kwa, 3. 23.
*Mapendo ya Mngu kwa watu = bte Siebe ©otte§ gu ben
9flenfd)en.
200. 2Iuf biefe SBeife femn eine gan^e Otetfje Don *J3rä=
pofitionen im ©uctfyüt burd) ben ©enittö au§gebrücft roerben.
23efonber§ merfe man aud) bie Überfettung: ein Setter für
ben 23ater: sahani ya baba (ein Setter für nitdf): sahani
yangu).
®a bie ©enitiööerbinbttng immerhin gmeibeutig ift, in=
fofenn ber ©enttiü foroorjl al§ ©ubjeft roie al§ Dbjelt gefaxt
roerben fann (mapendo ya wazee = bie ßiebe ber ©Itern,
unb: bie ßiebe ju ben Altern), fo treten ftatt be§ objeftiöen
©enttiü§ mitunter llmfdjretbungen ein, 3. 33.
Khatti itokayo kwa khalifa, ein 23rief bom ^baUfen«
Mapendo ya baba aliyokupenda, bie Siebe be§ Sßaters
j$u btr.
201. ^rter ift gu berücffidjttgen, ba%
a) bie örtlichen präpofitionen: an, p, nad);
b) bie präpofitionen: für (= 311 ©unften), anftatt;
c) bie -^räpofition: gegen (= ;ut Ungunften);
d) bie präpofitionen: roegen, über (= roegen)
oft burdj bie objeftibe $orm be% 3eitroorte§ umfdjrieben
roerben, 3. 23.
352 ßeftion 40.
Nalimjia, id) fctm gu ilnn; nimekununulia hiki, id) fyabe
bie§ für bid) gefauft; •ümkasirikia, fid) gegen jemanb er=
gürnen; unaliliani, morüber (= über roa§) meinft bu?
202. Sludj fonft finb biele Serben, bie im SDeutfcben
mit einer *ßräpofüion oerbunben merben, befanntlid) im
©ua^ili tranfitto, g. 29.
Natoka Tanga, idj fomme bon Stanga.
203. ©c&ÜefjIid) ift nidit gu bergeffen, baf} bie attge=
meinen 23egeidjnungen beö £)rte§ unb ber Bett (an, bei, in,
bon . . . tjer, nad), gu) burdj ben blofeen öofatto unb tüele
. ^}räpofitionen burd) ben abberbialen 9Iffufatib raieber=
gegeben toerben !önnen.
204. £>iernad) getjen mir bie einzelnen beutfdjen $rä=
bofitionen burd):
1. on a) begeidjnet eine ©teile on einem ©egenftcmb:
meift burd) ben ßofatib ober burd) katika (auf bie $rage
roof)in aud) burd) kwa), g. 25.
Nenda mlangoni, geh/ an bie üitljür; kwegemea ukutani,
fid) an bie StBanb lehnen; kupata donda kinywani, eine
Sßunbe am Sühmbe befommen; jiwe likampata rntoto ka-
tika kichwa, ber (Stein traf ba§ $inb am $opf; kwenda
(kupanda) markebuni, an 23orb geb/en; pwani, an ber
ßiifte 2C.
3n einigen fällen mirb ftatt beffen aud) ber abber =
biale 5I!!ufatib gebraust1, g. 23.
Kando ya bahari, an ber 9Jteere§tufte; yupo (mahali) pake,
er ift an feinem ^lats; nikiwa pahali pako, menn td) an
beiner ©teile märe; ngambo ya pili, am anbern ttfer..
®er ©enitib mirb in ber 2ßenbung: Semanbem mit
einem ©tein (®tocf, einer Kugel zc.) an ben Kopf (ober
einen anberen Körperteil) fdjtagen (roerfen, jlofjen, treffen it.),
gebraucht, g. 23.
Akampiga jiwe la kichwa, unb er marf it)m einen ©rein an
ben $opf; kumpiga konde la kifua, jemanben mit ber $auft
an bie SBruft fd)lagen.
9H§ befonbere ftätle finb gu merfen:
1 Sunt ©ebraucfj be§ ßofattb§ ift nadfjgutragen, bafj @igen=
namen, bie Söörter auf -ni, fotoie mahali (pahali) unb einige fonfttge
ßrtSbeäeidjnungen ben ßofatib ntc^t bilben tonnen. Ottan unterfdjeibet
ferner shamba, auf bem ßanb, auf ba§ ßanb (im ©egenfafj pr ©tabt),
bon shambani, auf einer beftimntten ißftanpng.
Stfe beutfdjen *Präpofitionen unb ü)re Söiebergaße im ©ualjili. 353
3d) T£»abe eine 23itte an bid), nina neno nitakwainbia; an
toen ift ber 23rief? barua hü ya nani? einen 2Srief an }e=
manben fcftreiben, kumwandikia barua; er f)at bie ©ett)ofin=
tjeit an fiel), desturi yake ; kwanika juani, an ber «Sonne
trodnen; karibu na, nal)e an.
b) SSegeicIjTiet ben Seil, auf tt>etd)en fid) eine £>anbtung
ober (£igenfd)aft begießt: burd) ben 2Htuf atiü ber (Sin =
feferänfung, 3. 23.
Siwezi kichwa, id) leibe am $opfe; kuugua homa, am gieber
franl fein; mtu aliyepooza rnkono, an einem 9trm gelähmt.
2Intnert §ierfür fann audj bie ^räpofüton kwa eintreten,
öergl. § 77. SSefonbeve gälte: reiejj an 33iet), aliye na ngombe na
mbuzi nyingi; reict) an ^enntniffen, mwenyi maarifa; breit an
©djultern, mwenyi mabega mapana.
c) 2Iuf bie Sfxage „toann?": burd) ben 5l!fufatiü ber
Seit, 3. 23.
Mwisho wa mwezi, am @nbe be§ 9ttonat§; assubuhi, am
9ftorgen; siku rnoja katika siku, an einem Sage Don ben
Sagen (b. fi. an irgenb einem Sage); siku ile, an jenem
Sage; killa siku ya pili, an jebem peilen Sage.
23ergt. aud) bie 23eifpiele im erften Seit § 281.
d) Stuf bie $rage „woher? toorau§? moburd)?" (bittet
ober ©runb): meift burd) kwa, 3. 29.
Kufa kwa homa, am lieber fterben.
e) 3ur Angabe einer ungefähren 3ßt)t: kadri ya, kaina,
yapata kama, 3. 23.
(£§ finb an 300 9flann getötet toorben, wameuawa kadri ya
watu thelatha mia.
f) §äufig 3ur ©infürjrung be§ bireften ober inbireüten
£>oje?i§: meift burd) ben blofeen Slttufatiö, 3. 23.
2eben§mittet an bie Seute berteilen, kugawanyia watu posho;
fid) an jemanben erinnern, kumfahamu ; etföa§ an jemanben
oe-jatjlen, kumlipia kitu etc.
g) 3biomatifdje§:
(5§ ift an bem, ni kweli, ndivyo, vivyo hivyo; e§ ift
nid)t§ an ber *ftad)rid)t, khabari hü uwongo; id) tteifj,
ma§ an ber @efd)id)te ift, mambo hayo najua sana; bie
©d)ulb liegt an bir, kosa lako; e§ ift an bir, kwako
shauri; an fid) fjatten, kujizuia; nimepata katika killa
rupia fayida ya pesa t'atu, id) fyabt an jeber 9tu|n brei
^ßefa Profit gemacht.
2tn unb für fid), kwa -enyewe, usipoangalia illa jambo hilo
peke yake; fobiel an mir ift, kadiri ya nguvu zangu,
©uaf)üt ßtmb.=©i-ammattf. 23
, -^ 9lngeftd)t§ bie'
J^ * 3. unlttPA,
4. anftatt, i
354 Seition 40.
kadiri nitakavyoweza ; bo§ t)at er fo Qn fid), ni ada yake ;
iä) b,abe an gmei genug, viwili vyanitosha.
2. angefitf)t§, j. 23.
9Ingeftd)t§ biefer Xfyatfadje, (hali) ikiwa hivyo.
[j, kwa ajili ya, (kwa) sababu ya.
pahali pa, 3. 33.
(£r bleibt anftatt metner Itjier, anakaa hapa pahali pangu.
5. auf. a) SftäumUd): toeun e§ in her eigentlichen 23e=
beutung (Serüfjrung einer nadj oben gerichteten 3?läc&e) ge=
braucht ift, meift juu ya, g. 39.
Juu ya meza, auf bem £ifd).
$n abgefdjtüädjter 33ebeutung aud) ber biofje ßofatio
(auf bie Qxage toorjin? audj ber 2lfiu[atib ober bie $ßxäpo=
fittort katika), 3. 33.
Mtini, katika mti, auf bem Saum; njiani, auf bem SBege
yu baharini, er befinbet fid) auf bem 9Jceere; katika nchi
auf ber @rbe; shamba, auf bem Sanbe, auf§ Sanb; sham
bani, auf ber (bie) ^ftan-umg; sokoni, auf bem Wlaxttt
katika kukimbia, auf ber ^ludjt; katika kupiga nyama
auf ber $agb; cbomboni mwake, auf feinem iSintmer; ka
tika safari, auf ber Steife; kwanguka cbini, auf bie (Srbe
falten it.
b) 23ei Settbeftimmungen: burd) ben Slüufattö, ßo=
ratio ober bie ^Beübung mudda wa, 3. 33.
9Iuf ben Ibenb, jioni; auf einen ^ugenblict, kidogo, dakika
moja, kitambo ; auf morgen, (hatta) kesho ; auf jlDei 2fto=
nate, mudda wa miezi miwili.
23efonbere Qfälle:
51uf feine alten Stage, awapo mzee; auf 2Bieberfer)en, kwa
kheri ya kwonana; e§ gctjt auf Seben unb Stob, ni kha-
tari ya kufa; auf ben erften 33lid, ukiona marra ya
kwanza; e§ get)t auf fed)§ VLi)X, saa sitta ni karibu küpiga.
c) 33ei 3at)Ienangaben.
©ein Vermögen mirb auf 20000 Diupi gefdjäfet, watu wa-
sema mali yake ni rupia lakki mbili; gföei ^ßefa auf ben
Wlann (auf btn $opf), pesa mbili kicbwa; mtebiel $ße[a
geljen auf bie 9tupi, pesa ngapi rupia? 33i§ auf ben legten
•Utann, wote pamoja, asibaki mmoja (aber im ©inn bon
„ber lefete ausgenommen": wote illa wa mwisbo).
d) = ©emä| ober infolge Oon, 3. 33.
5luf 33efefjl be§, kwa amri ya; auf feine 33itte, akiomba;
auf feinen 9tat, kwa sbauri lake; auf einen SBinf,
S)te beutfdjen ^3rä^ofitionett unb i^re äßiebergctbe im ©uatjtli. 355
akinipungia mkono; auf biefc 2lu§fage fyn, kwa usha-
hidi huo.
e) Sie Strt unb Sßeife, bo§ Mittel, 3. 23.
9luf ba§ 23efte, venia sana, barabara; auf ba§ Ijödjfte, kabisa,
nrno ajabu; auf biefe SOßeife; hivi, hivyo, kama hivi, kama
hivyo; auf alle §ätte, ijapokuwa, ijapo lo lote, ijapokuwa
hivi isijipokuwa hivi haidburru, hana buddi; auf ba§
©erateiootjt, kwa kubakhatisha , kwa kukhatirisha; auf
beine ©efafjr, kwa bakhati yako ; auf feine Soften fommen,
kupata fedha yake; auf $rebit geben, kukopesha; auf $re=
bit nehmen, kukopa; auf $rebtt faufen, kununua kwa
mudda ; auf ©ua^iii, (kwa) kiswahili ; auf einmal, dharba
moja, marra.
f) S)ie ^Reihenfolge: burd) kwa, 3. SB.
€>d)Iag auf ©djlag, marra kwa marra; er begebt §ef){er auf
Segler, anakosa marra kwa marra.
2Iud) juu ya, g. 29.
Moja juu ya mwenziwe, einer auf ben anbern.
g) $biomattfd)e§:
3luf jemanb. fd)iefsen, kumpiga risasi; ba§ $enfier gef)t auf
ben ©arten, dirisha imeelekea bustani; auf bem 23aud) /
liegen, kulala tumboni; auf fetner £)ut fein, kuwa macho,
kutahaddhari; 3otf auf helfen ergeben, kutoza ushuru f
wa (ober katika ober juu ya) karafuu; etwa§ auf fid)
nehmen, kuchukua juu yake; bie 23eränttoortltd)feit auf fid)
nehmen, kuchukua jokumu juu yake; auf jemanb. (einen
SCßedjfel) gießen, kumhawili (= sha) ; einer auf bter, mtu
mmoja katika wanne ; er ift auf bem Spunft abjureifen, yu
katika (ober karibu na) kwondoka; auf ber ©teile, sasa-
hivi, wakati huuhuu, marra; auf einem 5luge blinb, chongo;
fid) auf ben 2ßeg machen, kushika njia ; bie ©adje fyat nidjt§
auf fid), si neno, si kitu, si neno kubwa, si hojja; auf
©runb, kwa sababu ya, kwa maana ya, kwa; auf ettr>a§
befielen, kusimamia neno; jmb§. 3orn auf fid) Rieben, kum-
kasirisha juu yake U. f. 10.
6. tm§. (©runbbebeutung: ba§ Verborgenen, §er!ommen
ou§ einem etngefd)Ioffenen Dictum.)
a) Üiäumlid): butdj ben Goüattto, bie ^räjjofittott
katika ober ben obberbtalen 5t!lufattb, 3. SB.
5Iu§ ber ©tobt fommen, kutoka mjini, katika mji ober blofj
mji. SHber kutupa kwa dirishani, au§ bem ^enfier toerfen.
b) S)en ©toff begeicbnenb: burd) ben ©entttö, 3. 29.
(Sin Keffer au§ ©tai)l, kisu cha pua.
23*
356 ßettion 40.
c) ©ie 5Trt unb SBeife, 5. SB.
2Iu§ allen Gräften, kwa nguvu, sana sana, akifanya ijiti-
hadi (juhudi).
d) ®en 23etüeggrunb: kwa, kwa hojja ya, kwa sa-
babu ya, 3. 58.
9Iu§ (Stolj (fo unb fo) Rubeln, kutenda kwa majivuno;
QU§ reiner ®üte, kwa wema mtupu; qu§ meinem ©runbe,
kwa sababu gani, kwani (ya nini, ginsi gani)?
e) Sq§ ©ange beaetcfinenb: katika, 3. 23.
ÜEßätjle bir ein§ au§ btefen 23üd)ern, chagua kinioja katika
vyuo hivi.
f) Sie §er!unft begeicrmenb: burd) ben ©enttiö, 3. .59.
(gebürtig au§ WloxnbaZ, mzalia wa Mvita.
g) 3btomatifd)e§:
lu§ bem ©ebäd)tnt§ berlieren, kusahau, kutofahamu, kum-
pitia mtu; au§ bem ©ebäd)tni§ (tropfe) fjerfagen, kusoma
kwa moyo*; bie $eber gleitet ü)tn cm§ ber £)anb, kalamu
inamchopoka rukononi; ettt>a§ qu§ bem ©runbe berftetjen,
kujua barabara, kabisa; tua§ ift qu§ itmt getnorben? ame-
kuwaje? au§ einem armen -Jftanne ift er reid) gemorben,
kwanza alikuwa maskini, baadaye tena akali tajiri.
7. ou^er. a) Üiäumlid): uje ya, 3. 23.
^lufjer bem !£>aufe, nje ya nyumba.
b) = abgerechnet: burd) mbali, baada ya, khalafu
ya, tena, na, 3. SB.
lufjer feinem ©ehalte tyat er nod) eine 2Bof)nung, ana msha-
hara, tena ana nyumba über baada ya mshahara ana
nyumba.
c) = ausgenommen: illa, isipokuwa, 3. 33.
3cr) r)a6e feinen greunb au^er ü)m, sina rafiki illa yeye.
d) SbtomatifdieS:
(£r ift aufcer fid), amepotea akili, ametoka akili ; jn. aufjer
fid) Bringen, kumkasirisha, kumgbadhibisha, kumchokoza;
e§ ift aufjer ,3tr>eifel, hapana shakka; aufjer 33etrad)t fein,
kutoingia katika hisabu; aufjer 23etrad)t laffen, kutotia
katika hisabu; aufjer ber 3eit, isipokuwa wakati, isipofaa;
aufjer ©ienft fein, nimetoka kazini; aufjer 2anbe§ gefjen,
kutoka kwao; aujjer adjt laffen, kutoangalia, kwacha;
au^er Raffung fommen, kuhangaika; aufjer 2ltem fein, ku-
tokuwa na pumzi, kwisba (kukata, kuzuia, kukokota)
pumzi.
S)te beutfdfien <Präpofitionen unb i£)te äöiebergaBe im ©ua^Ui. 357
8. aufierljani = aufjer.
9. Behufs: buvdj eine her ^onjunftionen, toeldje „um
3u" bebeuten, mit fotgenbem ^nfinitio, 3. 33.
33eljuf§ llnterfud)ung be§ $at(e§, kwa kuuliza khabari.
10. fiei. a) räumlich: meift burd) bin ßofattb (abti.
^Irtuf.) ober bie *])räpofition katika, bei genauerer 33e3eicfj=
nung karibu ya (ober na) ober burd) pa mit bem ßotatib;
Bei ^erfonen: kwa ober na, 3. 33.
Sie trafen fid) bei ber grofjen ©attelpalme, wamekutana yeye
nao mtendeni mkubwa (ober karibu na mtende mkubwa);
er rootjnt bei mir, anakaa kwangu ; bei un§ ju Sanbe, huko
kwetu; bei j;m. bienen, kufanya kazi kwa mtu.
b) 3eitticb, Slngabe ber llmftänbe, 3. 23.
58ei feiner Abreife, kwondoka kwake; bei feinem Aufenthalte,
wakati wa yeye kukaa; bei feinen Sebjeiten, akiwa hai
(mzirna) bado; bei (t)eEem) £age, mckana, juani; beim
^ erften SBint, akimpjingia^r^kiuia, marra . . . ; bei biefem
3Cßinb, kwa upepo huu; bei günftigem Söinbe, kwa upepo
mzuri; bei gutem SBetter, ikiwa kuzuri; bei Dtegen, na ober
kwa mvua.
c) Sftüdbejieljung auf fidj fetbft, 3.33.
<Sr badete bei fid) felbft, akanena moyoni mwake.
d) 23e3terjung auf 33efdjäftigungen, (£igenfd)aften,
Suftänbe, 3. 33.
33ei Appetit fein, kuwa na njaa; bei ber Arbeit fein, kuwa
katika kufanya kazi; bei ©elbe fein, kuwa na mapesa;
nid)t bei ©elbe fein, kwishiwa, kwisba fedha; fd)on bei
Sauren fein, kuwa mzee ; bei Gräften fein, kuwa na nguvu
yake yote; ba§ 33efte bei ber <5ad)t ift,* yaliyo bora, ni . . . ;
mir ift nid)t roor)I bei biefer @adje, niambo hayo yanitia
khofu (yananifadhaisha); bei 33erftanbe fein, kuwa na
akili zake, kujizuia.
e) SCRit fubftantibiertem 23erb (= inbem): burd) ka-
tika mit bem Snfinitiö, a. 33.
33eim §inauffteigen, kauka kupanda.
f) 3ur Eingabe beg £eU§, auf ben fid) bie ^anbtung
be3ie^t: burd) ben DbjefMafu§ (oergl. § 77), ben ßofatiö
ober bie ^räpofition kwa, 3. 33.
33ei ber Spanb galten, kumsKika mkono (wake), mkononi
ober kwa mkono.
g) Folgerung au§ 33ergleid)ungen unb 33errjält=
niffen, 3. 33.
358 ßeftton 40.
53et feiner ©djüdjternljeit, woga wake ukiwa mwingi sana;
Bei fo Dielen ©c&iinerigfeiten, vizuizo na matata yakiwa
mengi sana katika mambo hayo; Bei aß feiner ^tugBeit,
na akili zake zote, akili zake zikiwa nyingi sana.
h) Bei (ScBtoüren: kwa. 2lBer ara&ifdj wallahi, Bei
2Wab!
i) ^btomatifdieS:
SBei meitem fliiger fein, kumpita sana mtu kwa akili; }n.
Bei feinem tarnen rufen, kumwita kwa jina lake; Bei ©ort
ift attc§ möglicB,, Mngu anaweza vyote; Bei febem (Schritte,
rnarra (kwa) marra; Bei (Gelegenheit, fiet)e anläfjIicB,.
11. Betreffs, Idejüglid), kwa, katika.
12. Binnen: katika, kabla ya . . . kwisha (kupita), 3. 23.
SSinnen üier SBocrjen, kabla ya mwezi kupita; Binnen Beute
uub morgen, batta kesbo, basi; Binnen furgem, bado ki-
dogo.
13. Bt8. a) Dljne folgenbe *))räbofition :
Hatta, mpaka; Bi§ trann, hatta (mpaka) lini? Bi§ jetjt,
batta (mpaka) leo; Bi§ Bierrjer, batta bapa.
b) SKit folgenber ^räüofitton, 3. 33.
23i§ on§ *pau§, batta nyumbani; Bi§ auf ben ©ibfel, batta
juu ya mlima; Bi§ auf toeitere§, batta amri nyingine; Bi§
auf bie ©ienerfdjaft (eingerechnet), batta na watumwa, (au§^
gefcfyloffen) illa watumwa; Bi§ gegen SDfttternacljt, batta nuss
ya usiku; Bi§ in ben ©arten, hatta ndani ya bustani;
Bi§ bor toenigen ^Q^ren, batta miaka miwili mitatu
mbele; Bi§ §u ©nbe, batta mwisho; Bi§ jum SBalt, hatta
kwa liwali.
c) Ungefähre 3a¥angaBe, .%. 23.
<SecB§ Bi§ fieBen Sage, siku sitta saba.
14. bonf : kwa ajili ya, kwa sababu ya, kwa mema
ya, kwa wema wa (bie Beiben (e|ten nur Bei ^erfonen!).
15. btegfett(g): upande huu wa, ng'ambo ya bapa ya.
16. burdj. a) Otäumtid): kati ya, katika, beina ya
ober ber olofje ßofattt». 23efonbere ^äüe:
2)urcB einen glufj fcB,mimmen, kuvuka mto; burcB eine ©Bene
•jieBen, kukata pori; bnrcB, bie üftafe reben; kusemea puani;
burct) btefe StBiir eintreten; kwingia mlangoni hapa; ba§
getjt mir burct) ÜDiarf unb 23ein, haya yanipasua moyo;
|m. burct) bie Ringer fetjen, kutoangalia makosa yake.
b) 3ettttd): wakati wa, mudda wa, ober burdj ben
2lHufatiö ber Seit.
®te beutfdjen ^räpofüionen xmb il^re äßtebergabe im <Buat)\ü. 359
c) 3biomatifd)e§:
©r ift burd) (= borbei), amekwisha pita, (= fjinburd)) ame-
kwisha vuka (bata, pasua, penya), (= aufjer ©efafjr)
amepona, (burd) eine ©djtmertgfeit) amepata makusudi
yake; bie ©djttlfje finb burd), viatu vimepasuka.
17. einfdjUepd): umfdjrteben burdj kuwamo katika
ober ndani ya, aud) burd) pamoja na, hisabu moja na
ober btofj na.
18. entgegen: a) (= im ©egenfa| 31t), umfdjrte&en burdj
kukataa, kutokubali, kntofuasa, kutosikia, kukhalifu, 3. 23.
©ntgegen bem SBiEen ber Altern tnurbe er «Solbat, alijitia
askari asiposikia wazee.
b) auf in. ober etto. 311, 3. 39.
2itn. entgegen gefjen, kumwende(le)a n. f. ro.
19. entlang: kandokando ya, 3. 93.
91m bluffe entlang geljen, kwenda kandokando ya mto (ba=
für aud) kwongoza mto).
20. für. a) ©tu ©ntgelt begetdjnenb : weift kwa, 3. 33.
©teb mir ben $ifd) für eine Diufci, nipe samaki kwa rupia;
aber 3. 33. burdj ben Slffufatiö: er r)at mir ben 33aufcla| für brei
fRxtpi jä^rlid) Vermietet, amenipangisha kiwanja mwaka
rupia t'atu; (afjt un§ Siebe für Siebe geben, tumpende atu-
pendaye; für nid)t§, burre, bilashi; für mid) = anftatt
meiner, pahali pangu.
3u>tfdjen gtoei §aitptmörtern burdj ben ©enitio, 3. 33.
93eäaf)lung für meine Arbeit, malipo ya kazi yangu; Soljn
für einen 9Jionat, mshahara wa mwezi mmoja; 3?eIof)nung
für beine ©ienfie, tuzo (ober majazo) la (ya) uliyonitenda
vema; aber: feine (Strafe für feine Sßerbredjen, hakki yake
kwa dhambi zake.
b) ©ine 33eftimmung be^etcrjnenb: burdj ben ©enitto
(bcgto. bo§ befitfan-jetgenbe Qrüttoort) ober bie $rä:p. kwa, 3. 33.
©ine 5Jlebigin für ba§ lieber, dawa ya homa; ein fetter für
ben 33ater, sahani ya baba; bie§ ©elb ift ntd)t für bid),
fonbem für beuten 33ruber, fedha hü si yako, ni ya ndu-
guyo (über kwa nduguyo).
c) ©ine 33egünftigung begeidjnenb: metft burdj bie objef=
tibe $orm be§ 3ettirorte§, 3. 33. er bot bie§ für biet) gebradjt,
amekuletea hiki; bodj fann ber 23egrtff ber 33egünfttgung
audj nodj tneljr rjeroorgeljoben roerben burd) ^Beübungen tote
360 Sektion 40.
kwa kutaka kukufaa (um btr 311 nützen), kwa kukupendelea
u. f. tio: 2ludj kwa sababu ya ift aufteilen antoenbbctr.
23efonbere ^äfte finb 3. 33.
Sd) bin für bid), mimi ni upande wako; id) bürge für ü)n,
namdhamini (megeu = kwa sababu ya); bie (Sadje i)üt
Diel für fid); naona mambo haya yanafaa sana; aÜe§
fpridjt für biefe $nftd)t, sbauri hili jema, pasiwe ma-
shakka.
d) ©inen ©runb Bejetcfinenb: kwa (sababu ya), kwa
maana ya, 3. 33.
3n. für feine $cmu)eit firafen, kumwadbdhibu kwa uvivu
wake; für nid)t§ (= grunbIo§), burre, bilashi.
a) ©ine 3ettbauer be^eii^nenb, 3. 23.
(Er Ijat für gfoei ©tunben jju ffjun, kazi yake ni kazi ya
saa mbili; tdj »erbe bid) für einige Monate Bier gurüdlaffen,
nitakuacha hapa raudda (wakati) wa miezi kidogo; für
einen 91ugenblid;, dakika moja, kitambo, (kwa) kidogo;
für immer, daima.
f) (Sine 2Ibfonberung begeicftnenb, 3. 33.
gür fid) fein, leben, bleiben, mofjnen, kuwa (kukaa) peke
yake (ober mbali na watu); nur für fid) leben, kujipen-
d(ele)a peke yake; für fid) (b. b,. in ©ebanfen) reben, ku-
nena moyoni mwake; ba§ ift eine ©adje für fid), neno
hili ni mbalhnbali; er lann für fid) nid)t befielen, hawezi
kupata riziki peke yake.
g) ©inen SSergteidj beaeidjncnb, 3. 23.
Qür ift ftarl für fein 3Hter, ana nguvu kwa umri wake, ober :
ana nguvu naye ni mtoto bado; ba§ ift fein ^Betragen für
einen gefitteten Sttenfdjen, si vema mgwana kutenda yale.
h) 23et 3luf3äblungen, 3. 33.
$0{>f für $opf eine 3ftubi, kicbwa rupia, kicbwa rupia;
€>tüd für <5tM eine Sßefa, moja pesa, moja pesa; Orangen,
@tüd für <5tüd eine ^ßefa, machungwa pesa pesa; <5tüd
für @tücf befefjen, kwangalia killa kitu mbalimbali; %a$
für Sog, siku kwa siku, killa siku; 9ftann für 3!ttann,
killa mtu; für§ erfte, kwanza, ya kwanza.
i) 3nr (Einführung be§ £)6jeft§: burdj kama ober
ben bloßen Dbje!t§!ofu§, 3. 33.
3d) f)ielt bid) für einen anbern, nimekhudhanni mtu mwin-
gine; fid) für arm ausgeben, kujivutia umasikini; j;n. für
tot galten, kumwona kama amekufa.
S)ie beutfdjen sjMpofitionen unb ifjre äötebergafee im ©uafjitt. 361
21. gegen, a) 3)te S^lt^tuTtg be^ei^nenb: upande wa,
kwa ober ber ßofatiö, 3. 39.
©egen Süßeften, upande wa magbaribi; gegen ben $einb mar=
frieren, kwenda kwa adui; gegen bie 2ftauer roerfen, ku-
tupa ukutani.
Mitunter burdj bte objeftitie ^orm be§ 33erbum§, 3. 39.
(Siegen ben $einb marfdjteren, kumwendea adui.
b) ©ine perfönlidje, freunblidje 39e3ie£)ung be=
3eid)nenb, 3. 29.
©egen jn. barmfjerjdg fein, kumwonea rebemu; ©etjorfam
gegen bie (Sltern, taa wa wazee ; ©efyorfam ber $inber gegen
bte ©Item, taa wa watoto kwa wazee.
c) (Sitte perfönlid)e,fetnbtid)e23e3ier)ung begeidjnenb:
burdjjuu ya, na, aber audi burd) bte objeftiöe Sßerbalfornt
unb anbete SBenbungen, 3. 23.
(Segen }n. fein, kusbindana naye, kutomfuasa; gegen \n. er=
jürnt fein, kumkasirikia; gegen jn. fämpfen, kupigana
naye; fid) gegen ben Dfrgen fd)ü|en, kukimbia (isimpate)
mvua; fid) gegen eine Ö5efat)r fdjüijen, kukimbia (isimpate
khatari).
d) ©inen SSiberjprud), einettnüereinbarfeit be^eid}*
nenb, 3. 23.
©egen ben ©ebraud) fein, kutokuwa desturi, kutofuasa des-
turi; er fprtdjt gegen feine 5Jteinung, anaona mbali, ana-
sema mbali; gegen bie ©rtoartung, watu wasipofikiri; gegen
atte ©rtrartung, japo haionekani njia; einen SBtbertmuen
gegen etm. fjaben; kuchukia, kukiribi kitu; gegen meine
©ett>of)nt)eit, japo baiwi desturi yangu.
e) ©inen £aufrf) be^etdjnenb: kwa, 3. 39.
Kubaddili kitu kwa kitu, etro. gegen etm. etntaufdjen ; gegen
Bar faufen, kununua taslimu (ober kwa nakudi).
f) ©inen 23erg(eidj bc3eid)ncnb: kuliko, mbele ya,
ukifafamshana, ukiangalia, ukipiganisha, 3. 39.
(£r tft greift gegen feinen 33ruber, yeye mrefu kuliko nduguye.
g) Sine ungefähre Bett ober 3a^l be3eidjnenb: karibu
ya (ober na), kama, yapata kama, kad(i)ri ya, 3. 33.
©egen Mittag, karibu na adbdbuburi ; er ift gegen 20 Satjre
alt, ana kadri ya miaka asberini.
22. gegenüber, a) 0i ä tt in Hd): nabele ya, mkabala wa,
usoni mwa.
b) Übertragen (3. 39. gegenüber biefen 6d)toiertgfeiten),
bergl. bei.
362 Scltion 40.
c) SBefonbere 3?äHe, 3. 23.
Sm. gegenüberstellen, kukaa mkabala wake, kumwelekea,
kurnkabili.
23. gelegrntUd}, ftelje anläfjltd).
24. gemäf): kama (kana), kwa kadiri ya; ober burdj
kadri, ginsi -vyo (vile -vyo, vile vile -vyo, kama -vyo, -vyo)
mit einem SBerbum, 3. SB.
(Stemäfj meinen Gräften, kadiri ya nguvu zangu; bem ©e=
braud) gemäfj, kama desturi; idj Kerbe beinern Dfate gemäfj
Ijanbeln, nitafanya vile nilivyosikia shauri yako.
25. gen, fierje gegen a).
26. lallten, Ijallier, fte£>e megen.
27. ijinfidjtlid). a) = be^ügtiä), b) == gegen f).
28. |inter: nyuma ya, 3. SB.
§intereinanber gerjen, kwenda mtu nyuma ya mwenziwe.
£$btomattfd)e§:
Runter \m. r)er fein, kumfuata; hinter ettr>a§ fyer fein, kuwa
na shughuli (kazi) na kitu, kufanya juhudi apate (ata-
fiite) kitu; jn. hinter bie Dfyi'en fdjktgen, kumpiga makofi;
fid) etro. hinter bie D^ren fdt)rei£icn, kukumbukia; |n. hinter
©djlojj nnb Siegel bringen, kumtia vifungoni (gerezani,
chumbani); jn. tnnter ftd) lüffen, kuinpita, kumtangulia; jn.
tjinter§ Sidjt führen, kumdanganya; er §at e§ fyinter ben
Dtjren, anajifanya mpumbafu, anajitia upumbafu; hinter
eine (Batfyt fommen, kutambua sirri ya mambo; hinter |bä.
(gdjüdje fommen, kujua sirri zake, hila zake; er ftetft tnnter
ber @Q(f)e, yeye ndiye asili ya mämbo bayo; bct§ t)ätte
iä) nid)t hinter üp gefnd)t, sikumdhannia kuwa hodari hivi.
29. in. a) SRautnlid): katika ober ber ßofatio, 3. SB.
(£r ift im ipcmfe, in ber ©tobt, in jenem Spaufe, yu nyum-
bani, mjini, nyumbani mle ober katika nyumba etc. ;
in ein ©djiff fteigen, kupanda chomboni; in bie <5d)ule
gefjen, kwenda chuoni; in jb§. §änben, mikononi mwa;
im $orcm, katika kurani.
2)odj toirb in folgenben Rotten ftatt be§ ßofatioS ober
ber S^röü. katika ftets ber 2lftufatib cmgetoanbt:
a) bei (Eigennamen;
ß) bei ben SGßörtern mahali, pahali, nchi (ng'ambo,
shamba) ;
T) bei ben SBörtern auf -ni (bod) ift I)ier nur ber ßo=
fatib att§gefd)loffen, ttäfjrenb katika gebraust toerben fann), 3. SB.
Kukaa Ulaya, Tanga, in ©uropct, in fanget tüofjnen; kwenda
bustani, nchi, in ben ©orten, in ein Sonb gelten.
2>ie beutfdjen ^ßräbofitionen unb t^re Sßtebergabe im ©uafjili. 363
©ott ber 33egriff be§ „innerhalb ober mitten barm
©ein§" BcfonberS betont loerben, fo totrb ndani ya ge=
brauet, 3. 33.
©Q§ §Ieifä) liegt in ©atjtDQJ'fer, nyama nimo ndani ya maji
ya chumvi.
3roifdjen jtoct «gxiuptroörtern tritt bie ©enitiböerbinbung
ein, 3. 33.
Watu wa mjini, bie Seute in ber ©tobt (bergl. § 65).
ÜSefonbere fy ätte :
3m SGßeften, upande wa magharibi(-ni) ; in biefem «Sinn, kwa
maana hü; in ber Abfidjt ;Ut, kwa nia (kusudi) ya; einen
9ßlan im ^opfe baben, kuwaza neno kichwani ; im Traume
feben, kwona katika ndoto; in ber Dffentlidjfeit, rubele ya
watu; in offener 33erfammlung, kati ya watu; in \n. fein
SSertranen fe|en, kumwamini, kwamini kwa natu; in ©e=
braud) fein, kutumikana; in }b§. 9ftad)t fein, kuwa chini
yake, kupashaa amri y ake ; ba§ ftetjt nidjt in meiner 2ttad)t,
si chini yangu; in fb§. ©eroalt bringen, kumpasha amri
yake; ein 9ftann in meinen Saljren fann nid)t fo banbeln,
miye si natu wa kutenda hayo.
b) Qitr Söegetdjnung oon Buftönben be§ ÄörpcvS unb
be§ ©eifte§ ober überhaupt äußerer 35erbättniffe, 3. 33.
Sd) befinbe mid) in fdjlitumer Sage, ni katika hali mbaya:
bie Angelegenheit ift nod) in berfelben Sage, maneno yako
vilevile (katika hali sawa ober blofj hali sawa); in 2öut
geraten, kwingiwa hasira, kukasirika; in 2But berfe|en,
kukasirisha; in Sbränen au§bred)en, kutoka machozi; in
Sßabnfinn berfatten, kufanya waziniu; in ber ©enefttng be=
griffen fein, kwanza kupona.
c) 3eitÜcb unb $toax a) einen 3eittmn?t begeicbnenb, 3. 33.
3jm IJabre 1000, katika mwaka alfu; im Kriege, katika
vita, vitani, wakati wa vita; im Anfang be§ 9D?onat§,
mwanzo wa mwezi; in ber ^ugenb, wakati wa ujana; in
aller $rübe, assubuhi na mapema; in ber Siegengeit, katika
ruasika.
ß) einen Termin, 3. 33.
2Btr reifen in ad)t Sagen ah, tutaondoka baada ya siku saba.
7) eine 3ettbauer, 3. 33.
@ine Arbeit in groei Sagen boEenben, kutnaliza kazi katika
(kwa) siku mbili (mudda wa siku mbili).
d) 3ur 33e3eid)nung ber ^teibung, 3. 33.
3ftt Söeifj getleibet fein, kuvaa nguo nyeupe; in 3öaffen fein,
kuchukua silaha.
364 Seitton 40.
e) Sie STxt imb SBeife 6ejetd)nenb, 3. 29.
Sn grofjer @tle, hima hima, haraka haraka, kitema ki-
tema; im Greife ge^ftan^t fein (Säume), miti iliyopandwa
mviringo; im Greife umgeben, kuzunguk(i)a.
f) Sut Seaeic&ming be§ Mittels, ©toffeS, 3n&a*t§,
ber $orm, 3- 23-
Sn Barem ©elbe johlen, kulipa taslimu, kwa nakudi.
g) ®ie (Sinteitung beaeidjnenb, g. 23.
Sn bier Seile teilen, kugawa sehemu nne; in Raufen teilen,
kupanga mafungu.
h) ®ie 23erroanblung be^eidmenb, 3. 35.
Kugeuka nyoka, in eine ©djlange berroanbeln.
i) $biomatifdje§:
Sn ©efcpften ausgeben, kutoka kwa ajili ya skughuli; nie
in meinem Seben, kabisa hatta leo; in eine Sifte eintragen,
kwandika katika (ober ndani ya) daftari; im (jrnft, kweli,
hakika; in 23erlegenl)eit [ein (bringen), kuwa na matata
über udhia (kumtia matata) u. f. tu.
infolge, kwa sababu ya; inmitten, kati ya, ka-
tikati ya (= unter), beina ya, painoja na, katika; in
betreff, fie£je „bezüglich"; im Verlaufe, katika, mudda
wa, wakati wa, majira ya, zamani za.
30. inncrljalfi, ndani ya.
31. jcnfcit§, ng'ambo ya pili ya, upande wa pili wa.
32. traft, kwa, kwa sababu ya, kwa maana ya.
33. !äng§, fie&jj „entlaug".
34. laut, fietje „gemäfj".
35. mit. a) = tu SSerbiubung mit, gufammen mit,
in ^Begleitung üon: na ober pamoja na, 3. 23.
@r fd)lofj greunbfcbaft mit 9lli, akafanya urafiki na Ali;
mit jm. gelten, kufuatana naye ; etma§ mitnehmen, kwenda
nacho.
b) ©inen begleitenben llmftanb begeicrjnenb: teils
kwa, teil§ ber aböerbiale 2lffufatit>, 3. £8.
5Jiit ©ematt, kwa ngavu; etm. mit 5lbfid)t tb,un, kufanya
kwa kusudi ober kusudi (makusudi); mit lauter Stimme,
kwa sauti k'ubwa; mit leifer Stimme, kwa sauti ndogo
ndogo; mit offenen Firmen aufnehmen, kupokea kwa mi-
kono (vitanga vya mikono) ; mit bewaffneter Jpanb, mit ben
SOßaffen in ber Jpanb, silaha mkononi; mit gutem ©eroiffen,
kwa moyo safi.
35ie beutfdjen ^räfcofittonen unb tJ>re Söiebergabe im ©uafjüi. 365
c) ©in ^enn^eicben Bejeti^nenb: bitrdf) -enyi, 3. 58.
S)a§ $inb mit ben fcbrnar^en 5Iugen, ratoto mwenyi macho
meusi.
3utfjaten 31t ©Reifen toerben gleichfalls burd) -enyi ober
burd) na angefügt.
d) SDaS SUltttel ober Söerl^eug be3eid)nenb: kwa ober
na, 3. 23.
Kuua kwa (na) upanga, mit bem ©djtoerte töten; mit einem
©djloffe berfcbliefjen, kufuriga kwa kufuli.
^n SBerbinbung mit bem SSerbum kupiga fielet meift
ber blofce Siffufatiö, 3. 29.
(£r mürbe mit einem Keffer gefiocben, amepigwa (kwa) kisu.
9Jterfe ferner:
Kumtandikia tandiko, in. mit einer ®ede gubeden; kumpa
kitu, jm. mit etm. ein ©efdjenf macben; kukonyeza (macho),
einen Sßinf mit ben 5Iugen geben.
e) ®ie ©leicbgeitigfeit be3eid)nenb, 3. 29.
@r mor (gleichzeitig) mit mir in Stanga, alikuwa Tanga pa-
moja nami, wakati huuhuu nami; mit bem ©cblctge gtüölf,
adhdhuhuri barabara.
f) 3biomattfd&e§:
2Bie ftet)t (gef)t) e§ mit üjm? hali yake nini? @§ fteljt mit
bir mie mit mir, hali yako na hali yangu sawa, hali
yetu moja; aufrieben fein mit etm., kuwa radhi kwa ober
na kitu; mit etm. geizig fein, kufanya choycTla (ober na);
mit ber Arbeit beginnen, kwanza kazi; beginne hiermit, anza
kwa hapa; mit Söorten fpielen, kuzungusha maneno;
ma§ f)at er mit it»m bor, shughuli gani aliye nazo naye?
ober anataka kumfanyia nini? 2öie meit bift bu mit beiner
Arbeit? kazi yako itakwisha karibu? e§ gebt mit biefen
©ingen mie mit, mambo haya kama; 23öfe§ mit ©utem
bergelten, kulipia mabaya kwa mema ober kurudisha mema
kwa mabaya; mit §ilfe, kwa, na.
36. mittels: kwa, na.
37. ttod). a) SBe^. bte IRid)lung, ba§ ©treben mohin,
unb gtrar:
a) räumlidj: burd) kwa ober ben aboerbiaten 2lffufa=
ttt», 3. 29.
Dfocb ©cmfibar, ber $üfte, ©uropa, bem ©arten geben, kwenda
Unguja, Mi-ima, Ulaya, bustani.
£)ft tritt audj hatta baju:
Alikwenda hatta shamba, er ging nctdj ber ^ffanjung.
366 Seition 40.
^fterfe oefonbcr§:
(Sine fReife nad) (Suropa, safari. ya Ulaya (§ 50); nad) biefer
©eite, upande huu: nad) jeber 9iid)tung, p'ande zote, kote;
nad) ber ©trafje t)tnau§Itegen, kwelekea njia; tiad) 2Baffer
gefjen, kwenda kuleta maji; nad) betn Ärgt fd)iden, ku-
tuma kumtafuta mganga; nad) jm. fctjiefjen, kumpiga bun-
duki.
ß) in übertragenem ©inne, $. 33.
9iad) (Efn*en bertangen, kutaka hesbima; nad) jm. fd)reien,
kumpigia kelele; nad) jm. auSfefjen, kumtafuta kwa macho;
Begierig fein nad) ettt)., kuwa na pupa (tamaa) la (ya)
ober na; fid) nad) ettt). Buden, kwinama aokote kitu; ftd)
nad) ettt). ertunbigen, nad) etm. fragen, kuuliza kitu, kuu-
liza khabaii ya kitu, kujitafutia khabari ya kitu; nad)
ettt). greifen, kunyosba mkono ashike kitu; fid) nad) ettt).
umfefyen, kugeuka atazame kitu (eigentliche 33ebeutung),
kwenda kutafutia kitu (= ettoa§ fudjen).
b) Segetdjnet bte 3ettfotge, ^Reihenfolge unb 9tang*
orbnung: baada ya, nyuma ya, khalafu ya; aud) burd)
kisha (kwisha), 3. 33.
yiaü) biefem 3$orgel)en, baada ya mambo bayo; nad) S^rtfti
©eburt, baada ya uzazi wake Isa Masiya; nad) getaner
Arbeit, kazi ikiisha, akiisha fanya kazi yake.
c) 23e;$etd)net ba§ Sttafegebenbe, ba% 9ttufter unb
33orbttb: kwa, kad(i)ri ya, kama, 3. SS.
yiaä) Gräften, kadiri ya nguvu zangu; nad) meiner Meinung,
kwa mimi, kWangu mimi; nad) Seinen Ausführungen, kwa
bojja zako; nad) Art ber 33linben geljen, kwenda kama
kipofu.
33efonbere ^ölle:
©id) nad) eurottäifdjer Art fleiben, kuvaa kizungu (tiergt. II,
§ 27); nad) Au§fage meine§ $reunbe§, asemavyo rafiki
yangu; nad) bem, ma§ id) t)öre, navyosikia; nad) belieben,
utakavyo ober ikhtiyari yako ; nad) ©iftat fd)reiben taffen,
kumwandikisba; ber ©eftalt nad) eine ©agelte, ni paa umbo
(ober kwa umbo, öergt. II, § 77); nad) feinem Ausfegen
gu urteilen, ukiangalia uso wake; allem Anfdjeine nad),
kulla mtu atasema kuwa . . ., buonekana kama . . .; nad)
feinem Au§fef)en tjalte id) ifm für traut, naona katika uso
wake hawezi; bie 9ttenfd)en nad) ü)ren Spanbhmgen beur=
teilen, kutambua tabia ya watu kwa mambo yao; nad)
meiner Meinung, akili yangu; fid) nad) bem SSorbitbe jb§.
ridjten, kusbika mifano yake; er fiefyt (mir) nad) einem
SDiebe au§, namwona mwivi, ana uso wa mwivi; nad)
®te beutfdjen 5Prär>ofttümen unb tljre Söiebergabe im ©ua^ilt. 367
jm. genannt werben, kwitwa kwa jina lake; menn es naä)
bir ginge, tungekubali shauri lako; ba§ fdjmectt wü)
^roiebeln, hiki kina uchungu wa (tatnu ya) vitunguu; nad)
feinem ^eugntffe, kwa ushahidi wake; nad) feiner SQßeife,
kama desturi yake; nad) Dtofen rieben, kuwa na arufu ya
mawardi; ber 9?afe nad) getjen, kushika njia ya kitovu;
jn. nur bem tarnen nad) fennen, simj'ui illa jina lake;
nad) bem ©eandjt oerraufen, kuuza kwa uzani; fid) nad)
ber neueften ÜJ^obe fleiben, kuvaa kama desturi ya siku
hizi; nad) 50cafjgabe, kad(i)ri ya ober kad(i)ri mit folgenbem
33erbum.
38. nööjfl, i. 33.
Mdjft ©ott öerbanfe id) meine Rettung bir, nimepata kuji-
ponya kwa auni ya Muungu na tena ya wewe.
39. natnen§, kwa amri ya.
40. neben, a) = gut ©eite: karibu na.
b) = im Sßergletd? mit, fic^c „gegen".
c) = aufjer, f. basf.
d) 3biomatifd)e§:
3toei SBinge nebeneinauber [teilen (= Dergleichen), kufafa-
nisha na.
41. nebft, fierje „mit".
42. eib, fierje „tnegen".
43. oicrfmlb, juu ya.
44. oljne, pasipo, bila.
3biomatifd)e§:
(£r \vax nid)t ob^ne «Sorgen, sikuwa na raha (kituo); er tft
ntd)t o^ne 33erbienft, ametenda vema sana; otjne mein
SBiffen, mimi nisijue (nisipojua).
45. riuffidjtltdj, fiefye „betreffs".
46. famt, pamöja na.
47. feit, toka, tokea, taugu.
48. fetten§, na, ni (beim Sßaffib), kwa.
49. jonber, fiefye „ofmc".
50. flott, mahali pa, pahali pa.
51. tvofy, japo, (i)japokuwa, 3. 23.
Strotj ber $älte, japokuwa baridi; trotj allem, ijapokuwa
yo yote.
Sludj butd) na, 3. 33.
Ana akili nyingi, naye mtoto, er ift fer)r flug troij feiner
Sugenb.
368 Seitton 40.
£ro| = trotj jmb§. 3ßtberftxeben§, tüirb burd) asipo-
taka (asipopenda, asipokubali, asiporidhia) gegeben.
52. über, a) = tjöljet al§, juu. ya, 3. 23.
ober j;m. flehen, kuwa juu yake.
b) = ftärter, mächtiger, etnfdijjreidjer, fjörjerfteljienb
als, 3- 23.
®ie 2Iuffiä)t führen über \n., kumsimamia ; fjerrfdjien über ein
Sanb, kuwa na ufalme katika nchi; über jn. jjlt befehlen
fyaben, kuwa na auiri juu yake; fie bermag biet über irm,
aweza nyingi juu yake; e§ über fidj geromnen, über§ §erj
bringen, kujipasha mwenyewe, kujifanya nguvu, kuji-
shurtisba.
c) = über rjtnau§, roetter al§, tnerjr qI§, 3. 23.
ftber einen $luf} fetjen, kuvuka mto; über eine 23rücfe gefjen,
kupita mtatago; über bie (Strafe gefjen, kupita njiani;
bi§ über ba§ $nie hinabreißen, kufika hätta cbini ya goti;
eine 3fteife über§ 9fteer, safari ya bahari; über bie ©reifjiger
fnnaü§ fein, kuwa na zayidi ya naiaka arbaini ; über <San=
fibar reifen (lommen), kupitia Unguja, kupita kwa Un-
guja; ba§ gefjt über alle begriffe, hayatambulikani ; ba§
gefjt mir über aHe§ anbere, napenda nikT^zayidi ya vitu
vyote; über bie Gräfte gefjen, kuzidi nguvu zake; 3ufrieben=
Ijeit geltjt über Jfteicfjtum, ukinaifu, si mali; über atte§ @r=
märten, zayidi kuliko tulivyotumaini ; über ©ebüfjr, über
SSerbienfi, zayidi ya hakki (yake) ; ©Ott über aße§ lieben,
kupenda Muungu juu ya (zayidi ya) yote; über alle
SDIafjen fdjön, -zuri mno ajabu; e§ tft nocf) über ein ^ßfunb
baoon ba, bado iko zayidi ya ratli.
d) — wegen, fierje ba§fetbe, 3. 23.
(Sidj über etro. freuen, kufurahiwa na, kupata furaha kwa
sababu ya; fidj über ettt). graue £)aare toacfjfen laffen, ku-
fanya kbofu (ya), kusumbuka (kwa), kusbughulika (kwa),
kujitia shugbuli rohoni (kwa); er bergifjt über bem ©biet
feine ©efdjöfte, bwacba shughuli zake kwa sababu ya ku-
mari; über bem Särm etm. überhören, kutosikia kwa sa-
babu ya makelele.
e) = in betreff, katika kwa, 3. 23.
Über biefe 2tngelegent)eit fjerrfdjt 9fleinung§berfcfjiebenf)eit, watu
hawapatani katika (ober kwa) bayo; über ettt). ftored)en,
kunenea, kusemea (ober audj kunena, kusema) kitu;- über
jn. ftorecfjen, kunenea, kusemea.
f) 23e3eicf)net eine Häufung, 3. 23.
@r begebt §ef)fer über $z§tex, anakosa marra kwa marra;
überbie§, na tena, na bado, zayidi ya hayo.
f
/
Sie beutfdjen ^räpofüionen unb üjre SGiebergctbe im ©ualjtlt. 369
g) 3ettHd) = nadj (öön einem beftimmten Termin
au§ geregnet), 3. 29.
f)eute über acbt 2Uge, tokea leo hatta siku nane ; über§ 3at)r,
tokea sasa hatta mwaka, mwaka kesho; Über futj über
lang, leo amma kesho, kama si sasa siku ingine.
Slucfi allgemein jgttfödj, 3. 39. über Iftacbt, usiku.
h) 29e3eidjnet ba$ 29 erro eilen bei, ba§ 29efd)äftigtfein
mit, ba§ ^nanfprudjgenommenfetn burd), 3. 29.
Über ber Arbeit fein, kuwa katika kufanya kazi (kufanyani
kazi); über bem (äffen, katika kuia, kalani.
i) ^btomatif(^e§:
Über biefer <5ad)e fdjmebt ©unfet, mambo hayo si wazi; id)
ger)e über beinen $er)!er bintoeg, ninakuondolea, ninaku-
samelie, ninakuacha; id) ger)e barüber r)inrDeg, siangalii
hayo.
53. um. a) örtlidj = um berum: kandokando ya
ober burdj bte Serben kuzunguka (kuzungukia, kuzinga)
unb kuzungusha, 3. 29.
Um ein!pau§ berumgetjen, kuzunguka nyumba;kuzungush(i)a
shamba boma, eine 29oma um bie Sßftansung Rieben.
b) 3 ei t lieft = ungefähr, fiefie „gegen".
c) SBejeidinet ben geiftigen Mittelpunkt einer 29e=
roegung ober SEIjättgfett, 3. 29.
©r ift ber 9tngelüunft, um ben fid) alles brebt, haitendeki
kitu katika jambo hili pasipo shauri lake; fid) um nt.
cmgftigen, kwogopa kwa sababu yake; fid) um etro. be=
müfjen, kufanya juhudi apate kitu; fid) um etro. bewerben,
kwomba apate kitu; fid) um ein 9Ücäbcben bewerben, kum-
posa; um etro. bitten, kwomba ober kutaka kitu; um $er= g(
gebung bitten, kwomba toba; }n. um etro. bitten, kutaka
ober kwomba kitu chake"ober kitu kwake ober kumtaka /
(kumwomba) anipe kitu; um §ÜIfe rufen, kupiga kiyowe
(mayowe). **"""-
d) 29e3eidjnet ben 29eroeggrunb bei ©emütSerregungen:
kwa, kwa sababu ya, 3. 29.
$n. um feinen Freimut lieben, kumpenda kwa sababu ya
uhodari wake; jn. um etro. beneiben, kumwonea (-fanya,
-fanyia) wivu kwa sababu ya kitu ober kwonea wivu
kitu chake; fid) um etro. grämen, kusikitika kwa kitu,
kusikitikia kitu; e§ ift fdjabe um ben 23erluft, udhia
(khasara, taabu) gani tupoteze mali hü!
©uctljtlt ßonö.=©rammattf. 24
370 Seftion 40.
e) = betreffs, 3. 23.
2Bie fielet e§ um bie @ad)e, jambo laendaje? e§ fielet übel um
Ü)n au§, hali zake mbaya sana; um etlu. ttiiffen, kuwa
na khabari za kitu; id) fjabe um bie <5ad)e gefd)rieben,
nimeandika barua nipate kitu; e§ ift eine ernfte (5ad)e um
bo§ (Sterben, kufa ni neno kubwa.
f) 23egetd)net ben 13ol)n, ben *ßret§: kwa, 3. 23.
Hm Sotm arbeiten, kufanya kazi kwa ujira; um bare§ ©elb
laufen, kununua kwa nakudi ober taslimu; ba§ tf)ue id)
ntct)t um aKe§ in ber 2Belt, sitafanya haya kwa yoyote;
9Iuge um 5luge, jicho kwa jicbo.
g) 23e3etd)net ba§ 9ttaf? eines llnterf c^tebe§ ober
3tbftanbe§: burd) kwa ober ben aboerbiaten Slüufatiü, 3. 23.
©iefer 23aum roädjft alle Sage um einen fingerbreit, mti huu
waota killa siku wanda mmoja; er ift um jmet Safyre älter
al§ bu, ana rniaka miwili zayidi yako; er ift einen $Opf
größer al§ bu, yeye mrefu kuliko wewe kwa kitwa; um
bie §älfte üergröjjern, kuzidisha kwa nussu yake; fid) um
jjerm Rupien öerredjnen, kukosa (katika hesabu) kwa ru-
pia kuroi; um fo beffer, vema afadhali, haijambo; um fo
beff er für ir)n, vema kwake ; gieb mir bie Jpälfte beiner Saft,
bie beinige roirb baburd) um ebenfoüiel leidster, nipe nussu
ya razigo wako, itakupunguzia kipande; ba§ 23ebauern ift
um fo lebhafter, je fernerer ber gelter ift, kosa likizidi, na
masikitiko yatazidi.
h) 23eäetd)net ba%, roa§ man oerttert, einbüßt, 3. 25.
Hm etm. fommen, kupoteza kitu; }n. um etm. betrügen, kum-
nyangany(i)a (kumtwalia) kitu kwa bila; jn. um ettt).
bringen, kumfanya kimpotee kitu; jn. um§ Seben bringen,
kum(w)ua; fid) um§ Seben bringen, kujiua; jn. um 100 9iu})i
[trafen, kumtoza rupia mia; fid) um ben !pal§ (ben $o|)f,
ba§ Seben) reben, kukhatirisha nafsi yake kwa kupauka
maneno.
i) 23eäeid)net abroedjfelnbe Slufetnanberfolge, 3. 23.
©inen 23oten um ben anbern fenben, kupeleka mtu kwa mtu;
Sag um Sag, killa siku; einen Sag um bm anbern, killa
siku ya pili.
k) Hm — reiften: kwa sababu ya.
1) 3btomattfd)e§:
Qsr ift immer um fie, yeye karibu naye killa dakika, ham-
wachi; bu roeifjt nic|t, roie mir'§ um§ §erj ift, bujui kini-
sumbushacbo; mie bie ßufee um ben rjeifsen 23rei gefyen,
kuzungusha maneno, kusitasita.
3)te beutfdjen !ßrä|3ofttionen unb üjre SStebergabe im ©uatjüt. 371
54. untiefe!) ab et, bila kudhurru (-khasiri, -khasirisha,
-kharibu) kitu; (t>orbeb,altlic£) =) isipokuwa mit fotgenbem
S3erb.
55. unfern, si mbali na.
56. ungeadjtet, fietje „tro|".
57. unroett, ftelje „unfern".
58. unter, a) räumtidj: chini ya; manchmal aud) ber
Mo§e ßofatio, 3. 33.
Unter bem Saume, chini ya mti (mtini) ; ettt). unter ben 3Irm
nehmen, kutia kwapani.
b) 33on begtettenben Umftctnben, 3. SB.
Unter btefen Umftänben, katika (mambo) hayo, katika hali
hiyo; unter btefer 33ebmgung, kwa sherti hiyo; unter ben
SBeifaftSbejeugungen ber 9Jienge, watu wakiwa wakipiga
makofi; unter großem ©efdjrei rannte er babon, alikimbia
akipiga makelele.
c) = geringwertiger als, 3. 33.
3?dj fann e§ bir ntebt unter 50 SRupt geben, siwezi kukupa
illa kwa rupia khamsini; unter bem SBerte berfaufen, kuz§,
kwa khasara.
d) 33e3etdjnet bte Unterorbnung, 3. 33.
6r ftef)t unter ü)m, yu chini yake, chini ya amri yake.
e) — gimfdjen, 3. 33.
Unter bie Räuber geraten, kuja mikononi mwa haramia
(kukamatwa ober kutwaliwa na haramia); unter bie @oI=
baten gefyen, kujitia askari; ber $tügfte unter allen, apita
wote kwa akili; einer unter ü)nen, mmoja katika watu
hawa ober mmoja wao; unter anberm möchte ia) bir mit=
teilen, katika khabari nyingine nitakwambia; unter alten
Stoffen ift biefer am fcbßnften, nguo hü nzuri kuliko nyin-
gine zote.
f) 3fbiomaHfdje§:
Unter ©cblofj unb Siegel bringen, kufunga; unter bem «Siegel
ber 3Serfcbtt)iegent)eit, kwa sirri, sirrini; unter feinen 3lugen,
machoni mwake; unter Söaffen fielen, kuwa na silaha;
unter bem Kalifen X, zamani za khalifaX; unter ber £)anb,
kwa sirri, sirrini, sirrisirrini, kwa maficho, kwa kuficha;
unter bem 23ormanbe, kwa hojja; unter bier klugen, fara-
ghani; ba§ bleibt unter un§, maneno hayo beina yetu
sisi; etto. unter Söaffer tauten, kutia majini, kuzamisha;
ba§ gange Sanb ftebt unter SBaffer, maji yametawahyika
katika nchi yote ; unter <Seget fein, kwenda kwa matanga ; tt)a§
berftetjft bu unter biefem 3tu§bruct? neno hili walisikiaje?
24*
372 Seltton 40.
59. unterljaft), chini ya.
60. bermittelg, fietje „mit", fflt. 35d.
61. bermöge, fietje „fraft", „gemäfj" unb „pfotge".
62. tum. a) räumttd) = bon . . . ^er: burd) ben ßofa=
tib (in ben öfter ertoärjnten fällen audj burdb ben abber=
Malen SOItufatib), feltener bie *J3räbofition katika unb kwa.
3ft aud) ba§ 3tel ber 23ett>egung angegeben (nadj, bi§), fo
gebraucht man tok(e)a ober tangu, g. 23.
53on §aufe, bon ©anpar, üom Sanbe, üom ©üben fommen,
kutoka nyumbani, Unguja, sbamba (aber shambani kwake,.
bon fetner ^ßfkn-wng), kusini; bon too lommft bu? watoka
wapi? üom fßferbe f ollen, kwanguka katika farasi; id)
fyabe gtoei 9hun üon meinem 33ater befommen, nimepata
rupia mbili kwa babangu; üon 33agamot)o nad) SLabora,
toka B. mpaka T. ; ein SBrief bon 36., khatti itokayo X.
9Jtttunter totrb im ©uarjili btejenige *)Mbofition bei=
behalten, bie bem 3uftanbe ber IRutjc entfbridjt, ber ber be=
treffenben Söemegung borau§gef)t, 3. 33.
kitabu kilicbopo juu ya meza, ba§ 33udö auf bem Stifdje;
kutwaa kitabu juu ya meza, ba§ 33udf) üom Xifd^e nehmen;
kuwa juu ya frasi, auf bem ^ßferbe fein; kusbuka juu ya
frasi, üom Sßferbe ftcig.cn.
b) OMumtidj, aber in übertragener Slntoenbung, 6egei(^=
net ben Urfbrung, ba$ §er!ommen, bie 8ugefjörtg =
feit, 3. 23-
S)iefe 9tttama fommt bon ber $üfte, mtama buu wa mrima;
Pfeffer bon Arabien, pilipili Manga (ftatt ya M.); td) fyabz
biefe üftad)rid)t üon ü)tn, nimepata kbabari bii kwake
(nae); ber §err üom §aufe, mwenyi nyumba; ber ©ultan
üon ©anfibar, sultani wa Unguja; er ftammt üon 5Dlomba§,
yeye mzalia wa Mvita; id) f)abe üon ben Seuten gehört,
nimesikia kwa watu, kama ....
c) ^täumtidj (eigentlich unb übertragen), 3ur SSegeidV
nung einer Trennung, eines 5Ibftanbe§, einer ©ntfer=
nung, 3. 23.
9Jtein §au§ ift nid)t meit üon bem beinigen, nyumba yangu
si mbali na nyumba yako; einen $reunb üon einem
©d)meid)Ier unterf d)eiben, kutambua rafiki na mbembelezi ;
fid) üon einanber trennen, kutokana mtu na mwenziwe.
d) 23e3eid)net ben ©toff: burdj ben ©enitib be§
©toffe§ ober kwa, 3. 23.
©in DJieffer üon ©taf)l, kisu cba pua; üon §o!j gebaut fein,
kujengwa kwa miti.
®ie beuifcfjen *Präüofitionen unb ifjre SBiebergabe im ©uafjili. 373
e) 23e§eidönet eine Rettung: burd) ben ©enttto ber
Seüung ober bie $räüofitton katika (6e$tt>. nad) bem
«^omparatib ober ©uüerlatib aud) kuliko), 3. 33.
©itter üon un§, mmoja wetu ober mmoja katika sisi; ba§
jüngere üon ben beiben ^inbern, mdogo wa watoto wawili;
bct§ fcr)önfte üon aßen Sänbern, nchi iliyo nzuri (kuliko)
ncbi zote; roer i[t ber größere üon ben beiben? katika
bawa wawili nani mkubwa? ba§ ift ber einige üon biefen
Zäunten, ber unbefd)äbigt gebieben ift, ndio buu mmoja ka-
tika miti biyo uliobaki salama; er fom al§ einer üon ben
legten, akaja wa mwisho.
f) 33egetc£)net eine (5tgenfd)aft: burd) ben ©enitiü
ber ©tgenfdjaft, 3. 33.
(Sin Wlam üon gutem Kfjarafter, mtu wa tabia ngema;
ein 9Jiarf d) üon bret Sagen, mwendo wa siku tatu ; ©eräte
öon großem 2Bert, vyombo vya tbamani kubwa ; eine Jperbe
üon 100 3^^ kundi la mbuzi mia; ein 2ttann üon üor=
neljmer ©eburr, mtu wa kabaila; ein ©egenftanb üon gteidjer
Sänge, kitu cba urefu sawa.
g) 33e3etdjnet eine Gnnfd)ränfung: burd) kwa ober
ben STilufatib ber (£infd)rän!ung, 3. 33.
$lein üon ©efialt, mdogo (kwa) umbo.
h) 33e3eid)net ben ©egenfianb be§ ©efbräd)§, ber
23efi,anblung, 3. 39.
2Btr fbredjen üon ib^m, tunasema kbabari zake.
i) SSegetdjnet ben Urheber ober bie Urfac&e: beim
tpafftb unb bei neutropafftben Serben burd) na (ni), fonft quü)
burd) kwa (kwa sababu ya), 3. SB.
@r ratrb üon ctEen $ameraben geliebt, apendwa na wenziwe
wote; er ift üon einer ©djtange gebtffen roorben, ameumwa
na nyoka; er ift üom lieber ergriffen morben, amesbikwa
na (ni) boma; mir I)aben üon ber $älte gu leiben, tuna-
sumbuka kwa sababu ya baridi; moüon ift er Iran! ge=
roorben? sababu ya ugonjwa wake nini? er ift üon einem
©old) getroffen morben, amepigwa (kwa) kisu.
k) = bon fetten, 3. 23.
©rüfse beine Familie üon mir, nisalimie jamaa zako; ba§ ift
nidjt bübfd) üon bir, bukutenda vema, si vema kwako.
1) Sit SSerbinbung mit anbern ^räbofitionen ober
2lbberbten:
a) oon . . . . gu, 3. 33.
33on ©tunbe gu ©tunbe, saa hatta saa; üon %Y)üt gu %f)üx
geb,en, kwenda mlango batta mlango.
374 Sektion 40.
ß) Don .... Ott: toka, tokea, tangu, 3. 23.
23on jeijt an, toka sasa; bon Jener 3eit an, tokea wakati
ule; bon fetner Duette an, toka chimbuko lake, tangu
utokako.
Y) bon . . . . ßt§ (gu); toka (tokea, tangu) .... hatta
(mpaka), 3. 33.
23ott Mittag bi§ brei Utfr, tokea adhdhuhuri mpaka alasiri.
8) öott .... Ijerab, juu ya.
e) bon . . .. tue gen, min tarafu ya, kwa amri
ya, 3- 23-
2km 9tedjt§ toegen, kwa amri ya sharia.
m) 3btomattfdje8:
33on felbft (b. fj. oljne Jpülfe), niwenyewe, peke yake ; bon
felbft auffielen, kwondoka mwenyewe ; ba§ berfterjt fitt) bon
felbft, hapana neno, ndiyo ndiyo ; nict)t§ bon ^rieben toiffen
motten, kutotaka amani ; ein Teufel üon einem $inbe, mtoto
shetani; bom Dinget abnehmen, kutungua, kwangua; ettt).
bon jb§. ©ehalte abstellen, kukata"Xrupia mbili) katika
mshahara wake; bon jttt. gef)en, kutokana naye, kum-
wacba; bon ber Jpanb get)en, öon ftatten gelten, kwenda,
kwendelea, kufana, kustawi; üon (Sinnen fommen, kupo-
tea akili; bon ber Arbeit ru^en, kupumzika kidogo; fidj
bon fetner $rau fdjeiben laffen, kumwacha mkewe, kuto-
kana na mkewe; tt)a§ tüittft bu bon mir? wanitakiani?
63. öor. a) äettlid): nabele ya, kabla ya, kwanza
ya, auwali ya, 3. 23.
23or bem $efte, kabla ya siku k'uu ; bor allem, kwanza ya
cbo chote; bor bem Stöbe, kwanza ya kufa.
2Iud) burdj eine öerbole äBenbung, 3. 23.
Kwanza (kabla) lisijapotoka jua, bor (Sonnenaufgang.
9Dteife nod):
23or ber 3eü fterben, kufa kijana bado, kufa wala si mzee ;
bor einem S&t)*e, mwaka jana; bor alter§, zamani za kalej
bor ber Spanb, kwanza yake.
b) Örtftd): mbele ya, 3. 23.
23or bem f)anfe, mbele ya nyumba; bor ben Seuten, mbele
ya watu; eine 0age bor ben 23e;$irf§amtmann bringen, ku-
leta mashtaka mbele ya bwana mkubwa.
3D^erle bagegen:
2Sor 2Iugen balten, kutia macboni, kwonya; bor fid) gelten,
kuwa, kuja, kupita ; jm. eine $ugel bor ben $opf fd)ieJ3en,
kumpiga risasi ya kicbwa; bor bem Strjore moljnen, kukaa
Sic beutfdjen 5ßräbofttiotten unb tEjre Sßtebergabe im (Sua^ili. 375
nje ya mji; jn. bor bte Satire toerfen, kumfukuza nje;
bor feinem Untergange fielen, kuwa karibu na ufilisi, bor
3lnfer liegen, ametia nanga.
c) Se^etdjnet ben Vorrang, 3. 23.
23or aEen ©ingen, khassa; ben Vorrang bor |tn, f)aben, kum-
tangulia, kwenda ober kuja nabele yake; ©nobe üor 9ied)t
ergeben, kumwonea hurunia asipostahili.
d) 23e3etdmet ^üdftdjtnaljme auf eitoa§, 3. SS.
Abneigung üor jm. tjaben, kunichukia; fid) bor etm. Eilten,
in ad)t nehmen, kujitenga na kitu, kwepuka (na) kitu;
5ld)tung üor bem ©efefc, kushika (kufuasa) sharia; bor }m.
2ttf)tung fyaben, kumheshimu, kuwa na heshima naye; bor
jm. fliegen, kumkimbilia; fid) bor im. fürchten, kumwogopa;
bor etoa§ gefd)ü|t (fidler) fein, kwepuka na; fid) bor j;m.
berftecfen, kujificha asimwone.
e) Ü8e<$eidj)net bie llrfadje, metft kwa(sababu ya), 3. 23.
23or §reube meinen, kulia kwa furaha.
f) 29e3etd)net bierjinbernbeUrfadje kwa (sababu ya),
3.39-
SSor ©taub nid)t fetjen rönnen, kutoweza kwona kwa ma-
vumbi.
64. toäljrenb, katika, wakati wa, mudda wa, zamani
za, majira ya, ober ber ßofatib, 3. 33.
Mwakani, tbäljrenb be§ 3al)re§.
Oft burd) eine oerbate SBenbmtg. 9Jcer!e:
ülßätjrenb be§ Stage§, kutwa, mchana kutwa; tbäf)renb ber
5ftaä)t, kucha, usiku kucba.
65. toegen, kwa sababu ya, sababu ya, kwa ajili ya.
66. mtber, fier)e „gegen" !ftr. 21.
67. gu. a) Söegeidjnet örtltd)e§ 5tnnaf)en: burd) ben
ßofatib, ben aboerbialen 2lfhtfatib, bte objeftibe Sßerbalform
mit bem Dbjeft§fafu§, ober bie ^rctbofttton kwa (bei *Jkr=
fönen allein gebraust), 3. 23.
3um ^Sejirf^aubttnann get)en, kwenda kwa bwana mkubwa,
kumwendea bwana mkubwa; ju jm. fommen, kuja kwake,
kumjia.
üDlerfe aber:
3u SSett gelten, kwenda kulala; ber 2Beg gur $ird)e, njia
ya kanisa; er fefete fid) j$u feinem $reunbe, akakaa kitako
karibu na rafiki wake; jnm Jpaufe t)inau§get)en, kutoka
nyumbani.
376 ßeltion 40.
b) 23e3eidjnet ba§ §in3ufügen, §in3utreten 3U etroa§,
3.33.
23rot gum $leifd)e effeK/ kula nyama pamoja na mkate.
c) SBettüeUen, 2lufentb,alt an einem Orte: burdj ka-
tika, ben öotatiö, begm. ben aböerbtalen SKJufatto, 3. 23.
3u §aufe, nyumbani (audj kwake, kwao etc., öergl I, § 260);
31t Stcmga, Tanga (üergf. II, § 204, $ujjnote).
d) 3ettttcE): burd) ben ßofattö ober ben abberbiaten
SHJufattö, 3. 23.
3u Mittag, adhdhuhuri; -m $töenb, jioni; bon Stag 31t %a$,
siku kwa siku.
e) 23e3etdjnet bte 21 rt unb Söeife: meift kwa, 3. 23.
3u $ufs, kwa miguu; -m SBagen, gai'ini, kwa gari; 311
©djtffe, cbomboni; 3ur <5ee, babarini; jm. 3um Strger, gum
Strot), bila rukhusa yake, bila amri yake, japo bataki,
japo amekataa; 3U meinem großen (Srftaunen, nikitaajjabu
mno; 3ur genüge Ratten, kumtosba; gum ©lud, bbakbati
(yake); gum Xeil, kwa kipande kimoja, kwa sehemu moja;
mir ift nidjt gum Satfjen, hali yangu haicbekeki.
f) 2il§ @rfa$ für einen, befonber§ objeftiben ©e =
ntttb: burdj ben ©enttib ober kwa. 23eifbiele ftetje II, § 50ff.
g) 23e3eidjnet ein 3ufammenfaffen, 3. 23.
3u gmeien, wawili wawili; gu fumberten, mia kwa mia; 3U
britt, sisi (ninyi, wao) watatu.
h) 23or einem abberbtalen ©uberlatib, 3. 23.
3umbefien, vema mno, vema sana; guerft, kwanza, ya kwanza.
i) 23e3eidjnet ben 3tbecr\ 3. 23.
@idj gum Kriege ruften, kujifanya tayari kwa kufanya vita;
Sßaffer gum 2Bafdjen, maji ya kunawa; %uü) gu einem 9lod,
nguo ya kisibao; jn. gum Sßetbe nehmen, kumwoa; gum
23eifbiel, mfano wake; gur £ef)re bienen, kuwa na mafun-
disbo; mir gum ©traben, kwa kbasara yangu; 3U beinern
23eften, kwa kutaka kukufaa.
k)29e3eidmetttbergang in einen anbern3ufianb,3.23.
3u ©taub toerben, kusagwa; fidj jn. gum $einbe motten,
kumcbukiza; -mm Darren foerben, kuwa mpumbavu; 31t
nid)te merben, kuwa si kitu.
1) 3ur 2Infnübfung einer bräbifatiben 23e =
ftimmnng nad) ben Serben „3U etwas madjen, ernennen, er=
Wägten, geboren werben u. f. W.", 3. 23.
Sn. gum $önig matten, kumfanya mfalme; in. gum 2)ttnifter
ernennen, kumfanya waziri.
S)ie beutfdjen 5ßräpofüionen unb ifjre SBiebergabe im ©ualjili. 377
m) $ur Sfnfnüpfung be§ 3nfinitio§. SSergt. atoeiten
Seil, § 141 ff.
n) $laü) 5ßrä:pofitionen unb gtoar:
a) anflatt 31t, pahali pa mit bem ^nfinitio.
' ß) um jju burd) ben bloßen Snfinttib ober ili, kwa, kwa
kusudi ya mit bem ^nfinttit», fotüte burct) ben $on=
junftto mit ober of»ne eine ber ^onjunftionen, toetdje
„bamit" bebeuten.
Y) of)ne 3U lieben: asipate ober asipopata.
o) mit bem SBerbum „fein", 3. 39.
3u befommen fein, kupatikana; gu bermieten fein, kuwa ya
kupangishwa (nyumba); gu üerfaufen fein, kuuzika; gu
ftnben fein, kupatikana; §u feljen fein, kwonekana; -ju fyören
fein, kusikilika(na).
68. pfolge, fie^e „gemäfj, laut unb fraft".
69. jutotber, fiefje „gegen" -Kr. 21.
70. jtmfcljen, kati ya, beina_ya, 3. 23.
3tt>ifdfjen ©anfifior unb ^emba, beina ya Unguja na Pemba;
äftnfdjen 12 unb 3 tlfjr, beina ya adhdhuhuri na alasiri.
%$etfpUU toon UtJttttfocu bevWubencx WtU1
1. ©djulbfdjero.
Bismillah errahman errahfm.
Amekirri Mwaita bin ßuga, Msegeju, akaa Sigaya, ana
deni ya Alibay bin Khanibay, il Buhuri, akaa Manza, riale
mia u khamsin za fedha, na mudda wao ni miezi saba, na ta-
rikhi mwezi nane Dhilkaada sene elfu thelatha mia u tissa.
Nimeshuhudia kama haya. Katabahu Omar bin Stambul
bijedihi.
(folgen ttnterfdjrtften.)
VOSxtex unb <£rläuterurtcjeit.
Sie Überftfirtft tft arabifdj unb Bebeutet: $m üftamen be§ @r=
barmenben, be§ Sarmberäigen. S)ie§ finb bte 2tnfang§tt)orte be§
$oran§ unb toerben an ben $obf jebeg ©tfjriftfiücfä, fei e§ ein SBxief,
ein ©ofument, ein £3u<$ ober bergletdjen gefetjt.
-kirri* = anerkennen. Sßegen be§ 5ßerfeftum§ an ©teile unfere§
*ßräfen§ bergl. II. Seil, § 177 a. — Msegeju tft ein Sftcmn bom ©tamm
ber Wasegeju im §interlanbe bon Scmga. — Akaa ftatt akaaye,
bergt. § 115. — S)er mit ana beginnenbe ©afe tft abhängig bon ame-
kirri: betfc er r)atte w. — Deni ya Alibay, objettiber ©enitib (eine
©tfiulb an A.). — Riale ift Stbtoofition gu deni (nämltdj 150 Stottar).
1 3)te Sejte au§ St. Paul-Illaire, Swahili-Sprachführer. Dar-
es-Salaam 1896.
378 Seftion 40.
— za fedha ©enüib bc§ ©ioffe§, bon ©über, in ©übet. — Mudda*,
$rift. — Wao begießt fitf) auf riale. — Tarikhi*, SDatutn.
25a§ Saturn ttnrb folgenbermafeen beseidmet: mwezi mosi,
mwezi pili, mwezi tatu u. f. to. = ber erfte, gtoeite, brüte u. f. tu.
Mwezi wa ngapi, ber toiebielfte. Sap ttnrb ber StftonatSname oljne
Joeüere 23ertrtübfung gefefet. Sie arabifc£)en 9Jtonat§namen unb
ifjre (S-ntfbredjungen im ©uof)üi, bie aber fettener gebraust roerben,
lauten :
2lrabifdj).
©ua^ili.
1.
Shauwäl
mfunguo wa
mosi1
2.
Dhi 'lkaada (für.
dhilkäda)
» »
pili
3.
Dhi 'lhajj (für. dhilhaj)
» »
tatu
4.
Mohärram
» »
nne
5.
Säfr^
» »
tano
6.
Rabf il auwal
» »
eitta
7.
Rabf il Ekher
» »
saba
8.
Jemad il äuwal
» »
nane
9.
10.
11.
Jemad il akher
Räjab (Rajäbu)
Shaabän
» »
mlisho
kenda
kumi
12.
Ramadhan.
Ramdhani
Sene, arabifd) = mwaka. 2lffufatib ber Seit = im $ab,re.
— Kushuhudia, bezeugen. Sßegen be§ ^erfettum§ bergl. §177a. —
Kama haya, roie borfteljenb. — Katabahu, arabijtt) = ameyaandika,
getrieben fjat e§. — Bijedihi, arabiftf) = kwa mkono wake,
eigenfjänbig.
2. SRietStiertrag.
Bimennihi taala.
Mimi fulani, bin fulani nakaa Tanga, nimempangisha fulani
bin fulani, akaa Tanga, nyumba yangu, iliyo katika mji wa
Tanga, katika mtaa waMkunazini, iliyo jirani na nyumba ya fulani
bin fulani. Na nyumba hii imejengwa kwa miti na udongo
na makuti na milango ya mbau mitatu na milango ya miwale
miwili. Na nyumba hii ni ukumbi mmoja na chumba kimoja
na ghalla mbili na ubati na ua na kibanda cha uani cha ku-
pikia na baraza yake.
Na nyumba hii tumepatana akae mudda wa miezi sitta
na koodi yake kulla mwezi mmoja rupia ishrini.
Tumepatana na koodi hii anipe kulla mwezi mmoja uka-
andama, anipe koodi ya mwezi huu kwa mwanzo wa mwezi.
Tumepatana, baada ya mudda huu wa miezi sitta nita-
kapo nyumba yangu, nimpe khabari kwa mwanzo wa mwezi,
atafute nyumba nyingine, apange.
Tumepatana, atakapoitengeneza nyumba hii, kutia dirisha
ao kwipaka chokaa ao kwitengeneza paa na mahala pavujapo
akaezeke makuti, gharama hizo zote juu ya mwenyi kupanga
fulani bin fulani.
Mfunguo wa wirb meift rote mfunguwa gef brodln.
Sie beutfdjen Sßräüofitionen unb i£)te 2Giebergabe im ©ualjtli. 379
Tumepatana, atakapoitengeneza nyumba hü kwa mudda
huu wa miezi sitta akaitaka tena kwipanga nyurnba hü atim-
mize miezi thenashara, apange hatta itimmie miezi thenashara
na koodi yake ni hü tuliyopatana, ni rupia ishrini kulla mwezi
mmoja na mwanzo wa kupanga nyumba hü ni mwanzo wa
mwezi kadhawakadha wa mwaka kadhawakadha.
Na tarikhi ya waraka huu: tumeuandika siku ya thenas-
hara Novambar sene elfu themanya mia na thelatha u tisaini,
iliyo sawasawa na tarikhi thenen Jemäd il auwal sene elfu
thelatha mia na hedashara.
XVövtet utt6 Erläuterungen.
"Bimennihi taala, arabifd) = buräj bie ©nabe be§ £>öd)fien. —
bin, arabifü) = mwana. Ser ©enitiö toirb im Strabifdjen burdj
blofje üftebenfefeung Begeid^net. — Nakaa = nikaaye. — Mtaa, ©tabt=
biertel. — Jirani na, in ber $ftac£)barfä)aft öon. — Makuti, $alm=
blattet (jum Sadjbecfen). — Mbau, SSrett. — Miwale, ^almribben. —
Ni ukumbi = befielt au§ einem JC. — Ukumbi, Torraum. — Ghalla,
SJtagasin. — Ubati, Slnbau. — -andama, beginnen. — Kutia dirisha,
genfter einlegen. — -paka chokaa, falfen. — Paa, 2)atf). — -vuja,
unbidjt fein. — Mahala — mabali. — -ezeka makuti, mit *ßatm=
blättern etnbecfen. — Gharama, Soften. — Mwenyi kupanga, SRieter.
— -timmiza*, boE machen. — -timmia, boE roerben. — Kadhawa-
kadha*, fo unb fo. — Waraka, ©d)riftftürf. — Kuwa sawa sawa
na, gteid) fein, entftoredjen.
3. $al)(ttnß8kfe!jl.
Muhibbana Säleh bin Kileo, sallamahu Allahu taala. Wa
baado: umeshtakiwa na Shehe, hutaki kumpa hakki yake,
rupia kumi. Basi üpa deni yako na ukiwa na maneno, njoo
Tanga.
Katabahu tarfkh.
tPörter unb «Erläuterungen.
Muhibbana, arabtfcf) = rafiki wetu. — Sallämähü Allähu
täala, arabiftr) = ©ott ber §öd)fte erhalte iljn gefunb. — Wa
baado, arabifdje Formel, bie natf) htm ©ingang jum eigentlichen
Sntjalt überleitet. — Unb ferner (habt iä) bir mitzuteilen). — Kuwa
na maneno, etroa§ ju fagen r)aben. — tarlkh* = tarikhi.
4. ©mJjfattgSptttttttg.
Mimi (fulani bin fulani) nimestakabadhi mikononi mwa
(fulani bin fulani) rupia ishrini, koodi ya nyumba wangu.
Tarlkh
iPörter unb (Erläuterungen.
Kustakabadhi*, empfangen, erhalten. — Mikononi mwa, (au§
ben £>änben) bon. — Koodi, b räbifatiber £)bjeft§Iafu§ : al§ SCTliete.
380
Seftion 41.
(©rfunbigungen bor einer Steife.)
kusafiri Nyasa. B. Tutaweza, japo watu ni
wabaya na maji ni haba.
huko
A. Nataka
Tutaweza kupita
wakati huu?
A. Bassi shauri lako kucbukua
bunduki nyingi na asi-
kari wengi?
A. Tokea hapa hatta Nyasa
safari ya siku ngapi?
A. Wapagazi watapatikana
hapa?
A. Nataka kwandika wapagazi
mia na mnyampara na
kirongozi, wenyi kujua
barra. Tena nataka ku-
cbukua punda. Punda
achukua mizigo mingapi?
A. Itafaa kucbukua mapesa?
A. Bidbaa gani itafaa buko?
A. Nicbukue nguo nzito ao
khafifu?
A. Namna gani ya usbanga
itafaa buko?
B. Ndio, bwana, butapata njia
y a kupita , usipofany a
bayo.
B. Mwendo wa mwezi mrnoja.
B. Watapatikana marra, bwa-
na. Wataka wapagazi
wangapi?
B. Mizigo miwili tu, si zayidi.
B. Yafaa batta tutafika N.;
usicbukue nyingi.
B. Nitakwenda kumwita tajiri
mwenyi kujua kbabari
zote za barra.
B. Ni marnoja.
japo, obgteitf).
haba*, toenig.
-andika, einfdjreiben, engagieren
mnyampara, üSrägerdjef.
kirongozi, Sßegfüljrer.
mapesa, ©elb.
khafifu*, letd&t.
B. Wangine hupen da kuta,
wangine samesame.
ni mamoja, e§ ift etn§ (= gteiä>
gültig),
ushanga, perlen,
wangine .... wangine, bie einen
.... bie anbern.
kuta, grofje blaue 5ßerle.
samesame, Heine rote perlen.
€tnunbbier5i$fte IMtion. Somo la arbaini
na moja.
2)te arabtfdjen ^retnbroörtcr.1
205. Seit 3fatjrljunberten haben bie 2lra6er bie 3entral=
afrüamfdje Djlfüfte, bie fie lange 3ett and) poItttfdE) be=
1 SSergl. meine Stbfyanblung: 3)a§ arabifdje Clement im ©uafjilt.
3eitfcf)rift für afrit unb ocean. ©brauen. SBerlin 1895. ©. 9 ff.
Sie araMfdjeit 3a*embtoörter. 381
Ijerrfd&tert, burdj ttjrc entmicfeltere Kultur Beeinflußt. 3)te
©öuren biefe§ (SinftuffeS geigen fidj ourf) in ber ©örad)e ber
©ualjili, bie außerorbentlidj öiele ^wbmörter au§ bem
2trabifci)en entlehnt f)at
206. 9lid)t alle 2)iatefte be§ ©uafjift öertoenben bte
arabifdjen $rembtoörter in gteidjem 9Jtaße. 5Die 9$ötbfitaljilt
in ßamu unb 9J£omba§, bie öon ben großen Zentren ara=
bifdjer Kultur entfernter rooljjttett, Ijiaben Ujre ©prad£)e reiner
erholten.
207. Sludj bie SSerfd^iebenljeit be§ 23ilbung§grabe§ be§
9lebenben ift öon ©ittfhtfj auf bie größere ober geringere
§äufigfeit be§ ©ebraud)§ arabifdjer SBörter. S)oä) giebt e§
eine große Safyi öon ^rembtoörtern, bie öoEfommen ein=
gebürgert unb in allgemeinem ©ebraudj finb.
208. 23et ' i^retn libergange in§ <Suat)ilCi bleiben bie
arabifdjen SBörter meift nidjt unüeränbert. hierbei laffen
fidj brei ©tufen unterfajeiben:
a) allgemein eingebürgerte Sßörter toerben audj in ber
^orm allgemein fuafytÜfiert, tooneben bie rein arabifd)e
$orm faft gang ungebraucfyudj ift;
b) meniger häufige, ber tjöljeren ©öradje angeljörige
SBörter toerben batb in rein arabifdjer, balb in fua=
rjilifierter ^orm angetoenbet;
c) feltene ^embroörter tjaben getoöfinudj nur eine ^onn,
bie rein arabifdje.
25iele§ tjängt fjier öon ber SBiÜlür, bem 33itbung§grabe
ober ber Biererei be§ ©öredjenben ab.
209. 2uidj bie $rembtoörter, bie in ber arabifdjen $orm
gebraust toerben, toerben bod) für getrjötjnticf» fo toeit öer=
änbert, ba% bie ftfjmterigen arabifdjen ßaute burdj öertoanbte,
aber leichter au§guföred)enbe be§ ©uafjili erfet^t toerben. ©o
toirb ba§ cain meift überhaupt ntd)t geförodien, bie emölj)a=
ttfdjen Saute k, t, d, s burdj k, t, d, s erfe|t u. f. to.
210. Sßörter, bie öoHfommen eingebürgert finb, geigen
ftarüe Umformungen, bie
a) bie ßaute, ^onfonanten unb 2)ofaIe,
b) bie ©übe,
c) ben SBortton
betreffen.
382 Sektion 41.
211. 2)ie <®onfonanten ber arabifdjjen (Sprache toerben
in biefen $rembtoörtern folgenbermafjen bemäntelt1:
a) b, t, d, s, sh, z, f, 1, m, n, h, y, w bleiben meift
unoeränbert;
b) e§ entfprtd^t bem
t1 im ©uafitt th, mitunter tmfebräu^= t unb z toe($felnb#
g
kh
b
„ tb, zu. d „
n * r;
d, z, th u. t „
th u. d
c) cAin lotxb im Anfang be§ 2Borte§ fortgelaffen, in ber
SJlitte öor folgenben ßonfonanten burdj Segnung be§
öoraufgeJienben 2)oM§ erfe|t, ;}toifd)en pei SSofalen
nid^t gefprodjen.
212. Sie arabifdjen totale toerben in§ ©ualjili giem*
lief) unoeränbert übernommen.
S)a inbe§ bie Sßolale in ben arabifdjen SBörtern meift
nur ber 2trt, nidjt aber ber üftüance nad) feft befttmmt finb,
btelmeljr fjäuftg in ber 2tu§fprad)e fcfytoanfen, fo geigt fidj
bie gleite ©rfdjeinung audj bei ben in§ ©uafjtli überge=
gangenen $rembtoörtern.
®te langen 25o!ale ä, l, ü gefjen unoeränbert in§ @ua=
fjili über, ebenfo e unb ö, neben benen fid) bisweilen ai (ei)
unb au finbet.
«^urjeS a toed)felt oft mit e; i mitunter (in Sßerbinbung
mit ©utturaten) mit e; u j. 1 mit o.
SCnmert Sets Stäfjere betrüber bergt, in meiner oben jitierten
Slbfjanblung.
g
„
ii
j.
h
ff
ii
h,
cb
ii
ii
kh,
d
ii
dh,
r
n
ii
r,
8
ii
ii
s,
d
ii
ii
dh,
t
it
„
t,
z
„
ii
dh,
gb
ii
ii
gh,
k
ii
k,
i
ii
n
1,
1 §infidj)tlidj ber SiluSftoracfjie berfelben im SXrabifdjen bergt
CS. §arber, StrabifiJje ßont)erfation§=©rammati!. £>etbelberg 1898,
©. 4 ff.
Sie arabifcfjen Ö^embtoörter. 383
218. 2)a§ ©uatjüi bulbet üeine gefdjloffenen
©üben, toeber in ber 9Jlitte notf) am ©nbe eine§ 2ßorte§
(öergt. erften Seit, ßauttefyre, d).
«klommt baf)er in einem arabifdjen 2Borte eine gefcbloffene
©übe öor, fo xoixb fie burd) Einfügung eine§ £)tlf30otat§
hinter bem ©nbfonfonanten ber betr. ©übe befeitigt, 3. 23.
ctrabifdj: hikma, 2Bei§geit = fuatjilt : hikima,
cilm, äBtffenfcfyaft = „ ilimu,
„ hisäb, £fted}nung = „ hisabü.
S)iefer #tlf§bofat ift gemölmlid) u nadj ben ßiptoett=
lauten b, p, f, m, fonft i.
2tnmerf. ©ine 2lu§naf)me madjen u. a. befonber§ bie ©nb=
füben ber fogenannten Ijoljlert Serben, bie am ©djlujj fiet§ benfelben
S3ofat annehmen, ber in ber borgten ©übe fielet, 3. 35. busu (triebt
busi), tüffen.
S)ie SDo^elfonfonanten toerben öon biefer Olegel
nidjt berührt, ba ber ©ualjtlt fie einfad) ffcricbt (erfter Seit,
ßautteljre, b). 9ttan fdjretbt atfo barra unb fprtdjt ba-ra.
2lnmert 3n mannen fällen ift im Suafjili aud) bie furje
2lu§fbraif)e be£ borf)ergeb,enben SSofalö gänglic^ aufgegeben, fo ba§ aud)
bie bereite ©cfjretbung be§ folgenben ^onfonanten aufgegeben »erben
mufj, 3. £3. fedha (bom arab. fidda).
(ginige leic&t au§föredjbare ßonfonantenüerbinbungen
arabifdjer 2ßörter bürfen jebotf) aueb im ©uarjtli beibehalten
toerben; oft fommen bie aufgelösten formen baneben öor, 3.33.
-shtaki neben -shitaki, anflogen,
nafsi neben nafusi, (Seele,
tasbihi neben tasibihi, ^ofenfrang,
kadri neben kadiri, Quantität,
ghorfa neben ghorofa, Dberftocf u. f. tt).
214. SBidjtig ift ferner bie Stljatfadje, ba$ bie 3ett=
toörter be§ 9trabifd)en fiet§ in ber ^orm be§ $m =
))erfe!t§ in§ ©uaijilt übergeben, ttiobei bie ^räfee
fortfallen, 3. 23. ^Jerfeltum: katab (fdjreiben); Smperf. yu-
ktub; ©ualjtü: kutubu.
®ie erfte unb bie SdjtufjfUüe erhalten babei
gumeift, toenn ba§ 2$erbitm öon ber erften ober öierten
$orm abgeleitet ift, ben 23ofal ber ^ftittelfilbe1.
$m ^o^genben mögen eine Stnjaljl 23eiftoiele biefe Regeln
toeiter beranfdiautidjcn:
1 ®od) fommen biele ttnregelmä&igfeiten bor, befonber§ bei ben
Serben, bereu mittlere ©übe ein a b,at.
384
Seition 41.
«ßerfelt.
bakam
bainad
tamac
eaddab
saddak
kabal
bärak
adrak
tacaggab
tabassam
igtabad
istakbad
istabmal
I. gotw.
Smtoetfelt.
yu-bkum
yi-bmid
yi-tma'
II. gorm.
yi-caddib
yi-saddik
III. gornt.
yi-käbil.
yi-bärik
IT. gotnt.
yi-flis
yi-drik
Y. gönn.
ya-tacaggab
ya-tabaesam
©uaJjüi.
-hukumu, rieten,
-bimidi, loben,
-tamaa, begehren.
-adhdhibu, beftrafen.
-saddiki, glauben.
-kabili, gegenüberftefjen.1
-bariki, fegnen.
-filisi, SSanlrott madjen.
-diriki, erretten.
-ta'ajjabu, fidj tounbern.
■tabassamu, lächeln.
VI. ȟb VII. gornt.
ßetn SBetftriel.
VIII. gorm.
yi-gtabid -jitabidi, ftdj 9Mb,e geben.
ix. gotot.
ßein aäeifatel.
x. fioxm.
yi-stakbad
yi-stabmil
-stakabadbi, empfangen,
-stahimili 2, ©ebulb ijaben.
215. 2)urd) alle biefe Sßeränberungen toirb meift audj
bie Sonfteffe be§ 2öorte§ beeinflußt, unb ä»ar um fo fixerer,
je mefyr ba§ betreffenbe Söort eingebürgert unb je toeniger
ber Sfabenbe auf feine arabifdje Silbung ftolg tft. 9Jian be=
tont baljer im Slrabifdjen: cäkl, aber im ©ualjiti akili, fel=
teuer äkili. (25ergl. erften Seil, ßautleljre, e.)
216. Ser arabifcfoe Prüfet lautet im ©ualjili meift il
(feltener al ober el); er toirb nact) einem 23o!al elibiert ('1)
unb fein 1 einem folgenben s, sh, th, dh, t, d, r, n affi=
miliert, g. 23.
1 Sagegen -kubali bon kabil, ji-kbal.
2 2lu$ -stahamili.
Sie arabifcfjen $rembroörter. 385
il kanün, bie Siegel.
il malik, ber $önig.
as-subuhi, ber borgen,
adh-dhuhuri, ber 9ttittag.
Slnmerf. %n bem Söorte liwali lautet ber 2trtifel au§nab,m§=
roeife li-; er tft mit bem SGßorte feft berfä)motäen, ber Plural lautet
baljer maliwali, Statthalter. Allähu (SittabJ tft entftanben au§ al-
ilahu, ber (toafjre) ©Ott.
217. ©er SJffufattö be§ arabifd)en <£>auM"tt)ort§ lautet
tote ber üftominatib: il malik, ber Zottig, ©er ©atiö toirb
burd) bie *ßräpofitton li gebilbet, bie mit bem SIrtiiel j$u
lil t)erjd)müät: limalik, einem $önig, lil malik, bem $önig.
©er ©enüiü totrb burd) einfädle üftebenfetjung be§ unter*
änberten §auj)tiDorte§ au§gebrüc£t; ba§ regierenbe ^au^troort
Verliert fiet§ ben SIrtüel, 3. 93. bint il malik, bie Stodjter
be§ ßönigS.
218. ©ie arabtfdjen §aubttr>örter, toeldje mit ben ©üben
ki-, ma-, u-, m- (mw-, mu-) anlauten, toerben häufig be=
rjanbett, als feien biefe Silben bie entfprec&enben ©uarjili=
fcräftje, 3. 93.
Strauß.
©uat)üi.
Plural.
kitäb, 93ud)
kitabu
vitabu.
mal, 33ermögen
mali
mali mengi unb nyingi, biel
Vermögen.
wakt, gät
wakati
nyakati.
mu'allim
mwallimu
waallimu, Seljrer.
219. (£§ mirb ba& gebäd)tnt§ mäßige Einprägen ber
arabifdjen prcmbtoötter erleichtern, menn man fie [id) nad)
etrjtnologifd)en O^milien einprägt.
©ie einzelnen ©lieber ber arabtfcfjen Söortfamilten finb
baran lenntlidE), bajj fie biefelben ©tammionfonanten
fjaben.
©ie meiften arabifdjen ©tämme Befielen au§
brei <®onfonanien.
Slnmerf. 1. hierbei finb bie burd) mehrere 33ud)fiaben be=
3eid)neten einfachen ßaute tote sh, kh, th natürlid) einfad) 3U jäbjen.
Knmett 2. ®er Mo&e ©timmanfa^ (elif, öergl. I. § 292)
gilt aU üoEer ßonfonant. 95et ber Söortbübung toerfdjmüät er jebod)
ebenfo toie y unb w häufig mit ben umgebenben totalen, fo bafe
biefe ßonfonanten in foldjen fällen gän^Iid) toerfäjnrinben. 2Jtan nennt
fie bafjer „fd)toad)e" ßonfonanten.
220. ©ine 2tngab,l bon ©tämmen, bie bem ©ualjili be=
fonber§ biele grcmbtoörter geliefert frjaben, fei rjier aU 23ei=
fptel ju bem ©efagten mit iliren Ableitungen aufgeführt:
©uafjüi ßonb.=©rammatif. 25
386
Seftton 41.
Vktb.
-kutubu, fdjreiben. mkätuba, Vertrag,
kitabu, (©efdjrtebenel =) 93udj. makatibu, Vertrag,
katibu, 5ßt. ma-, «Sctjreiber.
ykbi.
-kubali, genehmigen.
kabuli, (Genehmigung,
-kubalia, jufiimmen.
-kubalisha, -jur 3uftimmung
öeranlaffen.
-kubalika, annehmbar f.
-kubaliana, einanber äuftimmen.
-kabili, gegenüberftetjen.
kibula, ©ebetäridjtung.
kabila, (Stamm.
kabla, früher.
-kibali, gebeten,
mkabala, gegenüber.
takabbali, annehmen.
-furahi, fid) freuen,
-furahisha, \m. erfreuen.
-fikiri, nadjbenfen.
fikira, ©ebanfe.
yfrh.
furaha, bie ??reube.
y'fkr.
-tafakkari, nadjbenfen.
Vfdl.
-fidhuli, ftolj fein.
fadhili, ©unft.
-fadhdhilika, freunblidj bet)an=
belt werben.
-fadhdhili, eine ©unft ertoeifen.
af(a)dhali, günfttger, beffer.
mfadhili, freunblid).
-tafadhdhal(i), bie ©üte Ijaben.
yshd.
-shuhudu, jeugen.
-shuhudia, für ober gegen jn.
jeugen.
-shuhudisa, al§ Saugen an=
rufen.
Sh?^ I 3eugni§.
ushuhuda j a
shahidi, 3euge.
ushahidi, 3eugni§.
shahada, Zeigefinger.
ykbd.
-kabadhu, ergreifen, faffen. takabbadhisha, übergeben.
-kabbidhi, in bie £>anb geben. stakabadhi, empfangen.
takabbadhi, empfangen.
amana, ^rieben.
amani, ©epofitum.
amini, treu.
-ammini(a), glauben.
V'mn.
imani, ©taube,
mwaminifu, juöerläffig.
staamani, getreu bleiben, für
treu fjalten.
©ie arabifd)en ^rembtoörter.
387
®j>*icf>to<>*te* uttf> ifteüenäatien 'Ott <&uaf)ili+1
1. Hana mbele hana nyuma.
SBörtlid) : @r I)at meber ein Sßorn
nod) ein gnnten.
2. Nzi kufia twini si khasara.
SBörtlid): 2Benn eine fliege im
$ofo§nuJ3faft ftirbt, fo ift btä
fein <Sd)abe (für fie).
3. Mafahali mawili hayakai
zizi moja.
SöörtHd): 3^^ Butten mofjnen
nid)t in einer §ürbe.
4. Matunda si mazu, mazu ni
mekundu.
2Börtüd): 9üd)t alle $rüd)te ftnb
mazu (eine SSananenart), ma-
zu finb rot.
5. Ukitaka kumtenda mtu ve-
ma, simtende mema ma-
tupu, mtende na mabaya,
ndipo mtakapopatana wewe
naye.
Söörtttd): 2Benn bu jemanbem
©ute§ tbun mittft, fo tbu' ü)m
nid)t ©ute§ ottein, ti)ü' ü)m
aud) 93öfe§; bann toerbet xfjr
euä) miteinanber bertragen.
6. Shauri mbaraka.
SBörtlid^ : Beratung ift ein (Segen.
7. Mungwana akiteDdwajema,
kulipa jema.
SBörttidj: SBenn ein (Sbelmann
(Sute§ empfängt, bergtlt er e§.
8. Ukuu si pembe, kama mtu
ataota.
SBörtltd): ©rufte (= 33ornef)m=
Ijeü,SBerütymtr)eit) ift fein §orn,
fo bafs man fie fid) mad)fen
laffen tonnte.
9. Hana äsili wala fäsili.
SBörtlid): (£r |ctt meber SBurjet
nod) Steige.
SBebentnng: @r I)at meber
(nennen§merte) SßorfaFjren nod)
9?ad)fommen, er ift bon nieb=
riger §erfunft.
SBebeutnng: 2ßer (©Ijren ober
$reuben) genießen voiU, barf
über bie folgen ntd)t murren.
SSebeutung: Stoti Ferren über
biefelbe €>ad)e bertragen fid)
nid)t.
Söebeutung: ©er ©d)ein trügt.
SBebeutung: S)er SQfamfd) ift
unbanfbar. @mbf angene 2ßot)I=
tfjaten attein merben U)n nie
gu ttjätiger ©anfbarfeit beran=
laffen. ©iefjt er aber, bajj fein
SBofyltfjäter ifjm aud) einmal
üble§ tfmt, fo mag er fid)
bietteid)t au§ ©igennuij für ba§
©ute banfbar ermeifen, um
ba§ 93öfe baburd) abjumefjren.
SBebeutung: Sßier lugen fel)en
mefjr al§ gmei.
SBebeutung: 2)ie S)anf barfeit
ift ein ^ennjeidjen ebler 9ia=
turen.
SSebeutung: ©röfje mufj müf)=
fam erroorben merben unb er=
mäd)ft einem nid)t bon felbft.
33ebeutung: = hana mbele
hana nyuma.
äSergl. African Aphorisms, bon W. E. Taylor, London 1891.
25*
388
Seftion 41.
10. Mwenyi kukataa mwana,
hukataa mwana wa ha-
ramu.
SBörtlid^ : 2Ber einem (regten)
(Sobne etiuaä abfdjlägt, pflegt
einem 33aftarb (erft red^t) et=
tt)Q§ ab$ufd|lagen.
11. Haraka, haraka haina ba-
raka.
2BörtIid): Geile, (Site bat feinen
Segen.
12. Kazi mbi, si mtezo mwe-
ma.
SGßörtHd; : Schlechte Arbeit, nid)t
gute§ Spiel.
13. Saburi ni ufunguo wa fa-
raja.
SBörtlid) : ©ebulb ift ber Sdpffet
be§ £rofte§.
14. Udongo upatize, uli maji.
SBörtltdj: SSenufee ben Sebm, fo
lange er najj ift.
15. Ubishi rawingi buvuta
mateto.
16. Yuna usingizi kama p'ono.
2BörtIid): (£r ijat einen «Schlaf
tote ein Pono-$ifd).
17. Mlevi wa mvinyo hule-
vuka, mlevi wa mali hale-
vuki.
18. Mnyonyore haunuki, hu-
pendeza mauae.
3Börtlid& : ®er M.-Straud) buftet
nid)t, (aber) feine Glitten ge=
fallen.
19. Mtama ni muwi, na wa-
pisi nao.
SBörtlid): ©ie §irfe ift fdjledjt
unb bie $öd)e mit ibr.
20. Kheri adui mwerevu kama
rafiki mpumbavu.
33ebeutung: 2Benn ba§ am
grünen ^oljj gefdjiebt, ma§
fott am bürren merben?
SBebeutung: (Sile mit SBeile.
Chi va piano, va sano.
Sßebeutung: ©ie fdjlecbtefte $r=
beit ift immer nod) beffer al§
ba§ befte (Spiel, benn fie ift
eben Arbeit1.
Sßebeutung:' $uf Stegen folgt
«Sonnen jdjein, aber man mufj
©ebulb baben ifjn abjumarten.
SBebeutung: Sdjmiebe ba§ (£t=
fen, fo lange e§ beifj ift.
33 e b e u t u n g : 2MeI Sdjerjen pflegt
Streit nad) fid) ju gießen.
33ebeutung: @r fdjiäft mie ein
Murmeltier.
33ebeutung: 2öer bom Sßein
beraufcht ift, roirb mieber nüd)=
tern; mer aber bom Sietcbtum
beraufd)t ift, mirb nid)t nüd)=
tern.
SBebeutung: (£§ ift nid)t alle§
©olb, ma§ glänzt.
SBebeutung: @in fd)Ied)ter $od)
fdjtebt bie Sd)ulb auf bie 3u=
traten, menn ba§ ©ffen mifj=
rät. ©in fchled)ter Arbeiter
fchilt auf fein ^anbmerfSjeug.
SSebeutung: Keffer ein fluger
geinb al§ ein bummer $reunb
1 Steere (Swahili Tales, ©. 193) überfeijt irrtümlid): Is not
poor work good play?
Sic arabifdjen ^rcmbtoötter.
889
21. Mwenyi k'ovu. haliwai na
kidonda.
Sßörtlidj: 2ißer eine 5Rarbe b,at,
Dergi|t aud) bie SBunbe nidjt.
22. Mwenyi kuumwa ni nyoka,
akiona ung'ongo hujituka.
SGBßrtltdE) : 2Ber tion einer (Solange
gebiffen ttmrbe, erfdjridt (fd)on),
tnenn er eine ^ßalmbtattrippe
fierjt.
23. Amepeleka kilio matan-
gani.
SBörtttdj: (Sr tjat ein SBeinen
jur Trauer gefdjicft.
24. Amerudisha t'ende Manga.
SBörtlitf): ©r b,at Datteln nad)
Arabien jurüifgefanbt.
25. Mfinanzi hulia gae.
SBörtlid^: ©er Sör-fer ifjt au§
einem ©gerben (b. r). t)at feinen
26. Wimbo muwi mtu ham-
wongolei mwana.
2BörtIi(|: SCRit einem fd)led)ten
©efange beruhigt man fein
ßinb.
27. T'umbiri kukosa bungo,
f alisema: li utungu.
SBörtlid): SlIS ber Hffe bie 33un=
gofrudjt öerfefjlte, jagte er:
„<Sie ift bitter".
28. Ukainbaa wa milele uli-
kata iwe.
SBörtlid): ©in immermät)renbe§
Seil jerfdjnitt ben (Stein.
29. Ukenda kwa wenyi tongo,
nawe vunda lako ito.
SBörtlidj : SBenn bn j$u ben (£in=
äugigen gebft, fo reifse aud) bn
bein 9tuge au§.
30. Mapenzi hayana mato,
wala haya maarifa.
31. Neno ulikataalo, ndilo
Mngu apendalo.
SSebentung: (Sin gebranntes
$inb fdjeut baZ $ener.
Söebeutnng: Chat eehaude
craint l'eau froide.
SBebentung: a) ©r tjat SBaffer
in§ 9J£eer getragen.
b) @r tjot etma§ jjur redjteu
3eit gettjan.
SBebeutung: @h: fjat (Sulen nad)
tHttjen getragen; he has car-
ried coals to Newcastle.
33 e beutung: SBirb gebrannt,
tnenn einem ettt>a§ feblt, roomit
er geroerbämäfjig anbere öer=
forgt. ©er (Snglänber jagt:
Cobbler's wife goes barefoot.
33ebeutung: 9flit einem Kröpfen
ipontg fängt man metyr fliegen
al§ mit einem gaffe ©ffig
(iürftfd)).
$8 e beutung: ©ie Trauben fin-b
fauer.
SBebeutung: ©teter tropfen
tjö^It ben Stein. ©ie 2M=
faner fagen ebenso : „©er Stricf
^erfcrjneibet ben Stein".
Sebeutung: 9Jät ben äöölfen
mufj man fjeufen.
Sßebeutung: Siebe r)at meber
klugen nod) SSerftanb.
Sebeutnng: ©er 2flenfd) benft,
©Ott lenft.
SöörtlicE) fo fagen bie Beute in Surfeftan.
390
ßeftion 41.
SBörtfid): $>a§, ma§ bu aMtynfi,
ift gerabe baZ, roa§ ©Ott tritt.
32. Mapaka mangi hayagwii
p'anya.
äBörtiicr): Sßtele (grof;e) $a|en
fangen leine 2Jiau§.
33. Jungu bovu limekuwa
magae.
2Börtlidj: ©er fähfyh (f(^ob=
Ijafte) Xopf ift gu ©gerben
getuorben.
34. Mtawi mpe nawana alee.
äßörtlicb,: ©ieb bem Sauberer
(bein) $inb jum ©rjieljen.
35. Ukitaja nyoka, sbika ki-
gongo.
SBörtlicb, : üffienn bu bie ©tfjlcmge
ertoäljnft, ergreif einen ©tocf.
36. Kulla mlango na ufunguo
wakwe.
37. Mikunde yangu inakbari-
bika.
äßörtlidj: Sfteine Sonnen finb
öerborben.
38. Nia njema ni tabibu, nia
mbaya bukbaribu.
SBörtlid): (Sine gute 2Ibfi<$t ift
ein ^lr§t, eine böfe 2Ibfidjt ber=
birbt bie 2)inge.
39. Mtu hutongewa ni ulimiwe.
SBörtlic^: ®er 9Jienfcb, pflegt üon
feiner eigenen 3unge berflagt
jju roerben.
40. Msema kweli hakosi.
41. Mngalegeza demani, cbom-
bo ki juu ya mwamba.
ÜBörtlidj: SBenn if)r ctucfj bie
Segel nadjlafjt, ba§ ©djiff fitjt
(fdjon) auf ber flippe.
42. Ndovu wawili wakison-
gana, ziumiazo ni nyika.
2BörtItdj: 2Benn groet Stefanien
einanber brängen (= fid) an=
einanber reiben), fo ift e§ baZ
©ra§, melä)e§ (barunter) leibet.
Sßebeutung: Siele $öd)e üer=
berben ben 33rei.
SBebeutung: Sorn 9tegen in
bie Straufe fommen.
Sßebeutung: 3)en 53od gutn
©ärtner machen.
Sßebeutung: Quand on parle
du loup, on en voit la queue.
SBebeutung: Sfcbe %f)üt Ijat
iljren ©djtüffel.
33e b e u t u n g : 2ttein Pan ift §u
Söaffer geworben.
33ebeutung: ©ie gute 9lbfidjt
ift ber fjalbe ©rfolg, bie böfe
ber Ijalht Üttifjerfolg.
Sebeutung: fmte beine 3unge,
fie gefäfjrbet beine (SidjerJjeit
oft meljr al§ bie anfragen
anberer.
5ßebeutung: SBer bie 2Bar)rr)eit
fagt, irrt nidjt (Honesty is
tbe best policy).
Sebeutung: SBenn ba§ $alb
erfoffen ift, becft ber Sauer
ben Srunnen gu.
Sebeutung: Quidquid deli-
rant reges , plectuntur Acbivi.
(Sie Suber in Sefiar fagen:
Seim $ampf änufdjen bem
Stiger unb bem Süffel leibet
ba§ ©ra§.)
35ie arabifdjen $rembtoörter.
391
SBenn ein 33aum
SBursel abfiirbt,
feine Steige ju
23ebeutung: ©afj ber @d)tt)ad)e
fein 9?ed)t befommt, tjängt öom
guten Sßiüen be§ (Starten ab.
Sßebeutung: 2ßer atte§ begehrt,
pflegt atte§ ju berlieren.
23ebeutung: ©in Sieb pflegt
üon einem anbeten ©iebe er=
griffen jju werben.
53ebeutung: (Sin ütofenber ift
arm, aud) roenn er ein <5ul=
tan roäre.
93ebeutung:
an feiner
pflegen aud)
melfen.
SBebeutung: @iner, ber brausen
(im $u§Ianbe) gefdjlagen roirb,
gerjt in feine £)etmat; aber
roofyin fott ber getjen, ber in
ber Jpeimat gefd)Iagen mirb?
Sßebeutung: 2öer ju lange
roätjlt, pflegt auf eine faule
(§rud)t) gu geraten.
53ebeutung: 2ßenn einer eine
©aä^e tr)ut, otme (fie) gu bott=
enben, fo ift e§, al§ ob er
fie ntd)t getrau f)ätte.
XO'6xUx unb (Erläuterungen.
SSorbemerfung. ©pridjroörter enthalten in allen ©prägen
ötet 2lltertümli(f)e§ unb 2)ialefttfdje§ anformen tote im 2öort=
fdjatj. @in grofjer Seil ber Dorftefyenben ©pridjtoörter ftammt ju=
Dem au§ bem ©pradjigebiete beS 91otbfuat)iti utib geigt beffen @igen=
Reiten, ©iefetben befielen, fotoeit bte Saute in $rage fomtnen, barin,
bafj ch unb j be§ Kiunguja (©anfxbarbiateft§) burd) t unb d erfefet
to erben.
2. kufia = ikifia. «Bergt II. Seil § 153. — twi (V), ©aft ber
ausgepreßten ßoto§nu§. —
3. Fabali* (V.), Me. - zizi (V.), §ürbe.
6. Mbaraka = n baraka = ni baraka — baraka*, ©egen.
8. Ukuu, ©röfje. ota, toacbjen laffen, treiben.
9. Isili*, SCÖu^et. — Fasili*, 3»etg.
10. Mwana wa haramu, SSaftarb. — Haramu*, ettoa§ 23er=
botene§.
12. Mbi = nwi; -wi (altfualj.) = -baya. — Mtezo (norbfuat).)
= rochezo.
13. Saburi*, ©ebulb. — Faraja*, Sroft,
14. -patiza, ettr>. benutzen. — Uli == ukiwa, bergt. I. ©. 117;
— toegen maji bergt. II. § 135.
43. Mnyonge kupata hakki ni
mwenyi nguyu kupenda.
44. Mtaka yote hukosa yote.
45. Mwivi hushikwa ni mwivi
mwenziwe.
46. Msafiri masikini, ajapo-
kuwa sultani.
47. Mti ukifa shinale t'anzuze
hukauka.
48. Mpigwa nde hwenda kwao ;
mpigwa kwao endepi?
49. Mtaua mno hwangukia
mbovu.
50. Mtenda jambo asishe ni
kama asiyetenda.
392 ßeftion 42.
15. Ubishi, ©cfjers — Mateto, ©treit.
16. Yuna (norbfuab.) = ana.
17. Mlevi, berauf djt. — Mvinyo, SCßein. — -levuka, nücfjtern
toerben. 3)er ©enitio ift ber ©enitib ber Erläuterung, öergl. II. § 62.
18. Manae = manaye, öergl. I. § 134.
19. -wi (attfualj.) = -baya. — Mpisi (attfuofj.) = mpishi.
21. K'ovu, 9larbe. — liwaa (attf uafy.) = -sabau ; kidonda, Söunbe.
22. Ung'ongo, ^Palmblattribtoe. — -ji-tuka, surücffdjrecfen.
25. Mflnanzi, Slöpfer. — -lia, effen au§. — Gae(V.), ©gerben.
26. -wi, f. 19. ongolea, befajtüidjtigen (Äinb).
27 T'ümbiri, Heine ?J)abtanart. — Kukosa = akikosa. — Bungo
(V.), Qrruc^t be§ mbungo-23aume§. — Utungu (norbfuab,.) = ucbungu,
SSitterleit. •
28. Ukambaa, ©eil. — Milele, ©toigfeit; -a milele, tmmer=
toäb,renb. — Iwe = jiwe.
29. Mapenzi, Siebe. — Mato (norbfuab.) = macbo. — Haya =
hayana.
32. Mangi, bergl. @. 213 = mengi. gwia, f äffen, fangen.
33. J-ungu,gro§erS£otof, oergl. ny-unguunb ch-unguunb kijungu.
34. Mtawi (norbfuab-) = mcbawi. lea, erjieben.
35. Kigongo, Rnüfcüel.
36. -akwe (norbfuaf.) = -ake.
38. Tabibu* = mganga.
39. -tongea (norbfualj.) = -cbongea, öerleumben, berflagen.
41.- -legeza, nachäffen. — Demani, ©djoot hinten am ©egel.
42. Ndovu (norbfuafj.) = njou, Elefant. — -songana, einanber
brängen. — -umia, ©djmeräen leiben. — Unyika (norbfuab,.), ©ra§.
43. -nvonge, fdjtoadj.
47. Sbina (V.), Sowjet. — T'anzu, Stoeig.
48. Nde (norbfuab.) = nje. — Endepi — aende wapi; -pi (bem
äterbum angebängt) = wapi.
49. -taua (-teua, norbfuab.) ftatt -chagua.
50. Asisbe = asiishe. SSJtan bewerfe, bafc bie§ unb mandje
anbere ber aufgeführten ©toritb>örter (3. SS. 9h. 18, 26. 27, 29, 30,
31, 41, 43, 46, 47) offenbar metrifdje $orm auftoeifen, bie bem
tlaffifäjen §er,ameter nabe berroanbt ift:
m-t6nda jämbo asfshe || ni kama äsiyet^nda.
m-ti ukifa shinäle || t'anzuzS bukaüka.
m-säfiri masiki || ni ajapoküwa sultani u. f. to.
Ztaiuntfoiersigfte lEdition. Somo la ar~
baini ua mawili.
Dom Brteffttl ber Suatjilt.1
221. 2)ie äußere $orm ber ©uatjitibriefe ift burdj ba§
£>erfomtnen aiemlid) ftreng geregelt unb unterfdjeibet ficf) in
mehreren fünften toefentüdj öon ber bei un§ üblichen.
1 33ergL (S. ©. SSüttner, ©uabiltftbriftftüde in arabifdjer ©djrift
(©tuttgart unb S3erlin 1892), ©. 169—186.
SSom 23rieffitl ber ©uafjtli. 393
222. (£in ©ualjilibrief befte^t her Reihenfolge naclj au§
folgenben Seilen:
a) bie Basmala (§ 223);
b) Sitel unb mehrere efjrenbe ©pitljeta 3U bemfelben
(§ 224);
c) ber 9tae be§ 5lbreffaten (§ 225);
d) ein ©egen§tounfd) (§ 226);
e) in shä 'lläh (fo ©ott toid) (§ 227);
f) ein Reiter ©egenStounfdj (§ 228);
g) bie tt6ergang§formel gum eigentliaoen 3nl)alt (§ 229);
h) ber $n&alt (§ 230);
i) ©rüfce, Sitten um 9?adjrid)t u. bergt. (§ 231);
k) ber ftatne be§ 2tbfenber§ (§ 232);
1) ba§ 3)atum (§ 233).
SDic Seile öon a bi§ einfdjliefctid) g finb ftet§ arabifdj
abgefaßt unb »erben oljne 2ßo!alpun!te getrieben.
a — d bringt man, toenn irgenb angängig, auf bie erfte
Seile; im üftotfaÜe mirb ber ©d)lufj ber $eite lin!§ über bie=
fetbe gefegt, tüte e§ in bem feiten ber folgenben Original
briefe ber ^afl ift.
2)ie gtoeite Beile beginnt bann mit in shä 'lläh.
223. Über bem 23riefe fteljt meift bie formet:
bisini 'llähi 'rrahmäni 'rrahim
(basmala genannt). ©ie bebeutet: 3m tarnen ©otte§, beö
(£rbarmer§, be§ Sarrntjergigen.
©tatt beffen lommen audj bor:
a) bismi 'llähi tacäla = im tarnen ©otte§ be§ §ö^ften.
b) bimennihi (Allah) ta'äla ober btofj bimennihi =
burd} feine ©nabe.
224. ©er 23rief beginnt ftet§ mit ber ^räpofition ^.!
(ilä = an), hierauf folgt getoölmutf) jenäb (tüörttidj „bie
(Seite" im ©inne Oon „©eine §odjtoot)lgeboren".)
©etjr fjodjfteljenbe *))erfonen erhalten bie 9lnrebe ilä
hadrat (»Jas*-).
hierauf folgt ein (Eljrentitet. ®er gett)ör)nltcöfte ift
ish-shekh, ber ©d)edj, ber jebem anftänbigen SJiann gegeben
ttrirb.
Slnmerf. SSJtatt fagt aucf) shekhinä, unfer <Sdjec§, ober me-
shaikh, <ßlural toon shekh, ehrenhalber mit Jöejug auf eine^ßerfott
gebraust.
394 ßeftton 42.
SInbere %'üd finb 3. 29. saiyidnä = unfer §err (für
ben (Sultan); mwenyi = ber <£>err (audj mweDyi sherifu
ober mwenyi kuu); bwana mkubwa, ber (£f)ef; sähib
(fpr. sähib) ober issähib (fpr. issähib), ber £>err; ilkhawäja,
ber <£>err (für (Stjrtften); mauläna, unfer <£>err u. f. ro.
2)aran ftfjtiefct fid) nun eine fRettje efjrenber Slbjeftioe,
öon benen folgenbe am gebräudjliajften finb:
u^^uji il-muhibb (fpr. ilmuhebb), ber geliebte.
jjjxJI il-cazlz (fpr. ilaziz), ber teure.
*y"^i il-akram (fpr. ilakram), ber fe^r geetjrte.
ft&£31 il-akhsham (fpr. iläkhsham), ber feljr geehrte.
^-voLüi in-näsih (fpr. innäsekh), ber aufrichtige.
Oj^Ji il-muwadd, ber geliebte.
J.XJI il-mukärram, ber geehrte.
2lnmeri Seltener finb il-kämil(berbott!ommene), i)-äkmal (ber
fcrjr öottfommene), il-fadil (ber auägeäetc^nete), il-mukhtaram (ber efjr=
tt)ürbtge),ith-thike(bert)ertrQuen§lDÜrbi9e),il-fakfh(berre(^t§t)erftänbtge,
gelehrte), il-fasfkh (ber berebte), il-wäfl (ber treue), il-muadhdham (ber
erhabene), il-ajall (ber f)oc£)anfet)nIid)e), is-sadfk (ber aufrichtige) u. f. to.
3u mannen biefer Slbjeltiüe !ann aucf) nodj endnä
(IjjUc) ober lenä (Lü) gefegt werben.
3ft ber 33rief. an einen 23ertoanbten gerietet, fo folgen
nun (fofern fie ntctjt gteidö hinter jenäb aufteile be§ ©bren=
titet§ treten) bie $ertoanbtfd)aft§beäeict)nungen tote:
il-wälid, ber Sßater. il-auläd, bie -ßinber.
il-umm, bie 9ttutter. il-akh, ber 23ruber.
il-weled, ba§ $inb. il-ukht, bie ©ctjroefter.
3lnmerl. 3)iefe SSeäeidjnungen Serben übrigen^ autfj t>on Dtidjt*
öertoanbten al§ @bren= begro. $reunbf$aft3titel gebraucht.
225. ®er 91a me be§ Slbreffaten toirb meift in ber
gorm fulän bin fulän = 31. 31., ©olm be§ 31. 3t. gegeben.
hierauf folgt biStoeiten bii Angabe ber Nationalität,
ber ber 5Ibreffat angehört, 3. 33. iddashi, ber Seutfdje.
226. S)er nun folgenbe ©egenStounfd) r)at bie feftfteljenbe
$orm: sallämähü Allah taäla1, ©ott, ber <£)ödjfte, erhalte tr)n
gefunb!
$n ^Briefen, bie öon Muslimen an Triften gerietet
roerben, finbet man aud): hadäh Allah taäla, ©ott, ber
^jödjfie1 leite itjn recfjt!
1 ßorrett eigentlich: sallamahu 'llähu taeälä.
»om SBrieffttl ber ©uafjtli. 395
227. 2ln biefen ©egen§tounfd) fdjliefjt fid) ftets Me formet
&Ui ,1a ^t in shäa 'llähu, getoöhnhd) in shä Allah ober
inshälläh gelefen; jte bebeutet: toenn ©Ott tötff.
228. SBenn man auf höfliche ^orm SQßert legt, fo folgt
nun ein gtoeiter ©egen§tounfcl), ber faft immer folgenber=
mafjen tautet:
saläm alek wa rakhmetu llähi wa barakätuhu1.
£>ie§ bebeutet toörtlidj:
triebe über-bidj unb bie-23armf)er;jig!eit ©otte§ uub
feine-<Segnungen.
hieran rettjt fid) mitunter nodj: wa mardätuhu (torrett
wa mardätuhu) = unb fein 2Bo§Igef allen.
229. £>er Übergang ;uun eigentlichen Snrjalt be§ 23riefe§
toirb nun butd) bie Formeln:
»Jsjtj L>t dmmä bädo]
ober: «Osajj wa bädo i be§ toeiteren;
ober blofj: «Js« bädo j
aud) : f^Lyu j^*j baada ya saläm (= nadj bem ©rufje)
»ermittelt.
230. ®er eigentliche 23rief toirb getoöfjnlidj burd) eine
Gürfunbtgung nad) ber ©efunbfjeti eingeleitet, bie meift fol=
genbe fiereottipe $orm tjat:
nakuarrifu, hali yangu njema wa thamma nawe
kuwa kadhälika '1-äfya ('lafya fann aud) fehlen),
b. fo. ich teile bir mit, mein 23efinben ift gut, unb
mögeft ferner aud) bu in gleicher ©efunbfyeit fein.
SCnmerf. -arrifu (mitteilen) toirb an biefer ©teile ftet§ ge=
Brauet. Wa thamma (nnb ferner), kadhälika (ebenfo, gleidj) unb
il-afya (©efunbfjeit) firtb arabifd). Über ben Smfinttiö kuwa im
©inne tum uwe bergl. II. § 155.
hieran fd)lief}t fid) ^äuftg bie Seftätigung eine§ erljal=
tenen 23riefe§, nicht feiten in arabifdjer «Sprache, toie in bem
Driginalbrief üftr. 2.
Kitäbak ish-sherff wasal wa fahirn
©ein-23rief ber-geetjrte ift-angetangt unb e8-Ijat oer=
fianben
muhibbak, mä dhakarta.
bein-f^reunb, toa§ bu-mitgeteitt=rjaft.
1 Äorreft : salämun 'aleika wa rahmetu 'llähi wa barakätuhu.
396 Seftton 42.
2lud) im STejte be§ eigentlichen 23riefferne§ toerben nodj
mancherlei arabifd)e ^loSfeln gebraust, 3. 39.
Aalarn bidhälik, taällam dhälik, töiffe bic§;
gebraucht, um eine befonber§ totcrjtige 9Jlittei(ung einzuleiten.
Wa 'llähu äalam ober Allähu äalam, (unb) ©ott
mei§ e§ am befien;
gebraust, toenn man feiner ©adje ntctjt fidjer ift.
Il-hämdu lillähi rabb il-älamina, ßob (fei) ©ott, bem
§errn ber Sßelten;
gebraucht im ^tnfdjlufj an eine Iftadjridjt öon freubigen (Er=
eigniffeu.
fnnä lillähi wa innä iläilii räjeüna, roaljrlidj mir (ge=
fjören) ©ott unb iDatjrtic^» ju-i^m fefyren-mir-äurücf;
gebraust im 2lufd)Iufj an bie Reibung öon einem S£obe3fall.
Jezäk Allähu elfu kher, e§-öergelte-bir ©ott taufenb=
facf)e§ ©ute;
gebraust al§ ©anfe§formel.
Um bei bem fanget jeglicher ^nteröunftion bie einzelnen
©egenfiänbe, öon benen ber 29rief ^anbelt, gehörig gu fd)eiben,
benutzt man enttueber basi (bassi) at§ ©djtufjöartifel ober
UijI äidhä (ferner) unb katika (was anbetrifft) als @inlei=
tungSpartüeln.
231. ©er eigentliche ^nljalt oe§ Briefes totrb getoöljn=
üdj burd) bie SBorte wa 'ssaläm (geförodjen: wäsäläm) =
unb ber triebe (seil. !omme über bidj) abgefdjloffen.
S)aran fnüöfen fid) ©rüfee öon unb an öerfdjiebene
*ßerfonen; fie toerben enttoeber burdj nisalliime (grüfje mir),
be^to. akusallimu (es grüfjt bidj) ober burd) bie arabifdje
Formel sällim ll, bejöo. lenä (grujje mir, be^to. un§) einge=
leitet. 35ergl. 3. 23. ben Driginatbrief üftr. 1.
232. ®er barauf folgenbe Dfame be§ 2lbfenber§ toirb
getoötjntidj burd) wa 'ssaläm (mit folgenbem min [öon]
ober bem ©enitiö) eingeleitet. 25er 9lbfenber nennt fid) bei
freunbfdjafttidjen ©treiben getoötjnlid) akhik (bein 25ruber),
akhikum (euer 23ruber), aud) (mit bem arabifdjen Slrtüel1)
il-akhik unb il-akhikum.
©afür mirb audj muhebbak (bein $reunb), weledak
ober il-weledak (bein ©oljn), feltener khädim (ber Wiener),
1 ©egen ben edjt arafiiftfren ©pracljgefiraud).
S5om SBriefftil ber ©ualjili 397
saghirak (bettt Heiner), mdogo (ber fleine), mtumwa wako
(bein ©Haue) gebraucht.
2lu§ §5flt(^!eit fe|t man bagu faft ftet§ nod) il-hakir
lillähi (ber oor ©ott niebrige; roeniger !orre!t ilhakfr Allähi)
fotoie il-fakir (ber arme).
2tnmerf. Sei förmlidjen (SdjreiBen toixb ber 9tame be§ 2£6=
fenber§ burdj kätäbäbü ober bärrarahu (getrieben Jjat bie§) einge-
leitet, too^u häufig bij^dihi (mit eigener §anb) gefegt nrirb.
233. ®en ©cblufe be§ Briefes bilbet ba§ 2)atum, ein=
geleitet burrf) tärikh (tarikhi) ober bitärikh (oom 2)atum).
3uerft totrb ber £ag (yöm ober nahär) angegeben, bie 3arjl
mit Siffetn ober mit SSutfjfiaben, bann ber 50tonat§natne
mit ober ofjne bie SBorte fl (in) min (oon), fi sheher (im
2ftonat), min sheher (öom -Iftonat).
3uletjt tommt bie 3arjre§3arjl, burcfj sene (3al?r) ober
fi sene (im Satire) eingeführt, natürlich nad) ber Hidschra1
angegeben.
234. «giiemad) ergiebt fid) folgenbe§ allgemeine
©djema für einen ©uatjilibrief:
IIa jenäb ish-shekh il-muhebb, il-
2ln <Se. ^ocfjtoorjtgeb. ben-©d)ed) ben-geliebten ben
aziz, il-äkram, ü-akhsham fulän bin
teuren, ben-feljrgeel)rten, ben-rjocfjgeetjrten 9t. ÜR. ©otjn
fulän, sallamahu Allähu taälä, in
be§-9L!ft., eS-errjalte-ttjn-gefunb SIEar) ber-£>öcf)fte, toenn
shä 'llah!
teilt 2Mafc.!
Saläm alek wa rakhmetu 'llähi
£>eit über-bidj unb bie-SBarmtjeräigfeit 2IItaf)ä
wa barakätuhu I
unb feine=Segnungen!
Wa bädo nakuarrifu hali yangu
Unb be§-tt)eitern teile-id)-bir-mit 3uftanb mein
njema wa thämma nawe kuwa kadhälika
gut unb ferner aud)-bu mögeft-fein gleicher
'1-äfya.
©efunbrjeit.
1 gür bie Umrechnung ift gu entbfefiten: SOöitftenf elb , 33er=
gleic(jung§ tob eilen ber muüjammebanifdjen unb djrifilttfiett geitred^nung.
Seidig 1854, unb beten gortfe^ung bon SQtaljIer, ßeitojig 1887.
398 Seitton 42.
— SEejt be§ eigentlichen 23riefe§. —
2tm ©djlufe be§ £ejte§ wa 'ssaläm (unb ber triebe).
Nisallimie ** fulän. — Na huko akusallimu
©rüfje mir ** %t. 3t: ■*- Unb fyier lä^t-btc^- grüben
fulän.
Wa 'ssaläm (min) akhik il-hakfr
Unb ©rufc (öon) beinern -öruber bem- geringen
lillähi (taäla), il-fakir fulän bin
üor=9Utarj (bem • <£>öc(jften) , bem- armen 31. 31. ©olm
fulän.
be§ 31. 31
Bi-tärikh in-nahär X (ft sheher) X (ft)
, 2ßom=3)atum be§ = £age§ X (im 2flonat) X (im)
sene X.
Safyx X.
235. Um bie (Schreibung ber arctbifcrjen SBenbungen ju
geigen, bie natürlidj häufig genug fef)teri)aft öon ben 23rief=
fct)rei6ern ge^anb^abt toirb, folgt ba§felbe «Schema l)ier nodj=
tnal§ in arabifd)er ©djrift.
j-j^S ^=>^\ fj^ ßj*"^ ^-a^vJI ^>xAii ;_jU> ^\
<i)Jj^ _^T _jJ aJj, .*> *^i üU> v_3_x$a sJsjtjj is.jl^jj», «slll
■ . . KxsLxJi
pX-Jtj "—
yg-w (3 1 j'^*^ P*Hj^ n^* cr^ t*i^* -a**^ L$^'Jt'J' ^
2InmerL 3)a§ Sßort sene toirb meift fo gefdjrieoen, bafj ftatt
s unb n ein bortjontaler <Btxiä) gebogen toirb, üfetr ben man bie
95om SBricfftil ber ©udjili. 399
3a^re88a^I fefct. Oft toirb auclj ba§ fäjtiefeenbe's ober » nitfit ntefjr
gefdjrieben, fo baf} überhaupt nur ein ©trtdj fiäjtbar tft.
236. 2ttn ©c&lufe biefe§ Söud)e§ beftnbert ftrfj ^oto=
grapljifdje 9hdj6tlbungen breier Drtgtnal&riefe, bcren erfter
3ioeä§ letzteren 23erftänbntffe§ Ijter in arabtfdjer ©riKffdjttft
unb tatetntfd^er Umfdjrtft mit 5tnmer!ungett tuiebergegeben
toerben fott.
c/c jjj^ll ^i J^Ji fiäjWM r/bS! g^Jt u>U> ^i
O .> ^ .. JCl) J J O -'
^>^ij| tf »IT2*" 8l-Nv? ^r5* 1^SJt-w rr^ 7*!= ry? v\*5Ui
ttmftf>?ift
Bisrai 'Mhi 'rrahmäni 'rrahim.
IIa jenäb ish-shekh il-akram il-äkhsham il-muwadd il-
akh il-aziz Maräha bin Sälirn il-mumbäsi sällamahu 'llähu
taälä, in shä 'lläh. Saläm alek wa rakhmetu 'llähi wa
barakätuhu. Wa bado nakuarrifu: tumewasili Baga-
moyo salama, il-hamdu lillähi, rabb il-älainina. Na hali
zangu njema natumai nawe na nduguzo kuwa kadhä-
400
Seitton 42.
lika. Na afia zetu tami, in shä 'lläh taälä. Baada ya
mwezi huu kwisha ntakuja zangu. Wa 'ssaläm. Ni-
sallimie jamaa zako wote na watoto wote. Na huku
awasallimu il-akh Näsur bin Slemän, awasallimu na
Sälim bin Abdallah Baksi, awasallimu il-akh Mansür
bin Ali. Wa 'ssaläm wa karam akhikum il-hakir
lillähi taälä Muhammad bin Amur bin Sa cd. Harrarahu
bijedihi, harrarahu 14 elhijje sene 1296.
(Erläuterungen.
Il-mumbasi, ber 9ftomoaffer. — tami*, tioftfotmnen, öoräüglitf).
— karam (arabtfd)), ©üte; ©rufe unb ©üte öott ic. = freunblidjen
©rufe »Ott IC. — elhijje = dhi 'lhijje.
Sic 3tbreffe btefe§ 33rtefe§ ift:
Bi-mennihi taala.
IIa jenab ish-shekh il-äkram il-akh Maraha bin Sälim sälla
mahu 'llahu taälä.
Magogoni.
®. f). 2>ur<f) bie ©üte be§ £ödjften.
Sin ©e. §o$rool)Ige6oren ben geehrten ©trjedj, ben SSruber Maraha
bin Salim — ©ort, ber §ödjifte, erholte ü)n gefunb —
in SUlagogoni.
23om SBttefftil ber ©ua^ili.
1.
401
^M*r?
•o>
V
©ualjili £ont>."<8ramttiatir.
26
402
Seition 42.
2.
u
UM?-
SSom Sörteffttl her ©ualjtlt.
3.
403
4*ifi
ü*
404 Seitton 42. SSom SSrieffttl bet ©ualjüi.
Hbreffe au 3fa. 2.
Stbteffe su 3ir. 3.
-=s»-j-o<*15>o+-«;—
6. g. JEßinter'f^e SSu^btutfetei in ©armftabt.
Seidel, A. PL8702
S4
Suahili Konversations, -
Grammatik
African Institute
PL8702
S4
3 5282 00215 9583
(yitfttiiific Stttgflttkn:
French Conversatiou-Gramuiar by Dr. E. Otto. 11. Ed. geb.
Key to the French Convers.-Granimar by Dr. E. Otto. 6. Ed. kart.
Elementary French Grammar by Dr. J. Wright. geb.
Materials for transl. English into Frencb by Dr. E. Otto. 4. Ed
French Dialogues by Otto-Corkran. geb.
geb
Italian Conversatiou-Grammar by C. M. Sauer. 6. Ed. geb.
Key to the Italian Convers.-Grammar by C. M. Sauer. 5. Ed. kart.
Elementary Italian Grammar by P. Motti. geb
Italian Reader by G. Cattaneo. geb
Italian Dialogues by P. Motti. geb • . .
Dutch Conversation-Grammar by T, G-. G. Valette, geb.
Key to the Dutch Convers.-Grammar by T. G. G. Valette, kart. .
Dutch Reader by T, G. G. Valette, geb
Russian Conversation-Grammar by P. Motti. geb. .
Key to the Bussian Convers.-Grammar by P. Motti. kart. . .
Elementary Russian Grammar by P. Motti. geb.
Key to the Elementary Russian Grammar by P. Motti. kart.
Spanish Conversation-Grammar by C. M. Sauer. 5. Ed.
Key to the Spanish Conversation-Grammar by C. M. Sauer. 3. Ed.
Elementary Spanish Grammar by L. Pavia. geb.
Spanish Reader by Sauer-Röhrich. 2. Ed. geb. . .
Spanish Dialogues by Sauer-Corkran. geb. . . .
geb.
kart.
fftatt$öftid)e %ugp6en:
Grammaire allemande par Dr. E. Otto. 16. Ed. geb. ......
Corrigö des themes de la Grammaire allemande par Dr. E. Otto. 5. Ed. kart.
Petite Grammaire allemande par Dr. E. Otto. r 8. Ed. geb. . .
Lect. allemandes par Dr. E. Otto. I. p. 6. Ed. II. p. 4. Ed. HI. p. 2. E"d. gb. a
Conversations allemandes par Dr. E. Otto. 4. ßd. geb. . . . ^
Grammaire anglaise par Mauron-Verrier. 8. $d. geb. ....
Corrige des themes de la, Grammaire anglaise par Mauron-Verrier. 3. Ed. kart.
Petite Grammaire anglaise par Dr. A. Mauron. 4. Ed. geb.
Lectures anglaises par Dr. A. Mauron. 2. Üd. geb.
Conversations anglaises par S. F. Corkran. geb. . . .
Grammaire italienne par C. M. Sauer. 9. E^d. geb. . .
Corrige des themes de la Gramm, ital. par C. M. Sauer. 6. !ßd. kart.
Petite Grammaire italienne par P. Motti. 2. Ed. geb.
Chrestomathie italienne par G. Cattaneo. 2. E^d. geb.
Conversations italiennes par P. Motti. geb
Grammaire neerlandaise par T. G. G. Valette, geb.
Corrige des themes de la Grammaire neerlandaise par T. O. G. Valette
Lectures neerlandaises par T. G. G. Valette, geb. . .
Grammaire russe par P. Fuchs. 3. Ed. geb. . . . .
Corrige des themes de la Gramm, russe par P. Fuchs. 3. ]£d. kart
Petite grammaire russe par P. Motti. geb
Corrige des themes de la petite grammaire russe par P. Motti.
kart.
Grammaire espagnole par C, M. Sauer. 3. Ed. geb.
Oorrtgd des themes de la Gramm, espagn. par C. M. Säuer. 3. lad. kart
Petite grammaire espagnole par F. Tanty. geb. . .
Lectures espa ^noles par Sauer-Röhrich. 2. Ed. ereb. .
kart.
IÜL
J*l-
5
l
60
2
—
2
40
1
80
5
l
60
2
2
40
1
80
5
l
60
2
80
5
__
l
60
2
—
—
60
5
l
60
2
—
3
60
1
80
3
(30
l
60
2
—
2
—
1
80
3
60
l
60
2
—
2
80
1
80
3
60
l
60
2
—
2
—
1
80
4
60
l
60
2
80
5
2
—
2
—
—
80
4
60
l
60
2
—
3
60
ättet^ofce <8ttä*e^£>tto::©tttter.
geb.
^Kleine deutsche Sprachlehre für Griechen von Maltos.
J Deutsche Gespräche für Griechen von Maltos. geb.
$taüenifd)e Slugpfeen:
Grammatica iedesca di Sauer-Perrari. 6. Ed. geb.
'; Chlave della Grammatica tedesca di Sauer-Ferrari. 2. Ed. kart.
f Grammatica elementare tedesca di Dr. E. Otto. 4. Ed
l Letture tedesche di Dr. E. Otto. 4. Ed. geb. . . .
t Conversazioni tedesche di P. Motti. geb
I Avviamento al trad. dal ted. in ital. di Lardelli. geb.
! Grammatica inglese di Saner-Pavia. 4. Ed. geb. . .
f Chiave della grammatica inglese di Sauer-Pavia. kart. . .
f Grammatica elementare inglese di L. Pavia. geb. .
; Grammatica francese di Motti. 2. Ed. geb. . . .
; Chiave della grammatica francese di Motti. kart
: Grammatica elementare francese di Sauer-Motti. 2. Ed.
geb
Grammatica spagnuola di L. Pavia. geb.
Chiave della Grammatica spagnuola di L. Pavia. kart.
Grammatica elementare spagnuola di L. Pavia.
geb.
geb
9tiei)ct(tiut)iirf)e Wuöpbe:
Kleine Hoogduitsche Grammatica door P. A. Schwippert.
^ottttgtcftl^e %ugpkn:
Grammatica allemä por Otto-Prevot. geb
Ohave da Grammatica allema por Otto-Prevot. kart
Grammatica elementar allemä por Otto-Prevot. geb. . .
flttttttttttijdjc Mugflttben:
Gramaticä germanä de L. Leist. geb
Cheea gramaticn germane de L. Leist. kart
Elemente de gramaticä germanä de L. Leist. 2. Ed. geb.
Conversa^iunT germane de L. Leist. geb
geb.
Gramaticä francesä de L. Leist. geb . . . .
Cheea gramaticil francese de L. Leist. kart .
Elemente de gramaticä francesä de L. Leist. 2. Ed. geb
Conversa^ium francese de L. Leist. geb
Gramaticä alemana por Enr. Rapport, geb
Clave de la Gramaticä alemana por Enr. Rnppert. kart
Gramaticä elemental alemana por Otto-Ruppert. 3. Ed. geb.
Gramaticä sucinta de la lengua ingtesa por Dr. E. Otto. 3. Ed. geb.
Gramaticä sucinta de la lengua francesä por Dr. E. Otto. 2. Ed. geb.
Gramaticä sucinta de' la lengua italiana por L. Pavia. geb. . . .
JHe ridjttge ^usfprndje its Ittulteröeuifdjen b. Dr. (g. SannJjeifTet. btofdj.
frottjopfdje Spradjlehre für Ijanöelsfdjuleit bort Dr. @. Santtfjeiffer,
Dr. ©. ßäffner unb $!). ©ffemnütter. geb
Stalienifdje kauf m. ^omfnonÖen?=@raiJunatik t>. Sannfjeiffer u. Sauer, geb.
ettalirdje $jattöelskorrefj><mi>en? b. #. Strengt. 2. Slufl. geb
Anleitung 3. öeutfdjcn, fron^öf., engltfüjen u. italienifdjcn ©efä)$ft§bttefen brofdj.
R6sum6 de l'histoire de la litterature francaise par A. Anspach. geb. . .
J».l
H>T.
2
2
—
3
60
l
60
2
2
1
80
1
60
3
60
l
60
2
—
3
60
l
60
2
—
4
60
l
60
2
—
2
—
5
l
60
2
—
4
_l
STACKS PL8702.S4
Seidel, A.
, Suafiili Konversations-grammatik nebst ei
3 5282 00215 9583
'■mfMpmmmi
.;-<;,■'■
■ II
si n •' m 11111
HHKäPyii^H